Skip to main content

Full text of "Academiae Caesareo-Leopoldinae Naturae Curiosorum Ephemerides."

See other formats


#&§& (o) «§*§» 




• OBSERVATIONVM 

PHYSICO - MEDICARVM 

AGADEMIAE 

CjES.LEOP.CAROLINjE 

natvrae cvriosorvm 

CENTVRIA X. 

OBSERVATIO I. 

Dn. Caroli Guftavi Hersei. 

De qffiutn petrificatorum ortu dilwviano. 

Uod otio deftitutus, de tra&ata ftudiis meis 

aliena quaeftione accufatores non verear^ 

fatis excuiari videor ipfa perquifitionis , 

quam inftituo, cum Hiftoria conjun&ione. 

t Si res ita fe habet, ut monimenta Diluvia- 

na 3 aut gigantum 3 draconum, monftrorum, 

reliquixfint quaedam osfium, vertebrarum, coftarum, den- 

tiunij maxillarum, non nifi beftiis convenientium capitum, 

cornuum, linguarum> concharum, herbarum 3 pifcium imita- 

mina> 




2j t Ohfervatio I. 






mina, quae pasfim mineraftim formatrix difpofitio, vel m 
margse fosfilibu&folida, vel in alcalicis lapidibus pi&a fculpta- 
ve praebet effodiendajfta vero ad fuccorum exhalantium ful- 
phureorum, falinorum, acidorumve plafticam vim, & ad va- 
rios naturae in Ofteocolla & Unicornu fosfili lufus referre 
quum non fatis prohibere videatur do&isfimorum quorim- 
dam virorum, ut Valkeniri, Whodwardi,Scheuchzeri,fuis de 
diluvio hypothefibus faventium au&oritas ; dabunt veniam, fi 
de his, ut fecurior reddar, non ad privas fingulorum opina- 
tiones, fed ad curiata in commune confulentium Academia- 
rum fuffragia provocem. Sero quidem, poftquam ubiain<$ 
mineralis vegetationis foecunda eft terra , vel generantis vcl 
fervantis naturae miracula fpe&atotum toties ftuporem exci- 
tarunt. Rei proinde non novse veniam deprecari magis co- 
gerer, fi quantum eft non nova, tantum etiam effet certis di* 
judicationibus cognita. Si etiam ea,quam nuper examinan- 
dam mihi fumfi, in Styria fupenori, caverna, nulli quam vidi 
& audivi, fitu fublimi, vafta concameratione, longitudine,re-. 
rumque fingularium fertilitate fecunda , orbi litterario fatis 
innotuiffet pro ea luce , quam ejus naturalis difpofitio huic 
kidagationi poteft afferre. 

Hanc deicnbere inftitui, non meam facere difputantium 
litem, minus id mihi deferre judicium, qubd fingulis aliis de- 
rogo, docilem me fubmittens majori numero,a?quo veritaris 
amore, parique ingenio & experientia dijudicanti. Ne, qui 
diffentiunt,in propria caufa judices conftituantur. Etfi enirn 
ixi his qutfftionibus, quatenus de fa&orum circumftantiis non 
agitur, au&oritau minus concedendum ; tamen in iis ipiiS: 
quae fola deliberatione dijudicantur, fatendum eft : Oculc 
oculos, fi lllo non fint minus fani, plus videre, & multitudi- 
nem erraatium non effe timendam, nifi in facultatum difpa 
ritate. Quam in Vobis,quos confulo, Illuftres & Do&isfima 
Societates, non licet fine inverecundia fufpicari. Meum eft 
Veftram expe&andam fe«tentiam, quid ego opiner, ita timi 

de pro 



De ojjiutn petrijicatorum ortu diluviano. i \ j 

de proferre D ut narrationis potius contextu id prodidifTe,quam 
dixifTe videar ; dumVobis,Judices,quae fpe&avi, tantum fidc 
bona & narratione fimplici ob oculos pono. Illam quod lin- 
gua,quam ettLatina, vulgariori in gratiam curioforum Latinc 
non loquentium primum conceperim , atque ne in Latinam 
transfcriberem, tempori pepercerim -> facile excufabitis, Vos* 
qui non unam linguam pro veftra habetis, & qui in caufam 
potius, quam di&ionem eftis intenti. Veftrum erit, obferva- 
tionum comparatione, momentorum ponderatione,dubiorum 
decifione, judicium facere, cum de his, qu# quanta pofTum 
moderatione propono,tum de iis,qu# alii aut leniter aut du- 
rius contra me funt di&uri. Nam ingenuis artibus prorfus 
indignae contentioni non folum non vaco, fed etiam, fi vaca- 
rem , nunquam me forem daturus. Veftrum, inquam, erit, 
pro illa, qua fingulorum conatus juvatis, & setatem noftram 
illuftratis, do&rina, haefitantes erigere. Si dignum habetis ve- 
ftra attentione naturale prodigium, quod Magnus hujus feculi 
Auguftus inter belli pacisque negotia, ut fcientias omnes ar- 
tesque, admisfione eft dignatus. Quippe quod ultimas a 
fummo rerumConditorenaturae vegetse concefias vires often- 
dit, vel in produ&is olim vivis, nulli temporum memorise no- 
tis monftris ; vel in producendis ordinanorum imitationibus, 
adeo fallacibus , ut ad explicandas eas folertia opus fit per- 
fpicacisfima. 

Par utique eft admiratio divinse, noftrasque notiones fu- 
perantis potentise, utras ex duabus illis quis defendat partes : 
ieu velit modum excedentia ofTa, ut vera, & conchas ccteras- 
que ludentis naturae fictiones in locis nulli fsepe, ne diluvii 
quidem acceffui, patentibus fosfiles, ut tempeftate quadam 
delatas fufpicere ; feu malit Ofteocollae fpecies, non olfaftu» 
non attrahenre vifcofitate, nec praecipitandi medendive effe- 
ftu (ut quidem colore, magnitudine, crasfitudine, duritie & 
tigura, ex foli cujuirp diverfitate) diftin&as, pro partu agna- 
fccre margae coalefcentis, cujus partium volatihum fimili ex- 
Obferv. Acad. N, C. Cent. X. G g hala- 



2J4 Obfervatio L 



halatione & fermento fimiliter formato proplafmate indufae 
deprehenduntur. Nam hoc poftremum formamenti genus 
quantumcunque caufarum in oculos incurrentium nexui 5 & 
ordini naturali, (qui praefcriptos fibi a fupremo Ente genera- 
tionis motusque limites raro in vivis monftris excedit 3 ) fit 
convenientius : Nihilominus incredibilis lmitamentorum fi- 
militudo 3 (maxime fi a deformi deficientis lufus errore perfe- 
ftiora femoveantur ) nobis in operibus regni , quod dicitur 
vegetabilis , primum raotorem formamentorum mineralium 
liftit fupra noftras ideas mirabilem. 

Ea eerte, quam defcribo, caverna Retelfteinenfis, Paler- 
mitanse, quam celeberrimi Kircheri defcriptio do&isfima infi- 
gnivitj haud cedit. Tamen osfium fruftis, magnitudine or- 
dinaria vaftioribus utcunque fit repleta ; nullum ibi reperto- 
rum os> pra?ter genus, cujus eft fpecies 5 commune quid habet 
cum portentisfimis osfium partibus, quae fupra omnem mo- 
dum fervantur in arce Neoftadienfi. De quibus, ubi fint ef- 
fo(Ta 5 nondum liquet. Inter ea inferior capitis 3 ut videtut, pars 
longitudine fuperat 15. pedes 3 ftru&ura ab animalium noto- 
rum Anatomia abhorrente. Ejusdem longitudinis ibidem 
oftenduntur duo ofla coftarum nomine. In quibus vero 
dentium foramina inveni , qualia dentibus & vacua & plena 
in Retelfteinenfi caverna reperiuntur; adeoque tantamdepre- 
hendi deformationem, ut offa illa nec coftis nec maxillis pof- 
fint adnumerari. Spero fore, ut horum delineationes cum 
orbe literato communicentur. Cum annuente Sacra Caefarea 
Majeftate animus fit 5 quidquid in hoc genere obveniat, Neo- 
ftadium ad illuftranda illa deferre 3 & fingularem hujus generis 
fosfilium colle&ionem inftituere. Obftupuit poftrema a?tas 
litteris &fcientiis dedita, tum minoribus, tum paris fere vafti- 
tatis osfibus dete&is. Praefertim in Germania, in Auftna 
prope civitatem Cremefiam olim ex relationeTheatnEurop. 
de A. 1646. &ex dentium delineatione 5 quam Lambecius 
£ibl. Vindob. Appendici inferuit ; nuper prope viamLangen- 

iuis,- 



De ojjium fetrificatorum ortu diluviano. ^jj 

luis i ex dentibus quos habui, Lambecianis adhuc majoribus. 
In fylvae Hercinise montibus ex relatione Conringii de anti- 
quo ftatu Helmftadii, & Henningii Behrens Hercinia curiofa. 
Infamofa fpelunca Baumanniana. In Mifnia & Saxonia 3 ex 
relatione Albini in GermanicoChronico metallico, & nuper 
inMemorabilibusSaxoniaefubterrane^G.F.M. De Hilsdeshei- 
menfibus Lachmundus ; De Querfurtenfibus Buttnerus. Ifi 
Franconiaex relationeLaur.Baufchii inSchediafmate curiofo 
de unicornu fosfili. In Norico ex Ory&ographia nov. Jo. 
Jacobi Bajeri. In Wirtenbergia teftibus iis, qua? ibi affervan- 
tur, & pasfim fa&is recenfionibus. In Thuringia, cx relat. 
Tenzelii in Colloquiis menftruis de 1696. In Helvetia ex 
relat. Scheuchzeri in Ory&ographia Helvetiae Germ. In Haf- 
fia ex relat. Winckelmanni in Defcript. Hasfiae, & nuper D. 
Wolfarti in Hiftor. natur. Hafs. infer. Prope Quedlinbur- 
gum 5 ex relat. OttonisGuerike 3 clari Experimentis de Vacuo. 
InStyria teftibus aliis, & ab iis,quae recenfeo, diftin&is fosfi- 
libus. In Tranfylvania, teftibus, quos habeo, osfibus. In Bo- 
hemia , ex relat, Bolesl. Balbini in Mifcell. Regni Bohemiar. 
In Moravia ex relat. Crollii de Signaturis. In Silefia ex Ca- 
talogo fosfilium Silefise, & nuper VolckmanniSilefia fubterra- 
nea. In Hifpania> & quidem regno Valentise, ex relat. Jacobi 
Sponii in Itinerario. In AngliateftibusTransa&ionibusSocic- 
tatis & Luidio. InHungaria antiqua& novaMatthiaeBel. (*) 
In Belgioj ex relat. Goropii Becani in Origin. Annverpia?. In 

Gg 2 Italia» 

(*) In illius, quam edere parat & quam Phyficam infcnbit* 
Se&.III. cap. VIII. agit de Antris Hungarise. Hcrum 
maxime admiranda fcribit in Comitatu Liptovienfi j 
qualia funt ad vicum Demiafalva,ab incolis i.Cfern^ 
2.0kno, 3-Dwere, etymiratione ex linguaSclavoni- 
ca dedu&a. Prodigiofa hic offa, & infiniti natura? lu- 
fus, ex aqua lapidifcente nati, reperiuntur, quae fingula 
prolixa commentatione 3 idemille Au&or profequetur. 



2 $6 Ohfervatio h 



Italia, in agro Viterbienfi, ex relat. Ephem. Nat. Curios. de 
l688« In Sicilia ex doftisfima perquifitione Kircheri in 
Mundo fubterr. In Islandia ex relat. Wormiorum,Patris &Fi- 
lii. Ac de vegetatione, ut dicitur 5 petrarum infigne teftimo- 
nium perhibens caverna maris -SLgaei in Cycladum Infula ho- 
die di&a Antiparus? quondam Oliarus, non Prsepefinthus, ut 
quidam. Cujus admirandae crefcentes e folo plantae fruti- 
cesque nihil habent , quod posfit ad diluvium derivari , ex 
laude dignisfimo examine Illuftrifs. Gall. Legati Dn 4 deNoin- 
tel & follertisfima recenfione Dn. de Tournefort Voyage au 
Levant. 

Ex his offa minora noftrae cavernae, propius ad verum 
' accedentia facilius oculis imponunt, quam illa, qua? exorbi- 
tantis naturae lufum manifcftius produnt. Inphmis quum 
fosfilis Ofteocollae pondus nonexcedant. Netamen pro veris 
osfibus habeantur, obftat formationis diverfitas. FeruntTran- 
fylvaniae montes metallici offa hujusmodi tam craffa , denfo 
& dura, ut fecata ebur aequent. In noftris quandoque nitri 
a&uofa vis contextam ramufculis crasfitudinem, eodem, quo 
frigoris fal coalefcit, concretionis genere 3 fupra modum ordi- 
hatum format; Interdum intus omnia adco replet, ut defi- 
nant ramufculi referre medullae fi!amenta 5 quibus forent fimi- 
les, fi effent minus frequentes& minus fnabiles. Accedit ex- 
trinfecus adhserens formantis Margae quafi matrix five pro- 
plafma. Sicut Mafcardus in Mufeo pag. 1 87* fatetut, fervari 
a fe fungorum petricoforum matrices lapidefcentes, ut tophi. 

Offa majora ex utraque parte integra raro deprehen- 
duntur, in minoribus fepe, quae excitatur unius partis cartila- 
gine admiratio , altenus terminatione iniqua aut deficiente 
cluditur. Inveni parvas acetabuli partes, cujus concavo ap- 
pofita fuit dimidia pars globi osfis extremum referens. 

In craniorum aut fruftis informibus, aut mirandispar- 
tibus, quae futuris ligantur, quorundam externa laevitas proxi- 
sia eft vero* aliorum interior ftru&ura quafi apium alveis con- 

fundi- 



De offium petrificatorum ortum diluviano. 237 

funditur. Eo quidem fitu, qui cerebelli cellulas posfit exhi- 
bere, nifi in altera oppofita parte deficeret. Qualia ebullan- 
tis fermenti foramina alias faepe fccleti pai tes, quibus minime 
congruunt, pariter deturpant. 

Coftae, quae ficut cetera fingillatim effodiuntur, omnium 
minime funt fufpe&ae. 

Vertebrarum vix duas uno loco invenire datum fuit, ut 
quidem earum quatuor certa & determinata figura diftin&as 
fpecies obfervare > quarum par in fingulis fymmetria quan- 
tumcunque mirabilis eft ; quid tamen habet, quod vel in flo- 
rum fe&uris femper & ubique aequalibus minus mirum videa* 
tur ? Aut quid intereft ad gloriam Conditoris, m quo magis 
emineat ejus potentia, utrum in regno minerali, ac animali, 
an vegetabili ? 

Maxillas inveni dentibus quibusdam armatas ; alias 
haud dentatas ; fed, quod mirum, juftis dentium cavis perfo- 
ratas. In ipfis dentibus hinc inde difperfis, nec effodiendis 
nifi in terra immota, major eft diverfitas. Dantur primores, 
non re&i feu incifores, fed curvi, quales aprini & lupini, his 
majores, illis minores ; dantur molares, cum radicibus, quales 
ferpentum coronas fingit traditio vulgaris ; alii concavi , alii 
crasfiores, alii folidi, adeoque externa quam interna forma- 
tione fibi fimiliores. 

Inprimis notandum eft, me vertebram fpinae effodifTe, 
cui dens inhaefit,.qui quidem excidit, at veftigia coalefcentia 
minimorum dentium molarium oculis praebens , quemadmo- 
dum in concharum conglutinatis acervis (quorum alias ca- 
vernae, pro fermenti virtute alia,funt feraces) minimae formje 
quaedam nafcentes conchae inter majores confpiciuntur. 

De omnibus aeque obfervandum : quod in terra mota 
& perveftigata^non deprehendantur,nifi omiffa 5 negleda,per- 
dita. Ut deregantur fingularia, quaerendum eft in receflu fo- 
lum compa£tum 3 non argillaceum modo, fed etiam arenofum, 
quod nitri & margae ftratis, quibus interfecatur , probet ar- 

Gg 3 chaeum 



Obfervatio I. 



chaeum non rurbatum & proventum , qui fulcos quaerentium 
fugiit. Margae ingens copia eft friabilis, quae, ubi osfibus 
haeret, inftar calcis concrefcit. Nitrum ubique oculis iubji- 
citur. Fundum fpeluncae pavimentat terra limo fabuloque 
mifta. Aquae mineralis indurantis ubique veftigia in petrefa- 
&is, ftiriarum inftar, guttis, quae ftala&ius nomine veniunr. 
Accedit pofitus,per Limen, altitudine & longitudine aequeul- 
tra 150 pedes apertum,recipiens aerem auftri. Sicut antrum 
cavernas huic verfus feptentrionem oppofita* ducit in fundum 
plane ftrerilem. In ipfo aditu notandum maxime eft ingens 
os adhaerens faxo fummo dextri lateris. 

Ex his quae fint concludenda, Veftrum, Societates illu- 
ftres , efto judicium , non meum. Liceat folum vcftra cura 
venia ex aliorum hujusmodi fosfilium ubicunque repertorum 
obfervatis adjicere : 

Quod nulla terra, nullum ne monftrorum quidem reli- 
quiis recipiendis capacisfimum antrum (qualia exempli gratia 
inCarniola fatis muka aliorum mirabilium feracia occurrunt) 
hxc offa protuliffe deprehendantur , nifi ex caufis ofteocollg 
conftitutivis quaedam fimul dete&se fint. 

Quod nullibi mifceantur fpecies, fed quod diverfum fo- 
lum pro fua conftitutione diverfas certaeque produ&ionis fic 
foecundum, ficut dentes offaque cavernas hujus Retelfteineniis 
toto coelo diflferunt ab aliis , quos alibi terra condit , inprimii 
a Coloffalibus monftrofisque , qualium indagationem noftras 
Lambecius fuis ftudiis non alienam habuit , delineatasquc ex- 
hibens in appendice Bibl. Vind. Gigantibus tnbuit , qualem 
etiam poffedi cumparte maxillse, quse naturae errantis lulunr 
infigniter prodit. Quod multo minus, mixti reperiantur 
quos mifcere potuiffet Diluvium, dentes ex. gr. Lamiae Meli- 
tenfes ; qualium pasfim in Germania & noftrae feraces funt la 
picidinae Eifenftadienfes. 



Quo< 



De ojftum petrijicatortm ortu diluviano. 239 



Quod nunquam & nusquam repertum fit iceleton exhi- 
bens jufta proportione animalis noti oeconomiam>aut partium 
neceffariarum haud plus vel minus oftendens. 

Quod in horrendis & ingentibus monftris^qua? proximc 
accesfiffe ad verum credita funt 3 nullum perfe&e cohaeferit y 
aut defe&u caruerit. Ubique de ineuria fofforum, de deper- 
ditis querelae ; ubique excufationes & fubterfugia apud ftru- 
ftores difToluta? machinae. 

Sufficiat his probandis unicum & quod omnium maxi- 
me corpus Elephantinum mentiri noftra aetate vifum eft y ex- 
emplum m osfibus A. 1685. propeTonnam vicum 5 qui eft in 
Serenifs. DucisSaxo-GothaniThuringica ditione ioT.pedum 
profnndo colle effosfis. In quibus Elephanto afferendis mi- 
nus operofe defudaffet tot fcriptis clarus PolyhiftorTenzelius, 
fi in delineatione quam ipfe exhibuit, attendiffet de incurren- 
te in confpe&um pofitu primorum dentium, qui abhorret ab 
Elephantinis 3 (*) nec cum maxillarum ftru&ura convenit. 
Partes deficientes difpalatas non fatis videtur excufare quere- 
la> de diftrahentium incuria, & inftituta cum osfibus fepultis 
comparatio. Nam offa fi feparat putredo, non divellit, ma- 
xime in tam compa&o folo , quale hoc eft 5 quod immotus 
ftratorum ordo fecat. Neque deficit apta his formationibus 
loci conftitutio, terra argillacea, in qua tophus & marga fca- 
tent, fuisque meatibus & venis radicum inftar transcurrenti- 
bus cochleas ferunt tantae etiam parvitatis 3 ut oculos micro- 
fcopio non armatos fugiant. Quemadmodum nofter Vindo- 
bonenfis ager Lcrchenfeld quotidie putrefcentia & renafcen- 
tia fert conchilia minuta. Taceo repertas cum hoc capite in- 
formes alias ofteocollae figuras, nec non cavitatem dentis in 
nullo extremorum aperti, quam replevit tamen prima argil- 
laccas terrae materia, incorrupto elemejuan vigore excludens 
putredin;s fufpicionem. 

Huic 
O Qh* furfum incurvantur. 



240 Obfervatio I. 



Huic naturae portento explicando multum conrert aaud 
& majus prope Studgardiam noftra dete&um aetate. Sunt in 
SaxiCanftadienfis cavo, quod vix C. paifuum circuitu patet 
ex compa&a argilla effoffe millense cornuum, osfium, maxil- 
larum partes monftrofse, quas neque ad gigantes, neque ad 
elephantos, velanimalium noftrorum maxima licet referre. 
Prout cujusque examini in Mufeo Duc. Wurtenberg. fnnt 
propofitae a claro his perquifitiombus Dn. Prof. Schuccardo. 
Cujus induftria microfcopii fubfidio ejusmodi osfium easdem 
in eodem limo formas a prima adultimam usque magnitudi- 
nem detexit. 

Propterea non defino ftupendas ejusmodi ftru&uras mi- 
rari & demirari, quibus, ingenue fateor, lta oculi perftringun- 
tur,ut lubens eorum fubfcriberem fententiae,qui ne evidentem 
in his fosfilibus formationem mineralem negent, duasearum 
clafles conftituunt, animalium & mincralium ; poftremo ge- 
neri relinquentes, ut minerae produ&iones, communisfimas 
quasque ofteocollae non tam generationes, quam coagulatio- 
nes; primo tnbuentcs mirabiliores ftru&uras, ut pro veris 
animalium osfibus habeant ; fed foli, quo conduntur> mine- 
ra!i virtute ita calcinatis, aut petrefa&is, ut cadaveribus condi- 
tis & pollin&is sequiparentur. Non enim dubitatur , quta 
lapidefcant quaedam, ut in aquis annofa quercus; inciuften- 
tur alia, ut in notisfimis fontibus, quos dicunt petrificos, ex. 
gr. extra Germaniam in crypta Aureliana & Agrippinae circa 
Puteolos &c. quin etiam , ficut metalla per gradus maturan- 
tur, ita lapidum genera per gradus indurentur & perficiantur, 
prout quaedam ex dimidia tantum parte lapidifcentia depre- 
henduntur,nihilminus,quam par diluvii sevum teftantia. Ne- 
que in ofteocoltae, quam recenfeo, fpecie effluvies per margas 
proplafma difcurrentes ftatim eandem duritiem produnt, ied 
pro diverfa aetate minus magisque funt friabiles. Dummodo 
haec fuppofitio pro una, quam declinat, difficukate , non du- 
plici premeretur. Pnmo m admittendis omm tempore & 

loco 



De ojfium p etrificatorum ortu dtluviano. 241 

loco t^noratorum monftrorum vens generatiombus , qualcs 
ne quukm in eorum reliquiis fingenti naturae audet conce- 
dcre; Deinde in longe quasfita metamorphofi, nihil difcrc- 
paate a materia,quam fponte natam agnofcit. 

Locorum praeterea, ubi reperiuntur, fitus habitusque Sc 
cafui, & induftriae modum recufat, inventas res eo deferendi. 
Interdum anguftia aditus, ut fpeluncse Baumannianae nunc de- 
mum ampliatae, excludit monftra> quarum oftendit reliquias ; 
velpraeceps altitudo> ut in noftra Retelfteinenfi caverna> vel 
profunditas terrae ordinatis fe&ionibus «vurn & immotam 
quietem demonftrantibus , immo Saxorum vifcera> non alii 
motui locum relinquit> quamDiluviano,fiimma imis miicenti. 
Diluvium autem, ii praeter Divinas, quibus nititur, pro- 
bationes , aliis egeret , his fane certiores forent quaerendar. 
Tantum abeft , ut de impugnando divino miraculo animum 
inducam, quam fuftinet nulli cedens demonftratione au&ori- 
tas> conje&urae fa&o, quod probare conantur, incertiores la- 
befa&ent. Poteram me intra examinisa me propofitae ofteo- 
collae Retelfteinenfis terminos continere, & conchyliorum, 
pifcium, caeterasque formas, quam hxc ignorat caverna> tace- 
re ; Nifi perpenfis iis> quse diluvio magis videntur pofle ac- 
commodari>deindeminor verorum osfium fufpicio noftram 
maneret ofteocollam,cujus in marga coagulatio oculis fe obji- 
cit> etiamfi quaedam alia liceret Diluvii reliquiis adnumerare* 
Csterum quantumcunque montium everfionem ejus inunda- 
tioni concedamus> vix poterit illa extendi ad faxa> in quorurn 
medio natura formatrix toties deprehenditur > aut ad profun- 
disfimasfodinasMexicanas eburfosfile praebentes. 

Quodfi nihilominus recurrendum eft ad novam terrae 
faciem, atque ad mutationem> haud quidem illam> quse potuic 
inundationibus fecare freta, & infulas cingere, vcl etiam col- 
!es fabulofos congerere i Venim ad integram osfium terra? » 
montium inquam , & rupium deftru&am mutatamque adeo 
compagem, ut cum Burnetto non creationi, fed Diluvio tn- 
Obferv. Acad. N. C. CentX. H h buend* 



242 Obfervatio L 



fcucnda fit teme gibbofa forma. Utque diluvio demum non 
minerae fuas modo venas, quafi antea non exiftentes, fed eti- 
am per canales fubterraneos remeantes fluvii prima fua phy- 
la&eria in montium jugis debeant. Quanquam ipfe facer 
codex doceat, feparatis, fedimenti inftar, qua? aquis in crea^» 
sione innatabant , terra? elementis & congregatis femel aquis, 
montes ante Diluvium extitiffc,nec novos eorum meatus fub- 
«erraneos a fummo rerum Conditore produ&os efTe, fed per 
continuationem, (qua fine creatio fruftra foret,) aquas con- 
gregari^ tanquam in utre,8c in ihefauris >in montium penetra- 
libusoccultis,po^i^j^/i?j-)Pf.3 2. qusequidem inDiluvio iupra 
naturalem modum rupt<e, ut foliuslonge largiora emitterent 
fiumina > fed iterum claufe ita fuerunt, Gen. 8. 2. ut non fo- 
lurn fint idoneoe per eosdem canales recipiendis aquis euntu 
bus & redeuntibus v.3. V-erum etiam fervandis certislegibus % ; 
quas Deus ponebat aquis-* ne transirent fines fuos , Prov. g. v. 
29. quibusque m creatione abyffos vallabat v. 27. utper- 
tranjeant inter medium montium &* emittantur in convalli* 
bus Pfalm. 103, & receptaculis, e quibus (ut ea defcnbit Ec- 
ciefiaft. 1. 7.) omnia flumina intrant in mare> ut mare non 
redundety atque adlocum y unde exeunt> revertuntur & ite- 
rum ftuunt. 

His non attentis fi fuccini mollis vifcofitas integris arde- 
fiae five lapidis fisfilis montibus eft adfignanda, ut recipiendis, 
quorum figuris notantur, pifcibus, herbis, conchis &c. magis 
aptentur ; cur figura? hos lapides ultra pnmum proplaimam- 
terdum tam alte penetrant , ut vanae fe&iones easdem repe- 
tant ? Cum prseter certas fpecies & faciles aftenscorum, ra- 
mufculorum, circulorum, linearumque figuras (quas frigoris 
fal vel 111 nive filiciformi & ftellata monftrat; plurima,qu#Di- 
luvio commodius vehi & eleftro remicri poterant, hxc mo- 
nimenta lapidea effugiunt ? Cum pro marcidis , tenuibus & 
fluftu facile comphcandis herbarum foliis QAipx extra undas 
ne ficca quideoi ia herbariis vivis diligenuor ars poteft fic 
I expla- 



De ojjtum petrificatornm ortti dihviano. 143 

explanare, ut explicata in lapidibus cera liquidioribus cre- 
duntur) non apparent folidiores exotica? plantse ? Cur pro 
cbore fosfili, pro gravioribus monocerotis cornibus non g!a- 
dii pifcis ferrae, aut pittris, torpedines, orbes muricati) lacerti 
fquamofi, teftudines &c. ? Cur radiccs foliis incorruptiores, 
ut fuerunt diluta* & evulfa?, 'fimii! cum herbis, non apparent. 
Cur apparent multa , quae natura nullo alio loco oftendit, 
exempli gratia nautilorum genera incognita, aut talia, qua? ex 
marilndico in noftrum continentem derivare diligentisfimus 
& ingeniolisfimus reiiqiiiarum diluvianarum affertorScheuch- 
zerus tam parum audet , ut potius recurrat ad mutatam terrae 
faciem & montibus commutata maria. 

Si tantam deftruentium flu&uum rapiditatem ferret arcse 
fecuritas, & feminum ad fuccedentem rerum cun&arum con- 
tinuationem non turbatida confervatio ; fi ferret etiam ipfa 
diluvii hiftoria, qua? ante exficcatam depresfiorem terrse fu- 
perficiem i»monte undis iterurn,emergenteNoachi columbse 
relinquit ramum oliva? virentibus foliis & ita quidem tenerum 
& recentem , ut ab ave potuent decerpi. Quid ftatuendum 
tamen de tot tantisquc ad diluvii reliquias non referendis? 
De iis, quae mentiuntur naturam ? De Wormii homine filiceo 
Muf. p. 82. de Monachis lapideis fpeluncse Baumanuise , dc 
humanis leoninisque figuris in Anglise caverna didtaPoolsho- 
le, quam exhibet Car. Leigh in hiftoria naturali Lancaftriae , 
de humani corporis partibus, de bpideis manibus, pedibus, 
auribus, de humani corporis partibus, de lupideis manibiis, 
pedibus, aunbus, de inguinibus Hasfise; de caryophyllis !api- 
deis Helvetise, de fungis faxo, cx quo furgunt, adhaTcntibus, 
aut Gothlandicis contra naturam agglutinatis & infertis. Et, 
(ne pingenti quam fculpenti naturae minus artis tribuamus) 
de mtegrarum regionum arboribus confitarum, turnbus, rti- 
denbus, fluvns, manbusque diftin&arum tabulis, de folibus^ 
aftenicis, rofis ; de xMufis m achate Pyrrhi rcgis, quam Plmius 
rccenfet, de capitc Panifci in diffiftb faxoChiorum, cujusCi- 

H h z cero 



244 Obfervatio h 



cero meminit in lib. de Divinat. De capite regio diadcmatc 
infigni in achate, quem monftrat Venetiis Bafilica D. Marci ; 
deSummiPontificis tercoronati imagine 5 quam citat Agricola, 
aliiscplslcbienfium minerarum iconibus, de fimia in lapide Al- 
drovandi; degallinaMufeiWeimarienfis ; deiis^quseimitantur 
$rtem> de folidis clavibus Nidrofienfibus Wormii> & de pifta 
Suecica in Saxo prope Sigtuaam > cujus delincatio in Suecia 
illuftrata nondum edita ; de fibulis Hasfia?> quae monti intc- 
gro nomen dederunt Spangenberg > De cultris pugionibusqj 
Mexicanorurcb ante ferri ui'um> de cufpidibus telorum hafta- 
rumque > de cavis nummis Gothicos aemulantibus s de pa- 
tellis Blanckenburgenfibus ; de lapidibus ollaribus &c ? Haud 
pmercunda filentio effent literae in Achatc Thefaun C^faria- 
ni a quem Lambecius recenfet, fi novae artis poffent probari 
antiquiores. De nautalis Indicis> quos notant numeri mufi- 
ci j de talis Badenfibus, non cumulate> fed fingillatim effodi- 
cndis>& tanto temporis tra&u effosfis> quorum cxa&is aequa- 
libusque numeris quod mirandum magis fit > nulla protulit 
terra. Sufficit ad eorum afferendam veritatem au&oritas quo- 
tidianorum teftium oculatorum, & maxime in pacis poftremae 
tra&atione Legatorum Caefarianorum Gallicorumque conjun- 
&a perquifitione fufceptum gravisfimum examen. In trans- 
curfu hic non eft praetereundus lapis cum nafcentibus mino- 
ribus talis> numeris fignatis & petrae hserentibus. Quales nu- 
per in monteLegritia 3 ut narratum eft> effoffos Caefarique ob- 
latos posfideo. 

De eubis> quos tot generum minerae formant 5 timen- 
dum non eft>ut quidem de numeris 5 nifiBadenfium quotidia- 
,na exempla pro illis militarent. 

Quid tandem dc iis> quae fidei fiftunt myfteria? de Ser- 
.▼atoris Chrifti > fanftisfimaeque Matris Virginis &c. tot imagi- 
nibus ? Quje in lapidibus haud liquet> cur magis debeat mi- 
labiles videri 3 quam in flonbus fatyrii antropophori* in radi- 

cibus 



De ojjtum petrificatnritm orttt diluviano. 24? 

cibus,utMandragoris, in Iignis,ut Lapponum idolis, quae ma- 
nu fieri apud eos nefas eft, &c. i tn his equidem ingens dif- 
ferentia agnofcenda, inter ea, quae raro & quidem disfimili 
forma apparent, ut cancri fluviatilis qusedam m fisfili tantum 
lapide deprehenfa veftigia, & ea quae detcrminati generis pa- 
res femper (pecies exhibent, ut echinites, ut conchites, ut or- 
biculati cancri five paguri maffae integrae filiceae. llla ad na- 
tur* ludcntis cafus videntur referenda > h#c ad opera, quibus 
ubique DEus praeftabilitas certas formas adfignavit , ut ejus in 
iisMajeftas tanto fplendidius eluceret, quanto in occultatis 
quandoque rerumfinibus magis abfconditur; nam quidpro- 
hibet femina, nafcendorum compendia, ex.gr. in conchylio- 
rum, coralliorum ftru&ura, minerarum fali, aeque ut marino, 
adferere ? Siquidem falium ejusmodi per meatus fubterrane- 
os communicatio non demum ex rerum omnium deftru&ione 
& mixtione petenda. Neque fpecierum diverfitas pro lufu 
habenda, ex. gr. quum gloflfopetrarum varia magnitudo, jam 
ad avium vel natricum linguas, jam ad lamiae dentes $ quum 
cornua Ammonis ad nautilos, ad arietes, ad ferpentcs perti- 
nere putantur. Quod fi,ut ad mea redeam,in campis afpe- 
ris terra tantum mollior depresfiorque everfa credatur,& no- 
va collium ftrata formaflfe, quomodo ad easdem fe&iones in 
antris excelfis & faxeo muro cin&is fternendas gravem mi- 
neris terram aequis partibus in locum tam fublimem extulit? 
&,fi extulit, cur vacuas reliquit alias minoris aut cjusdem al- 
titudinis cavernas, quales fiint aliae fteriles, & qualis cft vicina 
huic, patulaque ex altera appofita parte fpelunca, filicibus pa- 
vimentata. Tandem fi vortices fubterranei non potuerunt 
tantam aquarum emittere, quanto erat opus ad inundandam 
fuperficiem fphsericam altitudinis 15. cubitorum, qua operti 
iiint omnes montes excjelfi fub univerfo coelo Gen. 8- 19« un- 
de in aquis coeleftibus , dulcibus & levioribus tot marina ? 
Taceo repugnantias, fi credatur Diluvium intra tempus, quo 
:oepk fedimentura* integra cadayera elephantina & conchy- 

Hh 3 ha> 



2^6 Obfervath 1L 



Iia> fi natant tardisfima, fi non natant, gravia^ ex natali iolo m 
Germaniam vexiffe. 

At de contentis quam continente magis fum follicitus > 
cur pro animalibus portentofis non leves & obvias res ; cur 
non homines? cur non animalia nota ? cur non promifcue , 
qiue mixta vexerunt aquarum turbines, eodem loco fepelivit 
Diluvium ? Qui poteft tanta certis argillis, certa Ofteocolta 
genera>certis lapidibus certas impresfiones fervans fecernens-' 
que induftria cadere in fortuitos flu&uum cafus ? Dubitare * 
non decidere audeo 3 nec forte Whodwardo alicui in Anglia 
Luidium, vel Dickinfonium ; in Helvetia Scheuchzero Langt- 
um; in Italia Mercatum commentatori opponendo> fingu- 
lorum fiiffragia meo fubmittere inverecundo judicio. Ve- 
ftrum, Societates illuftres 3 judicium^ qua par eft docilitate, 
exfpeito* f 

OBSERVATIO 11 

Dn. Lic. Danielis HofFmanni. 

Cerebri violenta Laceratio non letbalis. 

A Nnorum 12. Puer, paulo ante meridiem domo egreffus? 1 
*^ contentaque pileo fraga manducans 3 fubito ponderofi 1 
quinque librarum tegula ex fublimi viciniae te&o ruente, fini- 
ftrumque capitis latus feriente 5 profternitur ; Praeteriens vir 
mortuum eum credens, tollit humo proftratum brachiisqut. 
impofitum in aedes defert 5 videns largisfimos artenarum ian 
guinem in arcus ejaculantium rivulos continuo pi ofilientes 
cerebri unum alterumque gyrum tunica? fua? lllapfum , obvic 
offertChirurgo, pueroque in le&ulum repofito, majorem ali 
am cerebri portionem adhuc vulneri adhasrentem, una cun 
portione capillorum novacula quafi abfcifforum, cerebroqu» 
adhaerentium, Chirurgus cochleari 3 obvio tum 3 excipit, offert 
que mox accedenti Medico D. D. & Prof. Bix Cameraric 

focer< 



Cerehri violentaLacerati o non lethalis, 247 

meo honoratisfimo, qui ut praeeflet cura?, vocatus fuerat, gy- 
ros aliquot ccrebri adhuc quafi calentes , pia matre egregie 
inveftitos, vafculis capillo tenuioribus mirifice exornatos, ac 
arbufculis quafi tenerrimis purpureisque confperfos,non me- 
ram exhibentes corticis cerebri fuperficialem lamellam,fed 
profundius paulo excuffam, candicantisque etiam fubftantiae 
ftamina oftentantes, cerebri hac portione longitudine digi- 
tum,latitudine lineas quinque, profunditate quatuor, non ea- 
dem tamenubique denfitatcexcedente; (nec unquam tamen 
primo morbi o&iduo reclufum eft vulnus absque novo cere- 
bri propulfi difpendio, adeo, ut vel o&ava die prodiret por- 
tiuncula, pifi majoris quantitate , tota nitidisfime candicans, 
nec quidquam admixtum habens cinerei) obftupuere innu- 
meri fpe&atores, confpe&a hac nitidisfima cerebri portione > 
vixque oculis credidere etiam rerum iftarum periti,eapotis- 
fimum, quam defcnbere mox dabitur vulneris ratione, per- 
fpecfta. Qui eum ulnis exceperat vir robuftus, inter geftan- 
dum vacillationem osfium cranii fra&orum probe fenfit, Me- 
dicoque mox indicavit, monens fimul, puerum digitos mox 
manuum conftrinxiffe ar&ius , magnaque vi fpafmos extre- 
morum paffum, dextro latere mox dein comparente refoluto, 
clamores fimul enormcs aut ululatus potius penetrantisfimos 
ejaculante thorace, oculis diftortis,corneis,ac fubclaufis,con- 
niventibus palpebris, fenfibus amisfis ; I£tus ac proftrationis 
violentia, lapidis pondus , teneraque aetas, magnum indica- 
bant vulnus, autopfia vero parvum id exhibuit, vulnus enim 
tntegumentorum capitis ne digiti quidem sequabat longitudi- 
nem, lateribus parum hiantibus, intus vero latuit terribilis ef- 
fe&us tanti ponderis. Locus vulneris fuit in fummo offe fron- 
ris latcris finiftri, pracifius determinandus, fi concipiasTrian- 
gulum Iiofceles , cujus bafin, diftantiam ncmpe inter finiftri 
)culi canthum externum, ac principium meatus auditoni, x- 
jualia latera in vulneris centro coeuntia,integro ad minimum 
pollicc iuperabant magnitudine ; nec tamen trianguli hujus 

apex 



248 Objermtio 77. 



apex mali centrum fuit, fed fra&urae quafi initium, osfis enim 
fruftum depreffum duos digitos latitudine non attingens, lon- 
gitudine eos excedebat, protenfum quippe a vulnere verfus 
latus dextrum, vacillans admoto fpecillo, depreflumque figu- 
xx trapezoidis, a cujus angulo inferiore magna fiffura dcfcen- 
debat per os frontis totum ipfamque oculi orbitam, lato hia- 
tu ta&ui obvio. Prima dies 10. fcil. Jun. 1718* & nox eam 
infequens inter fpafmos , vomitus , cruorem quoque extor- 
quentes, finiftri pedis agitationes violentisfimas transa&a eftf 
Mane vero diei Jun. 1 1 # ultima vice vomuit, facie magis ma- 
gisqp intumefcente ac deformata. 12. die Jun. plena latcris 
dextri immobilitas cum involuntaria fecum alvinarum excre- 
tione obfervabatur , nihilominus tamen jufculum carnis & 
mixturam confortantem crebrius deglutivit ; capiti tum Sc 
univerfse dorfi fpinae balfamum cephalicum , fcrobiculoque 
cordis & pulfibus epithema cordiale imponebatur atque ad- 
movebatur. Die 13. iterum esedem agitationes atque inqui- 
ctudines aegrum torquebant, mentis tamen attentione trans-, 
parente 5 Urina multa, tin&a, non turbata, nubibusque gravis 
confpiciebatur, qualis & 14. Jun. prodiit, quo die non nifi a 
fpiritu vini camphor. cum ipiritu matricali commixto vulneri 
infufo tam ftentorce clamabat. Ob lateris dextri omnimo- 
dam paralyfin asfiduo infiftendum erat confortationi nervo- 
rum inun&ione oleo penetranti nervino ; Ob pulfum fortio- 
rem caloremque totius corporis manifeftiorem, ftatus febrilis 
increfcentis & figna & fymptomata , pulvifculi bezoardici 
nervino-refrigerantes frequentius exhibebantur : Die 1 5 Jun. 
motus lateris dextri refoluti, haud obfcuris fefe iterum prode- 
bat initiis, qui indies magis magisque crefcebat; carnis jufcula 
aliquoties,redeunte jam appetitu, comedebat, urinam non ita 
tinttam rcddens, illius vero excretionem, profluvium materia 
cujusdam pultaceae albicantis , ftatimque in urina fubfidenth 
fubfequebatur, profluebat enim haec materia demuai reddin 
«rina, feorfim prolabensper urethramj eodemque die clars 

fati 



Cerebri violenta Laceratin mn lethalis. i $f 

iacis voce orationem Dominicam recitabar. Die 16, PortiO 
fubftantiae cerebri candidisfima ex vulnere,cum fanie quadam 
fpumola flavefcentc prodibat, segerque de dolore cardialgico 
conquerebatur, quitamen exhibitjs medicamentis conveni- 
entibus> excretisquc diutius retentis fecibus alvinis die 17. 
multum remifit, Die 18. nec vifus nec memoria videbatur 
re&e fc haberc , appetitus vero au&us cibos frequentius po- 
ftulabat, ndebat fere continuo a?ger, dumque adftantes canev- 
bant, ipfe lacrymas profundebat > fequente die 19. menfis dc 
dolore illius oculi fmiftri querelas movebat acerbiores, idem 
de csetero appetitus,eademque urina, Die 20. Jun. la?fio me- 
moria 1 in hoc maxime adhuc kk manifeftabat> quod multa, 
ipfi alias maximc familiaria fuis nomiaibus indigitare ac de- 
nominare non potuerit> qu# laefio maxime circa fblftitium e- 
rat manifeftior. Die Jun 21. Palpebra fuperior oculi finiftri itt 
abfceffum elevata cultello inciforio aperiebatur, manente in 
fronte linea iila lata 3 feu rima hiante>qua non obftante d. 22. 
& feqq. fuffultus ab aliis erc&usque in publicum tantillum 
profpiciebat > caetera melius jam fe habens; maxime autetn 
notari mcretur> quod ulcera antiqua brachii atque femoris e- 
jusdem lateris ante aliquot annos jam confolidata > faniem 
quandam> ratione colons cum illa vulneris capitis convenien- 
tem ftillare inceperint. Sequentibus menfis Junii diebus fatis 
bene fefe habebat, duriora fine ullo dolore mafticabat, capilli 
capitis fine moleftia novacula refecabantur> labiaquc vulneris 
reunionem atque confolidationem maxime affe&abant, Dic 
Julii adhuc lx(x memoriae fpecimina edebat > fequentibus 
diebus proprio marte fe erigit, atque in le&o ere&us fedet* 
infertionem ftyli ferrci in vulnus vix fentit> die 12. Jul. nullas 
plane movet querelas & quafi liber ab omni malo metuquc 
obambulat, Chirurgusque ficca faltcm mcthodo vulnus obli- 
at 3 continuatis nihilominus pulveribus cephalicis > nervinis 
onfortantibus : Die 16. & 17. ex hypocaufto egreffus eft 
ger,imo dic 18* exire domo aufus eft, non obftante capitc 
Obferv. Acad. iV. C. Cent. X. Ii tam 



2$o '/[ Obfirvatk IL 



tam graviter Jaefo,tanta cranii portione vacillante ac depreffa* 
tanta adorbitam oculi iifTura cxcurrente. Die 19. JuLex im- 
provifo corripiebatur coryza cum larga falivatione fortique 
fine ullo incommodo ftcrnutatione , quae per plures dies fub 
continuatione medicamentorum convenicntium durabat. Vi- 
debatur jam res omnis confe&a,confolidatiO(^ vulneris omni- 
moda inftareChirurgis videbatur,ha&enus enim vi quafi coa- 
litio repreifa eft, ut puri pateret via : & coaluit vulnusculum 
usque ad rimam quafi minimam, at rebellem, quod praedixe- 
ratMedicus, femper enim aliquid ftillavit laticis, puero vegc- 
to, agili, fano, omnibusque aetatis fua* a&iombus aptisfimo. 
Novembri demum praetenti anni prima eaque exigua,osficuli 
corrupti prodiit lamella juxta cum aliis ex foraminulo, puero 
re&isfime valente, pollet enim memoria & ad difcendum, 
ut prius aptitudine eadcm (erat enim jam ante paulo tardior 
Ingenio) occlufumque jam abaliquo tcmpore eft valnufcu- 
lum , rima autem frontis cadem imo amplior taagitur , fiio, 
quem monftrat,pul;u confpicuo,adhuc dum in amploillo hia- 
tu poft menfes a vulnere accepto feptendecim 5 id vcro jara 
plene claufum cft,quae occlufio anfutura fit conftans,dies do- 
cebit atque ulteriora pueri fata. Caeterum ab incifionibus 
abftinuimus manum, haud vane fperantes, prodituram libera, 
cademque via faniem , qua tot tantseque cerebri portiones 
majoresj minoresquc prodierint atque propulfe fint. Abrafis 
(altem circa vulnus capillis, reliqui abfcisfi funt, admotis ca- 
piti facculis cephalicis, donec progreffu temporis capillis pe- 
nitus abrafis , faccuJisquc remotis > caput tegeretur Empl. d. 
ketoniea. Inter remedia interna potisfimumLiq.Corn.Cerv. 
Pulv. pannon. r. fpecif. cephalic. M.Corn.Cerv. aurat.Conf. 
alkerm. unicorn. ver.Nitr. cryft. Cinnab. nat. Cort. peruvian. 
Elix. aperitiv. Cl. i\r. ^t. cydon.Conf.cichor. exhibita funt. 
Exteraorum reliquorum fupra iujeci mentioaem* 



OBSER* 



De perficienda Molarum, Abortuumqite Doclrina 2 5 t 

; OBSERPATIO III. 

Dn. Lic. Danfelis Hoffinanni. 

De perficienda Mohrum, Arbortuumque 

DoBrina. 

PRoficuum omnino forct Medicina? , fi frcqucntius liceret 
Medicis rimari attentius atque infpicereea* quae a gravi- 
dis intempeftive ex utero deponuntur, ea enim plerumquc 
muliercute fub grumorum molarumque nomine fine ulteriori 
fcrutinio abjiciunt > faepe vero fecundinas habentur pro gru- 
mo ianguinis , aut huic includuntur atque una abjiciuntur. 
Sperandum tamen aliquid hoc in negotio foret, fi ea faltem 
diligenter conferrent in publica commodaMedici,qua: obfer- 
vare folent in praxi amphore , &fi enim hic non liceat cum 
Malpighio ova incubata juxta feriem dierum infpicere,tamen 
ex infigni abortuum numero certius tandcm quid obtinere- 
mus circa molas aeque ac abortus,cum plerisque nec Ruyfchi- 
ana circa molas hypothefis fatisfaciat. Anfam de iftis cogi- 
tandi dedit hisce diebus foemina 25. ann. prima vice gravida, 
ab aliquot annis chlorot»ca,illa menfibus emancntibus a duo- 
decim fere feptimanis frequentia violentiaq? vomituum fingu- 
lari miferrime tortafuit, viribusque exuta, ut & dm ipfi eflet 
decumbendum, ac fub finem quidem non fine rigonbus fe- 
brilibus, deliquiisque levionbus uterinis crcberrimis, ac pro- 
ftrato penitus appetitu ; medicamentis vcro ftomachicis, ner- 
vinis atque utermis id tandem etfeitum eft, ut vomituum & 
vehenaentia & frequentia ceffaret, rediretque tandem appeti- 
tus> fuperftite tamen lasfitudine infigni,ac cephalalgia frequen- 
ti, tandem tamen gaudet fe menftrua iterum cxperiri, Medi- 
coque id refert, qui de abortu ha&enus follicitus ac meticulo- 
(iis jubet eam pacatius & in le&o agere, accedunt vero tormi- 
na, ejiciturque fine aliis incommodis inter largiorem fanguinis 
fluxum oblonga malfula carnofa,ovum columbinummagnitu- 

Ii % dine 



252 Obfervatio IV. 



dine haud multum fuperans, cxcretioni llli teterrimus jungi- 
tur foetor, qui & foeminam & adftantes terret > maflam vero 
illam confiderans deprehendo eam qualiscunque placentae in- 
dolem referre? apertaque quae adhserebat veficula > confpcxi 
maffulam fab# magnitudine ex tenui filo pendulam ac liqui- 
do innatantem > quse conglobata primum attentius videbatur 
mereri examen , fed nihil organici , foetuique fimile potuit 
confpici, quod alias vel in minoribus embryonum rudimen- 
tisobtineti verum immiflb aquae toto fruftulo> maflula illa 
funiculo eonnexa mox latius duorum fere digitorum diffufa 
cft diametro , ac difcerpta quafi difperfaque in filamenta te- 
jnuia, flu&uaiuia per aquam. Probabilc fatis erat haec foetus 
*udimenta 5 tam tenui funiculo connexa, turbata in accretionc 
natura, transiifle in fibrarum iftum glomerem laxum ac male 
«:oha?rentem 5 modus vero quo id fadum fit> non aeque lique- 
bat. Putredtne tamen infe&am jam fuifle hanc maflam odor 
teftabatur, qui & lochia comitabatur, re&iusque jam abali- 
quot diebus videbatur valere foemina > poftquam feparata ab 
utero haec quahscunque putrefcens placentula fuerat. Qitte 
fx non rara fint> erunt ialtem ad hiftoriam abortuum verorum 
falforumve augendam non inutilia. 

(Jubinga AuguJlamVind. d.\2,Novmbr. 
4,1719. mijfie.) 

OBSERVATIO IV 

Dn, D. Rudolphi Jacobi Camerarii. 

Mutus hord qudvis primd pomeridiand 

loquens. 

V^TUtus ille, per horam tamen quotidie a mendiana pracise 

1 ad primam loqui valens (cujus hiftoriam fane mirabilem 

dederuntBb. Reifeltus, Wepferus> Gmelims> inEph. dec. i. 

ann. iq. rationes autem quaefiverunt per Dei gratiam fuperfti- 

KS, 



Mutus hora quavis prima pomeridiana loquens. 253 

tes, Schroeckius* Valentini y Lentilius, dec. 2. ann. 1. & 3.) 
vivit adhuc. Significandum hoc videbatur publico, tam ad 
confirmationem illius obfervationis , quam ad invitationem 
curioforum>fi qui de phaenomenis forte pluribus velint infor- 
mari, ut id factant tcmpeftive, priusquam mortalitatis legem 
fubeat fenex. Salicct, Georgius Algajer> civis & caupo Je- 
fing*9 quod pagi nomen eft propinqui Kirchemio>fab Teck , 
prifca Ducum fede ; natus anno itf J3» parentum fuorum pri- 
mogenitus, uxoratus anno 1683. * n de pater trium filiarum, 
filii unius,e tribus eorum fuperftitibus fex nepotum avus : y?- 
nex quidem, fanus tamen,vivit, caetera liber,modo non eflet 
& manfiffet a tot annis^/^flm^excepta hora difta unica^quafi 
foncedente loquelam. 

Vera funt omnino , quae de hoc fcripfemnt ante multa 
luftra laudati Viri : addenda videbantur, quas & mihi de ipfo 
innotuerunt bona fide. Nimirum, ut kclt ctpcnv procedam , 
non fubeft cafui huic \v£o\\tofraus y dolus,aut impoftura ; fi- 
quidem res eft publicae notitise, tantae durationis, tot exami- 
num (a do&is, nobilibus, principibus, quorum & munuscula 
fervat & monftrare folet) ut nullus fallaciae aut fufpicioni fu- 
pereffe videatur locus, & unicuique dubitabundo maneat li- 
berum, fit facile, per fe vel per alios veritatem rei inquirerc 
& difcere. 

Non eft malum congenitum : etenim ad decimum aetatis 
annum libere & clarc femper non modo loqui potuit, veriim 
etiam legere & fcribere, iupra conditionem fodalium, didicc- 
rat jam tura. 

Non eft etiam affe&us hareditarius. Sieut parentes ipfi- 
iw nullo linguae vitio laborarunt, ita fuum nofter non denvavit 
in liberos, nec in nepotes > quippe qui omnes fant liberi, nul- 
lum patiuntur fermonis defe&um. 

Non coepit a vermibus^ in quos potuiffet cadere fufpi- 
«o, tanquam paradoxorum alias phsenomenorum autores, 

H 3 pueris 



254 Obfervatio IV. 



pucris familiarcs > Dc his enim quaefitus nofter relpondit ne~ 
gative,non recordatus, fe quondam iis fuiffe obnoxium. 

Non voluit deduei a principio quocunque magia fufpe- 
£16 ; quale vulgo in afife&ibus miris & dubiis folet accufari 
fecile : filentium eft de tali caufa. 

Sedj ytarvaL §4crtv , aphonia hsec videtur habuiffe fui prin- 
cipium in terrore\ ab angore* fubito, gravi, per Dei gratiam 
tamen fuperato feliciter, in astate quidem puerili. Scilicet pa- 
ter hunc puerum tunc decem annorum, eo ipfo quod & ob- 
fequens & firmus, ncc minus effet expeditus, voiuerat comi- 
tem in itinere ad coemenda domumque devehenda vina : 
Accidit autem, ut reduces cum curru onufto, ubi vado trans- 
eundus eratfluvius,Fils, ad Blochingam , illo tempore ulcra 
modum magnus, pcriclitarentur uterque, pater quidem equo 
infidens ultimo , & ab hoc retro fugiens & currum confcen- ' 
dens, puer autem anteriori primo infidens, quater cum ipfo 
merfus firmiter tamen fefe tenendo,fervarentur, cum ruftici 
miferorum clamore vocati, motique periculo , opem tulerint 
quidam noftro, alii patrem liberaverint. 

Fa&um hoc ad ipfum tempus meridianum (quae ha#e- 
nus ftri&ae adeo & nur# manet obfervantix) fuitque tara 
grave, ut pro mortuo ex aqua fucrit cxtracius, pro more fub- 
vcrfus , in loco tamen ftatim , magis adhuc in proximo pago, 
refocillatus,vel tandem potuerit patrem comitari domum,ubi 
dubie valentes jam dum vocem claram non ediderunt, habiti 
pro raucis, a terrore, & contentione clamoris. 

Infuper autem uterque etiam vix praeterlapsa feptimana 
incidit in febrem> acutam, quia dicuntur in ea deliraflb va!de. 
Unde pater evafit plane liber, filius etiam, fed ita tamen, ut 
abhinc fubinde pateretur abolitionem vocis, primo quidem 
incertam vago tempore,non conftanter; donec tandem,quod 
praecipuum eft,nec fatis declaratum, fuerit facla & firmata illa 
ad certam horam vocis determinatio , privatio autem per 
pnmc reliquum diei & no<ftis : quae jam plus quinquaginta 

anne- 



Mutus hora quavls prhna porneridiana loquens. ij$ 
annorum decurfu ita continuat in ftatu eodem, ut datae pri- 
mum occafioni reipondeat coniuetudo plane radicata ad lo^ 
quendum & ad tacendum. 

In eodenvinquam. Scilicet non fiippetit exemplum per 
tempus tam longum loquelse extra illam horam,nifi unum & 
alterum, nifi perbreve, & ex hac causa ortum. Cum vel ante 
trtginta annos milites cffent in hybemis, inter multos ex in>- 
eolis etiam nofter correptus fuit febre maligna ; tunc in fiirn- 
mo caloris & delirii,pr# quo duorum veficatoriorum fenfura 
habuerit nullum? femel ad no&em loqui coepit, non ita per- 
fe&e tamcn, ac alias hora fua ftata, Paftorem vocari, Sacra- 
mento coense frui defiderans $ atat ab illo adveniente jam ite- 
rum loquendi potentia privatus & fui non compos, fuit de- 
prehenfus. Iterum ante 14. annos febre acuta decumbens, 
lacrymis fuorum commotus, cxtraordinarie filium confokri 
potuit,fed & hinc brevi rurfum obticuk,non nifi fuo tempa- 
re locuturus. 

De his omnibus, & de conftantia phamomeni, publice 
omnibus conftat laudati oppidi, pagi, & vicinorum incolis* 
quos inter verfatur caupo , ftaturae mediocris , macri potius 
quam crasfi corporis, capillisfubnigris, fed incipit canefcere, 
Tenfibus omnibus adhuc integer, non futdus, minime fimplex, 
Kftimonii boni, fignis & literis per tempus impotentiae fenfa 
fuae mentis cxprimens, negotia potiora deftinans hora? , qua 
loqui datur, tum quoque hilaris & facetus : interim cum res 
5t tot annorum, longa confuetudine jam quafi non amplius 
*ttenditur,fed ut in tahbus cafibus fieri amat negligitur. 

Accedant examini & hiftoriae olim recenfitis adhuc cir- 
:umftantiae qu^dam : Obfervantia temporis tandiu eft accu- 
ata, non obnoxia mutationi per tentamina , occupationes, 
:onverfationes. Difcurjus data opera cum ipfo inftitutus 
lon poteft protrahi ultra terminum fixum , fed in medio fer- 
none folet abrumpi> obmuteicit nofter praecise ad horae fiiae 

non 



2^6 Ohjervatio IV. 

non tam fonum quam complementum* vanus eft tunc & poft- 
hac omnis ad loquendum conatus. 

Adeo , ut non conftet> unquam vel ab ira aut terrore* 
quales utique ipfi dicuntur obtigiffe graves & fubiti , vel & a 
M, ipfum verba fecifle, aut erupifle vocem ullam. Etiani 
cum tusfi laboraret magna & fonora,quod fa&um non femcl, 
loqui tamen non potuit extra fuum tempus. 

Non autem aphonia haec eft per modum raucedinis , ad 
vocem modo fubmiffam, fed ad plane nullam, ne quidem in- 
ftar fibili vel fpiritus, ulla ratione vel nifu formandam. Fiflu- 
lare, quod potuifTe Iegitur, intelligendum eft non faltem dc 
flatu per fiftulam,fed & ex ore fonoro , hoc autem jam fenex 
edentulus non aeque amplius valet praeftare. 

Ad horam denique iftam vox ipfi eft libera, clara, natu» 
ralis, nihil fingulare aut a communi loquendi modo diverfum 
habens. Nec tunc ipfe de ftatu fuo quidquam referre pot- 
cft 5 aut folet queri , nifi fimplicem iftam impotentiam. Li- 
bere enim tam refpirat, quam os movet 3 lingua fub filcntio 
nec paralyfin patitur nec ipasmum,nec vifu vel ta&u ullum in 
$rgank obfervatur vitium. 

Qualis autem fubfit difpofitio in penitioribus, fi quis in 
corpore potius organico , quam ipfius a<3u> vellet fundare 
confuetudinem , divinationi ejusdem relinquitur. Pro har- 
monia quidem tali mentis ad corpus & ad tempus, varia, m 
defiderium cibi ad prandium, vires a prandio 5 altitudo lolis 
meridiana, motus humorum illi refpondens, & fimilia m con- 
fiderationem venire poffent : prsecipuum tamen momentum 
videtut confiftere in memoria temporis & pericuii tenera? ad- 
huc setati fortius imprefsa, firmius retenta > fed non cum lati- 
tudine quadam, verum fub tam accurata conftantia , prsecisc 
ad horam reftri&a* hoc mirum eft aeque 3 ac obfcurum illud - 
quid fint illi mentismodi, illa five obje&a five produ&a>qui- 
bus dari folet nomen idearum, habituum & id genus entiutii; 
aobis intimorum fcd ignotorum. 

Excel 



Mutus hora quavis prima pomer)<hmm hquens. i%j 

E^Xcellentisfimus hujus Obiervationis Author d. 26. Martii 
A. 1720. fequentem de Muto hoc fuperaddidit Relatio- 
nem : Vel tandem finis eft hujus etiam hiftoria». Manferat 
per hyemem, qualis autumno fuit defcriptusjfcf/w* Georgius 
Algower>Caupo Jefingenfis, qm fingulari loqueU phaenomeno 
indaruerat, diu adeo temporis fui ad loquendum & tacenduni 
obfervans. Sed cum ad Martii principium inciperet a?grota~ 
re, mutari etiam ccepit longa iUa fuse confuetudinis obfervan- 
tia. Amiferat fub finem Februarii uxorem-> & hanc ja&uram 
aegre tulerat , quod cum ipfa vixiifet diu concorditer. Die 
tertioMmiifacra ccma fuerat ufus in templo. Quarto iverat 
ad nundinas ix\ urbem vicinam , Kirchemium fub arceTeck. 
Verum enim vero ibi & inde principium morbi acuti & fu- 
nefti : Aegre enim prae languore redux illa vefpera propera- 
vit ad le&um, cum catarrho & vomitu^pleuritice correptus. 

Hoc tamen ipfo die fuit obfervatum principium loquelae 

extra fuam horam : Ciim enim dubium effet inter fuos de 

pretio rei emptae, circa horam fecundam pomeridianam* ipfe 

praeter.opinionem * & ad confternationem fuorum, interfari 

coepit, his primis verbis : Et ego hoc pretio emi. Ultra, fi- 

lwe mirabundae & quaerenti : Mi pater* loqueris ? ut vales > 

ubi doles ? refpondit : ubique : laffus modo fum adeo. Nec 

plura tum dixit, nec horum prolatorum voluit recordari ad 

vcfperam. Qua, cum forte dubium effet, quota hora> fexta 

vel feptima, fonuerit, rurfus erupit in verba pauca : Ita, non 

(uit nifi adhuc fexta. Sed & in hoc fubftitit : eo ipfo autem 

[iifpeftum fuis dedit omen, ad inftans inde fatum concluden- 

cibus ; prout quidem vel olim fuerit ipfi praedi&um, reditu- 

ram prius quam moreretur loquendi potentiam. Abhinc ite- 

-um filentium, morbo interim gravisfime invalefcente, usque 

*d diem oflavumMmii>&thoram ipfius antemeridianam un- 

decimam : illam ipfam,qua puer olim fuerat in periculo fub- 

nei fionis in aqua. Tunc per bihorium, ab illa fcilicet undeci- 

na ad primam fuam pomeridianam,locutus,itemm obmutuit, 

Obferv. Acad. N. C. Cent.X. K k Tan- 



358 Obfervatio IV 

Tandem die nono Martii^quo' NL, Saturnus ftat retro^ 
gradus,ad hyemem martiam ) a quinta vefpertina pofthac pla- 
m quoad vocem liber quae voluit, quando libuit, eloqui po- 
tuit omnia,non amplius unquam intercepta loquendi poten- 
tia. Sub his tamcn circumftantiis : Prc dolonbus pun&oriis, 
&refpirandi difficultate, verba proferebat aegrc, pauca, fub 
languore, per fomnolentiam, qua fubinde corripiebatur. Nec 
fuppetit notabile quid ex prolatis, praeterquam, quod adhuc 
femel de principio modoque fuae obmutefcentiae interroga- 
tus, cafum iftum fua* quondam periclitationis in fluvio, mor- 
bumquefubfequum,repetierit,uIteriorem inquifitionis mole- 
jftiam deprecatus, cum addito : Vox mea toties folebat absqut 
jenju dolork venire & abire ; cum loqui inciperem vel deji- 
mrenh neque melius mihi erat, neque pejus. Servavit tamen 
hanc quam recuperarat linguae hbertatem per dies no&esque 
vitae fuperftites paucas : Morbo enim fraftus ad nonum hu- 
jus diem occubuit ; bene prafparatus , a Paftore fideliter ex 
verbo Dei folatiis recreatus & fuftentatus. Moriendi modus 
dicitur fiiiffe tandem quafi ex improvifo , absque praevio de- 
lirio,nec cum diritate motuum,placidus : TemfuSy media ferc 
no&e inter d. 12. & 13. Martii 1720. : sEtas, ann. 67. minus 
7. feptiman. 

Habuit ergo hoc commune cum aliis ad ultima propc- 
rantibus, mutationem ante obitum notabilem in eo ipfoj, quo 
per visam fuerat mirabilis ♦ ut folet forte mentc captus redire 
ad faniorem mentem abituriens ; aut apparere melior quoad 
corpus segri ftatus, fed moriturientis. Utrum ille fortius com- 
moveri coepit,dum fenfit fatum appropinquans, & hoc ipfum 
liltimi conatus dedit fpecimen ? aut hisce jam gravionbus 
intentus curis veteris terroris & confuetudinis oblitus fepo- 
Juit Ideam ? Organa ad fenfum mutata non fuerunt: De inti- 
mioribus non conftat: de occultis nervorum five in exortu 
five in progreffu difficile ett judicium : Spiritus fingi poffunl 
§>ro lubitu : Anima novit omnia,praeter fe ipfam* 

OBSER 



Characler Plantarum internus. 2 J 9 



OBSERVATIO V. 

Dn. D. Rudolphi Jacobi Camerarii. 

CharaMer Pkntarum internus. 

SEmen plantarum principium & finis re&e quidem (cd vix 
fatis attenditur in negotio ordinationis ipfarum. Nonvi- 
detur manendum e(Te in afpe&u externo ; eft aliquid ultra 
& intra vajculum & corticem , quod infpici meretur > fcilicet 
nucleus &c germen. Hoc pracipuum eft infemine, hujus 
etiam in methodo haberi debet ratio & poteft> fiquidem ipfa 
feminalis Plantula > utut parvula quibusdam & abfcondita» 
jam dum tamen figuram fuam habet certam> & locum > tatn 
conftans in hiscc fuis diverfis per genera modis, ac in ullo £- 
lio quocunque apparatu. Singulare in prolegom.&y/ ad hift. 
plant, de his legi meretur caput > figurae Malpighii & Leuen- 
bockii multa llluttrabunt : potior omnibus ent avtopfia, Li- 
1 ceat ergo confenfum reqiurere Characieris interni, quando 
vi externi volunt conjungi plantae : ftifficiat opponere diflen- 
fum> lllius > cafu quo male jungi videntur quaedam. Certe 
1 clafles illseplantarum tam ampliores quam meliores, quas tc- 
mere explodere nullus aufit botanicoium, fuorum seque gcr- 
| minum intus habent modum conformiter ac externe fcmi- 
if num : & fi quis inde & levem & qualemcunque in flore vcl 
:i corticc rcceffum fecerit divortium > modo csetera potiora 
ii cum germine rite confpirent 3 fa&um illud non probavero. 
;c Examen autem clasficum dubiarum, vexatarum, arbitraria- 
f rum, ad hunc quoque lapidem quafi lydium poterit inftitui. 
il Prolixum erit hoc ftudium : liccat fpecimina quaedam pro* 
ty jferre ad declarandam noftram fententiam. 

Ponamus cafum : In clafle bacciferarum eflfe quasdaitv 

v quibus plantula feminalis eft non bifolia, non divifa> fcd per 

pulpam quandam terctis inftar vermiculi protcnfa, hasne fo- 

cias patiemur efle c«terarum, quibus fuae funt plantulae bifo- 

«I Kk 2 u»? 



26o Obfervatio K 



lix ? Atqui cum Afparago & Polygonato ita comparatum eft. 
Ergo aegre feremus i!la jungiSolanis vel carnofis quibuscun- 
que aliis. Rajus quidem Pceoniam fe habere voluit 5 ut de bi- 
ga illa dtximus 5 fed bifolium eft 5 quod in fua planta occultat* 
germen J re&iiis ad monocotyledonon genus ex hac quoq; 
ratione retulit Arum. Confpirant autem cum Afparagi & Po- 
lygonati chara&ere interno etiain extus fex florum crenae & 
baccae tripartitae. 

Pergamus ad alias : Refpe&us Apicum ad veficulas fc* 
winales tanti momenti in negotio Generationis 5 quippe fun- 
dans Plantarum fexum>> non tamen arripi debet ita fimplici- 
ler pro methodo ipfarum in prayudicium charadteris interni, 
& caeteri apparatus in germinatione & fru&ificatione diverfi. 
Exemplo pofliint cfle herbae 5 quarum Flores funt in eadem 
planta fejun&i a feminibus. Hic Ricinum adjungere fru m 
mento Turcico cum fociis praeter alia vetat Germen illius bi- 
folmm, planum 5 in medio pulpae 5 cum akeri fit gemma bene 
diverfa 5 foliorum fcilicet convolutorum 5 adh2erens extus coty- 
ledoni fuo 5 more Cereahum proprio ; & eo magis notabili> 
qubd multiplicatio frumenti eftThemamodernum curiofum: 
cui illuftrando infervire poterit hoc ipfum germinationis prin- 
cipium 5 non fimplex 5 fed 5 juxta obfervationes laudati Auto- 
ris 5 plantulae pmer mediam majorem quafi maternam dan- 
tur mfuper in grano e. g % hordei quatuor, fecalis tres 5 avettd 
& tritici duae iociae minores 5 fingulisque fex foliola 5 fuis o- 
mnia declarata figuris. 

Nec herba? 5 quarum fexus eft per individua difcretus 5 fo- 
cietatem fuftinent iatis firmam 5 discrepante iterum germinis 
modo : Cannabis enim plantula fola fuum corticem explet, 
crafla 5 arcuata ; Spinachia illa globulum farinaceum finu fuo 
comple&itun Mercurialis autem protenditur per mediam 
talem farinam ; Urtica tandem fua eft plana 5 re<5ta 5 nuda 5 pul- 
pacaret &c. Ne ad plures 5 ad arbores tales 5 procedam. 

Porrd; 



CharaHer Vlantarum internus. 1 6 1 



Porro, fitus feminis, in eoque Germinis, quem attentus 
pfane obfervavit Cefalpinus^ non debet prxreritntn. Exem- 
pJum dabit Cerinthe & Echium,invit3. natura ab ita di&is As« 
perifoliis, quae cor in fummo gerunt,feparatum. De illa jam 
olim in his Eph. dec. 2. ann. 5>. Ad gentianam quidem ni- 
mis prope locare ipfam non finit infuper plantula illius femi- 
nalis, in media pulpa, qua Cerinthe caret. Transeant plura 
fitus inverfi excmpla : Ipeciminis tamen adhuc loco fit Scabio- 
pe femen, hoc ipfo diverfum a caeteris fiorum proprie di&o- 
rum compofitorum feminibus. 

Acriviola y curiose adeo ab lll. Dn Direttore Eph. de- 
fcripta 5 vindicanda etiam beneficio chara&eris interni & ex~ 
imenda a confortio Aconitorum erit non flore faltem fed etiam 
vel maxime plantula feminalij cuifunt bini lobi valde crasfi, 
cum minusculo adhuc intcr ipfos germine, plane aliter, ac in 
corniculatis multis filiquis,quorum parvulum germen hseret in 
extremo pulpae indivifse. Nec tamen, ut quod res eft fatear, 
heteroclitum Cardamindum-> cum Viola fatis convenit, quippe 
cui eft parvula per medium pulpae extenfae. 

Denique CoffS, cujus ramum floridum & fertilem figura 
elegans exhibet in cent. 4, fitum habet plantulae fingularem : 
Scilicet in extremo dorfo convoluti quafi cotyledonis refe&a 
tantilla pulpas portiuncula detegitur latens germen parvulum, 
planum, bifolium,cum radicula oblonga. Utrum ita conve- 
niat cum Jafmino^ determinent Alii, nobis enim hujus flores 
quidem fuppetunt abunde, non autem baccas; nec mentem 
modo fubeunt aliarum iemina, quibus fuum fimilitcr locetur 
germen. 

Atque ita quidem profequi contemplationem feminum 
intimiorem & ad plantarum ordinem applicare foret non dif- 
ficile, nec forfan inutile : Verum ifta modo fufficiant pro 
fpecimine. 

{Tubinga Auguflam Vind. d.J$< 
Isovemhr. A. 17/9. mijfs^) 
Kk 3 OBSER- 



26 1 Obfervatlo VL 



OBSERVATIO VI 

Dn. D. Hieronymi Laubii. 

Vuhw capitis ad cerebrutn usque penetrans 

poji 5. feptimanarum decurfum letale. 

ANno proxime elapfo d. 8-MartiiNofocomioStatus Mari- 
timi illatus eft Clasfiarius quidam , acinace per medium 
os fyncipitis finiftrum gravisfime vulneratus, vulnere ab offc 
frontis ad illud occipitis usque juxta longitudinem exporre&o 
& ad ipfam cerebri fubftantiam vifui per hiatum fra&ura? fatii 
obviam penetrante. Primo'menfe a?ger fic fatis bene fe ha- 
bens nullisque periculofis fymptomatibus infeftatus, fragmen- 
tis cranii lsefi usque & usque feparatis , vulnereque cutis con- 
folidationcm indicante & ipfe optimam reftitutionis fpcm 
concipiebat, & medentibus dabat. Quinta dcmum a dccu- 
bitu hebdomade conqueri incipiebat de dolore & gravitatc 
capitis cum vertigine, leniaque convulfionis figna fefe offere- 
bant ; inftituta itaque ftatim cranii perterebratione fubjaccnti 
& ha&enus in infidiis latenti hofti exitum dare ftudebamus, 
fed fruftra, die enim illam faftam fubfequente convulfus arger 
moriebatur. In caufam mortis inquirentes, cranio remoto, 
illam fatis manifeftam reperiebamus 3 fragmentum fcilicet la- 
minae interiorisosfis bregmatis finiftri magnum per ipfas cere- 
bri membranas transfixum & cerebrum pungens, cum vicinac 
fruftum illud ambicntis cerebri fubftantiae putrefa&ione, fatis 
latc & profunde* ad ovi fcilicct gallinacci magnitudinem fer- 
pent?. 



OB- 



Vulnus thorack per accidens lethale. a£3 

OBSERVATIO VII. 

Dru D. Hieroymi Laubii. 

Vuhus thoracis per accidens lethak. 

VUlneratus in thoracc a nebulone quodam clasfiarius cura* 
Chirurgi civitati$ hujus fe committit, a quo per integras 
5. hebdomades tra&atus, propter improvidam & diutius con- 
rinuatam turundarum craffarum & compa&arum in vulnus 
intrufionem plus damni quam folatii fentiens, tandem Nofo- 
iochium Regium petit. In prima autem aegri deligatione 
^bfervatum fuit inter quartam & quintam coftam veram late- 
*is dextri & vulnere fa&um ulcus rotundum , pollicerfi ad- 
nittens, callofum cum firiu fuperiora verfus abeunte 3 absque 
lotabili penetrationis in cavum pe&oris figno. Viribus & 
:arne deftitutus «egcr tusfi molefta ficca 3 dyfpnoea & febre 
ledtica jam afliciebaturquibusfuccesfit tumor femorisac tibiae 
rjusdem lateris oedematofus mox au&us mox imminutus : ul- 
:us ipfum materiam fundebat crudam, foetidam, quae tandem 
n pus magis co&um & liudabile abire vifa confolidationem 
ilceris fpondebat : fed ftatim a latere novus fe extollcbat 
umor,quiprofacilitando materise adhuc latentis effiuxu aper- 
usaliquot finuum 3 ipfarumqueeoftarum cariei indicia dabat. 
^u&is interim febre he&ica memoratisque fiipra fymptoma- 
ibus miferrimus aeger tandem poft 24. feptimanarum decu^ 
>itum moritur. Cujus cadaver eadem die examinatum fum- 
ne macilentumjfed quoadfemur & tibiam dextram oedema- 
ofum 5 monftrabat in thorace dextro duo foramina, pnmum 
ultro olim malitiofe in regione 4-& 5. cofbe vcr& infli&um> 
lterum intra coftam 5. & 6. arte 3 ut fupra di&um, fa&um. 
iemotis integumentis ac mufculis cofte nomirwae appare- 
•ant carie exeiae, fternoque fublato,pulmo latei is affc&i totus 
oftis, pericardio ac diaphragmati undique flrmiter adnatus 
c denla membrana inveftuu$> coloris obfcure coerulei ad ni- 

gredi 



264 Obfervatio VIIL 

gredinem vergentis, durus pureque crafTo 3 fpifToque mfar&ufc 
pleura gangraena ta<fta 5 cavitas dextra ichoris fbetidisfma cir- 
citer libram civilem continebat : in regione vulneris inflieii 
obfervabatur foraminulum in pleura vix pifum recipiens, mi- 
nime vero ad pulmoms fubftantiam ubique annexam pene- 
trans, Quod examen patefecit vuinus demortuo olim infii- 
ftum non nifi occafionalem mortis caufam, minime vero ab-| 
fo]utamfiu(Te,& ex accidente faltem per inconfideratam pri- 
mi Chirurgi tra&ationem letale evafiltc. 

OBSERVATIO VIII. 

Dn. D. Hieronymi Laubii. 

Vulnus lienis &* renisjimjiri letale. 

/"^Ultro lato infira coftas fpurias lateris finiftri transfofTus 
^ nauta die nona poft acceptum vulnus moritur. ln tafio- 
nis naturam inquirerc jusfi ego & Status Marini Chirurgus 3 
vulnus per medium lienem in renis finiftri fubftantiam pene- 
traffe 3 fanguinisquc in abdomen efftifioni notabih anlam de- 
difTe obfervavimus, ideoque vulnus hoc abfolute letale fuiffe ; 
nec mirum effe, quod febris vehemens cum vominbus, diar- 
rhoea & mi&u cruento mortem praeceffcritj pronunciavimus. 

OBSERVATIO IX. 

Dn 4 D. Hieronymi Laubii. 

Infiexura cubiti graviter vulnerati 

anatome. 

TUTlles gregarius in duello graviter vulneratus ad Nofocomi 
1Y1 umMilitare Regium miffus, jam per aliquot dies ab ali< 
Chirurgo tra&atus vulnus monftrabat in cubiti fiexura gladi 
profunde infiiftum & tres digitos latos longum, muitoqu 
lmieo carpto intrufo dilatatum, quo exemto caro gangram; 

proxim 



Jnflexura CuViti graviter vuherati anatome. 16% 

proxima confpiciebatur. Mox ab ingrefTu fcbris vehemens 
corripiebat vulueratum) cum tumore circa vulnus plurobei co- 
loris,totum ftatim.brachium occupante : omnique medela in- 
caffum tentata, febre ac doloribus enervatus aeger 26. die mo- 
riebatur. Examindto poft mortem accuratius quam in vita 
licuit, vulnere, lllud 111 ipfam jun&uram Cubiti ultra medieta- 
tem penetrafle, radiumque & apophyfes humeri tefisfe, par- 
vaquc horum fruftula penitus refe&a fuifle, viciniamque gan- 
grxna correptam deprehendimus. Itaque quamvis vulnus 
iftud proabfolute &perfe lctali declarare non potuerimus, il- 
lud tamen ad fumme periculofa & propter funefta fymptoma- 
ta plerunc^ fupervenientia, fi nonipfammortem totius 5 mem- 
bri tamen extirpationem faepisfime caufantia referendum eflc 
jud ; .• imus. Cumque praeterea iftius segri conftitutio mor- 
bofa, & accedens primis ftatim diebus gravisfima febris cum 
brachii intumefcentia cjusdem amputationem impediverint : 
pulmonum infuper dexter lobus una cum hepate inflamma- 
tione correptus deprehenfus fuerit, hunc aegrum in vita con- 
fervari non potuifle pronunciayimus. 

OBSERVATIO Xj 

Dn. D. Hieronymi Laubii. 

Exfcirrho ventriculi vomitus affltmtorum 

diuturni. 

IN cadavcre Viri ultra femeftre fpatium molefto aflumtorum 
* vomitu excruciati & poft fcx hebdomadum in Nofocomio 
decubitum demortui obfervabantur Pulmones fani,& natura- 
liter conftituti, nifi quod finifter vicinas pleurae & diaphrag- 
mati fuerit adnatus. Mufculos abdominis re&os fphacelus 
corripuerat,periton#um erat tenuc admodum,ventriculus fla- 
tibus ac multo liquore aigricante turgidus , ejusque orificiuni 
dcxtrum,quodPylorumvocant,fcirrho quatuor digitos trans- 
. Obferv.Acad. N. C. CenU X. Ll " verfos 



%$& Objervatio XL 

verfos lato adco ar&atum, ut non nifi nifu quodam aditumad 
cuodenum inteftinum digito concederet: vefica fellis collap- 
fa & indurata,pancreas & mefentericae glandulae fcirrhofa^ in- 
teftina gangraenata&inania->lien parvulus,urinaria vefica con- 
ftri&a adnaoduntbfed renes boni obfervabantur. 

(Hafnia Auguftam Vind, d.i6.Nov 

J.i7i9.miJ[<e.) 

OBSERVATIO XI. 

Dn. D. JoannisAdamiGorkzii. 

Aaatome hydropichcadendoJiffocatL 

]Uvenis xvii annorum afcite laborans jam ultra duos annos, 
ne quki dicam de calculis excretis 5 quorum unus & alter 
magnitudinem pruni nuclei adaequabatj poft multa adhibita 
hoc levamen fentiit 3 ut detumefcente fenfim abdomine & 
fcroto iterum ambulare in domo, & fcalas adfccndere incipe- 
ret, qui prius pra? afthmate & tumore infigni jam diu le&o 
affixus erat. Convaliturum fic fe, quamvis pedetentim, eo 
minus dubitavit, quod appetitus redirct ? & refpiratio melior 
effet. Sed pmer fpem accidit 5 ut, dum aliquando, poft as- I 
fumptum largius & laeto animo prandium a celerius, quam par 
crat, hypocaufto exiret>pronuscaderet interram, &ftatim 
ctiam fuffocaretur. Scrutaturus cauiam hujus fubitanea? mor- 
tis, apertionem cadaveris petii 3 qua impetrata, in praefentia 
duorumllluftrium virorum a fequentia notavimus. Totafacies 
livebat 3 non aliter 3 ac fi laqueo fuffocatus interiiffet. In abdo- 
uiine reperiebantur adhuc ultra xxiv. librae humoris extrava- 
fati luridi & vappefcentis* cum peritonaeo putrido. Inteftina 
jufto minora erant, alba & fere vacua 3 forfan a repetitis hy- 
4ragogis. In hepate autem vidimus quod admirationem rne- 
retur , iblito quippe grandius fuit, figurae ovalis, una mafla? & 
iiullus lobus in illo vifcndus. Tunica inveftiens hepar 3 cras- 

fiticm 



Anatome hydropici^ cadendo fujjbcati. 1 6y 

iitictn corii vitulini habens, facili negotio detrahi poterat, cu- 
jus portionem adhuc fervo & petcntibus oftendere poffuni. 
Subttantia hepatis per medium diffe&a exfanguis erat, inftar 
fpongia: expref&. In veficula fellea vix x guttae bilis coti* 
fpiciebantur. Lien fuae magnitudinis erat, & fere naturaliter 
conftitutus, nifi quod latus extcrius eodem fere corio tcgere- 
tur ac hepar. Ad diaphragma ubi perventum eft, foramen ia 
parte dextra carnofa confpeximus , per quod digitus facilc 
transire poterat : hinc cum thoracem plenum videremus ejus- 
dem humoris, quem ex abdomine olla exhaufimus, hic pun-* 
#um lcthalitatis effe dixi adftantibus : rupto enim,poft cafum 
violentum,diaphragmate fracido, aqua abdominis d^ocog kolj 
(ZiofQx, thoracem ingrediens, ftitit pulmonum motum & mife- 
rum fuffocavit. Cor magnum erat>intus fovens polypum pi- 
tuitofum in aortam definentem , qui forfan circulum fanguinis 
impediendo, ad fuffocationem fimm quoque contulit. Reli- 
qua vifcera in ftatu fere naturali fefe offerebant, & mirati fu- 
mus, quod in utroque rene & in vefica urinaria nihil amplius 
de calculo vel fabulo renali repertum fuerit. 

! OBSERVATIO XII. 

Dn. D. JoannisAdamiGoritzii. 

De capillorwnpica. 

pLurima cxempla a divcrfis Autoribus notata funt appetitus 
* abfurdorum, qui praecipue in gravidis occurrit. Vidimus 
tamen etiam puellas chlorofi laborantes, tritico, creta, carbo- 
nibus & cera Hifpanica yefci : alias hordeo, ellychniis, calce 
viva, carnc cruda,Iigno & arena. Sed capillorum efum non- 
dum audivi, hinc quod nuper his oculis vidi , utpote rarutxi 
contingens, Ephcmeridibus noftris ut inferatur, aequum duxi» 
Pagus cft, Affecking di&us,diftans a Ratisbona 2. miihanbus, 
in quo puelia eft x. annorum, vcnatoris filia,qu« maxima cunt 

Ll * delc- 



268 Ohfervatio XII 



dele&atione capillos devorat. Parentes fan&e teftantur, quod 
omnes capillos ad miniinum ter fibi extraxerit & voraverit, 
licet centies ob id caftigata. Modum hunc fervat : capillos 
convolvit fupra digitum, & parum mafticatos deglutit. Pro- 
prii non fufficiunt 3 (ed 3 ubi modo occafio occurrit 3 aliis homi- 
mbus capillos aufert > infuper aliquot pelles leporinas etiam 
voravit. Id omne tamen absque noxa, fanam enim eam ha- 
itenus fuilfe Parentes mihi dixerunt. Quserenti 5 unde hic 
mirus appetitus ortum traxerit, mater fafla eft : fe gravidam 
aliquando macellum prsetereundo os bovinum pilofum vi- 
difle 5 illudque valdopere appetiifle ; fcd ob pecuniae defe&urn 
fibi prius domum eundum fuifle. Hac accepta ad macellum 
feftinafle 5 tardius autem redeundo os illud pilofum non am- 
phus invenifle, utpote ab alia foemina interea emptum & ab- 
latum. Hinc triftem abiifle, & poft aliquot hebdomadas fi- 
liam hanc peperifle, in qua obfervatum fuit, quod ftatim ac 
capilii crevere, illos evellere & ori indere cepent. 

OBSERVATIO XIII. 

Dn. D. Joannfs Adami Goritzii. 

Mumnula inpede. 

^jRavida quaedam hujus loci , aliquando mur#nulas appe- 
V* tens 5 maritum, qui mcrcator eft 3 & tunc temporis jpfc 
illas vendebat 5 rogavit, ut faltim unicam edendam daret, ob 
infignem appetitum, ne embryoni noxa accideret. Aft ille> 
uti non iolum avarus eft 3 fed praterea cappadocium porten- 
tum,indignabundus murenulam <ienegat 3 refpondendo 3 ftoli- 
dam hanc efle imaginationem> hoc.tempore eas efle raras, & 
plurimo vendi pofle. Gravida in lachrymas foluta muraenulas 
le ubique odorari teftatur. Ancilla nunciat h#c hero fuo 3 qui 
abortum veritus, parvulam feligit, eamque in cauda tenendo 
hypocaufturn intrat & uxori oitendit^jusque irnaginationem 

& 



Mira cranii fraflura in homine per XL. annos &c. 169 



& lacrymas deridet* Verum llla, ira frendens profilit a fede 
fua 3 abreptamque e manu mariti muramulam in terram proji- 
cit & pede conterit, his verbis : en avare, nec ego edam, nec 
tu vendes. Metuunt quidem in domo omnes uxoris abor- 
tum , ob hanc excandeicentiam , non tamen nocuit gravidae > 
filia autem, quam legitimo tempore peperit 3 eflfigicm muraenu- 
h habuit in planta pedis> & etiamnum habet^ licet jam mater 
fit aliquot libcrorum. 

(Ratisbona Auguftam Vind. d % 17. 
Novembr. AJ7J9. mijfe.) 

OBSERVATIO XIV. 

Dn. D. Joannis Salzmanni. 

De mira cramiJraSiura in homineper xl. 

annos fuperftite. 

\l\r fcxagenarius Abraham Eftermann, in Pago @tttf?tt()rittt 
* prope Heidelbergam natus,nunc vero civis in Barbelroth, 
ditionis Suecica^ad tertium a Landavio lapidem diftante, cum 
vicefimum circiter «etaus annum ageret, & in pago O&wSn* 
gettfydttl/ duobus a Moguntia milliaribus Germanicis, vietori 
a fervjtiis eflet, tempore vernali m cella vinaria dolium 16. 
amphoras Argentinenfes capiens , fed duabus tertiis partibus 
yacuum elevare conatus eft. Sed huic labori impar manus 
fubito fubtraxit dolio,quo fado afleres fuperiores prominen- 
:es, qui noftratibus, t)te ©atgel dicuntur, vino refluente & in 
partem ejus pofticam impetum faciente, ipfi in fpatio valde 
uigufto,murum inter & dolium conftituto, circa medium os- 
h frontis non modo enormem integumentorum contufio- 
icm,fed & osfis fra&uram, cum infigni partium comminutio- 
le produxit, non fine magna, uti conceptu facile eft, cerebri 
:ommotione # Solus erat 3 nemoque affli&o fuccurrere pote- 
at,utut haud notabilis fenfuum vel cxternorum,vel etiam in- 

Ll 3 terno- 



tyo Ohfervatio XIV. 



ternorum laefio, neque ulia alia gravia fymptomata, quod fi- 
detn fuperat, fubfecuta fint. iEgcr more ejusmodi homim- 
bus familiari,nulliusMedici velChirurgi opem implorans,rc- 
medio eMicrocofmo & proprio corpore petito,nempc urina, 
uti erat recens emifla, lavit & eluit vulnus , idque per plures 
annos continuavit. Poft elapfum aliquod tempus animad- 
vertit portiones integumentorum & fragmenta osfium fubir*- 
dc feparari & exire, quas hiatum m fronte infignem relique- 
runt,. majorem tamen cutis atquc cranii tabuhe externae, nec 
non fubftantise intermedise, qu# diploe Anatomicis vocatur» 
quam internae, uti icon calci adje&a illud accurate exhibet. 
Nova cutis non fuccrevit, neque cranii tabula externa 3 fed plu- 
ra fragmenta internae cum reliquo oflc , vel cum fe invicern 
rurfus coaluerunt , quae fubftantiam intcr os > & cartilaginem 
mediam prac fe ferunt. Hinc dura mater, feu crafla meninx, 
externum cerebri involucrum,muItum eft denudata, hiatu la- 
titudine ad 3. digitorum transverforum crasfitiem accedentc, 
longitudinc lllam duorum fuperantc. Externa tabula magis 
deficit,quam interna & tantundem, quantum cutis, ncmpe ad 
latitudinem 4. vel 5. digitorum. In latere dextro promincn- 
tiam infignem, & plures in reliqua circumfercntia inaequalita- 
tes, uti cutis habens. Ha?c in tronte inferiore, fuper radiccm 
nafi in plura quafi tubcrcula elevata eft, id quod cariei osfis 
fubtus latentis iiifpicionem nobis prsebet. Sed & filentio prae- 
tereundum non eft, aegrum noftrum, cum puer 7. annorum 
efiet^patre baculo illum petente,& falcem meflbriam e parie- 
te fuipenfam feriente, ab hujus delapfa? cufpide in fronte vul- 
neratum efle,quam laefionem tumor,feu excrefccntia quxdam 
infignis magnitudinis, & coloris a reliqua cute diverfi mfecuta 
fit,cujus veftigia dicfta tubercula efle absque dubio eft. Dura 
mater tabulae cranii internae valde adhaeret,& in latere finiftro 
ex illa quafi enafci videtur, excepta parte inferna,qua ad pro- 
ceflum, crifta galli di&um, via patet, ubi ab ofle iibcra quam 
maximc eft, cui interftitio immittit limeola^ uti & llli, quod 

inter 






De mira cranii frafiura in homineper xl. an. &c. 271 

inter cutim & tabulam externam occurrit, maxime in laterc 

finiftro. Saepius allegata crafla meninx motu quodam pro- 

prio & aftivo gaudere vix confpiciebatur, fed folum commu- 

ni 3 nempe dilatabatur a ccrebro 3 & hoc a fanguine illud irru* 

ente, unde etiam ejus diaftolc cum pulfu artenarum fynchro- 

nica erat. Movebatur pariter ab expiratione fortiori v. gr, 

tusfi^a qua multum extra hiatum protuberare videbatur. Col- 

labente cerebro > & hsec fubfidebat. Ipfa illa membrana non 

occalluitj fcd non nifi aliquatenus ficca eft 3 & coloris natura- 

lis ; fi digito illa pariter ac cranii tabula interna vel leviter 

tangitur, seger uti plus una vicc nobis retulit*notabilem fonum 

5c quafi ftrepitum exaudit. Vulnus alio apparatu non obte- 

jit 3 quam fplenio triplicato, fuperimpofita mitellafcu peplo 

i corio fa£to # Cseterum pmer fene&utis ineommoda de a- 

iqua> non vero magna capitis debilitate conqueritur, & audl- 

us difficultate nonmhil laborat : quod fi curru vehitur, cum- 

)rimis per locafalebrofa multum indeafficitun fentit etiam ab 

leris mutationibus externis aliquid moleftiae ; tempore hye- 

nali seftivoque melius fe habet, quam vel verno, vel autum- 

lali. Poft cibum, utut paucum aUumptum, a fomno tempe- 

are fibi non poteft, a vino pejus habet, ut & fi quando pul- 

r inis plumeis incumbit. Ab eo tempore, quo lnfaufius hic 

:afus ipfi accidit, expertus eft copiofum materiae purulentse e£- 

iuxum, & frequentes infignesque hsemorrhagias, ita ut a tufli 

lon raro fanguis e fede vulneris inferna cum impetu fur- 

jm propelleretur > quae non nifi aliquot abhinc menfibus 

dfarunt. Nunquam vero vel fanguis , vel purulenta materia 

naribus profluebat, unde conjicere licet , laminam mternam 

nuum frontalium mhildamni paffam effe, neque eavitatem, 

uam inter duram matrem, & cranium illius loci exiftere fu- 

ra notavimus , di&um in finum hiare. Duxit interea uxo- 

-m,& fex liberorum parens fa&us eft, trium filiorum, & filia- 

\m totidem, inter quos nullus (quod mirandum) ne mini- 

lam quidem labem comraxit a patris deformuate. Bis a fe- 

' brc> 



27^ O hfervatio XIV. 



bre, qua correptus interea fuit, acuta altera, altera petechiali 
falvus evafit & incolumis,& quod miraculo proximum eft, per 
quadragiuta fere |am annos cum infigni hac deperditione fub£ 
ftantiae cranh fatis bene vivit , & ante aliquot menfes, pede- 
ftri itinereo&o circiter milliarium Germanicorum fa&o, huc 
venit, & a multis Medicinae Do&onbus, & Studiofis non finc 
magna admiranone vifus eft. 

Vid Tab.VIIL 

Explicatio Figur*. 
AAA. Cutis calvariam inveftiens. 

BBB. Ejus circumferenua & or*, quousque illa ablata fuit. 
C Portio tabul* cranii externa?, quae dextro in laterepro- 

minet. 
DDD. Tabula cranii interna y vitrea alias di<fta> hic valde in- 

sequalis , cujus fragmenta intercedente fubftantia carttla- 

ginea rurfus coaluerunt. 

E. Dura mater , feu crafla. meninx a cranio hic prorfus de- 

nudata. 

F. Pars ejus dextra lobum cerebri anteriorem , & dextrum 

inveftiens. 

G. Duplicatura craflae meningis falcem flgura referens, cui 

finus longitudinalis fupenor infculptus eft. 
H. Cutis hoc in loco multum a cranio dehifcens, cui interfti- 

tio seque ac hiatui K. fpleniola immittere aeger folet. 
II. Locus tabulae cranii internae , cui dura mater firmiter ad- 

hseret, & velut adnata efle videtur. 
K. Hiatus infignis intcr cranium & duram matrem occur- 

rens > e quo multum fanguinis & puris effluebat, & per 

quem fere ad cnftam galh usque oculis aditus patet. 
LL. Cutis ia plura tubercula elevata, quae tumorisa falce mef* 

foria produ&i reliquise efle videntur. 
M. Portio tumoris multum prominens & circa nafi radicem 

tubcrculum infignc for mans. 

OBSER- 



Coltca aqua fintana curata. 27 j 

OBSERVATIO XV 

Dn. D. Joannis Cafpari Fehrii. 

Colica aquafontana curata. 

/^Apitaneus quidam laboravit Colica atrocisfima, cum alvi 
^ obftrudtione, vomitibus frequentibus, fiti intenfa, & oris 
amarore, a clyfleribus alvus non aperiebatur, purgantia, la- 
xantia, cmollientia absque effe&u revomebantur, opiata> ter- 
rea abforbentia,antifpasmodica dolores non levabant, quaevis 
affumpta alimenta>potuIenta, vinum,cerevifia,deco&a, emul- 
fiones, acidula?,jufcula,quin omnia medicamenta, (pirituofa f 
oleofa> dulcia> amara, acida, aeftura & ardorem excitabant, & 
brevi revomcbantur; judicavi hxc omnia ab acrimonia bilis 
cxcesfiva oriri, unde ad diluenda falia biliofa fuafi, ut potum 
largiorem aqua? fontanse fuccesfive fumeret > a quo seger nul- 
lum ardorem, fed fitis & doloris aliqualem mitigationem fen- 
fit>fubfequente alvi apertione> & cxcretione multorum bilio- 
forum & viridium humorum, hinc fuaii ut potum hunc, a?gro 
admodum acceptum, aliquoties repeteret, hinc excretis copi- 
ofis humoribus biliofis, brcvi temporis ipatio reftitutus, 3c 
poft paucos dies caftra fecutus eft. 

Sic Judaea quaedam querebatur colicam & pasfionem hy- 
ftcricam cum ardore & «ettu circa praecordia, oris amarore, fi- 
ti clamofa, vomitu,alvo ficca ; qusecunque ore affumfit>ardo- 
rem & seftum>hinc anxietates, dolores 8c vomitus excitabant, 
fuafi itidem ut affumeret potum largum aquas fontanae, unde 
dilutis falibus biliofis alvus aperiebatur, multa biliofa exccr- 
nebantur & curatio abforbentibus abfolvebatur. 



Obferv. Acad. N. C Cenu X. M m OB* 



274 Obfervatio XVI 

OBSERVATIO XVL 

Dn. D. Joannis Cafpari FehriL 

Parttis curiojus. 

UXor vinitoris cujusdam dic folis peperit filium', fecundi- 
naeveronon fequebantur 5 nihil proruerunt conatus partu- 
rientisj nihil fternutatio nes, nihil pellentia alias probata ; in- 
terim obftetrix funiculum umbilicalem femori parturientis al- 
ligabat , die Lunae & Martis omnia in eodem ftatu permane- 
bant,& puerpera fibi bene habere videbatur,unde non folum 
curam negligebat, fperans fuo tempore fponte fecuturas fe- 
cundinas, fed etiam ek&o furgebat, culinam intrabat, pavi- 
inentum fupenus afcendebat, m cellam defcendebat & labo- 
res domefticos, (uti ejusmodi pauperes mulicrculae folent) 
per duos dies fubibat,nihil mali inde fentiens, circa vefperam 
vero diei Martis, redeuntibus doloribus peperit alterum filiuin 
quem fecundinae absque laborc fequebantur. 

OBSERVATIO XVII 1 

DaD.Joannis CafpariFehrii. 

Globulus plumbeus cum urina excretus. 

OEnatoris hujus loci uxor corripiebatur doloribus nephri- 
^ ticis,cum ftimulo frequcnte admingendum,fuafi ut urinam 
ykro urinario immediate exciperet > quo certus fieri posfim 
de calculo; fecit hoe aliquoties in meapr<ejentia> fed urina 
crat clara, pauca, absque arena & calculo,tandem vero iterum 
pofcit vitrum, & dum urina in majori copia proveniebat,aegra 
cxclamat: hem 4 . jam prodit calculus qui magnus erit , fenfi 
cnim ejus egreflum manifeftisfime,& omnis dolor fimul & fe- 
melevanuit; inlpiciebam urinam, ubi necarenam nec ealcu- 
lum fed ejus loco globulum plumbeum,quibus lepores trans- 

fodi 



Hypochondriacus vino gcnerofo curatus- 275 

fbdi folent, inveniebam, quem ffgra ante aliquot diesexinciN 
ria deglutiiffe affinnabat.' 

OBSERVATIO XVIII. 

Dn. D. JoannisCafpariFehrii. 

Hypochondriacus vinogenerq/o curatus. 

Llteratus mane e le&o furgens fentit lasfitudinem totius 
corporis , hinc circa regionem fundi ventriculi oriuntur 
pulfationes,venarum in pedibus> manibus & toto corpore tre- 
mores & convulfiones, circa praecordia anxietates, in capitc 
vertigines 3 cum tanta animi timiditate ut fe a quovis viro ho- 
nefto occultet , quin , quando aliquos de viro honefto 
loqut alidit, ftatim di&i tumultus oriuntur, fimul hypo- 
chondriacus eft, & ante aliquot annos bulimia laboravit, 
quando obum affumit melius habet , & di&a fymptomata 
minuuntur j Ufus eft per plures annos mult >rum expertisfi- 
tnorum Medicorum confilas , fed fruftra , qua?cunque enim 
medicamenta affumfit , aut nullum effe&um ediderunt aut 
fymptomata graviora reddiderunt, quod imprimis martialia, 
amara, tartarea fccerunt. Ex hoc vcro folo ha&enus per p!u- 
rcs annos levamen fcnfit, fi vinum generofum mane laigius 
bibit,a quo non inebriatur, fed tantummodo a di&is fympto- 
matibus praecavetur, a vino minus generofo eundcm dpfe&um 
Ron fentit. 

OBSERVATIO XIX. 

Dn. D. Vki RiedlinL 

Aciduloe Egrana egregias exjerentes 

vircs. 
Vf Atrona quaedam perilluftns, fexagcnaria, aliquot libero- 
^* rum Mater , dum hos adhuc cdidit 3 aliquando tumorc 
rnamm^e in abfceffum fpontc apertum, terminato> & poftea ', 

Mm 2 nienfi- 



2j 6 Obfervatio XIX 



menfibus confueto tempore ceffantibus , achores in capite* 
& poft aures ulcufcula fuboriebantur > quae munditiei ftudiofa 
ipfa aegre admodum ferebat ; licetque ego non nifi interna 
quaedam medicamenta commendarim, ccteraque conducere 
h#c fanitati, crebro inculcarim, non defiit tamen, donec ex- 
terna ab aliis communicata haec ipfa ulcufcula exficcarunt : 
atat brcvi poft dolore capitis fat acerbo corripiebatur,reme- 
diisnonnifi difficulteradmodum cedente, praefertim cum nau- 
feam ab his multam prae fe ferret > & qua*vis nifi illico juva- 
rent, brevi feponeret , aliorumquc tantum non quorumvis 
commqndata aliquandiu in ufum duceret ; hocq$ occultare 
plerunque ftudcret; unde, quam difficilis ejusdem reddatur 
cura 3 facile judicari poteft. Licet ergo ante annum fere,aci- 
dulis Uberkingenfibus, calefa&is quidem (ficut multi Hlas ho- 
die commendant, non femper tamen e re effe, & cx hac ob- 
fervatione patebit) prsefervationis caufa fuerit ufa, impcdire 
tamen minus potuit, quin acerbisfimus capitis dolor rcdiret, 
cui quidem varia medicamenta tam interna quam externa 
oppofuit, nullum tamen tam diu 5 ac quidem opus fuiffet, con-* 
tinuavit. Sic inter caetera effentiam illam dulcem Hallenfium 
iiimme appetiit, magnamque in ejusdem ufum fpem pofuit, 
hincque per triduum dtligentisfime illam in ufum duxit,at le- 
vamentum non percipiens ftomachabunda in fumtus,qui ero- 
§pndi erant, illam fepofuit : Magnefiam , quae alvum fempcr 
pluries movcbat,quia hac obftru&a quaevis mala augebantur» 
diutius continuavit, fed quia plurimas moverat fedes, has nu- 
roerans, hincque viribus non poffe non infidiari perfuafa, & 
hanc etiam dimifit. Martiatorum infeftisfima hoftis , fi vel 
quosvis haec improbantium libros perlegiffet, magis contrail- 
la proteftari non potuiffet : Licet cum malum caput paulatim 
relinquens 3 ad inferiora vergeret,iisdem opus vel maxime ha- 
buiffet : nunc enim non folum ventriculus dolebat , fed & 
quaevis ingefta rejiciebat > dolebat quoque dextrum hypo* 
chondriuob & durum fubtus erat, hincque venter intumefce- 

bat; 






AciduU Egran* egregias exferentes virts. 277 



bat ; nec quicquam hinc inde conquifitis remediis proficie- 
batur, ex quibus quaedam mihi interdum advocato indicaban- 
tur, quaedam reticebantur, prout commodum eidem videba^- 
tur : durities vero in dextro hypochondrio eam permovit ut 
afcquando, taftu hanc explorarem, me rogarit ; nec fane tan- 
gi non potuerat, & hinc indurati hepatis fufpicionem mihi 
injkiebat, parvamque convalefcentiae fpem relinquebat, mar- 
tiatis medicamcntis mihi e manu plane excusfis : ubi inpri- 
mis etiam notandum > quod quando vel vomitus nimii , vel 
& dolorcs me permoverunt, ut fymptomatibas his dicara re- 
media oppofuerim,ha?c fopita quidem fuetint,at femper cura 
foenore redierint ; tandem quibusvis circumftantiis rite per- 
penfis, judicans, & aliquoties indicans, nifi aquae minerales, & 
inter has Egranae auxilium afferant, non fuperelfe mihi qui- 
dem notum remedium , quod illam posfit juvare , ut in has 
confenferit, Illam permovi ; & cum petendae aliunde cfTent> 
fummo defiderio ab ipfa expe&abantur > fic ftatim ad illarum 
potum fe compofuit, & primo quidem a poftmodumque bis 
terve adhuc me prafente eas bibit,impofita lagena vafi aqua 
fervcnte repleto, & primo quidem ultra dimidiam menfuram, 
nec nimium feftinans , fed paulatim , & poft motum finguiis 
vitris epotis fuccedentcm : ficque illo ftatim die fe habuit, ut 
profuiffe crediderit : licet folicitam eandem reddiderit, quod 
tantum,quantum biberat,non fecefferit, quod tamen in prin- 
cipio vix neceffe erat , repetiit hinc alacrius fequenti die 
hunc potum, j>m quidem minus calefa&um, & eodem quo 
mus modo, nec minori emolumento > femper hinc & dofin 
lugens, & tandem frigidas quoque aquas bibens, quotidic 
cilicet magis easdem prodeffe perfenfit > primis diebus qui- 
iem pedum tumore fuperveniente non parum furt perterri- 
a, qui vero, ficut praedtxeram, fponte denuo disfipabatur. 
Jnde tanta alacritate 5 tamque fedulo per integras tres hebdo- 
nadas non folum maue, fed & vefperi plures lagenarum ex- 
aufit, tanto cum fru£tu> ut non folum per alvum fed & per 

Mm z urinam 



278 , Obfervatio XX. 



urinam, quicquid ha&enus varia defcripta mala & produxe- 
rat, & foverat, fic fubduxerint, ut has aquas fat laudibus ex- 
tollere non potuerit ; quin cum malum iepofitis illis reditnm 
minaretur, fponte fere ad hunc fibi tam falubrem potum re- 
diit 3 & plufculas hgcnas eo repletas comparavit,quas,fiforiaa 
rediret malutn, bibere poffet : interea vero, dcficientibus alw 
quando acidulis Egranis, & noftrse Uberkingenfes non parum 
eidem profuere, quin fic mali reliquias fubduxerc, ut jam per 
aliquot hebdomadas , vix habeat , de quo qucratur : Aci- 
dularum Egranarum praecipue ufum tam proficuum cum plu- 
res fintexperti, omnino tales producere oblervationes juvat, 
cum quovis tempore fuerint reperti, & hodienum reperian- 
tur,qui nimis injurii in has & alias tales aquas falubres fuere: 
licetenim non defint, qui exiguo cum fru&u easdem bibe- 
runt, caufe tamen fubfuere, quo minus prodcflent aut debito 
Hiodo non fuere m ufum du&a^aut quse alia accufari potuere: 
Et quae quaefo ! medicamenta omnes & fingulos juvant ? ju- 
vat vero de omnibus & fmgulis fic judicarc, ut nullum eorum 
mcdentium manibus pemtus excutiatur. 

OBSERVA710 XX. 

Dn. D. Viti Riedlini. 

'Abdominispercuffio mortem Jiibitaneam 

inferens. 

MEnfe Septcmbris Anni M DCC XIX» exeuntc, in page 
quodam territorii Ulmenfis, inter duorum puerorum ri- 
xas, alter o&ennis feptennem, baculo fat magno (an ja&u fa- 
<ftum,an vero manibus elapfus fuerit baculus uti quidcm reus 
arlirmavit, dubium) in abdominc fic percutit, ut is, prolatis 
prius verbis germanis : hNHt / tdf) tt>tll$ ttietttett <£tta fag^tt/ 
expetfa, Patri meo referanh & expirarc ulterius nequiens ae* 
re vehemeatius attra&o,quod noftrates fagW UQrnirunt,ilIico 






Ahdommls pe rcuffio mortem fuhitaneam inferens. 1J9 

motuus in terram fuent prolapfus : quemadmodum vcro ab- 

domen fuiffe percuffum, qua parte quidera nemlne referente, 

nullum dubium erat, ita in hoc nec mimmum quidem laefio- 

nis fignum>fe exfercbat,quin & fublatis integumentis commu- 

nibus, nec in his, nec in vifceribus fub iis latitantibus vel mi- 

oima laefionis nota comparebat; nifi quod ventriculum & in- 

tcftina admodum fuiffe inflata perPhyficum cui munus inqui- 

fitionis fuerat demandatum, relatum fuerit : Is itaq? in caput 

inprimis inquifivit, cumque,dum Cranium a cerebro fepara- 

batur,in regione finus fagittalis,quaedam fanguinis copia fpon- 

tc cmanaret, vafaque fanguiveha repleta & turgida confpice- 

rentur , apoplexia puerum fuiffe mortuum /I&lpicabatur : rc 

per Ampiisfimum Senatum ad Collegium Medicum delata, 

hoc refpondit : Ab apoplexia vix quidem derivari hanc mor- 

tem poffe, cum in ea fanguinem non tam in vafis adhuc con- 

rentum,quam in partes interiores cerebri profufum effe accu- 

fandum,praeter alios iriprimis fuo tempore IU.MedicusWepfe- 

rus, in peculiari de hoc morbo fcripto & fuper obfervatiorii- 

bus anatomicis fundato tra&atu demonftret ; ad haec, a tali 2c 

tam forti apoplexia inprimis & vocem fic intercipi, ut talis a- 

pople&icus vix ac nevix quidem verbum proferre posfit :fan- 

*uinem vero profluentem fe&ioni tribuimus : merito autem 

nulturn inflata inteftina & ventriculus nobis fufpicionem inje- 

:erunt, diaphragma fic fuiffe laefum ut alicubi hiarit , ficque 

ler infpiratione attra&us has partes diftenderit, refpirationeq* 

nhibita puer fuerit fuffocatus : cum & teftem infignemMedi- 

:umBohnium adducere potucrimus; qui binas tam citae mor- 

is a diaphragmate laefo affert hiftorias ; utut modus difficifli- 

nus nobis videretur, curri de diaphragmatis conftitutione & 

lc partibus in pe&ore contentis m relatione nobis exhibita 

lec minimum quidem proftaret : Ut itaque magis dilucidaret 

/ledicus relationem fuam, juffus fuit: Uti vero is neque nunc 

e diaphragmate ea retulit, quae accuratius in hoc inquifitum 

iffe,detexifrent,nec thoracis vel minimum meminit, fed fo- 

lum 



i 



2§o Objervatid XXL 



lum, ut apoplexiam defenderet, folicitus fuit, pro hac tamen 
magis ftringentia argumenta, quam quse in prima relatione al- 
lata fuerant, non attulit,& ideo ut fententiam mutaremus, non 
habuimus opus : licet enim , quomodo hiare potuerit dia- 
phragma in ventriculum, difficile fit explicatu, in tam tencllo 
tamen corpufculo vi contingere potuiffe^cujus ratio tam cxa- 
fta dari non posfit ; minimum autem fpasmum,cujusBohnius 
meminitjin eo concitari potuifTe,non dubitaffemus,quomodo 
tamen flatibus hinc ventriculus cum inteftinis repleri potuerit, 
non conftat : omnino autem accuratior indagatio plura edo- 
cuiffet : ad quam uti hac obfervatione merito omnes omnino 
Medici, quorum intercft, inftigantur ; ita vix ullus in cerebro 
potius quam abdomine talis fubitaneae mortis caufam quaeret: 
cum inprimis fic reus adultus capite ple^ndus effet s uti hic 
quidem ob «tatem fumme puenlem , non tam huic poena?, 
quam ut virgis cederetur,adjudicatus fuit 4 

OBSERVATIO XXI. 

Dn. D. Viti Riedlini. 

Martis u/us vmdicatus. 

TExtor quidam quadragenario major, melancholici rem- 
peramenti, cetera tamen opificium fuum ftrenue exer- 
eens, nec disetse erroribus affuetus ; cum pmerita seftate fub 
firio ardente quodam die longius cxfpatiatus fuiffet , & do- 
mum rediens plus folito cercvifiae fufca? & frigidae bibiffet, ex 
illo tcmpore non adeo bene fe habcre coepit > edit quidem 
adhuc & bibit,at fine appetitu, labores aggreffus eft, at cum 
faftidio, ncc adeo diu iisdem vacarc potuit, hinc inde quidera 
inccsfit, fed lubentius decubuit X Confuluit vero in hisce ma- 
lis, infigni fuo infortunio, balneatores > & tandem famofum 
quendam agyrtam, qui debito ipfi fuerat obftri&us, ut fic ob- 
tineret, quod is debuit > licet vero hic per integrum menfcm 

varia 



Martis ttfus vindicatus. 2 8 f 

.1 ■■ — - ' - - __ . . . , ,_, 

vana fuppeditarit medicamcnta, lpe tamen vanisfima fe fuifTe 

lactatum vel inde notavit #grotus,quia malum quotidie incre- 

vit , viresque magis magisque dccrevere : fualii amicorunt 

ergo tandemmeum confilium folicite rogavit: & cum fangui- 

nis praecipue motum in eo impeditum deprehenderem, dum 

pulfus non folum parvus,fed & rarior extiterat,ipfemet etiam 

tum de fola lasfitudine, & quadam fomnolentia querebatur, 

ut illtim reftituerem 8 volatile oleos. Sylv. ad guttas xx. ma~ 

ne^pulverem ex fpecifico Cephal.&Lim. d* prsecipue conftan- 

tem vefperi,& Hbb. inftarThec poft h;rc ipfa medicamenta» 

in ufum trahendas ordinavi : &ecee! cum vix perquatuorde- 

cim dies ha?c fedulo in ufum duxifTetjtam bene fe habere coe- 

pit 3 ut fere me dimififTet : at induciis minime fidendum judi- 

cans,continuare medicamenta jusfi 3 & poft o&iduum ad illum 

rediensj magis quam prius unquam & inprimis quidem 

querentem invent de uxore 5 quae qtioddam levamen tum 

notans 5 non folum illum ad labores confuetos adegit , feci 

nullam plane ulterius curam ejusdem gesfit 3 nec congruos ci- 

bos ncc medicamenta eidem exhibcndo > quin & maritum 

Tnultis pcsfimis verbis ad nam permovendo : cum vero ma- 

Itim nunc tam fiicile corrigi non poffet, quin pesfima mulier 

rixari pergeret 3 dolores colici , de quibus acerbisfimis nunc 

prsecipue querebatur, & nunc demum, fe & olim fsepiuscule 

iisdemfuifieobnoxium 3 referebat 5 fupervenere ; hosqp foven- 

ce alvi obftrudtione, ii fic increvere 5 ut fere de eodem reftitu- 

endo defperaffcm ; cum prxcipue alvus non nifi clyfteribus 

aiiquoties kerans refponderet> nec remedia alia,fepofito nunc 

Marte> effentia fcilicetTrif. fibrin. & mixtura ex oc. & prsep. 

Cinnab. & Nitro praecipue conftans cum Aq. &Sir. congruis 

in hanc formam reda&a, multum prodeffent : Verum cum 

erio admonita uxor debitam jam ejus curam gercrets & ego 

nprimis nunc iterum in marte praefertim auxilium qusererem, 

fc pulverem ex Anal. fr. Mind. Lim. <? an. 3»j- & MagneC 5ij. 

:onftantem> fepofitis quibusvis aliis, poft fingula quadrihona 

Obferv. Acad. N. C. Cent. X. N n cufpi- 



%%% Obfervatio XXII. 



cufpidatim ut fumeret, fuafi(Tem> isque mandatis nunc fedulo 
iterum pareret, brevi non folum quaevis mala remiferunt, ve- 
rum&, Dei gratia 5 fic convaluit>ut continuato pcr quatuor fe- 
re dies pulverc poft fmgulas. quatuor horas , hinc per plurcs 
dies poft fex horas> & tandem mane & vefperi : primo qui- 
ctem labores fuos iterurn aggredi, & hinc publicum frequenta- 
re potuerit, foftrumque ipiemet afiferens gratum fe prsebuerit. 
Quse quidem ficut ea, quae circa martem Centur VIII. harum 
obfervationum afferui confirmant ; fic> licet minime negem> 
martem interdum minus prodeffe> (inquo vero medicamen- 
to ejuscemodi quid interdum non nptatur?) eodem tamen 
medicus: non carere pofle, nifi eos> qui medicamentis majori- 
bus prtfditis viribus iunt inftru&i, tam frequentes obfervatio- 
bcs abunde teftantur : modum kaque in eodem improbando 
& rejicieado fervarcaomnino juvahit* 

(JJlma Augujfam Vind. dg. Dec* 
A. 1715. mijps. ). 

OBSERVATIO XXIL 

Da D. Jo. Georgii Liebknecht. 

De quantitate motuwn Prcecesfionum cequir 

no&iorum iin fwgulis flanetis (rimariis* 

tf^XJttk rationes motuum Nodorum ad motus Praecesfionis 
^^ aequino£tiorum> quas alibi in folidisfimis fuis Philofophiae: 
mturalis principiiS: Mathematicis Uluftris NEWTON expo- 
nere voluit>non adeo certae videantur>id quod pace tanti Vi- 
ridixerim; prarfertim cum in Saturno& Jove phsenomena 
adfint > quae analogiam. praedi&arum rationum noa fervent : 
ideo mihi libere philofophanti licebit fequentia adnotare. 
Nam plana Orbiura circumjovalium in eodern annuli Satur- 
oini plano conftjtuta deprehenduntur,ita & circumjoviales in 
eodeiu plano «quatork Jovis, veriari animadvertuntur. Et, 

fi vd 






De quatititate motuumPrxcesfionum tquinoft. &c. 285 
fi vcl maxime iftos non ita verfari fibi quis perfuadeat 3 adfunt 
tamen pha?nomena> quae analogiam inter ifta corpora mon- 
itrant* &quae lane cum analogia rationum Nodorum Lunac 
a Celeberrimo Viro expofitarum reconciliari vix pofliint. 
Alias itaque easque multo clariores rationes prafto efle non 
tantummodo judicare liceat^ fed & inveiure, quibus pradi&ae 
analogiae phxnomenorum reliquorum fatisfiat. Et hoc qlii- 
dem ut eo clarius cognofcatur,fit iequensTheorema : Tempus 
periodicum cujusvis Planeta primarii circafolem eft adtem- 
pus periodictm revolutionis axis primarii per antecedentia 
fignorum circa orbis Polum in ratkm compofita> ex ratione 
triplicata diametri Solis ad axem transverfum Orbis prima- 
rii circafolem direcie^ & ex ratione duplicata temporis peri* 
odici converfionk folis circa juum axem ad tempus periodi- 
cum Primarii circajolem inverfe, <£r ex ralione fubduplicata 
denfitatis folis ad denftatem Primarii inverfe, $* ex ratione 
(ubduplicata finus complementi inclinatioms plani orbit&Prh 
warii inplanum aquatoris folis adfinum totum direde^ex 
ratione fubduplicata finus compkmenti anguli inclinationis 
flani £quatorisPrimarii in planum Orbis primarii circafo- 
lem direfie. 

Quod theorema in fe quidem longtus, neceflarium ne- 
xum habetj cujus etiam terminos maxime artificibus notos ut 
^xplicemus heic non neceflarium duxi ; quare folam nunc 
•efpicimus demonftrationem fequenti modo proponendam. 
Simirum Diameter folis eft ad axem transverfum orbis terrae 
:irca folem ut 1 ad 2 1 5 T ^§f f,hujus proportionis cubus jux- 
a tenorem theorematis — 999 5^30/0 minuatur per nume- 
um= 204 7 Hlbl ceurationem duplicatam temporis perio- 
lici converfionis folis circa proprium axem 3 ad tempus perio- 
licum terrae circa folem, cujus ratio fimplex eft ut 1 ad i4 T §£<| 
k fafta divifione prodibit numerus — 48941 tII^ iterum 
mnuendus per numerum i T ||IIIII ceu rationem fubdu- 
>licatam denfitatis folis ad denfitatem terrse, quae eft ut 1 

Nn 2 ad 



284 Objervatio XXII. 



ad 3 T olsloH & fa&a hac diminutione prodibit numcrus = 
a46p9 T |||5 augendus iiunc per proportionem ~ i T |*iig§J 
cujus quadratum = i T fli!fl denotat proportionem finus 
complementi obliquitatis Eclipticse zr 23. grad. 29. ad finum 
totum ; & fa&a multiplicatione evadet numeruszr 25796, 
iterum augendus per numerum =z i T £foo£J§ cujus quadra- 
tum — ijtmihh defignat proportionem finus complemen- 
ti Plani orbis terrae ad planum aequatoris folis anguli inclina- 

tionis = 7.grad. 30; & fa&a hac au&ione emergebit tandem 
numerusn: 25901 ,ol§ definiens qu;\ntitatem temporis pe- 
riodici terra? circa folem ad tempus periodicum revolutionis 
praxesfionis aequino&iorum : quare motus praecesfionis jequi- 

// /// IV 
no&iorum annuus eft ~ 5 o. 2. 7. Q^E. D. 

Quodfi nunc alibi a nobis motus Aphelii terrae fub ftellis 
w // /// ir 

fixis eft definitus =11. 46. 1 2. in anno fidereo > idem mo- 

// /// iv 1 11 111 iv 

tus Aphelii terrae adje&is illis 50. 2. 7. evadet 1=1.1. 48. 15. 
ab aequino&io fpatio anni unius fiderii. Qucmadmodum ve- 
ro non incogruum eft ex Analogia in tam arduis Aftronomiae 
do&rinis veritatem deducere : ita nunc quod reliquos atti- 
net Planetas primarios eorum praecesfionis sequino&iorum 
motus ex iftac analogia motus praecesfionis aequino&iorum 
terrae pari ratione definiri poffet> dummodo conftaret, quanta 
iit inclinatio Plani aequatoris cujusvis ad planum orbis ejus- 
dem Pnmarii. His vero ignotis non licebit motus praeces- 
fionis sequinodiiorum in fwgulis Planetis primariis definire. 
Fluit infuper cx hisce praemisfis fequens corollarium : fi pla- 
na aequatorum primariorum a plana orbium eorum m planum 
aequatoris folis confimdi angulo aequali inclinarentur ; erunt 
niotus praecesfionum aequino&iorum in fingulis Planetis pro- 
portionales quadratis axium transverforum orbium inverfe 3 

h. c 



t)e molis poft partum perfeflum $* legitimum exd. 2 g y 



h. e. tempora periodica revolutionum praecesfionum aequino- 
ftiorum infingulisPrimariis erunt inter fe in duplicata ratione 
axium transveribrum orbium eorum circa folem dire&e. Suf- 
ficiant hax inpr#fentiarum, quibus tamen alia occafione & lo- 
co tempus periodicum reftitutionisNodorum fub Aphelio ad- 
ne&ere libet. 

OBSERVATIO XXIII. 

Dn. D. Joannis Chriftophofr HertiiJ 

De Moli&poji partumperfeffium &* legiti- 

mum exclujis. 
"jLluftrisfima Domina 33, circiter annorum 3 temperamenti 
* fanguinei & floridi corporis habitus, feptem infantium ma- 
ter (mter quos filia natu quarta non vivit folum fed fatis 
quoque vegeta eft) die 19. Novembris anni proxime elapfi 
puellam enitcbatur,ipfe vero partus ftipabatur imo veluti ab- 
folvebatur atrocisfimorum fpafticorum motuum in hypo- 
chondriis apparatu 3 quibus levia quoque deliria jungebantur. 
Etenim cum fecundinarum excretio jufto fiiceederet diffici- 
lius , ut etiam adhibita quadam vi evellere eas cogeretur ob- 
ftetrix 9 comitabatur etiam 3 imo excipiebat eum fluxus lochio- 
rum tantb immoderatior, cum dolore continub preflbrio, vi- 
res Uluftrisfimae Patientis non parum labefa&ans. Tertio pofl: 
partum die fpaftici illi ac dolonfici motus, qui exclufis interea 
fecundinis 3 a ferocia fua, nonnihil remiferant, denuo recrude- 
fcebant ? quos ipfos ftupenda mox fequebatur haemorrhagia > 
fub qua demum & fupervenientibus anxietatibus praecordio- 
rum 3 refrigeratione totius corporis, animi deliquio> tres mo- 
lae edebamur. Quo fa&o Uluftrisfima DominaPatiens paula- 
tim ad fe rediit & omnia aliquanto pacatiora fieri cceperunt, 
donec abhinc tertio die fpafticis torminofisque pathematibus 
de novo ingruentibus atque cum enormi haemorrhagia inva- 

Nn 3 lefcen- 



2%6 Obfervatio XXIll 



lefcentibus,quarta mola, hepatis vitulini parenchyma fubftan- 
tia fua referens ejiceretur. Atque hxc deinceps fcena eodem 
modo aliquoties ludebatur, ut videlicet natura poft eliminati- 
onem unius alteriusque polypofi concrementi ferians,colle&is 
paulisper viribus, contra inteftinum domefticumque hoftem, 
intenfisfimorum fpafticorum motuum infultibus, impetuofum 
fanguinis profluvium, cum maxima virium proftratione, prae- 
cordiorum anguftia,emortuali totius corporis refrigeratione& 
pallore poft fe trahcntium,inftirgeret, usque dum mfignis tan- 
dem truncus membranaceo - fibrofus , tres alias eju« gencris 
moleculas inclufas habens, qui folus tetrum admodum fpira- 
bat odorem, elideretur. Quo ipfb huic tragoediae finis im- 
ponebatur & convenientium poftea remediorum atque haec 
inter pilularum balfamicarum Stahlianamm ulii re&e expurga- 
to utero fenfim fenfimquc vires recuperavit Illuftrisfima puer- 
pera & cum priftina fanitate in gratiam rediit. Sicuti autem, 
m ipfo paraxyfmo nihil utique eorum omittebatur medica- 
mentorum quibus ad praecavendam partis affe&a? inflamma- 
tionem hincque metuendam illius corruptionem fphacelofam, 
verioromninovirtus tribuipoterat; itanotatu profe&o dignis- 
fimum eft,Tih£turam quandam fblis,auro certe vix redimen- 
dam,quam Eminentisfimus Ele&orMoguntinus posfidet, de- 
jeftas prorflis Illuftrisfimx Patientis vires promtisfimc femper 
reftauraffe eamque fere femimortuam non femel veluti refu- 
fcitaffe, qualem quidem hujus remedii effedum merito adfi-; 
ftentes eo magis mirati fimt ; quo conftantius eum prseftarc 
obfervarunt, toties fctlicet, quoties adhibere illud necesfitas 
jusfit. Ad eundem autem fcopum, licet tantopere decanta- 
tata totq? elogiis & vix non miraculofarum virtutum titulis 
commendata Effentia O dulcis Hallenfis llluftrisfimae Domi- 
Patienti fecundum prsefcriptam quoquc methodum non femel 
propinata fuerit, tantum tamen abeft, magnificarum ipfam 
promisfionum fpem fuftinuiffe* ut eandem potius prorfus elu- 

ferit 



De molis poft partum perfeBum &* legitimum excl. 287 

{erir & ne quicquam auxilii vei levaminis faltim fenfibilioris 
attulerit* 

SCHOLIUM. 

QXJx fuerint jam tum ab Hippocratis temporibus.circaMG- 
, larum generationem 3 cum qua efficientem 3 tum qua ma- 
terialem eajundem caufam> opinionum divortia, ut in variis 
Medicorum fcriptis videre eft > ita ex operofo mzximz Lams* 
werdii de Molarum Hijtoria tra&atu elucere poteft* Equi- 
iem Hippocrates feminis paucitatem a multis menfibus com- 
>lexam accufat 5 quatenus hac ratione 5 veluti obrutum fangui- 
liscopia paucummorbofumquefemenimpediatur 3 quo mmus 
jartium adumbrationem aggredi 3 aut jam inchoatam perficere 
leterminate pofllt. Recentiorum alii aur# feminalis tanquam 
>rincipii vitalis latitantia in ovulo futuri foetus ftamina vivifi- 
antis evolventisque modo defe&nm y modo inertiam alle- 
;ant : alii vero ipfi animae ceu natune fuum fibi domicilium 
trucntisinenergiafua^flammjevitatisy feminalis, tanquam 
>roximi ipfius inftrumenti defectu > aut alio quocunque vitio 
mpeditae culpam tribuunt : dum interea Lamswerdius proli- 
:us eft 3 ut oftendar 3 qua ratione particularum feminalium amif- 
js vigor, prava fituatio externaque compreflio pro caufa pro- 
ima haberi mereantur. Alii denique aliter hac de re fentiunt* 
epius tamen verbis magis quam re difcrepantes. At vero 
mnium recenfere velle fententias, longum nimis atque fuper- 
acaneum foret., Paucis itaque, quid in re ardua atque ab- 
rufa nobis veritati confonum videatur > apei iemus Sicuti 
atem longe fimpliciorem fic di<ftarum molarum 3 quatenus 
1 delicet conceptibus verius monftrofis contradiftingui me- 
intur^effe genefin exiftimamus; ita fi omncs omnino circurn- 
hntias 5 quas earum nobis hiftoria fubminiftrat » diligemius 
onferamus & paulo penfitemus penitius 3 apparebit, utpluri- 
tum non nifi pro fccundinis aut potius prccipue placentis 
lennis earumque lacmiis in utero five poft abortum > quod 

quideox 



*88 Obfervatio XXIIL J 

quidem accidit frequentius, five poft legitimum quoque par- 
tum , reli&is, habendas effe. Enim vero illud utique certum 
eft , foeminas non modo, qu# abortum vel femel vel aliquo- 
ties perpeffae funt, fed etiam in quibus poft legitimum partum 
fecundinae difficilius excernuntur, omnium maxime molas gc- 
nerare aut iis infeftari folere, ubi quidem, ut priori cafu pro- 
babile admodum eft,placentam & tenerioris quidem maxime 
abottus eo facilius retineri poffe,quofirmiushoc tempore ute- 
ro adhaeret > ita etiam quomodo in difficiliori fecnndinarum 
exclufione pars quoque cjus utero adhuc affixa relinqui poffit 
conceptu minus difficile erit ; cui accedit, quod ita di&ae mo- 
fce, quoad texturam fuam membranaceo-fibrofam cum fecun- 
dinis utique maximam fimilitudinem habere obferventur; 
quid ? quod cui volupe fucrit varias variorum Medicorum 
obfervationes perluftrare, non pauca forte deprehendet, qui- 
bus hoc de molarum generationc affertum confirmari po(sit, 
Notatucnim certe non indignum erit, quod inter alia de Mo- 
la poji fatiim perfeBum rejeda Petrus Foreftus Libr. 28. Oc- 
Jerv. 6j p. m. 725). refert, eam quafi fecimdina invcftitam fu- 
iffe , paJte fuperiore magis nervofa inftar fecundinae propen- 
dente ita quidem ut adftantes etiam pro fecundina habucnnt, 
& obftetricem quod hanc reliquerit, incuipaverint ; ubiqui- 
dem circa hanc obfervationem illa circumftantia non pr#- 
tereunda crit, cujus a Forefto quoque mentio fada,quod ipfe 
fcilicet hanc foeminam in partu proxime pnecedente a fecun- 
dina reli&a Lberaverit. His pmer alias jungi pofiimt 3 quas 
Schenckius colkgrtiobfervmoncsy fiquidem polyptts iUemon* 
Jirofusy cujus hiftoriam Libr. 4. Obferv t Medic. p. 677. 1 eeen- 
fet,feptimo fcilicet menfe a nobili Veneta exciufus, quem mo- 
lam pragnantem vocavit Ihomas Bartholinus M. N. C. A. I. 
Obf. ^Ofatum integrum includens majculimtm^ non nifi pro 
fecundinis morbofis cenferi debet: ita procul dubio ex illa 
quoque hiftoria de Mola utero adnata, quas eodem Libr. p, 
£80. proftat elucere poteft > quantum impeditior molarurr 

excre* 



De molis po/f partum perfecium & legitimum excl. 1^9 
excreuo ad molarum gcncrationem conferre posfit. Necali- 
ter fentiendum erit de llla mola cujus figuram GuiLFabricius 
Hildanus Cent. 2. Obferv.51* p. m. 121 exhiber, dc qua fcnbit 
partefuifpongiofa dextro utcri lateri non fecus acfecundinam 
adh^fiiTe^ubi certeimprobabile non eft 5 in partu proxime pra?- 
cedente forte laciniam quandam remanfific , quae tra&u tera- 
pons tantum augrnentum coeperit inque talem molam excre- 
vent,cum vel quoad contextum etiam fuum cum fecundina- 
rum textura magnam fimilitudinem habuifle apparuerit. Quod 
fi autem horum Au&orum obfervationibus> quibus tame» 
mens aliunde prxoccupata fuit»ha*c de molarum generationc 
fcntentia quodamodo comprobari poteftj tanto minus procul 
dubio iis fides deneganda erit, qui obfervationibus accuratio- 
ribus edodi nec paucis rationibus fuffulti idem apertius fta- 
tuere non dubitarunt. Neque enim Kerckringius folum in 
Spicilegio Anatomico Objerv^s. profefTus eft, molam nihila- 
liud efle j quam placentae materiam in utero reli<5tam y poft- 
quam tenellum foetus rudementum infcia matre exciderit; 
fed ea inprimis>qu£i?//j^/j///jr in praxi annotavit & Objerva- 
tionibus iuis Anatomico-Cbirurg/cis inferuit, pondus huic a£ 
ferto addent. Hic vero licet obftetricum maxime rclationi- 
bus innixus Obferv. 2$. retentas teneriorum foetuum placentas 
perperam pro veris molis habcri ab aliis & pfeudo-molas po- 
tius dicendas effe exiftimet,adeoque communi forfan opinio- 
nc adhuc pra:occupatus utique aliud qutd agnovifie videatur, 
quod verarum molarum nomcn mereatun Obferv^S. tamen* 
ubi de Molarum Origine & Natura agit, libcrius edifierir^ 
molas ita decantatas nihil aliud effe, quam carnofas utcri ex- 
crefcentias aut placentulas retentas & ab utero compreffas* 
neutiquam vero e ma!a conceptione ortum duccre, quas qui- 
dem placentulas earumque diverfas lacinias , quod ab uteri 
compresfione varias induant figuras , credulis &c nugacibus 
foemims anfam praeburiTe, ut de molis volantibus & viventibus 
iexui fuo tantopere exumefcendis adeo multa iomiuavcrinr. 
Qbferv. Acad. N. C. CenU X. o Q^i 



%9* Obfervatfo XXIII. 



Qua de re imer alios vel ideo etiam Joh. Bapt. Verduc Oper. 
Chirurg. Tom. III. p. p& legi poterit,quodRuyfchianam fen- 
tentiam de ortu molarum non parum illuftrare videtur. Cse- 
terum ex ObfervationibusRuyfchianis illud hoc loco memori 
mente tenendum, quod placenta uterina omnino quandoque 
citra vitae difpendium per longum tempus in utero remanere 
posfit, fepius autem admirandam mutationem & metamor- 
phofin fubeat : & prius quidcm deteneriorum foetuum pla- 
centulis valet > quum perfe&iorum foetuum placentarum re- 
manfio majori periculo conjun&a fit& eodem monente Ruy* 
fchiQy in hydatides etiam nonnunquam prorfus degcnerent. 
JEx his coliigi poffe arbitror , placentas uterinas ejusque reli- 
quias, finon femper, utpkirimum tamen concrementis lllis in- 
formibus& irregularihus, qux fub molarum nomine ejici fo- 
lent* materiam prabere, vitali autem progresfivo fanguinis 
motui incrementum fuum atque augmentum debere, quoad 
fcilicet utero firmiter connexae > cjus commercio fruuntur & 
ibcco alibili cum fanguine per arterias ipfum perreptantes ad- 
ve&o fuftentantur,donec quibuscunque accedentibus caufis ad 
fecesfionem abeo urgeantur,adeoque fiii aut exclufionem aut 
moliantur aut patius expofcant. Caeterum hisce forte addi 
meretur, quod Ruyfchius eodem loco Obferv.29. de Cruori 
€oagulato molam ;;/<f;;//V;/^commemorat,quando terreftrio- 
rem ejus gelatinofioremque partem adeo fepius concrefcere 
atque ab utero comprimi obfervavit, ut obftetricum alise pro 
placentulis,alia? vero pro molis ipfi obtulerint , quae quidem 
fonguinis coagu]a,quum certis quibusdam fignis, quod idem 
docet RuyfchhiSyZ placentulis,de quibus nobis fermo fuit,pro- 
t>e diftingui queant, fi quis pfeudomolas ad differentiam illa- 
rum> quse placentis earnmque reliquiis origenem debent, vq- 
care voluerit, per nos iicet; 



OBSER- 



De Ccnci piendi energia in Vetttla eumfluxtt &c. 291 

~~ OBSERVATIO XXIV. 

Dn. D. Joannis ChriftophoriHertii. 

De Concipiendi energia k vetuja cumfiuxu 

wenftruo velut reajfumla. 

QUemadmodum nemo facile in dubium vocaverit Divi- 
num Numen varios a&us in microcofmo cum pro indi- 
vidui co"nfervatione in ftatu non minus naturali,quam pmer- 
naturalijtum pro ipfius fpeciei propagatione perpetuari foli* 
tos certis temporis legibus velut alligafie : ita 3 qui ad ld, quod 
in hoc negotio circumfpe&ior experientia docet,animum ad- 
vertere voluerint diligentius, inficias ire non poterunt, plures 
hujusmodi aftuum non certis folum temporis periodis incho- 
an,continuari atque abfolvi,ied fpeciatim feptenario illius nu« 
mero adftringi. Ut de aliis non dicamus, quod quidem fpe- 
ciei propagationem attinet 3 neminem latet, fequiorem (exum 
altero annorum feptenario utplurimum menftruam fanguinis 
excretionem primum experiri, to fcilicet tempore> quo ad 
concipiendum velhabilis fa&us jam eft 5 vel cum ipfa llla ex- 
cretione fieri folct. Definit autem eadem menftrua fanguinis 
exoneratio plerumque circa feptimi annorum feptenarii finem 
8c perit iimui cum ipfa concipiendi quoque energia. Interea 
tamcn hic ordo adeo conftans utique non eft, quin quando- 
que vel citius fe exerat hic fluxus vel diutius quoque ultra 
confuctum tempus imo forte vix ransfime in perpetuum ema- 
neat, quid ? quod accidere etiam obfervamus, ur, quae ha£e« 
tius per plurium quoque annorum decurfum per aetatem na- 
turali ordine celfaverat menftrua fanguinis excretio, poftmo- 
dum cum ipfa habilitate concipiendi redeat. Id quod inter 
alias fequenti hiftoria comprobari poterit. Foemina Annae 
ElifabethiE Ruffut nomine e Comitatu Lippiaco oriunda 1 
annum 65. agens anno 171 3. fex anteFeftumPafchatis fepti- 
tnanis, prefentibus aliis aliquot mulierculis, fgetum parvum & 

Ooa ipitha- 



a*2 Obfervatio XXIV. 



fpithamam circiter longum^ fuis tamen membris ( nifi quod 
cujus fexus fuerit, obfervatum minus fucrit) capite fcilicet cum 
reliquo trunco & extremitatibus probe diftinguendum in lu- 
cem edidit \ quem die Jo vis poft di&urnFeftum alter quoq* 
fecutus eft 5 qui vero fecus acpraecedens putrefacti fblum car- 
nis frufti fpeciem prae fe tulk, ita quidem, ut pmer fpinana 
dorfi nihil in eo in confpe&um prodierit quod exa&e atque 
diftin&e dignofci potuerit, Ad fecunda autem vota & an- 
te plures quidem anaos transicrat illa mulier, cum haec acci- 
derunt,poftquam in primo matrimonio tres filios totque filias 
genuerat & poftmodum marito defun&o biennium in vidua- 
tu transegerat. In ultimo autem conjugio 18. fere annos 
ftenlis vixerat , donec circa Feftum Michaelis poft fub- 
ortum de novo menftruum fanguinis fluxum praegnantem fe 
fenfir> quicumFeftoEpiphania? appropinquante denuo eru- 
perit & jugiter poftea continuavent , peperit tandem di&o 
tempore primum & poft fex feptimanas alterum quoque foe- 
tum. Ubi quidem notatu non mdignum cxiftimamus> quam 
ipfa puerpera de fua concipiendi energia fovit, fententiam. 
Interrogata enim a Prjefe&o illius loci, quomodo fieri potuc- 
rit ut fexagenaria major> ad concipiendum tamen non inepta 
fuerit>id ei refponfi dcderat, ?( £etr9lni&fmaun/fo lcmQtbt 

!8of)m bldljet/ tan &e ocf gvud)fe fcrageu. Non floruk au- 

tem dm poft immaturos illos fru&us annofa haecce arbor> co- 
dem quippe anno d. 6 P Deccmbr, corruit vitamcj cum mortc 
commutavit. 

(Moguntia Augujtam Vind. d, io # 
Febr. A.J72Q. mijfa.) 

OBSERVA710 XXV. 

Dn. D. Benedi&i Gullmanni. 

De nimiapinguedine &c. 

Vlr fcxagenarius> robuftus & vegetus 3 a longo jam temporc 
con- 



.' De m mia phiguedme &c. 193 

conquerebatur de dolore tenfivo, comprimente & conftrin- 
gcnte, a nucha & fcapulis ad pe&us usque fe dilatante, cingu- 
lique inftar thoracem contrahenre, citra vero difpendium ui~ 
!um virium , dum muniis fuis obeundis aptus femper exifte- 
bat 3 athletice vivebat, faepius autem vago appetitui tam ratio- 
ic cibi quam potus indulgebat, a quo tamen utplurimum ma- 
c fe habebat. Multis fruftra adhibitis medicamentis, ut vo~ 
:ant,domefticis, Medicus tandem advocabatur, qui hiftoriam 
norbi percipiens, vitseque genus cxaminans, rheuma & ftag- 
lationem humorum a feri vifciditate exortam efTe argumen- 
abatur, affe&uique multum contribuiffe judicabat vitam fe- 
lentariam, ftrenuamque laborum asfiduitatem, cum continua 
)e<ftoris inclinatione, xris enim fculptor erat non infimae no- 
x. Erat etiam qui organicum aliquod vitium internum fub- 
:fle, atque aneunfmatis in arteria aorta fiifpicionem alebat, 
:onfiderans, quod,cum Anno 1703. hoftilibus Bavarorutn & 
jallorurn copiis urbcm obfidentibus, ipfe tormentarii civici 
nunus obiens, tormentum bellicum majusculum in propugna- 
ulo a ftatione fua protrudere magna vi annifus, mox doiorem 
llum dorfi primo fenferit, & tantum non animi deliquium in- 
iderit. Ordinabantur medicamenta indicationibus conve- 
lientia, incidentia fcilicet, refolventia, antifpasrnodica, inter- 
ofitis necefTariis catharticis, imo, cum plethoricus ciTet,ven#- 
:&io non erat negle&a, injun&a fimul diaeta ftn&iore & cor- 
oris exercitio. Hac methodo per aliquara temporis inter- 
apedinem continuata, & variata pro rerum circumftantia, & 
aufea medicamentorum evitanda, affe&us quidem remifit* 
unquam tamca plenarie intermifit : extcrna topica & fonti- 
jIus revulfioms ergo inuftus, nullum levamen attulerunt, aci- 
ulas vero ob difpendium temporis , quod fruftra in earum 
(u accufavit, nunquam admittere voluit Et quoniam ma- 
im,accedente a?tate prove&iore, indies adeo crevit,ut virum 
t publicum prodire faepius impediverit,alios Medicos confu- 
bat : qui morbi hiftoriam> methodumque roedendi perci- 

Oo j pien- 

I 



s$4 Obfervatio XXV. 



pientes, in Ordinarii fententiam abierunt, fimihaque niedica- 
menta pra?fcripferunt,pari tamen forte,affecl:us enim antiquum 
obtinuit, imo fenfim fenfimque periculofior evafit. Progno- 
fis itaque non alia quam funefta efle potuit , Virum fcilicet 
brevi tempore fubitanea morte effe periturum, quod eventus 
etiam docuit, paucis enioi abhinc feptimanis fuffocatus ani- 
aiam Creatori reddidit. 

Curationis diflicultas, imo imposfibilitas apparebit exa- 
natome illius cadaveris. 

i. Incifione cnim cutis facta, ftatim in conlpe&um ve- 
niebat adipis quantitas infignis. 

2. Sterno remoto,pericardium pranimiapinguedine vi- 
fui fe fubducebat. 

3. Cor robuftum excedens magnitudinem duorum pu- 
gnorum. 

4. Ejus vafa, arterise fcilicet & vena?, capacitate infigni 
pradita, inprimis autem vena cava,ubi cor ingrediebatur,pr#- 
ter aaturam admodum extenfa. 

5. Parvus polypus carnofus in arteria aorta. 

6. Pulmonespraegrandes, totam pe&oris cavitatem im- 
plcntes,& aliquatenus mflammati, ubique coftis ad vertebras 
usquc tam firmiter adnati,ut vix avelli potuerint. 

7. Abdomine aperto, omentum infigni adipis quantita- 
%c refertum,ut & reliqua vifcera. 

8. Ventriculus flaccidus>cseterum naturaliter conftitutus, 
ut & hepar,lien & caetera interanea. 

OBSERVATIO XXVI. 

Dn. D. Benedi&i Gullmanni. 

De Phthiji ex contagio. 

Irgo 2i. annorum, optimi temperamenti, matrimonium 
iniit An. 1718« cum viro juvene ^3. ann. xtatis, tenerae 



V 



conih- 



De Phthi/t ex contagio* 2.9 j 



conftitutionis, qui ante annum & quod excedit, faa?maptyfi la- 

boravit, a qua tamen convaluit, tusfi fuperftite manente. In- 

gravidata ab eo, de nullis incommodis conquerebatur gravi- 

dis interdum familiaribus, toto etiam geftationis tempose be- 

ae valuit>legitimo tempore partum edidit>puerperiumqj opti- 

me transegit. Altero conjugii anno fecunda vice uterum cum 

gereret, maritus ha?mophyfeos paroxyfmo de novo corripie* 

:>atur,qui medicamentis quidem mox cedebat,aft figna fune- 

la, phthifeos fciL tertii ftadii relinquebar. Et quamvis huic 

nalo per longum tempus>ante invafionem ultimi paroxyfmi* 

nedela obviam iretur, femper tamen in deterius vergebat, & 

:abem confumatam inducebat, Rebus fic conftituus gravida 

loftra magnis animi pathematibus> triftitia& moerore afficie- 

>atur>nihilominus per Dei gratiam filiam fanam jufto tempore 

>eperit. Durante vero puerperio fe manifeftabant periculofa 

^mptomata, lochorum enim fluxus videbatur imminutus, fu- 

•erveniebat tusfisficca, genarum rubor>phIogofes, &manu- 

,m internus calor. His obviam venire> & febrem he£tican} 

un cito pede ingravefcentem avertere omni ftudio incubue- 

unt duo Medici ; moeror autem > vigiliae continuas & curse 

b dile&um maritum quotidie moribundum conatui reftite- 

xnu Hoc in ftatu puerperium tandem ad finem perduxit. 

Japfis aliquot feptimanis conjux cxpirat in finu moeftisfimae 

onfortis> quae circumftantia multum exafperabat affe&um. 

.perabant tamenMedici felicius nunc fe progreffuros>dum ae- 

ra curam fui ipfius tranquillius nunc inftituere poffet>& ordi- 

abant convenientia medicamenta ad expugnandam febrem> 

imperandam acrimoniama beato marito ienfim contra&am; 

'Oinia vero incaflum fuerunt adhibita ; febrrs enim minimc 

oediebat cortici Peruviano> aliisque antifebrifrbus, acrimonia 

on demulcebatur la&e muliebri > neque aliis temperantibus 

i balfamicis, tusfis eveniebat quotidie profundior > refpiratio 

cfficilior > rejiciebatur materia purulenta>fundum petens> to- 

tm corpus emaciebaturafacies apparebat hippocraticas acce- 

•debat 



2 9 6 Ohfervatlo XXVll 



debat capilloruni profluvium, verbo, phthiiis ui ultimo gradu 
aderat: hinc lipothymiis fupervenientibus d.2o.Mart.A.i7i9. 
intra fpatium trium menfium fimili modo, ut mantus, vitam 
curn morte commutavit. Ex hac relatione ncmincm late- 
bit,defun£tam robufta preditam natura, phthifica labe excon- 
tagio fuiffe afre&am,confiderando icil. conjugale conibrtium, 
quotidianum decubitum cum marito, in fudonbus colliquati- 
vis continuo jacente, communicationem in cibo & potu, m- 
ipirationem effluviorum muriatico - falforum, ofculationes &c. 
Quod vero tam brevi temporis fpatio noftram jugularit aflfe- 
&us, cum alias curam palliativam per multos fepiusannos ad- 
mittat, ex fingulari humorum acnmonia manti, iubjccto no- 
ftro, curis & puerperio viribus exhaufto, communicata, pro- 
veniffe exiftimo. 

OBSERVATIO XXVII. 

Dn. D.Benedi&iGullmanni. 

Motus epileptici falfce conceptionijuper- 

vetuentes. 

PUella conftitutionis hypochondriacse, valde meticulofa , 
jam decimo tertio setatis anno catameniorum fluxum pa- 
titur , in ulteriori virginitatis ftatu regulariter quidem , aft in 
minori quantitate eundem continuat s quod floccipendens 
ex compenlatione naturse (ve&igal nimis rigorofe & jufto ci- 
tius a fe exigentis) dependere judicar,fucceftu temporis autetti 
membrorum lasfitudinem fentiens,cum appetitus proftrationc 
& refpirandi difficultate , chlprofi fe laborare animadvertit, 
& Medici confilium implorat , qui neceflaria medicamenta, 
praemifla, V»S. revulforia in pede, praefcribit, quibus pcr ali- 
quod tempus continuatis, aftc&us fuit mitigatus, & tandem 
fublatus,ita ut Parentes nulli dubitaverint diledam filiam,ob- 
veniente opportura Qccafione ? viro oubere. Nuptiis celebra- 

tis, 






Motus epileptici falfe conceptioni fupervenientes. i$j 

lis, a thori quafi momento male fe habet, perfentifcens virium 

languorem, moerorem infuetum, appetitus deje&ionein,inpri- 

mis vero nonnullas contra&iones membrorum fpasmodicas. 

Medicus ordinarius impra»gnationem fupponens, ordinat fto- 

rcachica, tonica & antifpasmodica. Augmentum vero fem- 

:>er capiebat affe&us > & motus convulfivi fiebant atrociores. 

Eapropter confilium adhuc alterius Medici requirebatur, qui 

)ercepta morbi hiftoria,indicationibus ordinarii Medici inhse- 

ebat , & conjun&im medicamenta ordinabant opportuna co 

empore, quo Patiens ipfa nefciebat, vere vel falfo fe conce- 

>iffe; profpiciebant fimul malo hypochondriaco , a Parente 

fcititio, & annitebantur primas vias, in quibus ordinario fa- 

>urra llla acidorauftera ftabulare folet, leni catharfi expurga- 

e , prarcipitando poftea humorum acrimoniam , adjuvando 

Tntriculi digeftionem, aperiendo obftru&iones, & crispatio- 

les mitigando. Hac methodo incedebant per aliquod tem- 

»us tam internis quam externis medicamentis , variando ea 

•rorerum circumftantiis, & evitanda naufea, obfervantes #- 

rotam nonnulla medicamenta, martiata nempe & nimia vo- 

itilia, a?gre perferre ex fingulari idiofyncrafia. Nihilominus 

adem ludebatur tragoedia , & quamvis paroxyfmi viderentur 

nerdum cicurati,recrudefcebant poftea faepius atrociores, in- 

rimis convulfiones tam clonicae quam tonicae miferam ex- 

ruciabant infigni vehementia & celeritate tam vagabunda,ut 

ullum membrum a capite ad calcem liberum ab iisdem 

lanferit. Et quoniam totum genus nei^vofum in confenfiim 

ipiebatur,plexusque vifcerum tam mefenterii,quam diaphrag- 

latis cum propagunbus paris vagi & nervi intercoftalis irre- 

ulariter commovebantur, quid mirum, fi fingulares & mira- 

iles a&iones je&igationesque imperitos facile terrere & frap 

lovictKov aliquid latitare perfiiadere potuiffent. Paroxyfmo 

lim ingruente mifera profternitur humo, epilepticorum mo- 

fc, vociferatur, torvum videt, cantat,mox in fletum, mox ri- 

im Sardonium abripitur, miras gefticulauones mambus edit, 

Obferv. Acad. N. G Cent X. P p oVj - 



*98 Obfervatio XXVll. 



i7ri€?o%vov ScfTriq-oiovov patitur, linguam nimium protendit, 

ru&us, flatus & borborygmi audiuntur infignes, abdomen & 

pracordia diftenduntur, conftringuntur, & fic tanquam ftran- 

gulata jacet, tandem fymptomatibus fenfim evanefcentibus ad 

fe redit, omniumque eonfcia eft. Hsec per menfis fpatium fic 

aguntur, vix uno alterove die exemto. Nunc nobis refert af- 

flicta, fe reditum menftrui fluxus obfervare,aft loeo fanguinis 

ichorem cruentum, matcria putrida mixtum excernere > qus 

relatio fcntentiam haud leviter confirmat, affe<ftum ex feminc 

corrupto partim originem traxifle, quoniam extra matrimo- 

Bium nunquam de his fymptomatibus conquefta fuit. Duran- 

te hoc fluxu> vehementi paroxyfmo corripitut ; Medici con^- 

ceptionem falfam effe,nunc fcientes, duo veficatoria infra ge- 

nu applicare jubentjcum clyfmatc ex ruta,falvia &cham#me- 

Jo cum jufculo carnis non ialito parato ; & continuare man- 

dant pulverem prafcriptum , ex fuceino albo praepar. ungul. 

alees > dente hippopotami , fpecifico antihe&ico Pot. radice 

paeoniae & cinnab. nativa, quae jnunc feliciorem effe&um poft 

le relinquere videbantur , veficatoria enim mukum ichoris 

acrisftillabant, per clyfma fcybala valde dura excernebantur, 

pulvercfaspius fumto perurinam multa falia muriatica excerne- 

bantur,imo omnia fymptomata cicurabantur, fpes reconvalc- 

icentiae affulget indies , appetitus enim redit, tranquille dor- 

mit, vires reftaurantut. Redeunt quidem interdum paroxyf- 

mi, verum non tanta vehementia & non tam frequenter. Ve- 

rum dum hypochondriaca eft, ftri&ior di# ta ipfi fuit injun#a 

prophyla&ica, &loco cervifia? deco&um ex rad. chinae, ras. 

cbor. cum pauco anifo ftellato. Sic continuando affe&us fen- 

fim fenfimque evanuit. Pro tono fibrarum roborando bal- 

»eum fubordinabatur, quo non folum bene fe jam habet, ve- 

rum poft aliquot feptimanas gravidam eam efie eventus do- 

cuit : eapropter medicamentorum ufum interdiximus & valc- 

jdiximus. 

( Exbib, d. 20, Ftbr< A* 1720. ) 

OBSER- 



De Amavrofi poft icium pugi onis obtujim oculo &c- 29» 

OMERVATlOXXWin. 

Dn. D. Joannis Mauricii Hoffmanni. 

DeAmavrqfi poji i&um pugionis obtujum 

oculo fufceptum infequente feliciter curata. 

JUrium quidam Studiofus in Pateftra Academica a commili- 
tone i£tu validiori oculo dextro pun&im infli&o, cum pu- 
gionis extremo globulo coriaceo 3 uti moris eft 5 denfiori obvo- 
luto feriebatur,fupervenicnte mox ejusdem rubore inflamma- 
tionis dolorificae comite, quo etfi difcuffo vifio quotidie ma- 
gis magisque imminuebatur, & tandem in tantum abolebatur, 
itautnec legere necadftantesampliuscognofcerepotuerit>fed 
aliqualis faltim luculae fenfationem retinuerit. In patriam er- 
go a Parentibus honoratisfimis rcvocatus meam fententiam Sc 
opem anxie imploravit. Penfitatis ideo probe omnibus cir- 
cumftantiis, nullo notabili vitio nec in pupilla nec in reliquo 
dcuIi bullo confpicuo , vifus ifthanc deperditionem imputan- 
iam e(Te reputavi divulfis nervi optici medullaribus fibris, & 
irafis fanguiferis tenerrimis iisdem intcrfperfis difruptis, ut 
liinc eveniens roris ncrvei per ftagnationem mucidi redditi 
:um cruore effufo coagulatio influxum fpirituum animalium 
rradiativum intercepent > atque fic fenfationis viforiae a&um 
ufflaminaverit. 

In Curationc eapropter fumme neceffaria & expetita i 
:juantum quidcm posfibile 5 roris nervei mucidi cruorisquc 
:oagulum refolvendum, fpirituumque animalium influxum li-* 
>eriorem per nervum opticum reftituendum, hujusque fibra- 
;um tonumac ordinem turbatum rcftaurandum effecenfui. 

Atque pro fcopis hisce obtinendis remedia hicnunc re- 
:enfenda praefcripfi : Rec. Rad. foenicul. valerian. maj.- enul; 
ubiae tin&or. cyperi rot. calami arom.an. 3ij. Cort. ligni fas- 
afr. aurant ext. flav, Winteran. cinam.an.3£.Bacc.junip. 9iiij. 
Macer. jCaryoph. arom* an. 9ij. H.euphras 4 majoran.an.P.ij. 

Pp 2 Fl. 



gao __^ Obfervatio XXVIIL 



Fl. anthos> lavend. an. P. j. Sem. foenic. ammios veri an. 3j. in- 
cis. & contus. adde falis tart. purifs. fal. ammoniac. alb. an.p. 
mixtis fuperfund. ^. ^viij. Stent in digeftione, vafe exa&isfi- 
nie claufo per * * .mane fiat deftillatio ex cucurb.fuperimpo- 
fito alembico ad partis fpirituofa? abftra&ionem. 

Cum Eflentia hac interpolatis vicibus fubinde aeger for- 
billabat fpecies proThea medicata aquae fervidae infufas: Rcc. 
Rad. farfaeparill. chin. enul. fcob. ligni faflafr. an. 3iij. H. eu- 
phras. betonic an. MG. Fi. ftaech. Arab. P.ij. fem. foenicuL 
dulc. 3ij. cinam. acut. 58* cardam. min. fchoenanth, an. 9ij. 
Incis. & contus. gr. modo dentur ad chartam. 

Tragea porro cx ufu erat>alternatim nunc poft prandi- 
lim 5 nunc ante coenam pam tofto ad tres cultri cufpides afpcr- 
la>cum affufo vino fumta : Rec. H. cum fl. euphras. fem. foe- 
nic. dulc. an. 3vj.rad.paeon. mar. !#.valerian. maj. ocul. cancr. 
eviviscQlleft0r.an.3ij. c0nchar.margaritifer.3j. cinam.maccr. 
caryoph. arom. nuc. mofch. an. 3 S. facch. cant. alb. 318. rofat. 
tabuLP.M.F.Pulvis. 

Adh#c corpus aliquoties expurgabatur pilulis , quarum 
xi. ad xiii. fub ingreffum le&i deglutiebat : Rec. Mafs. PiL 
aloephang, Arabic. luc. maj. Merc. dulc. rite par. an.3#. extr. 
helleb. n. gr, xxiiij. falis volat. ftccin. gr. vj. Mifc c. ol. faffafr. 
deft.F. Pil. gr. j.'pondL deauratae. D, ad fcatulam. 

Externe aliquot guttulae fequentis mixturae linteolo cx- 
ceptac oculo prope admovebantur >ut effiuvia fubtilisfima ad 
ipfum hinc pcrtingerent : Rec. Sal. armon. euphras. volat. C 
C. an. 58. ol. nucift. deft. foenic. deft. an. 9£* ^. alcohol. 
|ifi. ftent in digeft. poft unionem fa&am detur ad ufum. 

Et horum quidem remediorum efficacia* ex divina be- 
nedi&ione falutifera vifum perfe&e recuperavit nobilis juvc- 
ms s in ttudiorum meta ad honoris palmam acriter decurrens. 



QBSE& 



De uteri ruptura pofi mdrtem vif a. 301 

OBSERVATIO XXIXT" 

Dn. D. Joannis Mauricii HoffmannL 

De uteri ruptwrapojl mortem vi/a. 

jl/TUlier triginta aliquot annorum,utero gerens, cum aliquot 
W* ante partum feptimanis ex prono ad terram lapfu abdo* 
ninis inguinisque latusfiniftrum gravisfime allifisfet,atque ob 
riolentam fibrillarum membranaceo-carnofarum divulfionem 
k rupturam,fluidorumque interceptum commeatum recipro- 
um, dolore diuturno miferrime aftli&a fuiflet, nullis ob rem 
mguftam domi nec internis nec externis adjuta auxiliis, jufto 
lein accedente tempore validis prehenla parturiendi conati- 
>us Lucinam fruftra in vota vocavit, foetu fiquidem mortuo 
tquc viribus exhauftis cum obftetrix nullam fe amplius opem 
?rre pofle denunciaflet, Chirurgus in fubfidium afliimtus ex- 
ra&ionem quidem foetus cum fecundinis peregit, mater vero 
aulo poft vita defun&a eft. Jam vero cum eadem obftetrix 
iefcio quem inutero refiduum efle pmernaturalem tumorem 
Dmniaflet, Mcdicus ordinarius experientisfimus me cum ali- 
uot honoratisfimis Collegis ad ventris infpecSionem fummo 
lane inftituendam invitavit. Abdomine igitur cruciatim dif- 
*&o uterus mox in confpe&um venit tumidus , parietum 
rasfitie pollicem fupcrante notabili* pumicofiis albicans, in 
srvice autem laefi lateris & inguinis fphacelo corrupta, hincq* 
bominabilem ferme foetorem fpirante ruptura verfusfundum 
derat, tres digitos transverfos promte admittens, per quam 
m\ obftetrix digitis exporte«3is globofam fundi uterini molem 
xterius contrc&aflet, tumorem nefcio quem utero adnatum 
!Te credidit. Nobis interea non leve reli&um eft dubium> 
:um a parturientis longo fed infaufto parturiendi nifu, an ab 
bftetricis foetus extraCtionem digitoriim adminiculo tentan- 
is, an demum a Chirurgi manuali opera hiatus ille uterinus 
jnefattus fit 3 talem quippe fubftantia cervicis ex inflamma- 

Pp 3 tionc 



jo2 Obfervatio XXX. 



tione pravia & necrofi fubfecuta putrilaginofo - tabida faciic 
admittere poterau 

OBSERVATIO XXX. 

Dn. D. Joannis Mauricii HoffmannL 

De hypercathatfi & perniciofs almjympto- 

matibus ab epota infujione pomi colocynthidis 
induclis,fopitis. 

EX generofa familia nata Matrona poft acidularum Egra- 
1 narum finitum potum, ex recepto more inteftina a fordi- 
bus refiduis repurgatura, pomum colocynthidis vini cyatho 
perno&em infudit, & infequente matutmo tempore ebibit, 
aft pesfimis* fuis rebus, accedebat fiquidem mox infignis car- 
dialgia, fuperveniebant vomitus creberrimi, & cum ventris 
torminibus atrocisfimis deje&iones alvinar primd mucoio-fe- 
rofe, mox biliofae, tandem cruentae, fitis aderat clangofa, atqj 
fuperiorum & inferiorum artuum mufculares fibrae m fubfuU 
tus& motus agitabantur fpafticos, febrili a?ftu totum corpus 
exardefcebat , demum cum animi deliquiis extremorum fri- 
gus notabatur , ut adeo tcrrore & metu perculfi adftantes 
me advocari curarint. Adveniens mentis conje&ura mox 
afiequutus, culpam omnem imputandam colocynthidi, infa- 
mium medicaminum,feu fortiorum & violentorum potius ex- 
entfplum praecipuum , ab Illuftri Wedelio Amoenitat. Materiae 
Medicae lib. 2. Se&. 1. c. 5. p. 249. fcite non minus ac verc 
denominata?, ita ut ex fimili infufo hypercatharfin penitus le- 
thalem teftetur Obferv.CLXXVII.Mifcellan.Natur. Curiofor. 
Dccur. III. Anni VII. & VIII. Colocynthis fiquidem fale fuo 
acri, fub refinofo involucro vifcidiori recondito , mordaci & 
cauftico non poterat non in matrona llla tenera 3 temperamen- 
to cholerico-fanguineo praedita, ejusmodi turbas ciere, villoi 

fibrai* 



De hypereatharfi & pernicio/js aliis fywptvmat. &c. 305 

5brasque membranaceo-nerveasfenfiles & motrices in ventri- 

:ulo & inteftinis, atque illuc exporrectorum du&uum tubulo- 

rumque excretoriorum ad ftri&uras enormes laceflendo , of- 

:ula vaiorum erodendo , humoresque per indu&am fermen- 

ationem colliquativam, quafi febnlem , fundendo, ut vel hoc 

»xemplo conftare posfit, colqcynthidem pro humoribus pi~ 

uitofo-vifcidioribus & glutiofis, aut acido-aufteris, aut tarta- 

eo-falinis concrementis potius convenire , & tunc quoque 

onfultum efle , ut ejusdcm acrimoniam fepticam vel oleofis 

nucilaginofis gummofisque delinimentis demulceatur, vel re- 

inofa vifciditas per alkalia fixa itemque falfa feu enixa , vt\ 

jlphureo-falina&aromatica in confortium aflumta prius cor- 

•gatur , & taliter paratum extra&um vel eflentia , vel ufuales 

rochifci alhandali aliis purgantibus in refra&a dofi addantur. 

ed e diverticulo in viam. Nempe enim cum matronse lau- 

atisfimae infaufta fymptomata illa urgentem citam relevatio- 

em percaufarum remotionem & mitigationem poftularunt, 

•mediis nunc recenfendis, divinafaventegratia, medelam 

)fi feci falubcrrimam & exoptatisfimam. Et ftatim quidem 

:quens Ele&uarium ad %. eultri cufpides ipfi aliquoties offe- 

ibatur : Rec. Ele&uar. diafcord. Frac. %£. theriac. Andr.3iij. 

ulv.Pannon. rubr. 3J. Mifc. Simul cochleatim propinabam 

lixturam : Rec. Aq. menthae §i£. Zedoar. cinam. cydoniat. 

1. § 8. tormentill. plantag. an. S j. vini cydon.3vj. Sir.papav. 

t. flor. tunic. an. 3iij. Mifc. Ventriculo imponebantur al- 

:rnatim Sacculi calefa&i fequentibus fpeciebus repleti : Rcc. 

&L menth. crilp. M. iij. fl.chamsem. Rom. M.ij. fum. hcderae 

irr. M. j. nuc. mofch. num.ij. macen caryoph. arom. 9ij. fem. 

<irvi,cumin. an. 1$. iocis. & contus. Mifc. divid. in duas par- 

\s acqual. D.ad chart. Umbilico admovebaturCatapladna ex 

t eriac. Andr. 5j.crooMart.ftypt. vitrioliMart. gr.vj.Ol.nucift. 

<:pr.9fl.exa&e mixtis atquefuper alutam rotundam extenfis. 

knitjabdomiius regio reliqua taliLinimento calide inungeba- 

tur:. 



304 Objervatio XXXh 



tur : Rec. Ol. cydon. 3vj. maftich. 5iij. nucift. expr. 3ty 
cham. abfmth. carvi an. deftill. gtt. iij. M. D. ad fi&ile. 

(jOnoldo Auguftam Vind. d<7. 
Mart. A. 1720. miflk.) 

OBSERVATIO XXXI. 

Dn. D. Chriftiani deHelwich* 

Dejuturxfagittalis difcesftone. 

*T\E futurarum difcesfione re pene incredibilh nifi & Hip- 
*J pocratis au&oritas & Virorum Clarisfimorum tefximo* 
nia intervenirent haud facile fubfcriberem> ait Celeberrimus 
Pechlinus lib. 2. Obferv.Phyfico-Medicar, Objerv.i9.pag. 310. 
Mihi de rei veritate pott tantos tcftes quorum non intererat 
mentiri 5 eb minus dubitare integrum eft, quod futura? fagitta- 
lis divulfionCm meis cernere oculis & digitis explorare licuc- 
rit. Tenerioris conftitutionis foemina gibbo 3 humerorum cle- 
vatione &coxarum exficcatione & depresfione parumper de- 
formata^btafa quoque a primis unguiculis non adco firma fuit 
ufa valetudine. Circa decimum quintum setatis annum itt 
chlorofin incidit> quae ordinariis ftipata iymptomatibus prse- 
cipue vcro faftidiofo animi & corporis languorc & frequenti- 
ori cordis palpitatione remediorum vim, ut folet effe pertinax 
cachexia virginum, per integrum.annum elufit. Tandem ta- 
men provocato menfium flnxu 5 eodemque confuetas perio- 
dos exa&e fervante>re&ius coepit valere. Sic conftitutis re- 
bus vigefimo circiter aetatis anno concesfit in thoi um viri ar- 
thritici a parentibus podagricis geniti. Ex confuetudine cura 
viro mater & confanguinese neo-nuptae valetudinem firmio- 
rem promiferant. Enimvero fccus evenit. Nam menftrua> 
quse nunquam large fluxerantj magisadhuc fingulis menfibus 
minuebantur, capitis verb dolores indies ingravefcebant, tan- 
dem brumali tempore gravisfime intendebantur. Cum autem 

dc 



De fiiturt fagittalis difcesftone. 305 

dc exquifinsfimo dolore per longitudinem fumrai capitis 
mukum ac vehemcnter conquereretur 3 juflaeft abjicere redi- 
miculum capitis locumque doloris digitis defignare * quod 
dum facit, ipfc quoque manum admoveo* & digitis meis fe* 
quor digitos monftrantis & deprehendo futuram fagittalem 
laxatam & a fe divulfam ad digiti annularis latitudinem. Un- 
de concludebam confuetos capitis dolores redditos efle pe- 
netrantiores amatre dura per osfium diftantiam tenfa atquc 
dilatata , quandoquidem fatis conftat quod meninx haec ut- 
plurimum multis membranofis fibris cranio adhaereat. Nutla 
adcrat febris , in qua 5 prsefertim vero maligna ac in ipfa peftc 
obfervatum fuifle jun&urarum divortium conftat exSennerto 
lib. 1. prax. parte i. cap. 21. Hildano Centur. L Obfervat. u 
Centur. 2. Obferv. 7. aliisque* Enimvero prseter Hildanutn 
modo laudatum etiam alii teftantur > quod folius cephalalgiae 
aut etiam cephataae gravioris pediflequa fueric futurarum di- 
ftradho. Sutur<e capitis* ait Joubertus de Cephalalgia cap. 9. 
interdum dfe invicem jeparantur,quod ego femel obfervavi 
infronte cujusdam pueti<£> cujus umus lateris os alterius fu- 
perabat altitudinem pofl pertinacem in infantia capitk dolo- 
rem. Le&u non indigna quoque eft Confultatio quarta lib. /. 
Thoma Mermanni de cephaUafiva cum futura cranii qua- 
dam diflraclione , qua Illuftris Domina quxdam affiigebatur, 
tujus caufam antecedentem utero non male lbidem adfcribit* 
InHibernia quoque, ubi tefte Bootio lib. de affefiib. omisjis 
cap 4. nota eft frequens futurarum feparatio , absque febri 
effc videtur. i£gr# noftrse non unicnm quidem fed praeci- 
puum tamen fuit in manibus prafidium 5 quibus ab utraquc 
parte tempora blandius adducebantur ac deinceps aliquanto 
validius comprimebantur. Per plures dies manuum auxilium 
fuit neceflarium ; nam dua? propemodum elapfae funt fepti- 
mana?, antcquam ofla in unum iterum plene coirent. Credi- 
bile eft, dolores hosce mitigatos fuifle hoc manuum minifte- 
rio, non folum quod hac via ad iitum naturalem ofla fuerint 
Obferv, Acad. N. C. Cenh X. Qj\ redu- 



3 »6 Obfervatio XXXI 

redu&a atquq futura adunata fed & vafa fanguinis nimis dis- 

tenta fuerinr coar&ata & fanguis congeftus & impeditius flu- 

$ns in celeriorem reda&us motum. Narrabat aegra fe ctiam 

ante matrimonium urgentibus capitis doloribus atrocioribus 

aliquando hiatum in eodem loco obfervafle ac tum fponte 

iinemanus ope futuram coaluifle, fed longius effluxiffe tem- 

pus antequam ofTa conjungerentur, addebatque fuo fefe didi- 

cifle experimento > quod dolores hac encheirefi felicius mi- 

nuantur & breviori tempore tollantur. Multo melius vero 

hac in parte agitur cum noftra, quam cum Hamburgenfi mu- 

liere cujus mentionem facit 1. c, Pechlinus, eo quod offea ifta 

compages bis folummodo ad hunc usque diem fuerit laxata, 

cum vetulam iftam per triginta annos circa futuram corona- 

lem pulfus, & arteriarum palpitationes cum atrocisfimis capi- 

iis doloribus excruciarint, ut tum demum aliquot dierum ma- 

lacia fperari ab ea potuerit,cum horae unius intervallo manus 

fronti ac occipiti ad coercendum caput fuiflet applicata. Ta- 

jnetfi vero acerbitas dolorum capitis poft futurae coaiitum per 

aliquot menfes egregie fuerit mitigata, non tamen ei turbatam 

tot malis vitam jucunda ac fecura quietc permutare licuit > 

fiicceflerunt enim gravisfima hypochondriaco - hyfterica pa- 

themata, quibus modo mitius, modo vero gravius per inter- 

valla fuit torta,poftquam fluentibus menfibus in terrorem pa- 

nicum incidiffet ex fama, quod affinis partui proxima in gra- 

visfimam epilepfiam eflet prolapfa> non tamcn inde,quod no- 

tandum cenfco 3 fecuta fuit futurarum aliqua disjun&io, quod 

accidit uxori hortulani alicujus, quae furibus nodurnis non 

procul ipfa infradtionem aufis usque adeo expaverat, utpra 

nimio quo corripiebatur terrore cerebrique ipfius agitationc 

& concusfione, ofla parietalia a fe invicem disfiluennt, teftc 

C. Stalpartio JDatt i>er233id/ Medico Hagienfi celeberrimc 

Centur.L Obfervat. I p. 2. 



OBSER 



Obferv ata quadam ex anatome matron* difficil. &c. 3 o? 

OBSERVATIO XXXil. 

Dn. D. Chriftiani deHelwich. 

Ob/ervata qucedam ex anatome matrona 

difficiliori refpiratione per totum vit<e fpatium 
laborantk. 

VfAtrona quaedam gibbofa ac obefa per omnem vitam in 

™* fpirando fub corporis motu fenferat difficultatem fatis 

gravem & maximam diei partem,quoad vixit, fedendo exe- 

gerat, fed ultimo mortalis sevi tempore pe&oris anguftia ve- 

kementer fuit au&a. Innuebat autem mihi triduo ante mor- 

tem vocato vcrbis crebro interruptis noftrashas,quas jampa- 

terctur moleftias, alius fibi videri generis, quam eas, quibus i 

teneris ex mala thoracis conformatione & exuperanti pingue- 

dine, lautisfimi vi&us ac fedentarias vitx pediffequa fuiflet, a£- 

fli&a. Nam prsefentem hanc refpirationis difficultaten ajebat 

non folum efle majorem & conjun&am cum impetuofiori cre- 

bntate, frequentia ac denfitate quam fuerit ea, quam a teneris 

unguiculis pafla eflet, fed omnium maxime fibi eam negotium 

iaceflere primo fomni tempore, tiim enim fubito fibi excita- 

tse imminere prsefentisfimum fuffocationis periculum & hanc 

ftrangulationis invafioncm adeo fe ha&enus timuifle,utplures 

jam nodes infomncs duxerit & nifi (iiccurratur, fe malle per- 

petuis confumi vigiliis, quam ad dormiendum fefe compone- 

re. Haec ego aliaquc omnia perpendebam & converfus ad 

Collegas,quorum alteri cura aegrae per plures annos,alteri vc- 

ro per 14. dics incubuerat, modeftc eis infinuo, me non du- 

bitare de extravafatione feri in cavitate thoracis ac vifcerum 

miis irreparabilibus , ac nullatenus efle ambigendum de veri- 

:ate figni pathognomonici quod a Carolo Pifone in feleftis 

Qbfervationibus de prttervijishatfenus morbis dferofa collu- 

vie ortis lib. 3. cap.7. ftatuitur & a me repetitur in Obferva* 

ionibus Practicisde hydrope pefloris, nomineCollegu Vra- 

Qjl 2 " tida- 



$©8 Obfervatio XXXIL __ 

tislavienf Acad. Curiof. editis 5 mihi ha&enus fuifle cynofurae 
loco in dignofcendo pe&oris hydrope eam injpirando dif* 
ficultatem iac crebritatem>qu<z primo fomni tempore inopina- 
to opprimat. Cum itaque noftra primis fomni horis in eam, 
trti ipfa narrabat refpirationis difficultatem incideret, infere- 
bam 5 nullum mihi fuperelfe dubium de ferofe materiae in ca- 
vitate pe&oris prafentia. Nunquam excidet animo meo ma- 
trona genere & virtutibus clara Morftinia ex vicino Poloniae 
regno 5 quae per multos menfes Vratislavwe commorata fsepius 
circa duodecimam no&urnam fuffocationis periculum incur- 
rebat. Terribiles hosce paroxyfmos magis formidabat quam 
Ipfam mortem 5 & propterea multorum Medicorum de hoc 
gravisfimo fymptomate percontabatur fententias. Saepe vero 
poft finitas confultationes de morbo fuo ejusque caufis ac cu- 
randi ratione 5 incertior erat 5 quam ante initas difceptationes. 
Tantopere variabant medentium fententiar. Alii enim poly- 
pum in alterutro cordis thalamo caufam effe credebant > illi 
hoc afthma hypochondriacum elfe contendebant > hi hyfteri- 
cam fuffocationem effe decernebant. Ego folus certitudine 
ligni 5 cujus ante fuit fa&a mentio 5 fretus 5 afthma hoc ab 
cxtravafatione fcri in pe&ore oriri conftanter affeverabam, 
quam opinionem meam fecutus pofthac tumor pedum oede- 
matoiusj & ut brevis fim> anatome poft mortem 5 quam Cra- 
covi# obiit 5 abunde confirmavit. Tametfi vero mihi firmis- 
fima ftet fententia 5 qu6d re&isfime ita colligatur : huic aut illi 
iterato periculumiuffbcationisingruens ex improvifo fomnum 
primum excutit : ergo in thoracis cavitate extravafatum fe- 
rumautlympha continetur: Itavicisfim nemini fuerim au&or, 
Ot ita colligat : huic aut illi eo 5 quo diximus tempore 5 reipi- 
ratio non redditur difficilis 5 ergo in pe<3ore non flu&uat a- 
quofa materia : Nam praeter exemplum in praedi&is meis ob- 
fervationibus de hydrope pe&oris pag. 4. allatum 5 etiam in 
Venetorum Duce Francifco Contareno cavitas pe&oris libr. 
v. circiter ferofae materiae concludebat * cui tamen refpiratio 

nun- 



Obfervata qutdam ex dnatome matnme difficil. &c* 309 

nuaquam infigniter fuit lmpedita 3 quemadmodum in claris^ 
fimi Viri G. H. Velfchii Obfervat.Medic. Epifagm. narrat Jo- 
annes Prevotius p. 9. 5c 10. Sed his obiter monitis reverta- 
mur ad noftram. Collegae mei non refragabantur mihi & fa- 
ci!e agnofcebant fubeffe morbum catarrhali febri, qua aegram 
laborareipficredideran^&declaraverantaliisjongegraviorem. 
Nemtni itaque ex nobis obfcurumeflepoterat, omneseodiri- 
gendascogitationes,utcolluvies,quaMnpulmones&thoracem 
depluerat,quantum fieri pof!et 3 evacuetur,& vifcemm vitia repa- 
rentur; (ed quibus artis praefidiisintantaviriumdebilitate&li- 
pothymiae metuidobtinereliceret 5 nullo modoperfpicerepote- 
ramus. EHgebatur a nobis miftura exGummi ammoniaco per a- 
ftum foluto, V hyffop.& fyrupo helenii &c.Pra*fcribebatur quo- 
cf EflTentiaex radicibus diureticis & alexipharmacis^ cui admi- 
fcebamus effentiam fiiccini. Per biduum hisce ufa eft fine 
ullo emolumento 5 quinimo 3 tametfi fedulo ea adhiberet 3 res 
ejus in dettrius lapfae funt, ac tandem accedentibus ad cumu- 
lum malorum convulfionibus, fubito fuit extin&a. Poft mor- 
tem apertum fuit cadaver flagitante fe&ionem marito illuftris- 
fimo. Aperto thorace ferola colluvies ftatim erumpebatj & 
illud,quod de pradentia extravafoti fluidi in thorace pradixe- 
ramus,abunde confirmabat. Cseterum cavitas illa, qua? fupe- 
rius claviculis , utrinque coftis parte antica 3 fterno 3 & poftica 
dorfi osfibus circumfcribitur, tam angufta erat, ut fatis mirari 
non poffemus, quomodo eor cum pencardio 5 pulmones cum 
tracheae portione & cefophagi parte majori capere potucrit. 
Anguftia hsec a vertebrarum vitio maxima ex parte oriri vi- 
debatur 3 fpondyli dorfalesenim in partem anteriorem feu in 
concavum diftorquebantur & unius folidi osfisfiguram exhi- 
bebant , quod notabilem protuberantia fua & latitudine infi- 
gni fpecushujus cavitatem explebat : Pulmonum lobi inutro- 
que latere pleurae adhserebant 5 quinimo cum mediaftino ac 
fterno coaluerant, cujus coalitus cauffam nimis anguftum tho- 
racis fpatium fuifTe verifimillimum eft. £raeter reliqua in hac 

Qjq 3 fefti- 



3I0 Obfervatio XXXIII. 

feitinata extorum infpe&ione oculos noftros veficula iellea & 
uterus paulo diutius detinebant, nam lapideam penitus duri- 
tiem induerant. Et cum huic matronae menfes ftatis tempo- 
ribus ac in ipfo etiam hoc lethifero morbo rite fluxerint> iole 
meridiano clarius elucefcit , fubinde menfes ex folis vagin* 
vafis ftillare. In rene finiftro calculus fatis grandis repene- 
batur. 

OBSERVATIO XXXIIL 

Dn. D. Chriftiani de Helwich. 

De terrore gravidis &foetui non rarb 

exitiali. 

EX terrore in magnos gravesque morbos, epilepfiam, apo- 
plexiam, haemoftafiam, cardialgiam, eryfipelas, podagram 
&c. multos conjici omnis docet dies. Quondiana etiam con- 
firmat experientia , tenera ac fubtilia corpora majori damno 
pcr terrorem mul&ari, ut jam mirandum non fit, quod foemi^ 
nae & inter illas gravidae una cum foetu terrores lmpetuofio- 
res non tantum morbis fed morte luant. Neque fibi blandiri 
debent,fe periculo effe defun&as, fi non e veftigio, poftquadi 
totae cohorruerunt, in vehcmentem morbum incurrant : Ela- 
buntur nonnunquam feptimanae, integri effluunt menfes,prius- 
quam terroris vis evidenti fefe manifeftet noxa. Egregie fe 
contra metuenda a tcrrore mala munitas credunt noftrae, mo- 
do lllico ad venaefe&ionem confugiant aut ad ufum pulveris 
Marchionis antepileptici aut polychrefti D. Doringii, cui vul- 
gus auguftun-i aurei pulveris nomen impofuit. Tantum vero 
abeft, ut credam teneris terrore exanimatis per v. s. afferri 
auxihum , ut potius fim perfuafisfimus gravius trepidanti na 
turae per eam infligi vulnus. Verum quidem eft, quod fub- 
inde in terrore perculfis magna adfit oppresfio cordis , faepc 
ctiam palpitatio, nec dubitandum eft> eam oriri ex regurgita 

tionc 



De terrore gravidis &> fietui non raro exitiali. 3 1 1 

tione fanguinis ad intenora,de qua nos non ambigere finunt 
pallor cutis praefertim in facie, vaforum fanguiferorum , quae 
confpicua ei ant, fubfidentia, fenfuum ac motuum voluntario- 
rum ceflatio, fed absque ulla haefitatione affirmare poffumus, 
quod vini generofioris hauftu , potionibus gratis , odorife- 
ris penetrantioribus, falibus volatilibus, pulveribus gemmatis, 
alexipharmacis non nimis asftuofis, fri&iombus tuto magis 
obtineatur sequalis fanguinis diftributio> quae unice hic inten- 
ditur,quam per detraitionem fanguinis. Enimvero quilibet 
fenfu fuo,quoad venae fe<5tionem in territis,abundet,hoc con- 
tendimus per lllam neque rem gravidarum terrore gravi con- 
cuffarum, neque vitam foetus in tuto collocari : fed fsepe con- 
tingere , ut etiam ven# fe&ione poft terrorem celebrata tam 
mater & foetus fimul, quam interdum folus foetus Jugubri 
morte abripiatur. Vanis illud exemplis adftruere poffemus, 
fed tribus hac vice contenti erimus. llluftrisfima quaedam 
cum marito intempefta nofte per pontem vefta, incuria ve- 
ftoris fervorumque & ferocia equorum calcitronum, curru 
everfa in foffam non adeo profundam & folis ardore exficca- 
tam prascipitabatur : Erat dla fi quse alia, vinlis plane animi, 
nihilominus tamen improvifo lapfu vehementi terrore con- 
turbata fuit. Quamvis nullum ex cafu hoc damnum in cor- 
pore animadverteretur, altero tamen die Vratislaviam prope- 
ratur, vena aperitur & nihil non agitur,quod ad periculum a- 
vertendum credebatur effe neceffarium. Sana fibi videbatur 
&habebatur ab omnibus, motus embryonis rite a matre per» 
cipiebatur, 3c nifi fallor praeter confueta ab utero gravido fa- 
ftidia, per duos ferc menfes nullam experiebatur moleftiam, 
feddeinceps in lipothymiam inopinato prolapfa, maxima cum 
ccrtitudine de imminenti fibi & foetui morte admonuit ad- 
ftantes & impertcrrito prorfus animo per exercitia prifcae 
pietatis ad mortem k^c pic prseparavit. lnterea ante juftum 
partus tempus , neque enim oCto a conceptione cffluxerant 
raenfes, dolores partus erumpere coeperunt,knte fitnul ftilla- 

bant 



3i2 Obfervatk XXXllt 

bant aquae, ut accerfita obftetrix affirmabat, ex quo nos Me- 
dici immaturum ominabamur partum 3 quemadmodum etiara 
evenit. Nam inter continuas fere convulfiones matre infcia 
foetus elidebatur mortuus. Poft exclufionem embryonis mo- 
tus fpasmodici neutiquam defierunt>fed matrem poft agonem 
aliquot horarum tandem jugularunt* Adeo verum eft illud 
Aretaei Medici Cappadocis efifatum lib. i. de morb. acutkc. 
6. COnvellitur hii cL/uf&Ac£/uct]i « yuvti ctldf kcu v^i v /uclXcl 
.mtpytyvzlcu) hoc eft, interprete Paulo Craffo Patavino ex ab- 
ortu mulier, verum & h&c rarb admodum evadit. Alii cui- 
dam magnse dignitatis foemina? medio geftationis tempore in 
prandio incaute refertur, unum domefticorum ex dolore co- 
ltco poft fumptum ab illuftrisfima fibi miffum remedium (a- 
gebant enim in praedio, ubi non fuppetebat occafio Medicum 
confulendi) fubitoexfpirafle, quod inexfpe&atum nuncium 
in rantum terrorem conjecit gravidam , ut tanquam marpefia 
cautes rigeret. Spirituofis aquis refocillata ae hauftu vini ge- 
nerofioris recreata , quovis ftudio animum vehementer de- 
preffum erigere ac moeftas exuere cogitationes fategit ; quod 
undem ex voto fuccesfit, poftquam intellexit, olei carvi & 
chamomilla* guttas aliquot cum laccharo miftas,quseejus juffu 
agro fuerant exhibit«e , ac enema domefticum non potuiffc 
mortem inferre. Altero die fanguis ex brachio per venaefe- 
ftionem detra&us &remedia ad averruncandum abortum da- 
ta funt. Quicquid quinti menfis reliquum erat,fextum item, 
fepumum & magnam o&avi menfis partem fine graviori qua- 
darn moleftia abfolvit. Dum autem iterum prandio asfidet 3 
advertit fanguinem fine ulla prsegrcfla caufa fbllare muliebri- 
bus ; venaefe&io ex confilio mco iteratur , omnis corporis 
motus interdicitur, accuratisfima injungitur diseta , blanda 
cum gemmatis prsefcribuntur emulfiones & pulveres antifpas- 
modici cum fpeciebus de hyacintho ac (Dtro, quibus tantil 
lum Maffae pilularum de cynogloffo admifcebatur, exiguis fe< 
repetitis dofibus ingeruntur : Hisce millefolii infiifum inter 

cala 



De terrore gravidk &fcetui no n raro exitiali, 3 r $ 
calabaturl Fluxus fanguinis iftis remediis non tantum lrnmi- 
nutus led & planc fedatus. Enimvero poft paucos dies fan- 
guis lmpetuofius manare coepit, qubd mihi infallibile erat in- 
dicium , foetum antc debitum tempus exclufum iri, id quo4 
per literas abfenti fignificabam. Antequam autcm meae ad- 
veniffent, cum per multa eo tempore negotia me Vrati Iav * 
cxire non poffe fcirent , duos Medicos periculi magnitudinc 
perculfi,Bregaunum, alterumStrela adduxerant. Senior inter 
cos dederat utendum fequentem pulverem: Rec. pulv. contr. 
abortum Auguft. gr. xv. dentis hippopot. 98. terr, Cate- 
chu gr. v. qui in y Cerafor. nigror. plantaginis, cinnam. cy- 
don. & fyrupo maftichino ei oblatus fuit. Pro externo ulii 
commendaverat unguentum Comitiffae & emplaftrum ex ad- 
ftringentibus & corroborantibus, ficuti in literis ad me datis 
ipfe narrabat. Prsecipue vero Tin&uraCorallorum ex confilio 
cjus llluftriflimaaliquotiesfueratuia. Tantum veroabeft,ut fan- 
guinisfluxus hifce cohibitus,utpotiusenormiteraddeliquiuni 
usque exundaret, id quod etiam alias perfrequenter vidimus. 
Et proptcrea in mca informatione fcripta ferio ab adftringen- 
tium mterno pariter & externo abufu dehortatus fueram, quin- 
imo obftetnci ld dederam negotii, ut quantum poffet manus 
miniilerio & potiffimum per pilulas Stahlianas partum matu- 
raret. Tandem oculis in media morte natantibus , mortuus 
embryo elifus , fcrvata tamen, quasDHI gratia fuit,Mater ad- 
huc fupereft. Hac data occafione reticere non poffum, quen- 
dam do&iffimum pariter ac Teliciffimum in Silefia Medicum, 
inter medicamenta Lucinam felicem conciliantiaprincipeloco 
pofuiffe corallia, & pulverem ejus fuifle corallia rn pollinem 
redatta a gj, ad 5(5. eumque fccreti loco commendaffe duo- 
bus filiis Medicinas Do6tonbus,quorum alter fepius hodiequc 
parturientibus ld remedii praebet. Quod fi remediaexco- 
ralliis paratavi promovendi partum vere pollent, vir ante lau- 
datus & in praxi medica per multos annos cum fama verfa- 
:us concurrit mfcius ad accelerandum fcetus exitum, id quod 
Qbferv. Acad. N* C Cent.% R r in m* 



314 Ohfervatio XXXIII. 

in anguftiis hifcc ad vitam matris falvandam unicfc crat nc- 
ceflarium; utut palam fit, clariflimum virum & fanguinem ex- 
«ndantem reprimere> & foetus elifionem praematuram voluiffe 
avertere. Quicquid fit, aequum eft potiores hoc in negotio 
§>artes tribuere energiae ultima tentantis natura* 5 cui arcani ac 
lelices rerum inopinarum fucceflus jure optimo vindicantur. 
Tertiusn addimus exemplum : 'Mercatoris conjux virtutibus 
©mnibus fexum fuum ornantibus inclyta, ex lapfu filiae quintum 
setatis annum agentis, quam unicc prae reliquis liberis dilige- 
bat & in oculis ferebat, gravitcr fuit territa. Accubabat haec 
ln fponda thoro parcntum fere contigua, ex qua horis matuti- 
nis ad leftum parentum prorepere > iisque blanda figere ofcu- 
la confiieverat. Dum menfe Januario poft quintam matuti- 
namin le6lum parentum pro more fuoinfilire tentat* incaute 
in tenebris aberrat & provoluta in terram caput pavimentola- 
f>ideo duriflime allidit. Hinc mater in o&avum menfem gra- 
vida, panico terrorc fere exanimata & aliquamdiu in pavorc 
hoc detenta eft , eo quod lucerna cubicularia jam extin&a; 
prompte refcire non poflet, an filiola eflet perpefla aliquid 
gravius, quod quidem divinam providentiam clementer aver- 
tifle accensa candela comperit. Fuerat brevi ante a filio ex 
«bfceflu graviori per 4. menfes aegrotante, & pro levitate pue* 
rili cum ejulatu & impatientius ferenti manum Chirurgi fre« 
quentiflime valde conturbata. Territa lapfii filia? malo confi 
lio ad ufiim pilularum Emanuelis illico confugit. Erat alia 
ad phthifin prona & jam ab aliquot hinc annis arthriticis do 
loribus vexata, licet vixtrigefimum quintum aetatis annum at 
tigiflet. Per 1 4. dies 3 nifi fallimur,omnia erant pacatiflima ; hi 
clapfis die dominico mane levi deliquio tentari 3 circa no&en 
de intollerabilibus capitis doloribirs querijtremere Scanimur 
de^)ondere 3 & extrema quaec^ metuere coepit. Circa mediar 
iioftem fibi eripiebatur&graviflimis convulfionibus concutie 
batur. Importunis obftctricis & confanguineoru flagitationibi 
iddatum eft>ut venapertundereturinbrachio > emiflioilla far 

guin 



De terrore gravidis (frfatui non rarb exitiali. 3 i % 

guinis necquicquam profuit. Incaffumfalia volatilia & inter ea 
^ ©*ci urinofus 5 quo alias facile hyftericae excitari folent, 
admovebantur. Poft triduum fibi reddita eft ignara omniura 
eorum quae fecum a&a fuerant. Inter remedia, qu# varia 8c 
efficaciflima ori immittebantur , maxime conducere vifus eft 
*u ex fanguine humano hoaiinis decollati paratus ad iy. 
vel 20. guttas in y Meliff. Ceraf. nigror. & fyrupo flor. 
tunic. bis vel ter in die exhibitus , quamvis Effentiae Hal- 
lenf. dulci, pulvcri antifpasmodico D.Stahlii,pilulisetiam bal- 
famicis ejusdem meritas laudes jubeat tribuere veritas. Elabe- 
bantur aliquot dies inter meros angores & trepidationes, do- 
nec foetus mortuus poft repetitum pilularum baHamicarum 
ufum ederetur. Omnia cernebantur fic fatis tranquilla & do- 
meftici rebantur puerperam poft naufragium tenere portum# 
Adeo iisblandiebantur halcyonia, mihi vcro perpetuae vigiliac 
& incredibilis folicitudo 3 quomodo fcilicet kfc in convulfio- 
nibus gesfiflet, & qua ratione foetus eflet extinftus, non pote- 
rant non efle fufpe&a. Hxc cura diurno tempore animum 
in transverfum rapiebat & dilaniebat, fed fub no&em gravior 
recurrebat. Vehementer quoque difplicebat lochiorum fup- 
presfio, quae idoneis remediis, pilulis, inquam, balfamicis, 
Elix. balf Langii & Hoffmann. jufculis croco moderatisfimc 
conditis, myrrhatis debita circumfpe&ione exhibitis aliisque 
tolli non potuit. Interea, quod mireris, tertio jam a pai tu dic 
appetitus redire coepit, plaudente marito magnum in conjugem 
amorem praefeferente, & liberis quinque prae laetitia geftienti- 
bus & cxultantibus. Durabat hsec malacia ultra dies fex,cum 
munditiei ftudiofisfima novum fibi le&um apparari jubet. 
Paratur is ex culcitra plumea , pulvinari & lodicibus, in qui- 
bus Parens ante annum ex apoplexia diem obierat extremum, 
quod cum ei per garrulitatem ancilla? innotuiffet, lllud ipfum 
tanquam omen inevitabilis fati interpretata omnem vitse fpem 
*bjecit, & dirisfimis inteftinorum fpasmodicis contorfiombus 
per biduum aiiLdta animam exhalavit. 

R r 2 OBSER- 



£i£ Obfervatio XXXIV. 

OBSERVATIO XXXIV. 

Dn. D. Chriftiani de Helwich. 

J)e efficaciajulphuris lycopodii in intertrigi- 

ne* excoriatione ac ulceribus manantibus. 

TNtertrigo non tantum pcr incuriam nutricum non fatis te- 
* nella pufionum corpora mundantium ab impuritatibus fe- 
cum alvinarum 5 urinae ac fudoris oritur, fed etiam fubinde ex- 
coriatio fubnafcitur ex vitio falfo- acrisac ichorefcentis feri. 
In utroque cafu egregie fefe gerit fulphur lycopodii. Quivis i 
verb faciie intelligit, m pofteriori tum demum locum habere> 
poftquam debite fuerint praemiffa abforbentia? mucilaginofa, 
corrigentia & levia laxantia. Quinimo in diffufiori & latius ; 
jfcfe extendenti intcrtrigine non abs re fucrit ipfis nutricibus 
cffentiam pimpinell. corticis ligni faffafr. Tinft. &ji ^rifat. 
Blf fuccin. &c. praefcribere easdemque ad feveriorcs diaetae 
lcges adftringere. Hoc ubi a mc obfervatum fuit, fulphur ly- 
copodii infperfum feciffe faftum farin* volatili, ceruffaej tutiae 1 
& aliis vulgo adhibcri folitis, multoties comperi. Hu- 
jus fimplicis remedii ubi in -TrcLfcijg/u/ucio-i perfpexeram 
jufum etiam ne hilum proficientibus aliis faluberrimum. 
Vim ejus atque effieaciam explorare ccepi in ulceri- 
bus manantibus ferpiginofis 5 ac deprehendi eam prorfus 
ctiam in his effe infigncm. Nuper admodum in illuftriflimo 
Comite robufti plane & quadrati corporis habitus, cujusfo- 
milias ulcera crurum multum infefta fuerunt,virtutemhujus re- 
jmedii deprehendi maximam. Illi in pede dextro fcre fem- 

Eer cirea no&em intumefcente ulcus fatis amplum fupra fibu- 
im adulto vere oriebatur. Propter reftagnationem humo- 
rum ferofo-lymphaticorum circa caput, difficiliorem auditum 
ac nimiam infomnum propenfionem ifte per menfesMartium< 
Aprilem & Majum aliquoties nodulis , pilulis gummatici* 
£prpu$ laxaverat> & ad corrigend&m humorum acrem falinam : 

lente- 



De efficacia (ulphuris lycopodii in intevtrigine &c. 3 1 7 

lentefcentem ac vifcidam dyfcrafiam infufis variis, decoftis li- 
gnorum, fuccinatis &c. fuerat ufus, & 5 ut de mafticatoriis nihil 
dicam, etiam veficatorium ad mufculum internum vaftum in 
utroque femore applicuerat. Haec tamen omnia impedire non 
potuerunt, quo minus ulcus 5 quod dixi/ubfequeretur. Agebat 
tum temporis in prsediis fuis & magis fibi vicinum confuluerat 
Medicum per 50. annos in praxi medica facienda cum laude 
verfatum & mihi amicitia devin&um Dom. D. de Wottke- 
nau. Ille balfamicam mifturam ex effentia fuccini, myrrha?, 
fpiritu terebinthinae & balfamo Perviano, remedium magni 
aliasufus 3 mihi quoquefamiliarisfimumcommendaveran enim 
vero poft applicationem ejus, quod mireris 5 ichor in majori 
quantitate ftillaverat*& exulceratio latius ferpere coeperat.Hinc 
per aliquot dies ab illitu ejus seger abftinuerat. Interea fibril- 
lae partium aut jam diffolutae aut colliquefcentes ulcus valde 
inquinaverant ; properandum itaque fibi effe Vratislaviam 
cenfuit. Curae initium ab internis fadtum eft> bisin dic aquam 
contra i&erum D.Timaei a Giildcnklee 3 qu# fub nomine de- 
ftillati aperitiviin quibusdam offirinis noftrisproftat, lauda- 
tisfimum in omnibus vifcerum abdominis obftru&ionibus re- 
medium bis in die ad uncias quatuor fiimfit. Duabus hujus 
aquae libris admifcebantur y laxativ. Vien. giij\ &Syrupi do- 
meftic. Jijtf. & de hacpotione dofin unam mane 5 alteram ho- 
ra 5. pomeridiana exhauriebat. Loco potus ordinarii juffus 
eft bibere decodum cremoris ?ri citratum>cui deindefubfti- 
tuit aliud ex radicefaffaparill. chin. lign. faffafras, corticibus ci- 
tri ac cinnamomo. Ne ventriculus his deco&is oftenderetur, 
ci fuccurrebatur per mifturam ex Elix. baliamic. D. Hoffm. & 
cffentia gentianae r. Bis infuper fingulis feptimanis pilulas bal- 
famicas D. Stahlii ufurpabat. Partes ulceri vicina: ^ matri- 
cali Overkamii aut ^ vini camphorato imbuebantur. Sedem 
mfuperfovebant facculi ex radice irid. florent. catyoph. bryon. 
chelidon. maj. figilliSalomon. fol. bardan. petafitid. falv. flor. 
fambuc, chamonull. jfemin. cumini>petrofelini;>bacci$ juniperi, 

Rr 3 lauri 



318 Obfervatio XXXIP. 

lauri &c. Ulcus mundabatur miftura ex y rofar. & plantag. 
cum aluminc > cerufla , maftich. olibano &c. & brevi tempo- 
re longe aliam induebat faciem. Eo tamcn rem deducere non 
licuit > ut ulcus confolidaretur propter abundantiam faniei > 
quamperpetuoftillabat; continuabantur internapharmaca,ex- 
terne ad imbibendum ferum acre v & or * &mbuci cum (acchar. 
faturni admovebatur. Et cum ne hac quidem via confeque- 
remur> quod optabamus, ad ufum ^rislycopodii progresfi 
fumus. Illud ulceri ter in die infpergebatur , llludque iicut 
ha&enus fuerat fa*ftum emplaft. diapalma cooperiebatur, cum 
adeo evidentiutilitate^utllluftrisfimus abje&aehujusfarinae ex- 
cellentem virtutem maximopere depraedicaret. Certe in- 
ter paucos dies finc omni fubfecuta noxa exulceratio fuit 
perfanata. 

OBSERVATIO XXXV. 

Dn. D. Chriftiani de Helwich. 

De indemni novem aureorum deglutitione. 

OErenisfimi regiiPrincipisPoIoniae Conftantini,Domini mci 
^clementisfimi, nobiles aulici die 3. O&obris anni pncterla- 
pfi appofitis vitris vino plenisfimis incidunt ia fermonem , 
utrum his vitris quicquam citra vini effufionem indi vel injici 
posfit ? hoc affirmat Dominus de Bucholz , nobilis ex Cur- 
landia, & a&utum ex marfupio novem aureos promit & vitro 
immittit cum aliquoimpetu; unde quaedam vini guttae effufe 
funt y Dominus Paulus Orgiewski nobilis Polonus fpeSaculo 
novo attonitus, re non fatis expenfa, cum ei propinatum fuif- 
fet, unico hauftu & vinum & Hungaricos abforbet. Magna 
facilitate, favente nummorum fitu 3 quem in deglutiendi a<ftu 
fubierant, aurum in ventriculum defcendit. Paulo poft fera 
fadti poenitentia du&us 5 viva fcilicct metuendorum imaginc in- 
telleftui obverfante,ad me mittit & accufata tementate juve- 

nili 



De indemni novem aureorum deghtitione . 319 
nili emeticum pofcit falfo credens,eadcm promptitudine, qua 
ventriculum intraverant, per eandem viam reverfiiros;refpon- 
debatur nullum vomitoriis effe hic locum, tum propter devo- 
ratorum nummorum gravitatem tum ob periculum ne forte 
cefophago incommodiori fitu obtrufi eidem ita impingantur, 
ut inde avelli ac vel ad os propelli vel ad ventriculum regredi 
nequeant, ac inde fubfequatur, quod expertus apud Platerum 
lib. 2. obfervation. ifte cui deglutitus nummus aureus tam 
pertinaciter oefophago infixus haefit, ut nulla arte inde avelli 
potuerit. Decerno itaque abftinendum effe ab omnibus dra- 
fticis remediis,interdico ciborum multis aromatibus condito- 
rum ufum, vini quoquc abftinentiarn fuadeo, impero jufcula 
pinguia lubricantia,geIatinofa,praefcribooleum amygdalorum 
duleium, deco&um mucilaginofum ; quibus cum enemate & 
evacuantialeniaaccederent, tandemdecimo quarto die tr£s 
aurci contra&oriis tunicae medise motibus per inteftinorum 
volumina propulfi circa meridicm exclufi funt cum excre- 
mentis , rcliquis fcx moram in corporc usque ad prandium 
fcqucntis diei trahentibus, qui itidem fine labore omni exie- 
runt i immutiis fuit adoloribus quibi&vis ac moleftiis dum in 
corpore hofpitabantur, fi angores animi & trepidationes fae- 
pius rccurrentes excipias. Neque, ut jam innui, dum egre- 
derentur , ullum juveni cruciaturtl pepererunt. Ipfi quoque 
nummi nullum vel abrafionis velmutationis alicujus veftigium 
exhibent,adeout hos corporis per tot dies incolas nulla arte 
aut examine ab aliis dignofcere posfis. Adeo nullam peni- 
tus vim vel fluida vel folida horumque attritorii motus iti 
haec corpora exeruerunt,ut jam fufpe&a mihi fides fit Borelli 
narrantis Centur. 3. Obferv.55. monetam auream a quodam 
devoratam poft mortem cjus in globulos reda&am fuiffe in 
corpore repertam ; e contrario vero judicem non omnem fi- 
dem effe abrogandam Benivenio de abditis cap. 20. fcnbcn- 
ti,aciculas non mutatas fuiffe egeftaspoft decem annos,potis- 
fimum cum conftct vegetabilia> exempli gratia* uvas teftc 

Ker- 



o 



320 Ohjervatk XXXVI. 

Kerkringio Obferv. Anatom. 6. quoque per longum tempus» 
tres menfes integros fine mutatione delituiflfe in corpore. 

OBSERFATIO XXXVf. 

Dn, D. Michaelis Alberti. 

De Ucemorrhagiajrmukanea exjinguk locis 

h<emorrhagicis. 

Bfervationes de Haemorrhagiis inftitutse, in praxi medica 
magnae omnino & confidcrationis & utiLtatis funt, cum 
qusedam harum fanguinearum profufionum, imprimis iponta- 
nearum, non modo a magnis & periculofis morbis efficaciter 
& interdum cum admiratione praefervent, fed nonnullae vicif- 
fim in fingulares anomalias delabantur & fubinde cum notatu 
dignis dfe&ibus excurrant; harum animadverfionum mcmor, 
placet unam alteramque Hiftoriam, quas mihi ha£tenus in 
praxi medica intra brevem ternpotis terminum & diftantiam 
obtigit, & quse ad hanc Hcemorrhagiarum illuftrationem fpe- 
&at, recenfere : aft licet ultima occafione chymicas quasdam 
obfervationes, cum praecedentibus colmentes , promifenm, 
tamen esedem adhuc acquiefcant, & ii Deo placuent , aliam 
occafionem expecient. Pnmo itaque hoc loco enarrabo ca- 
fum, qui mihi circa initium hujus anni accidtt : aegrotare cc- 

f)it d. 25. Januarii hujusanni i72o.StudiofusMedicinse,fedu- 
us antehac auditor meus, Juvenis pius, ingenuus, & optirn* 
indoLs, astatis 21. annorum, temperamenti mediocriter me- 
lancholico-fanguuiei, tranquilli & placidi animi, modice ple- 
thonci confpettus > qui per triennium praegreffum ex haeredi- 
taria diipofitionc, (cum parens ipfius in juventute harmopty- 
icus , in virilitate vero haemorrhoidarius fadus fuerit, qui iub 
lcgitima Haemorrhoidum repetitione & fluxione jam feptua- 
gefimum annum attigit,) variisconfufis, lrregularibus & im- 
petuofis haemorrhagicis mohminibus & fuccesfibus obnoxius 

fuerat» 



De Hamorrhagia ftmultanea exftngulis locis &c. 321 

fucrat, lta ut interdura uno eodemque tempore atque decubi- 
tii morbofo , nonnunquam altcrnatim narium Haemorrhagiis, 
H#moptyfi,vomitu fanguinis,H3emorrhoidibus,& mi&u cru- 
ento corriperetur, unde ipfe eximie enervatus & in fpecialem 
ahimi asque ac corporis fenfibilitatem conje&us fuit : transa- 
(kis vero aliquoties hisce tragicis affli&ionibus, nihilominus 
in pe&ore remanebant veftigia praegref& hsemoptyfeos , ubi 
foetor oris & afthmatica conftitutio fpem naturalem impe- 
tranda* longaevitatis pradfcindebant: Hsec eadem affii&io inful- 
tabat hunc juvenem antedi&o die cum infolita Iasfitudine» 
alvi ficcitate, horrido rigore, capitis dolore : quibus morbidis 
initiis intercipiendis, ipfe fpontaneo aufu dcco&um fennatum 
hauriebat , jquod numerofas non modo alvinas deje&iones» 
fed & magnam debilitatem invitaverat, adeo ut 26. Januarii 
fingulae prasdi&a? Haemorrhagiae eru&arent, fub alternatione 
intpetuofe diarrhoeae, extra hsemorrhoidalem evacuationem : 
advocabar ad eundem eodem die, comparui : ordinavi re- 
media temperantia, orgafmum fanguinis conjun&ummitigan- 
tia, impetuofam diarrhoeam lenientia & roborantia medica- 
menta, e quorum ufu, Deo ita nunc dirigente, maxime peri- 
culofe circumftantia^unacum hadenus conjun&o vehementi 
rftu febnli, admodum minuebantur, adeo ut fpes obtinend# 
fanitatis afifulgeret,qu£ tamen mihi admodum mcerta & an- 
ceps femper videbatur, cum vires aeque ac foranus conftanter 
deficerent, interdum calor & motus febrilis recrudefcercnt & 
ingens praecordialis anguftia continuaret, licet de reliquo ha- 
ftenus cum modico appetitu patiens cibum caperet : auge- 
fccbat intcrca pc&oris oppresfio & atthmatica contra&io, ut 
interdum fuffocationis metus imminerct , in qua calamitatc 
praefcripfi deco&um peftorale , difcutiens , leniens & abfter- 
gens, quod iterum Deo benedicente exoptatos ctfedus pr#- 
Ititit, ut refpiratio multum levaretur : quamvis equidem tem- 
pcftivam V.Snemordinaffem,tamen eandem ingens seftus fe- 
brilis, nimia enervatio, & fimultanea excesfiva H#raorrhagia 
Obferv, Aca& N, C (knu X. S s nec 



§i) Ohfervatio XXXM 



nec non femifoporofus affe&us, (qui perinitia una occupa- 
vit) impediverunt : poft aliquot dies denuo impetus haemor- 
rhoidales cum multis anomalicis motibus (pafticis in hypo*- 
chondriis & colicis cruciatibus invadebant , una cum adtuali 
haemorrhoidum profufione,adquam affli&ionem commenda- 
vi mixturam tonicam & mitius carminativam : interpofui eti- 
am pulveres antifpafmodicos : inde fa&um , ut hic fluxus ac- 
quiefceret : fed poft aliquam moram motus baemorrhagici in- 
tra caput adfcendebant , qui deliria & confequentes narium 
Haemorrhagias caufabantur concurrente aeftu febnli, mox illi 
inotus intra pe&us decumbebant , fuffocationem minabantur, 
& in haemoptyfin denuo definebant : in hac necesfitate ordi- 
navi pulveres temperantes , deco&a lenientia , abftergentia, 
aeftum mitigantia , emulfiones dilutiores lenientes , analcpti- 
cas & pe&us repurgantes, una cum Epithemate pro eapite : 
quas fingula remedia iterum Deo annuente defideratum effe- 
&um praeftiterunt* ut iterum fingula fymptomata praecipue o- 
minofum delirium minuerentur infuperque patiens quietior 
redderetur, dormire& edere denuo potuerit, ipfeque fpem 
convalefcentise coneiperet, licet ego contra admodum dubi- 
tarem, adeo ut argumentum meum, quod pulmones & vifcera 
corrupta urgebat , patiens cum articulo fidei revellere & in- 
fringere conaretur, ubi Chnftus Salvator putridum Lazarum 
c morte integrum ad vitam revocavit : Brevi poft vero de- 
nuo affe&us degcnerabat, & patiens experiebatur dejeftioncs 
alvinas ianguinolentas eadaverofas, & fimilem exfpirationem, 
e quo phsenomeno tanto magis periculoius morbi ftatus ma- 
siifeftabatur : infukabant denuo deliria graviora, aeftus febri- 
les, agrypnia, inquietudo, magna anguftia praecordialis, gravis 
enervatio & vinura defe&us , mitiores motus convulfivi m 
manibus & ore,dolor laneinatorius intrinfccus circa regionem 
veficae urinariae & multa alia pathemata : ubiEmulfiones,Pul- 
veres, Potiones, Mixturas, Deco&a, refolventia, difcutientia, 
temperantia,lenientia 3 abftergentia>analeptica &c. praefcripfi, 

una 



De Htmorrhagiafimultanea ex ftngulis locis &c. 3 & j 

una cum rubefaciente remedio plantis pedum applicato > fed 
niox modo motus & fluxus fanguinis a capite, in pulmoncst 
mox in ventriculum, mox in veficam urinariam, mox in intc- 
ftina decumbebant : denique eo usque accrevit morbus , ut 
interdum in patientc fiib eximia anguftia refpiratio cefTaverit, 
& dcinde cum anxio vomibundo & exfcreante conatu alter- 
naverk : Duo erant dtes ante beatum obitum patientis no- 
ftri , ubi deliria valde denuo corripiebant , adeo ut nunc pa- 
tiens cum vi coerceri & a pluribus contineri debuerit , dunt 
antea non modo delirta fua intervalla habuerint, fed & tran- 
quilliora fuerint : rediit vero iterurn ratio, & d. 1 3. Februarit 
circa meridiem placida contigit folutio & mors : proximo 
poft obitum die lnftituta fiiit fc&io defun&i, ubi antea non- 
nullis auditorum meorum, qui fub a?grotatione patienti adfti- 
terant, pr#dixeram,quod in thorace & abdomine variae mor- 
tis caufe lateant, maxime vero corruptiones : in pulmonibus 
vomicam fufpicabar : fufcipiebatur pra?fentibus diverfis meis 
auditonbus apertio : in abdomine confpiciebantur glandulac 
mefenterii tumidae & durae : ventriculus & inteftina erant va- 
cua,ha?c vero cum flatibus valde diftenta: in finiftro rene ade- 
rat magna fanguinis ftagnatio & conjun&a evidens putredo : 
ureteres eran.t valde expanfi, ut digitus infantis immitti potu- 
crit : intrinfecus in regione pubis circa veficam urinariam & 
in ipfa illius textura magna & manifefta occurrebat fphacela- 
tio : Hepar eximie inturgefcebat, & magnitudine fua dupli- 
catum hepar aequabat : omentum in dextrum latus dislocatum 
oblervabatur : inteftinum colon ultra longitudinem completi 
digiti regioni lumbari accrctum adhserebat & in illo tradtu ita 
anguftum erat,ut vix digitus intromitti potuerit ; in hac regi- 
one vafa fangvifera valdc tumida & inflata fuerant : fed qui£ 
nox appropinquabat , & turbidae nubes lucem obfcurabant, 
non interiora mteftinorum & ventriculi inquiri poterant : 
unde ad thoracem accefliis inftitutus fuit , ubi dexter lobus 
pulmonum rcpericbatur cum fanguine repletus * & vctfus 

Ss * collura 



j3 4 Obfervatio XXXl^L 



collumin fuperficie cum multis nodis fcirrhofis obfefTus>inti- 
mius in eodem lobo aderat eximia Vomica cum multa Foeti- 
da materia impleta : finifter lobus mon modo quoad pluri- 
mam partem firmiter pleurae adhaefit* fed & ipfe putridus & 
foetidus erat : deerat polypus cordis : fi tempus & occafio 
concesfiffent, caput etiam apertum fuiflet, ubi propter prc- 
gref&m fbporofam afrli&ionem, graves congcftiones fangui- 
neas 5 deliria multa & magna, atque convulfivas commotiones 
fine dubio phacnomena quaedam occurrerint, quae anatomica 
folertise & curiofitati fatisfeciffent : interim placuit hunc ne- 
xum hujus fingularis cafus hisce circumftantiis commendare> 
& prxfentem cafum, in quo omnes Haemorrhagiae folenniores 
m uno fubjedo occurrunt> fignificare. 

OBSERVATIO XXXVIL 

Dn. D. Michaelis Albertn 

Menjes prodigi in vidua 58- armorum. 

QUamvis Menfium fluxus certis periodis circumfcriptus fit, 
, tamen non raro ejusmodi obfervationes inMedicina pra- 
ftica occurrunt, quibus demonftratur, quomodo Menfes or- 
dinarium & confuetum futim terminum transgrediantur : mi- 
xiime tamen placuit eum ob finera praefentem cafum enarrare, 
m numerum talium obfervationum augeam, cum contra lon- 
ge miraculofiores cafus de menfibus in vetulis proftent ; illud 
vero hoc loco notare volui , quomodo largi & prodigi men- 
fes in tali vidua obtigerint : Erat foemina honoratior,tempe- 
ramenti melancholico-ianguinei, quae in pragreflb matrimo- 
nio nunquam peperit j ammo erat valde turbata & inquieta, 
quae femper menfes copiofos experta fucrat : hi iidem men- 
fes continuabant poft obitum mariti in quinquagefimum o- 
ftavum usque annum non modo fingulis menftruis periodis> 
fed & fatis largiter & impetuofe> adeo ut interne variae com- 

motiO- 



Htmoptyfts & H<emorrbagia Narium innoxia &c 325 
inotiones, congeftorwe, oppletoriae, anguftatoriae & fpaftic» 
concurrerent : hic menfium fluxus fi non in tali copia fucceG- 
fit,varia pathemata cardialgica, hypochondriaca, colica invi- 
tavit, per ipfum vcro largum fuum decurfum praeter enerva- 
tionem nihil mali obtulit ; hic fluxus cum ob vitium diaeta? & 
regiminis cohibitus fuerit, fubito in hydropicum ftatum kfc 
immutavit, qui hanc viduam in 60. actatis anno intcrfeciu 

OBSERVATIO XXXVHL 

Dn. D. Michaelis Alberti. 

Hcemopfyfis &* Hamorrhagia Narium men- 

ftrua innoxia in gravida. 

INfolitae H^morrhagiae in gravidis communitcr ominofas 
funti tanto magis vero tales, quae in omtii alio fubje&o 
fufpe<&e exiftunt fanguinis profufione*s, velut funt hsemopty- 
fis, vomitus & mi&us cruentus : neqtie qu dem mirum eft, II 
tales Haemorrhagiae aut foetui, aut fimul gravidae perniciofae 
funt: illud vero tanto magis admiratione dignum eft,fi quae- 
dam harum Ha?morrhagiarum non modo foetum non turbar* 
fed neque matri nociva eft : auget vero tanto magis hanc 
admirationem, fi numerofiores Haemorrhagiae gravidam cor- 
ripiunt, & fi eaedem pluribus vicibus, imo quod adhuc magis 
eft,exadie menftruis temporibus repetunt: ante aliquod tem- 
pus medicae meae curae commiffa fuerat foemina adhuc junior, 
temperamenti eximie fanguinei, valde plethorica, in diaeta 
plena, lauta* luxuriofa, vinofa, aromatica vivens, cum gravida 
effet, & hanc diaetam continuaret, infoperque multis corporis 
& animi commotionibus indulgeret, per primos quatuor in- 
gravidationis menfes largam narium haemorrhagiam & rnodi- 
cam Hsemoptyfm expenebatur , nulla morbida afflidio has 
fanguinis pfofufiones cormtabatur , quin potius hae Hoemor- 
rha^iae aliquam euphunam afferebant, ita ut aliaingravidatio- 

Ss 3 njs 



ji6 Objervatio XXXIX. 



nis pathcmata, qu# huic foeminse alias familiaria fuerant , (ub 
hoc ftatu minime affltgebant : neque foetus inde aliquod dam- 
num fubiit , fed poft quartum menfem fub ufu remediorum 
temperantiurn , mitius fedativorum & disetae atque regiminis 
convenientioris 3 non modo Hsemorrhagise ceflarunt, fed & 
foemina hsec foetum iiuim ad juftum tempus geftavit, & vi- 
vum,fanum atque integrum legitime peperit : lmpofterum in 
pe&orc nihil mali fentiit, fed iana & illsefa vixit : fiquidem 
circumftantia?qua?dam pro Haemoptyfi,exafpera arteria,& non 
cxipfapulmonum textura fafta, militant : etenimhaec foemina. 
ante hancH#moptyfin,fub lila & poft eandem nihil morbofi m 
pulmonibus ob ervavit, fed potius titillantem & prunemein 
ienfiim in alpera a*teria percep t, in quaex difrupto quodam 
vafeulo fanguifero haec fanguinis profufiocontigit. 

OBSERVATIO XXXIX. 

Dn. D. Michaelis Alberti. 

Hcemorrhagia periculoja e pene. 

TNter alias occupationes obfervationum medicarum, \\\x fa- 
-*■ ne fatis obvke funt,ut excrctionum variantia loca & divcr- 
fe methodiannotentur: id etiam valet de evacuationibitf fan- 
guinis , quarum difcrepantes fuccefliis attenti medici jam 
multa cum folertia commendarunt, ut vidclicet inter alias cir- 
cumftantias infolita loca Haemorrhagiarum innotefcant : de 
fpontanea Hsemorrhagia hoc loco agere non lubct , unde in 
hac ferie,ubi diverfasHsemorrhagiarum fpecies commemoro, 
violentam quandam Haemorrhagiam recenfebo : Studiofus 
quidam, aetatis 23. annorum, temperamenti cholerico - fan- 
guinei, plethoricus, pleno vi&u & potu fpirituofo utensin 
caufa quadam, minus honefta, aliquando membri vinhs, rigi- 
de eredi, magnam fubiit compreffionem; inde fa&um, ut ex 
urethra ingens , impetuofum & diuturnum fanguinis proflu- 
vium contigerit, quod eo usque duravit , ut penculofus even- 

tu$ 



Hamorrhagia periculofa e pene. j 27 

tus immineret : pulfus enim reddebatur debilis 3 vires valde 
imminuebantur y affligebant lipothymiae, animus comparebac 
perquam anxius& deje£us 3 fubfequebatur pallor& rigor cor- 
poris, oculi turbabantur, corripiebat eximia lumborum gravi- 
tas, & periculum erat in mora : in confilium du&us, ordinavi 
interne lenientia, temperantia, tonica, nervina; ab extra com- 
mcndavi inje&ionern nitri cum aqua rofarum & millefolii fo^- 
luti, addito tantillo albuminis ovi; inde contigit 3 uthic im- 
petuofus & perieulofusfanguinis fluxus fubftiterit, & juvenis il- 
le citra fufpe<5tam aliquam confecutionein in integram fanita- 
tem redierit : ipfa haec eruptio fanguinis ex arteriola in ure- 
thram fucceifit/anguis cnim erat valde floridu$ 3 & totiescopio- 
fius emanabat> quoties cor pulfabat» 

OBSERVATIO XL. 

Dn. D. Michaelis AlbertL 

Hamorrhagia uteri enormis innoxia m 

Gravida. 

TMpetuofe itifofita? infupercp inopportunae fanguinis eruptia- 
* nesextrauterum non modo in fe fpe&atae anomake funt 3 led 
&facilius damnumafferunmanto magis eaedem fuipe&a^ funt» 
quando in gravidis obtingunt 3 ubi non modo ad aborturm 
praefentaneumdifponunt,fed & in futurum: habitualestales btl- 
merofiores abortus invitant, cujus cireumftantiae in praxi me- 
dica & aliis & mihi plures calus occurrere & innotuere: quid- 
riifingulare opus fuerit, fi tales ha?morrhagiae nihil periculofuni 
induxerunt,eujusobfervationis fcquens hiftoria teftis erit: Foe- 
rnina junior * in matrimonio vivens 5 admodum fanguinea & 
plethoricaj animo ac corpore valde inquieta> in dsasta voraci* 
plena 3 huta? fpintuofa conftituta 5 aliquando gravida tcmpore 
fcftivo immoderatis eommotionibus & cxa^ftuationibus luxu- 
iofis corporis obnoxia > cum jam per quatuor menies foetura 

gefta- 



3 *8 Obfervatio XLL Vomitorii utilitas. 

geftaverit, neque fub hac ingravidatione menfium fluxum ex- 
perta fuerit, tandem poft praedi£amimmoderatamex£ftuatio- 
nem extra menftruum tempus, impetuofam & prodigam fan- 
guinis em&ationem extra uterum experiebatur, quse per plu- 
rcs dies continuaverat : fub hac haemorrhagia utenna 3 foemi- 
na illa pmertorporem animi & aliqualem debilitatem virium 
nihil fentiit : evanuit tandem poft uiiirn aptorum remediorurn 
etiam hic fufpe&us fanguinis fluxus: nihilinde detrimenti paf- 
fus eft foetus : fed hic per juftum partum vivus & integer in 
lucem editus fuit , & per aliquot jam annos vitam protraxit. 
Harum obfervationum plures iatis notabiles recenferi poffunc ? 
ai ali«e occupationes, me in hoc penio acquiefcerc jubeant. 

OBSERFATIO XLL 1 

Dn. D. Andrese Pitzleri. 

Vomitorii utilitas. 

Fllius 9. annorum Domini Paftoris noftri primarii 5 gracilis 
& ad he&icam ferme inclinans, pleuritide laborabat, poi 
o&iduum omnia in pejus ruere, pus fuffocationcm minitari, 
verbo : mors certiffima immincre; cum fub vefperam in ag< 
ne quafi conftitutum illum reliquiftem,altero manepercontoi 
nonan,fed quando mortuus effet, rcfpondentibus parentibus 
adhuc ftertere illum ac fine fenfu & motu jacere, ego vero ai 
ceps hic remedium, quam nullum experiri, praeftarc regero 
parentibusannuentibus,cinnabar. $ij paucula granacum tan- 
tillo ¥ ri emet. Mynfichti infundo, unde bis aut ter pus cv( 
muit cum euphoria, & ita per DEI gratiam e faucibus morti 
creptus infpcm parentum adhucdum bene valet. 



OB 



Peculiaris Arteriarum Jitus in manihus. 3 *p 

OBSERVATIO XLII. 

Dn. D. Andreae Pkzleri. 

Peculiaris Arteriarumjitus in manibus. 

Vlfitavi aliquandoOberrosb&cchii Dn.Starkmannium, quin- 
quagenarium febri ardente maligna laborantem, cum igi- 
tur pulfum vellem explorare> nullum in utroque carpo inve- 
nire licuit, me ideo mirante ac haefitante, fubrifit tandem & 
intra pollicem ac indicem vafa decurrentia monftravit , ubi 
tangenda erat arteria. Dicebat fingularem hunc vaforum fi~ 
tum fepius Medicis ac Phyficis admirationi fuiffe. 

(fiijfa Auguftam Vind. d, /0. Mart . A. 1720. 
prlll. D. D. M< B. Valentinum mijfej 

OBSERVATIO XLHL 

Dn. D. Joannis Burckardi Mogling. 

Obmutefcentia raraperiodica rujiicu 

GEorgius Algeier, rufticus in pago Jefingcn prope Kirdi- 
hemium 3 munitumDucatus Wurtembergici oppidum, vi- 
tae & miferiarum finem tandem invenit, pleuritide 1 2. Martii 
1720. fublatus ; Obmutefccntia ipfius rarior periodica pro- 
lixe dcfcribitur E.N. C. Dec. 1. 9. Obf. 1 8 3 . 11. 1 . 97. H. 3 40. 
41. & 11. 9. 179. & a Mangetto inBiblioth. Med. pra<5i 
ac aBonneto inMed.Sept. plunbus repetitur \ quae hisce lo- 
cis tradita funt, non attingam, folum minuscognita narratu- 
rus: Conveni hunc virum in fuis aedibus 2 2.Sept. 1708. & 
qu* de ipfius probitate* prudentia, vel oeconomica peritia» 
familia ad nutum ipfius obfequiofa l.c. fcripta funt> verisfi- 
ma fuiffe deprehendi \ Caufa hujus obmuteicentiff manet ob- 
(curisfima ; Perfona quaedam fide dignisfima in diicurfu me- 
cum habito , veneficio malum adfcripfit > addens muhcrcni 
Obferv. Acad. N. C Cent.X. T t quan- 



3|o Ohfervatio XLIII. 

quandam illius pagi de magia etiam Magiftratui fuspc&isfi- 
mam faepius huic tunc temporis puero novenni hisce verbis 
maledixiffe> 6a§ &U &erftltmmefl/ & aliquando ipfi nodulos, 
JCnopflilt/ porrcxifle, horumque efum infecutam fuifle muti- 
tatem eum delirio & convulfionibus 3 fummisque anxietatibus 
vid. I.p. 183« verum hxc tanquam abfcondita transeant: Ipfe 
Patiens mihi notato tempore initium hujus affe&us fic defcri- 
pfit : Fui novennis puer in profluentem cum equo delapfus, 
faepius fiibmerfusj & tandem ope accurrentium extra£tus 3 inci- 
di in delirium melancholicum cum variis ineptis gefticulatio- 
nibusj & periodica obmutefcentia, ab initio incerta intervalla 
& differentcs omnin6> modo longiores 3 modo breviores pa- 
raxyfmos habente 3 tandem inftar horologii exa£tisfima 3 cef- 
fante poftmodum melancholia > Hsec quoq? Domino Paftori 
loct M. Jofepho Ludovico NeufFero ultimo vitas biduo dixk> 
addens: faft mtCt) mtf fxitbm/ bte Jf)£tU Do&ores (jafcett 

ntid) offt faH su tofct Qtqualtt/ icf) taa fcte Urfad) etgetttlicf) 
tttetttattt) fagett; fcie ©pracf) tft ttw e^n* ©d)ttter|en m* 
gattgett/ uttt) a\xd) fo n>ie&ertotttmett ; Locutus tamen fuit 

extra ordinarium tempus bina vice febre maligna (H.9. *79') 
x!etentus> pauca verba ad liheros. Die 27. Febr. hujus anni 
jxiortua ipft eft conjux per 37. annos fidelisfima thori focia> 
febrc he&ica fublata; Die j.MartiiCommunioni faerae coenae, 
in templo cum magna devotione interfuit adhuc fanus 5 infe- 
queate die pleuritide correptus ; Prima invafionis die circa 
vefperam* cum liberi de audito horologio ambigui efTent, 
clara voce diftinxfta dixit : t$ tjl tttC^t ttte&r al$ feC&S lM)r f 
poftmodum rurfus mutus fatfus i die quarto morbi circa un- 
iecimam meridianam fermonem recuperavit* reliquo vit« 
quatriduo expeditum manentem 3 parcum tamen> ob dolorem 
lateris pun&orium* & foporem multum, gratisfima erga De- 
um mente hoc agnofcens: fenfus in-& externos ad ukimum 
fere vita* pun&um falvos habuit ; Creatori fuo anima com- 
saendata 3 & curata optime re familiari, annorum^fi paucas fe- 

ptima-: 



Gbmutefcentia rara periodiea ruftici. jjr 

ptimanas excipias,fexagmta leptem. Place* huic,prout quo<j 
reliquisObfervationibusaliqua loca quadantenus paralela, po-t 
tisfimum ex ipfisEphemeridibus fubjungere: Mutus ab infan- 
tia adolefcens fedecennis, febrc ardente correptus, fari ince* 
pit, poftea promte & expedite femper locutus. 11. j.app.p.3 ij 
Puella fedecennis ruftica quater fit muta,femper per 14. dies, 
longion intervallo loqui potis, venae ie&ione curata. C.IIL 
O. 8 1* Mutus femper fub Novil. puer ex lumbricis,his expul- 
fis reftituitur 11. 7. app. p. 1 20. 11. j. 27. fch. Pareticus qui- 
dam circa novilunium fumma loquelae difficultate laborans 
circa plenilunium femper differtus ex Schenckio citatur. Ma- 
res longe frequentius mutos fieri & linguae vitiis obnoxios* 
quam foeminas afferit F J. Thiermaier in Obf. Mutam reddi 
fubinde la&antem ob violentiorem fu&ionem infantis cx Di- 
omede Carnario cap. 7. Obf. Med. allegat idem ibitlem. Ca- 
ptivorum in tortura fubinde fa&am obmutefcentiam cum 
conjun&o fbpore W. F. Hildanus in Praef. Opens Chirurgici* 
non diabolicae arti>fed nimiae extenfioni mufculorum,ac aflli- 
ftioni nervorum recurrentium adfcribit. 

OBSERVATIO XLIV. 

Dn. D. Joannis Burckardi Mogling, 

Obmutefientia biennis pueripoji lapfam ab 

alto curata pilorum in occipite vellicatiom. 

/^vCcafione novellarum Francofurtenfium infolitse hujus cu- 
^ rae mentionem facientium, Rev.DominusJoan.Philippur 
Zeller piae mem. Decanus in Meckmiihl, affinis meus perdile- 
&us, a me requifitus fequentia retulit : Me convenit civis 8c 
fartor hujas£an§3W92lM0l& una cum filio fedecenni Joh. 
Jacobo, & mterrogatus £ m. annuente puero, refpondit: Puer 
hic fedecennis 3 dilciplinae impatiens ac piger faepius ab illis> 
qmbus proTyrone inferviebat, aufugiens , jufto Dei judicio 

Tt z P r °pc 



332 Obfervatio XLIV. 



prope pagum<gd)!ievgf)eim viae montan* (m &er33ergfiraf3) 

ab alta arbore in terram proftratus, caputque gravius allidens 
aphonus fa&us eft 5 & manentibus falvis fenfibus in-& externis* 
geftibus & fcriptione ubique auxilium implorans, tandem La- 
denburgi> oppido Palatinatus> ubi a Caupone ad fignum Ro& 
pafcehdis ovibus adhibebatur> fabro ferrano loci pilos in ver- 
tice & occipite gravius vellicante > multum levatus fonum 
fjuamvis inconditum edere & fiftulae fonum imitari potuit> & 
exa&o abhinc femeftri, cum confervus fuus curam hanc acer- 
bius repetiiffet, infequente fragore > o\§ ob ttiatt etttett @te* 
Cfett Itxbxtfyzt vocem articulatam plenarie recuperavit, poft- 
modum cxpeditam manentem > Citatur quoque hsecHiitoria 

ittt $\$Qxifd)m 25ilt>er * @aal P. vi. s, 2. Cap. 1 2. p. 342. 

MonialiS citra manifeftam caufam aphona fa<5ta> ab ufu d-eco- 
£li lignorum cum cephalicis parati, praevio aliquo iono in col- 
lo vocena fubito recuperavit .; eS tft ttttr ettt attgett>6fyttit$e$ 

j?ra$ett tm^alfe 3efd)e&ett/ aW toann eitt aejpafite6SDfng 
von etnanDer berfiete/un6 ttt t>em2tugenbitct fottnte itf) mt* 

htX &eH ttttt> tlar reDetU Sunt verba ipfius *gra, 1 11. 3. 1 1 2. 
Juvems ex febre rnahgna aphonus & furdus manfit per duos 
annos ac dimidium>poft contufione capitis>verbenbus& vel- 
licatione pilorum (adde terrore) felicisfime curatus 111. 5.235. 
Foemina ex moeroreanimi per o&iduum aphona, & oculis, 
claufis in le&o decumbens reftituitur veficatorio mitrse inftar 
xafo capiti impofito, qno remedid quoque piures poft febrem 
malignam fefri aphoni fuere levati. 111. 9.101. Hemiplc&icusj 
una aphonus>reftituitur adhibitonaribusftercorefuillo, H.1.81. 
|4utus ex percusfione capitis fa&us & curatus citatur 11. 5. 
app. p. 31. Puelli quadriennis obmutefcentia Sc balbuties, 
absque alio fymptomate ex lapfu in caput orta, epithemate 
cephalico & piuvere contra lapfum brevi curata. 1. 2. 120. 
Mutus ac furdus a nativitate £ idta contufione cum fra&ura os- 
fis occipitis auditum primum> poftmodum loquelam nanci- 
fcitur. F. J. Thiermajer. 1. 2. Ob£ p. 172. Ex contufiorje 

loque- 



P uer ex n<evo materno mutus, auditn botio prad. &*c 333 

loqueia per dimidium annum fublata nnica purgatioae refti- 
tutalegitur ibid. 

OBSERFATIO XLV. 

Dn. D. Joannis Burckardi Mogling. 

Fuer ex Navo materno mutus, auditu bono 

fr<editus y nono Matis anno loqui incipiens. 

/^Aupo ad fignumcygni,&rei veredariaePrsefe&usjChrifto- 
^ phorus Gottlieb Schwarz tit ©eifjltttgett/ nunc annorum 
36. & aliquot liberorum fa&us pater,ab ortu mutus manfit iti 
nonum usque aetatis annum, nullam articulatam voccm prae- 
ter eiie/eiie proferens, cseteroquin optime fenus, & praeprimis 
acuto auditu praeditus ; Comedit aliquando, forfan prima vi- 
ce,& avidius cancros fluviatiles deco&os, & patri hanc rufti- 
citatem ipfi exprobranti refpondit : tyQpa ttltfyvl ficque ini~ 
tium loquelae fecit,poftmodum cum hoc edulii genus ipfi lar- 
gisfime eoncederetur, expeditisfimse ; Matri ipfius adhuc gra- 
vidae olim denegabatur cancrorum efus> Haec ex ore fratris, 
Praefe&iSulzenfis, viri fide digni habeo, dubii tamen, an fepti- 
mo vel nono aetatis anno hoc acciderit. Puella triennis ob 
denegatun matri gravidse pifcium eium nata muta, fa&a fuit 
vocalis efu trium fundulorum vivorum 111. 9. %6. Sic puer 
mutus novennis efu truttse vivae circiter libralis, quam fumma 
aviditate devorabat curatus ibid. Saccrdos quidam ex odore 
cancrorum a deco&ione adhuc calidorum femper aphonus 
faclus fuit tamdiu>donec hi rifrigerentur,poftmodum fanorum 
morc locutus, hujusque cibi valde appetcns > Causa itidem 
imaginationi matris adfcripta. 



Tt 3 OBSER 



33 4 Ohfervatio XLVl 



OBSERVATIO XLVI. 

Dn. D. JoannesBurckardi Mogling. 

Mutitas ex melancholia, velfimulata ruftki, 

12. annorum, 

CHriftianus Haas, rufticus pauper, itx pago prope Monafte- 
rium St, Georgii in Ducatu Wiirten. habitans, nunc quin- 
quagenanus, homo robuftus, & durioribus laboribus adfuetus, 
jam ante fedecim annos ex moerore animi propter deperdi- 
tas quasdam pccunias ac merces, tyattt ttttt SQuttet ge&anfo 
lef/primum morofior fa&us, parcius loqui coepit, poftmodum 
interje&o biennii fpatio plane obmuteicens, ficque per 12. 
annos permanens, mentis cseteroquin compos,&operi mer« 
cenaria,utantea,vi&um quaercnssfenfim tamen quoadprecei 
& cultum divinum tepidior fa&us , antea diligens ejusdei 
cultor, le&ionis & (criptionis tamen expers > Genuit autei 
hoc mutitatis tempore duoslibcros, ac pro fuis agnovit, ve- 
rum nullo modo adigi potuit, ut eosdem e facro ionte ablu- 
endos DominoPaftori commendaret, agnatis hoc officio de- 
fiin$is : Conjugem circa fynufiam non femper morigeram 
habuit, procul dubio fub fpc extorquendae loquela?, edito hu- 
jus loco multo ploratu , indignationis animi tefte, alias non 
inverecundus, fordidus tamcn, & barbam promiflam alens > 
Excandefcens fepius conjugem & liberos verberavit , nullo 
verbulo prolato, Terroris erat apud ipfum major efficacia, 
quo percitus cum vidiflet liberos fuos circa boves aratro ful- 
cantes terram improvide circumcurfitarc , plcnis faucibus & 
alta voce damavit, gc^ff f)intOt$/ & paulo poft cum propter 
infolitum hunc clamorem boves fa&i fuerint refra&arii,ad eos 
in ordinem redigendos hsec triaverba protulit: JF)ul c£ VOdU 
tt QbOtt ! liberis eapropter pr# laetitia exultantibus, patrem- 
que rurfus vocalem fa&um efle matri referenribus $ Abhinc 
vcro rurfus mutus per longum tempus nullam vocem articula- 

tarc 



Mutitas ex melancholia, velpmulata ruftici &c. 3 3 jr 
tam edidit, folo capitis motu ab- & annucndo> fcurd) Ctnc» 
fauktt 3<* ©t>Ct SHcttt / ad interrogata refpondens > Paftor 
Vicarius loci Dominus M. Breuninger 5 communicato cum 
Theologis veteranis confilio ipfiim fepius quaeftionibus facris 
tentavit, femper hoc modo mutum, ackequatum tamcn, re- 
fponfum obtinens, exceptis de Opere Chrifti Salvatoris meri- 
torio difcurfibus quos ceu plane ignotos nulio figno refpon- 
forio dignatus fuit ; unde hisce & aliis forfan phsenomems 
& ratiombus motus DominusPraefe&us Joh. WalterusHuber, 
Menfe Decembri 17 19. ipfum carceri inclufit, pedibus per 
catenas ligatum,foloque pane & aqua fuftentandum; fuftinuit 
hanc tradtationem aliquandiuimmotus, poft frigore graviort 
cirea finem anni irruentc devi&us, loqui rurfus incepit, & in 
hunc usque diem expedite quidem, fed parce admodum lo- 
quitur more melancholicorum,atque templum & facram coe- 
nam rurfiis frequentat ; Interrogatus, cur mutitatem tam diu 
fimulavent, refpondit, multam loquelam cfle levis animi indi- 
cium y Hsec ex relatione nominati Vicarii Breuningeri, Viri 
candidi 4, Martii 1720. fa£ta. Terroris qui morbos quan- 
doque curat, fepius tamen cudit ac infert, efficacia plunbus 
docetur 111. 5. 56. 57. MutumCroefi filium terror de pericu- 
lo paterno vocalem fecit ; Puellae decenni per 7. annos ex 
variolis mutae locjuelam reddidit terror ex tomtru. 11. 1. 38« 
aliis caufa fuit aphoniae fecundum Obfervationem iequenteou 

OBSERVATIO XLVll. 

Dn. D, Joannis Burckardi Mogling. 

Obmuteftentia a *vifojpeBro duplici. 

J Udimagifter in pagoOberbercken praefcctura > Adelbergeii- 
•^ fis mDucatu Wiiitemb. LeonhardusNijfter^una fartor* ia 
officio diligens, annorum 53. temperamenti melancholici j. 
Febr, 1720» filium ejusdem profcsfiojiis in pago proximo* 

hora 



53« Obfervath XLVIU 



hora ab hoc diftante, degentem vifitat j in via cx caufis oeco* 
nomicis fabtriftis in domo filii capitis dolore correptus per 
ftora? quadrantem grabato incumbit ,- poft parum de fpiritu 
vini bibit, & aliquandiu cum filio in ludo literario commora- 
tur, precando ac cantando tempus ducens; Appropinquante 
vefpera domum properat, & prope villam gltegenfyojf / fyl- 
vam pertranfiens propter occurfum duplicis fpe&ri fummo- 
pere perterrefiti Primum fubforma viri nigri pedibus defti- 
tuti apparens contre&ando fua glaciei inftar frigida finiftram 
segri manum chirotheca munitam,difluadet preces &frequen- 
tationem templi, fpe fada ingentium divitiarum, & cum hic 
abnueret, illum affiat, difparet, mummque confeftim reddit i 
Profequenti poft cum fumma anxietate lter fuum per 50. paf- 
fus alind occurrit fpeSrum ftola candida ami&um, magnitu- 
dine pueri fexennts falubrius ad prcces & pietatem cxhor- 
tans&gratiam divinam reftitntionemque loquelae exa&o men- 
fis fpatio ad hunc locum redituro promittens,atque per 92. 
paflus ipfum concomitans > poftea quoque difparens, 1II0 tre- 
mebundo tandem domum rcversd ac hiftoriam hanc fcripto 
notanteSuperioribus tradendam i Manfit aurem mutus in hunc 
usq; diem nunc fere perbimeftre ; qujcquid etiam Medicus, 
Exc. D. D. Jager Phyficus Schomdorffenfis pro fpirituum ex 
tcrrorc perturbatorumcompofitione,communicato quoq^mc- 
cum confilio tentaret, V.S.ne,emetico,antifpafmodicis, fuffitu 
cum infpiratione excipiendo, veficatoriis, caeteroquin fanus, 
nullum fonum proferre potis , praeterquam fcreatum. Affla- 
tum, atta&um, zxc$ alioquium fpe&rorum hoc revera fa&um, 
vel imaginatione conceptum, vel ex malitia commentum fu- 
iffe, dubium i Ultimum adcoque fimulatam obmutefcentiam 
crcdere vetat viri vita anteaita fatis inculpata ; Imaginatio- 
nem apud mclancholicos & mcticulofos plurimum valere in- 
dubitatum eft > Bina exempla foeminae cseteroquin praefentis- 
iimi judicii videntis imagines li&orum, homines in fua Ca- 
mm fufpendentium* & juvenis ranas, ferpentes, bufones, alia- 

qu< 






Obmutefcetitia a vifojpe&ro duplici. 337 

<jue infe&a magno numero per Mufaeum reptantia videntis 
allcgat Cel. Elias Camerarius Epift. Taurin. p, 6. & 7 % ficquc 
muitas de fpe&ris hiftorias falias efTe fiifpicari licet ; Eadem 
tamenomnino negare eft> facra? Scripturae contradicere 111. 7* 
app» p. 127. Foedam & cruftofam manuum fcabiem, ele- 
phantiafin referentem, reliquo corpore fano, & conjugem li- 
berosque nec quicquam inficientem, ante triennium rufticus 
ex pago Wiirtemb. 3ttuigen 3o()amieg $\lb nomine, Ce- 
leb.Lentilio mihique monftravit , huc usque incurabilis» fpe- 
£trum no&urnum ipfum contre&ans pro caufa habens > No- 
«fturna fpe&ra afflatu & atta&u nocere affentur 111. 5. 10 1. p. 
210. & faepe manus>ligna 3 lintea 5 quae contre&ant, nigrore in^ 
ficere 111. 7. app. p. $9. tumoremque inferre 1. 6. 18. Aftktus 
tepidos no&u praefertim tumores malignos excitare 11. 9. app, 
p. 468. Auram venenatam pluribus militibus caetefa fanis 
aphonias caufam fuiffe 5 poftmodum emeticis & vena? feitio- 
nibus curatis legitur 111. 4. 8« Puer fedecennis ex terrore & 
veneficio aphonus & furdus fa<5tus 5 curatus Effenria & balfa- 
mo Hyperici compofito traditur. 111. 2* 169. fingulare exem^ 
plum ftuporis univerfalis & aphonise lethalis m milite ex 
terrore, cxa&o 25. dierum tempore defun&o videri potefl: 
Lp. i$6. Immo ex terrore propter vifum perfbnatum quen- 
dam virum, fpatio feptera horarum puellam fuiffe demortu- 
tm 111. 3. 29. 

OBSERFATIO XLVIIL 

Dn. D. Joannis Burckardi Mogling. 

Defoetuper 46. annos in utero detento. 

POmmunico rariorem cafum osfificationis chorii & foetus 
femifecli fenis, fcilicet per 46. annos in utero materno 
ibsque corruptione detenti. Undecimo enim dieMartii An. 
[720. in pago Leinzell, ad Nobiles deLang fpe&antcprope 
Ob[erv<AcadN,C.CenUX. Vy Gmiiiv- 



338 Obfervatio XLVIll 



GmundamSuevorumdemortua fuit vctula 94. annorum, An- 

naMiillerin, & poft mortem a duobus ChirtirgisHeubacenfi- 

bus, focero ac genero, aperta, quod fe jam a 46. annis foetum 

in utero geftare, quidquid contradixerint alii, conftantisfime 

afleruiflet > jam olim debito tempore & motum infantis, & 

conamina partus admodum dolonfica, quanquam irrita, per 

integras tres feptimanas perpefla. Pcperit poftmodum fuc- 

cesfive alios duos infantes,mafculum ac femellam, ambos ad- 

huc in vivis, illum quidem venatoriam artem Bifchoffshemii 

exercentem, hanc ex occafione invafionis hoftihs militiGallo 

nuptam, nunc in Galliis degentem. Repertus autem fuit in 

utero hujus feminae globus rotundus totus ofleus , odo Hbra- 

rum civiiium ponderc, globum majorem conorum adaequans, 

Cltier groflTett ^egeU^ugel Qkiti)/ fundo uteri mediante qua- 

dam carnea tunica adnatus,& in illo, vi adhibitaaperto,foetus 

humanus carne,cute,osfibus,funiculo umbilicali praeditus^non 

putridus, fexus virilis, & juftae fere magnitudinis. Veritatem 

hujus hiftoriae conteftabuntur D. Joannes Chriftophorus $0tt 

SattQ/ centurio Suecicus, Dominus locb & D« Joh. Mich. We-; 

ber, Paftor ibidem. Adfuerunt quoque Scabini, duo teftes, 

Georg. Gelinclc, & Blafius Hartel. D. 20. Martii hic globus 

cum contento fuoMedicisStuttgardienfibus primum 3 poft plu- 

ribus aliis perfonis, pracipue Serenisfimo Duci ad fpe&andum 

cxhibitus, & ex hujus mandato ad D.D.Zellerum,t.t. in ther- 

mis ferinis commorantem , ut illum pro fua qua pollet peritia 

anatomica accuratius examinaret , Tubingamque deportatus 

fuit > ut de hiftoria?, quam ex originali, ut vocant, fidelisfime 

extraxi, veritate dubitare minime liceat. Occurrunt quidem 

circa illam adhuc dubia quaedam 5 primum ratione aetatis de- 

fun&ae, quae non adeo certa eft, fcilicet nullo teftitnonio pu- 

blico comprobata 5 nam quinquagenariam adhuc parere, ra- 

rius contingit ; interim tamen decrepitam fuifle vetulam fatis 

conftat: Alterum, an in cavo uteri hseferit hic tantae molis 

tumor,procul dubio novam,& quidem binam conceptionem : 

quas 



Fcetu per 46. annos in utero detent&. 339 

qu;r tamen fa&a eft,impedkurus,vel ialtem partum eorundem 
iecuturus ? Annon potius in altera tuba Fallopiana (finiftra 
forfan, quia effato Chirurgorum ad finiftrum latus defle&ebat 
tumor ventris in demortua,) fuerit detentus hic conceptus* 
fenfim crefcens 3 & poftea propter molem exitu fruftratus,de- 
mortuusj & obrigefcente pedetentim in offeam duntiem cho- 
rio a putredine defenfus ? Dolendum fane hanc fe&ionem 
non peregiffe Medicum do&um , Chirurgis hisce anatomiac 
plane expertibus facile pro utero per aetatem &proptcr vici- 
niam grandioris tumoris tantum non obliterato imponere po- 
tmt turgida atque hoc foetu praegnans di&a tubaFallopiana* 

(Stuttgardia Augujlam Vtnd. d % 6, 
April Aj72q. mijfie.) 

OBSERVATIO XLIX. 

Dn. D. Joannis Adami Limprechti. 

De notabili cura in diverfis corporis parti- 

bus, pf&dpuh in hepate, cum amijjione magn£ ejusdem 
fubfxantia vulneratifeliciter peracia. 

AUguftusKochius,ultra viginti annos perBeIgium 3 Angliam 
& Germaniam pedeftrem iecutus militiam , in exercitu 
Serenisfimi Regis Borusfise officio militari fungens , tempera- 
menti bihofo-fanguinei, paucisfimis aegrotationibus , plurimis 
militaribus moleftiis obnoxius , in zythopolio Steinfurtenfi, 
quinque circiter milharia Berolino, unum Neopoli Eberswal- 
dcnfi disfito,die menfisMartii quinto,hora quinta vefpertina, 
Anno Chrifti 171 5. aetatis fua? trigefimo nono, ab adverfario 
kater pocula,enie largo, diverse laeditur. 
Pnmb,caefim frons ejus, circa fupercilium oculi finiftri,vul- 

nere palmam longo. 
Secundo pun&ira fcmur finiftrum, non procul ab articula- 

Vv2 riQnc 



34^ Obfervatlo XLIX. 



tione cum offe coxendicis , tafione verfus inguina, 

o&avam ulnaeBrandenburgicae partemprofunda. 

^Tertib Epigaftrii latus dextrum transfoditur, ita, ut mucro 

gladii in latere tergi finiftro inter tertiam & quartam 

coftam fpuriam,quando ab infimis afcendendo nume- 

rantur, a fpina dorfi manus latitudine diftans apparuit. 

Vulnus 5 ab ipfo vulnerato in fervore defenfionis fuae 

conftituto, per eandem,qua intrufus eft viam,gladium 

fine mora, non tamen absque violentia retrahente ni- 

mio plus ampliatur, imo exafperatur, & fimul fimftrae 

manus pollex cum tribus eum fequentibus digitis fau- 

ciatur, 

Hoc poftremo fere fortitudinis nifu exantlato , nimia hse- 

morrhagid debilitatus in terram concidens, fetotum 

iracundias inimici exponere & ultima vice pundturam 

tantb impctu contra os lacrum, enfis cufpide adadiam, 

ut integrum etiam corpus in terram collapium loco 

fuo protrufum fuerit,nate finiftra excipere cogitur,un- 

de dolor acerbisfimus originem duxit* 

Viribus hac ratione exhauftis in ma&ra femianimis domum 

portatur & ftraminibus , in quibus magnam adhuc fanguinis 

perdit copiam,fequenti vero d:e ledto imponitur,ex quo,non 

nifi quarta demum feptimana furrexit. 

Chirurgus Neopolitanus per triduum ipfi asfiftens vitas 
periculum patienti imminere judicat, a cujus fententia, vix ac 
ne vix quidem, primo intuitu difcedere aufus fuit alter Chi- 
rurgus , Joannes Paulus Backhufins, TorgavienfisSaxo, Neo- 
Angeimundenfi praefidio militari obftri&us, ad segrum voca- 
tus. Nam de tali, qui tantis vigiliis, ha?morrhagia,fiti,dolo- 
ribus internis seque ac externis , abdomen duritie & tumore 
confpicuum ne digiti quidem extremitate leviter attingere 
concedentibus, exagitatus erat , accedentc febre cum delirio 
no&umo vulneraria^ aliter fentire h&rebat. 



Spes 



De notabili cura in diverfis corports partibus-t &c. 341 
Spes tamen aliqua affulfit, poftquam ex applicato epi- 
themate, pera&o viginti quatuor horarum fpatio, abdominis 
tumor, durities & dolor remiferunt, appetitus etiam nondum 
deje&us, neque vomitus, neque membrorum convulfio ulla 
fuerunt obfervata. 

Interea, non contemnenda annotabantur fymptomata fe- 

quentia : 
Frequentiores 3 ad decimum numerum per unum diem ali- 
quando afcendentes, liquidisfimarum foecum alvina- 
rum involuntariae dejediones quotidiana?, coloris ex 
flavo viridefcentis, odoris dulciculi, a primo laefionis 
die ad oftavum continuanres. 
Intolerabilis fere in urethra ardor faepius recurrens ad no- 

num diem durans. 
Tusfis motu fuo iat violento fauciatum indefinenter ex- 
ercens. 
Vulnus in Epigaftrio putredinis foetorem die quarto, quinto 
liquorem ex vindi flavefcentem, faporis acris & amari, tanta 
copia ermttit, ut poft trihonum linteamina decies redupli- 
cata ei faperimpofita, una cum fafcia, qua firmabantur, pene- 
traverit, & Chirurgus eo ipfo die deligationem non tantum- 
modo ter renovare , led & eundem dehgandi ordinem per 
quatriduum toties reirerare coa&us fuerit, 

Ex pofteriore vulneris hujus orificio , ejusdem coloris, 
magis falfus,quantitate minor per biduum adhuc oleaginofus 
prodit fluxus,quem tertio die fubfequitur peregrinum quod- 
dam digiti minimi latitudine longum fruftulum , ita corru- 
ptum,ut cujus fuerit fubftantise, a Chirurgo, tempore matuti- 
no, quo in confpe^tum venit, illud refcindente, non amplius 
agnofci potuerit. 

Hora ejusdem diei fecunda pomeridiana segrotus ex in- 
fperato melius i^c habere incipit, tusfis, qua ante paucas ho- 
ras vehementer adhuc ailli&us erat, ceffat,dolor maxime mi- 
tigatur, reipirationem longe hberiorem ac antea fentit, vulnus 

^ Vy 3 aturun- 



34* Objervatio XLIX. 



a turunda fecundum ejus opinionem nimis longa non ulterius 
irritatur, humiditatem infuper folita majorem exterius in fafcii 
animadvertit>quare deligationis refblutionem pofcit. 

Chirurgus, dum voti fiii compotem facere vult decum- 
bentem, in mdufio ejus ftatim ingentem invenit copiam fan- 
guinis calidi fluidi floridique, nullo cum humore alterius colo- 
ns mixti, non minorcm congrumati ifl ultimo Iiteamine, em- 
plaftro autem adtoerentia filamenta, vulnen in ultima deliga- 
tione fiimmo ftudio indita , quibus appoficum eft fruftum ali- 
quod cruentum > palmam longum, in medio ejus digiti mini- 
mi craffitie prseditum, circa peripheriam tenuius. Hoc ad fcx- 
tum usque Apnlis in ipiritum vjni camphoratum infunditur. 

• Fugatis plerisque fymptomatibus,tuffi excepta,qu#,refe- 
rente Chirurgo, multa quidem nec rubicunda tamen nec flava 
cum excrctionc apparuifTet , revalefcens, comite Backhufio* 
Neo Angermundam, quatuor fere milliaria Steinfurto diftan- 
tem, curru iter fufcipit dic vigefimo Martii nono > quo motu 
tuffis exacerbatur & fputa oblervantur purulenta. 

t Urina ab initio morbifemper male olens, trigefimo hu- 
jus menfis crafla magis magisque flava doloribus m hypoga- 
ftrio gravativis, odtiduo elapfo, diu exoptatam imponit finem. 

In hac memorata urbe die nono Apnlis, cx chirurgo pa- 
riter ac vulnerato, cum quibus per aliquot horas hac de 1 c col- 
locutus fum, h#c omnia haufi a me hunc in ordinem digefta. 

Prior offerebat judicio meo fruftum illud majus, in em- 
plaftrum dorfo impofitura , die morbi quinto ex vulnere ex- 
trufum, in fpiritu vini camphorato ha&enus confervatum, quod 
hepatis fubftantiam effe affirmabat, cujus fententiam, ambabus 
ut dicitur manibus amplexabar, pofteaquam particulam ejus 
ollae immiferam & cum aqua fontana coxeram , genuinura 
enim jecinoris Parenchyma unicuique obiter faltem oculos 
fuos in codtam conjicienti exhibebat. 

Pofterior fe fanum profeffus efTct & incolumcm, nifi fu- 
dor acidum gravitcr odorem ex eduliis & potulentis calidis 

aug- 



De notabilicura in diverfis corporis partibus* &c. 343 

augmentum capiens, ab oSavo laefionis die, ad praefentia us- 
que tempora , totum ejus corpus moleftia quadam continua 
affeciffet cum reftante tuflicula. 

Triennio poft,Berolini iti plateaRegia,forte mihi occur- 
rit priftinae fanitati reftitutus Kochius, & munere fuo militari, 
non tantum absque ullo impedimento jam per magnum tem- 
poris fpatium fe fun&um, fed &, cum in Pomerania Stralfun- 
denfes aggercs oppugnandi fuiffent, virum fe prsftitifle nulli 
fecundum fan&e teftabatur. 

Eodem tempore in hac Marchiae Brandenburgicae Me- 
tropoli vivebat Profeffor in Academia Viadrina Medicinae 
Primarius, Nobilifs. Dn. Bergerus, Fautor meus non e mulns, 
cum cafum hunc ipfi enarraffem, defiderabat ut fanatum ad 
eum adducerem, quem, ut eo magis rarae hujus obfervationis 
veritas inclarefceret,una cum acccpto vulnere oculis,manu & 
lingua propriis pro lubitu examini curiofo fubjecit. 

(Berolino Auguftam Vind. d.fj. 
Aprik A. 1720. miffa. ) 

| OBSERVATIO L. 

Dn. D. Antonii Vallifherii. 

Urinaper os excreta, &* ad antiquas vias 

. Mercurio revocata. 

pUellae decem & o&o annos natae, temperamenti calidi, & 
1 humidi,ex improvifo fuppreffa eft urina fine ullo mpe&ine 
lolore. Poft varia tentamina tandern percepimus mor- 
>um in renibus , non in vefica latere. Decem transa&is die- 
>us fupervenit ferofas materiae vomitus, colore,fapore& odo- 
e urinam redolentis, cujus indolis falivam quoque exfpuebat. 
^lurima praefcriptainterna,& externa remedia, quibus tandem 

fihil juvantibus, tanquam in defperato cafu, in quo mefius re- 
ledium anceps , quam nullum flores Caffiae cum Mercurio 

duki, 



3 44 Obfervatio Ll Empyema per urinam fanatum^ &c. 

dulci> deinde Mercurium vivum cnm tcrebenthina Vencta 
non lota praefcripfimus > renesque pariter curn unguento nicr- 
curiali inunximus 5 ex auo 5 DEO dante 3 & favente fortuna, re- 
nalibus apertis tubulis liberrime in pofterum nnnxit. Non ita; 
contigit nobili Venetse Matronae •> cui non praefcripto Mercu-i 
rio,poft fexdecim dies febris ardens, demde mors iupervenit. ; 

OBSERVATIO LI. 1 

Dn. D. Antonii Vallifnerii. 

Empyema per urinamfamtum>prcefcripta 

Mumia, Corallis & Terebinthina. 



V 



Ir vulneratus in pc&ore fa&us eft Empyematicus. Plura 
incaflum tentata remedia ; randem Mumia pulv. una cum 
Corallis, Terebinthina in bolos redafta ad renum tubulos pu- 
rulentos ichores trufit 5 ita ut qualibet dieplurimifoetentes ap-l 
parerent in matula. His fubfecuta funt filamenta cum fangui- 
ne, ut quando ulcus deterfumad cicatricem revocatur, quibw 
tandem ceflantibus, additisque potionibus vulneranis perfe-ji 
cle fanatus eft. 

OBSERVATIO LII. 

Dn. D. Antonii Vallifherii. 

hapilli rarcejigurce^ rarique colorisper um 

bilicum excreti. 

\/TUlieri paupercutefeptuagenariae obortus eft tumor in um 
** * bilico, qui tandem poft duas hebdomadas circiter, null 
adhibito remcdio fuppuravit. Plurima ianie primum excufs 
fubfecuti funt lapilli,quorumunus grana xv. ponderans ad m 
delatus. Bafis ejus convexa eft, ex qua anguli quatuor affur 
gunt, quorum planum rubicundo colore infe&uei , fibrisqu 

nor 



Obf ervatio UU. Stelta marina difcoides, &c, '34$: 
nonnullis faturatioris coloris, Diafpri adinftar refperfum appa- 
ret, cujus in plano inter duos angulos fanguinea crux nitidifli- 
ma vifitur. Fra&us, corticibus lamellatim difpofitis efforma- 
tur. Alios deinde calculos, fere confimilis figura», ut referunt, 
excrevit, putridar materiae immixtos, quibus tandem ceffanti- 
bus, absque ullo Medici auxilio fanata eft , adhucque incolu- 
mis vivit. Videant nunc Chirurgi , an facpenumero fola fa~ 
piens natura concoquat, maturet, expellat, & ad cicatricem 
partes folutas reftituat* 

OBSERFATIO LIII. 

Dn.D. Antonii Vallifnerii. 

Deftella marina difeoide , aliisque 

tnaritiis. 

/^Uriofa admodum res eft, quod fru&us marini,ut ficus,cu- 
^ curbita, femen fuum terreftnbus prorfus fimile habeant. 
Quando fru&us maturuit, cortex dehifcit, quaedam foramina 
aperhintur,exitumque feminibus concedunt,qu# inaqua,quafi 
ab intrinfeco motore moventur, tandemque in fundum de- 
icendunt, ac fuper lignum, conchylia, lapidem, aliasve rcs fe 
demittunt, ubi adhaerent & crefcunt. 

Quod Veteres variis rebus, & fpeciatim marinis, nomina 
male impofuerint, nullus dubito. Circa zoophyta aut Plant- 
inimalia non credo,fpoagias talia effe. Plantas quidcm eflfc 
roncedo, verum non prseditas anima fenfitiva,fed ejus tnntum 
jeneris, qualis eft mimofa, quse manu ta&a, folia fua contra- 
iit,qui tamen motus non eft motus fimilis illi animaliummo- 
:iii. Numero autem zoophycorum omnia illa animalia infero, 
n quibus ventriculum , cor , & alias partes internas aniniali 
leceffarias videmus, quse aliquantulum moventur, & poft- 
juam in locum aliquem fe defixerunt,femper ibi adhaerent. 

Obferv.Acad.N.C.Ceyt.X. Xx Men- 



34^ Obfervatlo LIIL 



Mentula marina non ita adfigitur, fed inftar Sepiarum, 
PoIyporum,Echinorum,Stellarum marinarum&c. vivit. 

Nimefius,CelebrisPhilofophus,& ipfein numerum zo- 
ophitorum reponit Pinnos, Urticas, & omnia alia di&aanima- 
lia, quae vivunt, & motum, exiguum tamen localem, aut fere 
nullum habent , dum vivunt fe movent , & in eo ipfo loco 
moriuntur, cui fe primo adfixerunt & implantarunt. 

Nofter Dn. Zanichellus nuper mihi zoophytum mifit, 
obfcoeno vocabulo Potta marina, five Vulva marina di&um, 
quo de Donatus in fua defcriptione littoris Veneti agit, nul- 
lam tamen defcriptionem, neque figuram hujus animalis, my- 
fteriofi nomine ab ipfo infigniti, fuppeditans. Totum trans- 
parens eft, inftar glaciei,& confiftentiam albuminis ovi ad du- 
ritiem cofti obtinet. Hoc a me anatomiae fubje&um , ex 
difco magno,in diametro palmum fuperante, compofitum in- 
veni, qui inferne totus quafi planus & aequalis eft, ex altera 
autem parte vel fuperne rugofus omnino cum variis transver- 
lis ftriis in circumferentia ; quae in fimbriasquasdamcoeruleas 
clegantisfimas transparentes terminantur. Difcus a circumfe,- 
rentia fenfim craffefcit usque ad centrum,ubi plus quam pol- 
licarem crasfitiem oftendit. 

Ex centro calix rotundus plusquam quatuor digitorum 
altitudine exturgit, ad cujus laterain bafi quatuor infignia fo- 
ramina, ori aperto fimilia videnrur,in crucis formam definen- 
tia ; ab extremitate ejus o&o longi pedes, in modum cujus- 
dam ftella? marinae , bini & bini prodeunt. Verfus bafin pe- 
dum horum prope crucem ad utrumque latus duae parvute 
ala?, & ita numero fedecim locantur, nec non porro ulterius 
aliae duae alae juxta quemlibet pedem,usque ad principium cu- 
jusdam quafi digiti, prifmatis figura, coloris transparcntis coe- 
rulei , ex quo veluti ex aliqua commiffura quaedam unguis 
carnofi rotundi & longiuscuh, figura Satyro marino Donati 
iimillima, fpecies exit. Infuper ille unguis colore coeruleo 
pellucidisfimo^ guttulis aquae conglaciatae , quae per hyemem 

• ate<to 



De St ella rnarina drfcoide-, aliisque marinh 3 47 
a tectis #dium dependet, iimilis exiftit. Et h#c eft externa 
pifcis hujus figura. 

Interius cavitas adeft , qu# bafin calicis circumdat, 5c *- 
qualiter fauccs quatuor aperturis in forma oris aperti , quafi 
femicircularis figurse largitur. A fingulis hisce aperturis tres 
tubuli procedunt, qui in circumferentia difci terminantur, atq* 
aere & aqua pleni adparent. 

Interne verfus centrum alia quaedam cavitas occurrit, qu« 
tunica cingitur duas cavitates feparante, atque ex tubulis per- 
pluribus albicantibus compofita, qui, uti mihi videntur, vafa 
funt fpermatica ; in fundo materia lubrica vifcida flavefcen- 
te excurrente i quae,fi non fallor, lac eft &ovarium hujus ani- 
malis. Cavitas hsec interior usque ad medietatem calicis 
pertingit, a quo o&o tubuli prodeunt, ad pedes pertingentes, 
& in apice unguis carnofi jam defcripti terminantur. Alia or- 
ganifationis internae nota obfervari nequit ; fiquidem, quam- 
vis tota llla moles fit organica, nihilominus propter fubtilita- 
tem, teneritudinem , & transparentiam fibrarum , difficilime, 
bono etiam cum microfcopio,compofitio ejus detegitur, fub- 
tilisfima tamen in tubulis tunica, egregie efformata, & fimilis 
illi, qui vitellum ovi involvit, cermtur. 

Pifcis hic, ni fallor, folum ab aqua pura inftar plantarum 
& aliorum animalium marinorum, nutritur. Stellam marinam 
difcoidem nominarem, quse hucusque,quantum fcio,nondum 
fuit defcripta. Extra aquam idem pifcis mox diffolvitur & 
confumitur ; verum in aqua marina per aliquod tempus op- 
time confervatur. Obfervavi ab attadu hujus animalis iu 
manibus meis quafi pruritum aliquem, veluti ab Urtica , fed 
leniorem produci, & manibus poftea cum faponc & urirfa ab- 
lutis, poft biduum fine alio damno ceffare. 

Figurx a me delineatae cxplicationem, melioris cogniti- 
onis ergo, fubjungo: 

a. a. a. a. Corpus difci, quod ultra tertiam partem pedum 
porrigitur> totum rugofiim, & interne tubuhs concavis ple- 

Xx z num, 



348 Obfervatio LUL 



num, intus planum, & cujus circumfcrentia fpeciem aliquam 
fimbriarum elegantisfimi coerulei coloris refert. 

b.b.b.b. Quatuor ofcula, aut foramina inftar oris, quae 
caput in cavitatem immittunt, quae intus calicem centri ia 
animali circumdat. 

occ.c. &c. Tubuli numero duodecim,qui ab cxtremi- 
tate circumferentiae difci procedunt. 

d.d.d.d. Calix , qui circa bafin centri rotundus eft, & 
altitudine quatuor polhcum in formam crucis dividitur. 

e.e.e.e. &c. O&o pedes, qui bini & bini ab extremitate 
"crucis exeunt, atque animali figuram ftellae largiuntur. 

f.f.f.f. &c. Sedecim parvae alae, qux verfus bafin pedum 
junguntur , & animali pro calice una cum difco vertendo m- 
ferviunt. 

g* g« g- g- & c * Sedecim alae majores pedum , qua* ad 
bafin corpons fub digitorum fpecie, figura prifinatis, termi- 
nantur. 

h.h. h. h. &c. Digiti pedum prifmatis figura , & coloris 
coerulei transparentis. 

i.i.i.i. &c. Ungues rotundi, longiusculi, carnei, & ejus- 
dem cum digitis coloris admodum transparentes. 

k.k.k.k. Interni tubuli, qui peranimalis transparentiam 
clare confpiciuntur. 

1.1.1.1. Pun&a haec locum vafis tubiformibus albicanti- 
bus plenum monftrant, qui intus calici & difco adfiguntur; 
in cujus fundo fpecies illa la&is flavefcentis cernitur, quam o^ 
yarium efle arbitror. 

(Obfervationem hanc IUuftr. VaUifnerius e diverfis Exc. 
D.LudovidBourguet> Medici Veneti literis adfe A> 
J7K- Jcriptis excerptam, nobis communicavit.) 

Vid. Tab. IV. 



OBSER- 



k 



f IH-B ik 




ad Gmt.X, Obs.jrCn.ly. g. 






m?m 



7 



Sirii gibbofi brevis recenfio. 3 49 

OBSERVATIO LiV. 

Dn. D. Georgii Liebknecht. 

Sirii gibboji brevis recenfio. 

QUantumvis per elapfam hyemem non adeo multos dies 
, atque noSes Obfervationibus Aftronomicis aptas habui- 
mus,nihilominus tamen nuperius d. 17. Febr. & i.Mart. vife 
lucutae boreales, quarum fpecialem quoad omnia heic Gieffe 
ebiervata phamomena recenfionem dedi, integramfcre regio- 
nem ieptentrionalem iftiusque incolas excitarunt. Undc & 
nullus non dies & nox me ipfum imparatum habuit > & quia 
egregium Aftronomiae ftudium maxime ornat & juvat cura- 
tior, etiam ipecialiorum, phaenomenorum recenfio j ideo jam 
nemo mihi vitio vertet,fi fpecialiflimam heic apparentiam da- 
bo, quam ipfe ob raritatem miratus fum. Ut vero Aftrono- 
mum nihil magis decet , quam fidelis cujusvis obfervationis 
recenfio : ita fpero, neminem tam imprudentem fore, qui vel 
ullam inde levitatis fufpitionem in me, nihilinde commodi 
aut incommodi fperantem, ftatuat,velteftes, quotquot adfue- 
runt & intuiti funt, falfitatis incufet. Fiebat nimirum , ut ex 
praedi&is caufis d. 20. Febr. an. curr. 172 1. Obfervatorium 
noftrum afcenderem una cum nonnullis meis Auditoribus, re- 
rum Aftronomicarum non adeo imperitis. Et quia praetcri- 
tis diebus diftantias minimas nonnullarum ftellarum inOrione 
fumferam, nunc in eo eram, ut iftarum ulterius examen infti- 
tuerem, cum eodem tubo & Micrometro recens adplicato,an 
fcilicet iftae fe rite habuerint ? Interim miratus valde fum ne- 
bulofam in Orione a D. Bayero litteris A. <p. fignitam quoad 
tria corpora a celeb. Dn. Doppelmejero, amico meo & Col- 
lcga noftro honoratiffimo, litteris a. b. c indicatis ob clanta- 
tem. Unde infimul tempus valde commodum, & tuhi boni- 
tas colligenda, eftque hic parum ultra fextum pedem longus* 
Pofteaquam veroAuditores fatdiufpe(fta(Tentnebulofum,mox 

X x 3 ifto- 



350 Obfervatie LV. 

iftorum unus me infcio inftrumentum verfus Siriunvdirexit, & 
poft brevem moram ex me quaefivit , quid fibi velit tam nota- 
bilisin hoc corpore inxqualitas ? ego inftrumento accedcns 
eandem mox in corpore Orientem verfus ftellulam i. &Occi- 
dentem vidi, lbi tamen majorem , quam heic, & iteratis vici- 
bus vidi, ut ldeo Sirii in tubo hoc Aftronomico vel ad muta- 
tas adperturas femper gibbolus nobis adparuent,quem tamefi 
ob deftinatos alios labores ulterius profequi haud valui > fed 
ad aliam occafionem refervavi. 

OBSERVATIO LV. 

Dn. D. Joannis Adami Morafch. 

De CataraBce Natura &Vifioneper oculos, 

Cryftallino fenitus deftitutos. 

QUatuor jam abiere anni, cx quo vir nobilis, feptuagenario 
^major, hic Ingolftadii Cataradtae operationemin utroque 
oculo admiferat,tam aufpicato quidem & felici fucceflu, ut in 
hodiernum usque diem ( 29. Aug. 1720. ) quilpil fupremus 
fuerat, omnia obje&a, etiam fine vitri adminiculo, iatis di- 
gnofceret, ac folus fine comite omnes domus angulos ober- 
raret, ad munia fua obcunda caeterum quoque habilis , nifi 
quod, armato licet oculo , legendis formandisque litteris jatn 
non amplius vifu fulficeret, nec acute videret. Hoc igitur vi- 
ro defun&o, mentem mox fubiit celebris llla hodie de Catara- 
<fta controverfia, quae Gallos non modo, fed & Germanise no- 
fte Anatomicos & Chirurgos acerrime invicem commifir, 
quamque famigeratiffimus Heifterus ex Regia Scientiarum Aca- 
demia Pafifienfi aliisque tra&atibus colle&am , & pro more 
fuo in elegantem ordmem reda&am Orbi Litterato erudite 
propofuit, folidiffime decidit ac ftrenue propugnavit. Dudum 
etenim fecandi oculos, catara&am patientesaut perpeffos, mi- 
hji calor infederat j ut fic ipfe coran* intueri & periclitari pof- 

fem, 



De Cataratf* Natura & Vlfione per oculos* &c. 351 



fcm, num pellicula qusedam in.humore aqueofubfit, quae vi- 
fivas fpecies feu luminis radios per corneam traje&os ab ulte- 
riore ad retinam itinere pnepediat; vel an ipfe cryftallinus hu- 
mor p. n. opacitate vitiatus catara&am conttituat: & per con- 
fequens an hic, vel pellicula quaedam mediante acu e fua fede 
deprimatur, quando Ophthalmicus Catara&am operatur? Af- 
fumo ergo mecum duos Medicinas ftudiofos, Chirurgum hu- 
jatem Andream Grebel, & , qui forte fortuna advenerat , Jo- 
annem Georgium FalckOperatoremNoricum, cum fratre fuo 
uterino Giinthero ; atque ita in eorundem omnium praefentia 
utrumque demortui oculum eruo & fcco, ac in neutro quid- 
quam pellicula? feu cuticulse p. n. reperio : imo (quod omnes 
vehementer mirati fuimus) nec humorem cryftallinum , aut 
minimum ejus veftigium, utrobique invenio; vitreo exiftente 
integro & illibato ; qui in utroque pariter oculo finum, quo 
cryftallinum naturaliter excipere folet, eleganti fpe&aculo ex- 
hibuit, ficque in meridie evidenter monftravit, per operatio- 
nem catara^, ante quadriennium inftitutam, deturbatum ex- 
inde & fede fiia depullum fuiffe cryftallinum,eundemque fuc- 
ceffu temporis penitus conlumptum & obliteratum ; utpote 
nutricatus beneficio deftitutum,& vitae Cum reliquis oculi par- 
tibus communione orbatum. Qux oblervatio recenti de Ca- 
tara&a doftrinae haud parum foeneratur lummis ac veritatis. 

Ulud hic notandum judico, ordinarium effe fi non perpe- 
tuum,ut 5 qu;bus fuffufisper acum vifus reparatus fuit,minutio- 
ra tamen obje&a haud diftinguere, ficque nec legere nec fcri- 
bere valeant; cujus ratio in novae <le Catara&a hypothefeos 
principiis fatis mihi eft perfpicua ; quandoquidem depulfo e 
fua fede cryftallino, ufus ejus ceffat in oculo, aui fuerat, ut ra- 
iios objettorum microfcopii inftar uberius colligat^ficquemi- 
auta quoque obtutui noftro fiftat. In antiquo vero fyftema- 
te neicio an hujus phaenomeni ratio ita fit in expedito ; pelli- 
:ula enim per acum e pupillas pomoeriiifemota, quid eft, 
]uod visus non redeat prima acuties, fi nullum tamen vitium 

in 



g j 2 Qbj ervatio LVh 

in cryftallino,nullum in~vjtreo, per catara&am notctur? Col- 
Jigo hinc, annitendum eue, ut pro ejusmodi hominibus, ope- 
rationcm catara&ae expertis, vitrum lenticulare majus confici 
valeat, quod fuppleat cryftalHni ablati vices > quale illud fere 
effe videtur, quod Galli la loupe vocant, & bono cum fucceffii 
aliquando hunc in ufum adhibitum fuiffe lego in Hiftoria A- 
cademise Scientiarum Rcgiae Parifienfis. 

OBSERFATIO LVI. | 

Dn. D. Joannis Adami Morafch. 

De calculo veficce, mifius cruenti grumoji> 

chronki & lethalis causa. 

Vlr Nobilis, 69. annos natus, & confulari dignitate noftra 
in Urbe inclytus , a pluribus annis mifere confli&abatur 
cum imftu fanguinis copiofi,nunc fluidi,frequentius vero gru- 
mofi, filcnte quidem per corporis quietem, ad quamvis au- 
tem commotionem paulo majorem recrudefcente > fubinde 
ctiam lapillorum excretioni junG& 5 fenfit iniuper m regionc 
pubis dolorem identidem gravativum, pcr motum & concui- 
fionem corporis levi negotio exafperabilem, latentis m vefid* 
calculi indicem haud obfcurum. Ultimis vits menfibus in- 
gravefccbat malum , cruor per urethram reddebatur quafi 
continuus, grumofus & copiofus : quin tandem etiam per al- 
vum excernebatur, cum deje&ione appetitus, fin lncxplebih, 
corporis extcnuatione,aliisque an^miae fymptomatibus; qu* 
tandem, omnibus auxiliorum generibus nequicquam m ufura 
vocatis, mors excepit hoc anno currente, die 28. menfis Au- 
gufti,alias noftratibus,praeprimis fenibus, angufti. Seftio ca- 
daveris oftendit {yftema venofum & arterioium omni prorfus 
exinanitum fanguine: veficam econtra urinariam, eodemquc 
grumofo, admodum-eepletam ; in qua calculus, 5"j. S 1 ^ p«n 
dens, haerebat, nonnihil ultra ejus collum, dextro in latere 

meoji 



De Ofleocelefeu Hertiid /irotali oflijicata. $$$ 
mediante fungoia carne adnatus , iub vita: terminum veficam 

. una cum inteftino re&o perforans ; Vt igitur ha:morrhagia ve- 
fics & mictus cruentus lfte chronicus ac lcthalis calculo huic 
(dum nempe per corporis commotionem a carne illa fungosa 
& vefica fubinde nonnihil avelleretur) natales fuos in folidum 
debuerit ; renibus utpote , ureteribus, reliquisque interaneis 

: corporis absque noxa inventis. 

Vid.Tab.VI. 

OBSERVATIO LVIF. 

Dn. D. Joannis Adami Moraich. 
De O/kocekfeu Herniajcrotali qjjificata. 

QUandoquidem a divcrfis, qua; herniofos in fcroto tumo- 
res inducunt, rebus diveria ifti fortiuntur nomina, atque 
ita ab inteftino in fcrbtum prolapfo Etiterocele ■ ab omento 
Epiplocele : ab excreicentta czrnea. Sarcocele: ab aqua feu fe- 
ro Hydrocele fuam derivent etymi originem ; quidni Herni- 
am fcrotalem, in eodem Viro Nobili, cujus cruenti micius le- 
thalis fuperius dedimus hiftoriam, obfervatam, Ofleocelen ap- 
pellem ? Ante quinquennium VirOptimus vix e fella,inquam 
clavi parieti infigendi gratia fefe fuftulerat, incauto faltu defi- 
luit, ciim jam in finiftro inguine molefte fentiret, ac tumorem 
adverteret, pcdetentim ad fcrotum defcendentem. Aliquot 
poft menfibus indurari ccepit inguinis fcrotique tumor, & in- 
dies magis magisque increvit, donec per quinquennium (quo 
ille ab infehci lfto e felia deiultu adhuc fupervixerat) afpe&a- 
bilem fatis contra&i fere pugni magnitudincm in fcroto coa- 
fecutus,oiTeamque plane duritiem naftus fuiiTet. Per fe&io- 
ncm fcroti & abdominis innotuit , ab annulo mufculorum e 
tendinea ac fubcartilaginea radice, calami fcriptorii cr,asfitiem 
vix habente, in fcroturn pendere fubftantiam vere ofleam, ab 
ortu fuo auricularem fere digitum craflam, mox indelceniu 
Obferv. Aad. N. C. Cent. X. Y y per 



adCent.JC: Obs.XC 




ad C, JX. Obs.XX. 



3J4 Qbfcrvatk LVIL 



per proceflum peritonad ac vaginalem tunicam in tantum au- 
&am, ut in burfa feu fcroto tres latos digitos facile fuperaret. 
Nihil prorfusj praeter hanc ofleam excrefcentiam 5 fcroti invo- 






lucra in finiftro loculo continebant : illapfi inteftini nec ade- 
rat veftigium : vafa fpermatica cum deferente penitus oblite- 
*ata> teftisfolum pene effoetus^flaccidus & extenuatus 3 huic 
corpori ofleo quam ar&isfime adharrebat 5 penes quem etia 
major quaedam quafi hydatis, ex vaginali tunica fa&a, coch 
lear fere feri lixiviofi & flavi 5 procul dubio ab obftru&is rup 
tisque lymphaticis evafati,continens,fuerat inventa,hydroce 
les quafi Ipecies aut idea atqae rudimentum. Socios & teft 
in hac Obfervatione habui Praenobilem & Clarisfimum Do 
minum Do&orem & Medicinae Profeflbrem Joannem Jaco 
bumTrcyling, Collegam meum honorandisfimum^Dominu 
Michaelem Alexandrum Henricum Hertcl Mcdicinse Do<5t 
rem > Dominum Joannem Baptiftam Scheuringer Medicin 
Dodtorem, Andream GrebelChirurgum, cum aliquot Medi 
cinae Studiofis, aliisque nonnullis Cunofis. 

Vid.Tab.V. 

Fig. i . a. Tota fubftantia Ofteoceles 5 a fcroto feu involucris te 
ftis communibus & propriis Hbcrata > uncias fer< 
o<5to pendens 5 & propemodum fpithamam longa 
hinc major duplojquam per hos icones exprefla. 

b. Teftis extenuatus & flaccidus. 
c Emmentiae hinc inde confpicuae. 
«L Hydatis infignis. 

c. Teftis involucra> communia & propria.' 

Kg. 2. a. Ha>c ipfa fubftantia osfiformis, membranofis fuis ifl 
volucris exemta, per medium diffisfa 3 osfi duritie i 
albedine vere fimilis. 

b. Interftitia cartilaginofa. 

c Teftis difle&us. 

«LPa: 



a& CeM7*JfT> Qbs, J/VJI 










JjAL rt»?J 



«LPa= 



Cicuta aquatica loc$ petrofelini comefta. 35 5 

d Pars fuperior circa annulum mukulorum magis ad- 
huc cartilaginofa. 

Fig. 3. a. Sedcs hcrni* feu Oftcoceles ia fitu naturali ad U- 
Qmixi durisfim». 
b. Situs teftis extenuati ab cxtra vix fenfibilis. 

(Ingoljladio Auguftam Vind,d,29. 
Aug. A. 1720. mijfe.) 

OBSERVATIO LVIIL 

DruD* Yiti RiedlinL 

Qcuta aquatica loco petrojelini comefta. 

IUfferat prasterito vcrc Chirurgus vicinus Horlingcnfis, ut m 
horto ad domum & fluvium fimul fito radix petrofelini 
peteretur, coqueretur, & in mcnfa apponeretur : fatisfaciunt 
itaque ejusdcm petito domeftici , & in loco , ubi alias fole- 
bant, radicem effodiunt defideratae pcrquam fimilem, coquunt 
&apponunt> multum admodum ejusdem ingerit Chirurgus* 
nec planc nil reliqui domeftici , uxor, liberi. Verum enim 
Tero brevi poft is de vertigine & naufea queri, fimulque delirarc 
(ic incipit,ut mirum quantum perterriti fuerint adftantes ; nec ta- 
men & ipfitambene fehabentes; quinejuscemodifymptoma- 
taututlenioraetiaminiisdem fe exferuifTent.VocaturParochus* 
qui nefcio quae remedia fruftra commendat : tandcm vero ipfc- 
met aegrotus fe recolligit, ut dofin ccrtam ^ri emetici nomi- 
narit, hancque ut fibi prseberent, jufferit> quo fumpto fat mul- 
tas radices vomitu quidem rejecit , at inftitere fymptomata* 
ardor praecipue ventriculi fummus, fiusque tam intenfa, ut 
quantum etiam biberit , vix minimum tamen levari potuerit. 
Seniorem aliquem cxpenentiflimum Medicum in confiliunt 
adhibent, qui urinam infpiciens, & fat tiatfam reperiens,qua- 

Yy a li$ 



3 s 6 Obfervatio LVlll 



lis per totum morbi decurfum excernebatur , non tam come- 

ftarumharum radicum, quam caloris febrilis, quem fubefle, 

conje&urabatur, rationem habens, huicdicatam effentiam, 

praefcripfit, quam licet fedulo in ufum duxerit, nec minimum 

tamen levamentum percepit,unde & me confuluit,ubi qucm- , 

admodum radicem pro cicuta aquatica, qu# & alios jam fe- i 

feHit, ut loco Petrofelini comcderint, oftenfaqueab hoc tam 

parum differebar, ut vix dignofcere potuerim ; utut, cum ca, 

«juam Excellent. Dn. Wepferus olim delineari curavit , non 

conveniat,agnovi; ita Ele&uarium ex Mithridat. & terra figil- 

lata praecipue conftans,cui,ob dolores capitis,de quibus prae- : 

cipue querebatur, & Cinnab adjeci, praefcripfi, quod primo 

quidem levamentum quoddam attulerat ; at vcl paululum 

hoc fepofito, mala fic non penitus debellata tanto cum foe~ 

nore redierunt, ut o&iduo abhinc elapfo me ad fe evocarit > , 

ubi primo quidem pulfum fic fat bonum , nec vel minimam 

febrim prodentem inveni, quemadmodum vero radices h# 

caput prius fic perturbarant ut delirarit, ita nunc eryfipelace- ' 

um tumorem ad collum usque fe extendentem, & ibi diffici- 

liorem relpirationem reddentem excitarant,ante omnia vero 

de fiti intenfa nullique potui cedente , & ardore primas vias 

torquenre querebatur ; adhuc ergo accufans cicutam , a pra- 

laudato Wepfero laudatum pulverem Pannon. cui Cryftall. 

mont. prasp. Cinnab. nativ. & Balf. Hifp. ficc. addideram , 

prafcribo, faepiusque fumere, & fimul cum quibusvis jufculis 

cremorem hordeaceum exhibere jusfi ; alvoque obftru&ae pi- 

lulaeEmman.fruftra non opponebantur. Vcmm nec hisce per 

o&olicet dies continuatis multum proficiebatur ; urens inpri- 

mis viis ardor & harum partium, praecipue oris ficcitas fic in- 

ftabant , ut vires nullo modo colligere potuerit ; praefcribe^ 

bam ergo nuncPilul. exCryftall. mont. Balf. Hifp. ficc. Extr # 

Ghacarill. & Trif. fibr. conftantes , cumMucilag Sem. Cydon. 

Aq. Scorzoner. extra&a , cui & Cinnabaris adjiciebatur, 

ikmeadas : quae tantum conducebant , ut fedulo continuare 

juffe- 



C atheteris frequentiorem applicationem fequentia &c 357 

juifenm > <3c quia inprimis mucilago prodeffe notabatur, hujus 
non adeo paucam quantitatem exiguo tcmporis fpatio ab- 
fiimfit, & fic Dei gratia convaluit. Radices vero melius di- 
gnofcere difcant, quibus in efum cedere debent, ne tam dira 
& interdum graviora contrahant mala, muplaginofaque talia 
fibi commendata habeant, quibus tales aegroti curandi obve- 
niunt. 

OBSERVATIO LIX. 

Dn. D. Viti Riedlini 

Catheterisfrequentiorem applicationemfe- 

quentia mala. 

/~\Bfervatione 24. Centur. VIII. Ephemeridum noftrarum 
^^ Hiftoriam Viri Venerandi communicavi,cui Catheter in- 
fignem omnino pra?ftitituium,qui quippe per tres fere ad- 
huc annos ab iJlo tempore muneri fuo maxime arduo fic prae- 
firit ut omnes vegetam & illi perficiendo fufficientem fene- 
<Sutem mirati, & venerati fuerint > nec unquam ulterius urinse 
excretionem vel minimum impeditam habuit : fed & fre- 
quentior hujus ftimulus, & muci excretio nunquam penitus 
remiferunti quin inhibita h*ec, & cefians ftatim febrim utut 
diariam folum produxit i qua devitia, lllico quaevis fani mu- 
nia iaetus denuo perfecit : donec pmerito vere , febri cum 
frigore antecedente, & hoc excipiente calore tantum autto, 
Ht & deliria fucceiferint, correptus, quin intcrmittenrc cpide- 
mialaboret, vix dubitarit, minus adhuc dubitans, cum hxc 
non tam alternis quidem, aut & quarto diebus,fed o&avo bis 
tam exa&e rediret, ut ipfemet o&onam nominarim, ab ipfo- 
met, mucum m ea, qua ha&enus, quantitatc, excerni, ccitior 
fa&us, cum hic mucus illico fufpedus fuerit : pro febre tX- 
men intermittente vera vel ideo certius habens , quia Correx 
Chin. Chin. tajitum profuit 5 ut tertib per tredecim:, hmc ali- 

Yy 3 <juan- 



' 



35$ Obfervatio LIX. 



quando per quatuordecim dies, & iterum per tres feptimanas 
emanferit febris, licet aliquando & quartanae & quintanae ty- 
pum fuerit mentita : in hoc etiam ab aliis fe difttnguens, 
quod aegrotus quovis paroxyfmo devi&o fic vii es collegit, ut 
aliquoties curiam, aliquando & templum frequentarit : quo 
magis autem hxc febris janv nomeu erraticae merebatur , eo 
major mihi fufpicio fuboriebatur fluxum illum muci> (quem 
mi&ionis pultacea? nomine infigniebam ; quia nec pus verura 
nominari merebatur » & feminis nomen imponere, utut ex 
vafe fpermatico per Catheterem kefo derivan femperfufpica- 
tus fuerim, & copia,& omnis voluptatis in excernendo dcfe- 
&us vetabant, pituitam vero minimepr2efentabat>) minus re- 
£te fe habcre> & tandem, per dlam, quae lintea mundabat, re- 
ferebatur > quod nec dimidium quidem materia? hujus pulta- 
cqx jam excerneret ; cum vero materia? hujus excretionern 
promovere nullo modo poflem , & conicem peruvianum, 
quamvis fub ejus ufu fcbris iemper diutius fuerit inhibita,om- 
nino abhorreret Vir Illuftrisfimus ; febris tandem iumma cum 
vehementia rediit,jamque calor nunquam vel minimum inter- 
mifit, fed in dies auctus, quinquc fere dierum fpatio lenem 
duobus circitcr ^annis ofiuagcnario majorem vivorum nume* 
ro fubtraxit. Docet haec Obfervatio quale malum frcquen- 
tiorem Catheteris applicationem fubfequi posfit ; qua licct in 
illo morbo carere minimc potuerimus, nec hoc tamen impc- 
dirc licuit: quod fi fuccefferit, difficile curatu per hanc obfer- 
vationem tuto praedices; quin vel inhibitam talem mi&ionem 
pultaceam , vel & fponte ceflantem majora adhuc producerc 
mala, ex eadcm dilces : fcbres autem confuetum quartana- 
rum termjnum excedentes , non tam verarum intermitten- 
tiuit, quam fymptomaticarum clasfi, hoccc & aliisedo&us 
cxcmplis, afferere aufim. 

(Ulma AuguflamVind. d.n. Oct. 
A.vj2Q,miJ]tf.) 

OBSER- 



DePulte farinace* rubefcente y vulgo fangvificata. 3 5P 

~~ OBSERVATIO LX. 

Dn. D.Joannis Friderici Henkelii. 

DeFulte farmacea rubefcente, vulgojan- 

gvificata. 

QUamvis hujus univerfi Conditor nullum abire diem patia- 
; tur,quin in theatro naturae prodire jubeat,quod de fum- 
ma fua potentia paritqr ac (apientia teftetur,peculiare tameit 
fpe&aculum praebet illud, quod raro contingit & a receptis 
naturae legibus aberrare videtur. Quod videtur, inquam,fed 
non eft. Quicquid enim de corporibus naturalibus agitur, id 
omne fecundum cauflas>quas dicimt, lecundas fieri>per omnes 
rationes conftat> & ab ignoratis caufis phyficis veris, ad fin- 
gcndas mctaphyficas > divinas vel plane diabolicas rationes 
procedendi locus eo minus datur > quo minus naturae fines 
emenfas habemus, aut proxime fperamus emetiendas efle. 
Neque ideo rara & infolita appetant curiofi>quafi cauflfe (iib- 
fint> quac a phyficarum fenfu eximantur^ idque inprimis ea- 
propter, quoniam circa quotidiana & vulgaria nobis plus fatis 
incumbit, quod perveftigemus, quaeque communi vitae e re 
magis & ex ufu funt : At vero, ne quiequam, quod dies edo- 
cet, prsetercamus, adhaec credula & prodigia facile fibi fingens 
multitudo magis magisque retrahatur £ tot , quibus immerfa 
eft, fuperftitionibus, bene collocant operam phyfici, quam in 
ediflerendis rarioribus naturae operibus & phamomenis hinc 
inde infiimunt. Huc inter alia pertinet iilud , quod anno 
1720. in terris Freybergenfium de pulte quadam farinacea, 
colore rubro, vulgo fangvine imbuta, eveniife non audivi,fed 
vidi ipfe, quodve meretur aliquam commemorationem. Ni- 
mirum fub finem Apnlis fuit>quo DominusPaftor pagi, QaiV 
Sett^emmcr^bOiff/ ad me mifit didtam pultem una cum lite- 
ris, quae>quod de ipfa adtum effet, palam facercnt, ut in caus- 
fas ejusmodi infolitae rubedinis, fi daretur animus>inquirerem. 

Foeun- 



3go Obfervatto LX* 



Foemina quaedam inquilina mane coxit iftam pultem ex fari- 

na triticea & aqua communi cum pauxillo butyri die 31. A- 

pnlis > atque ita eo (enfpeciofam fuperftitiofis circumftan- 

tiam) quem fatalis illa nox Walpurgidis infcquitur. Comedit 

ftatim de ea> quod fatis erat & reliquum ex olla m catinum 

conje&um ad pofterum diem recondit m panario> catino non 

cooperto ideo, ut eo facilius refrigefceret. Altero die, qui 

primusMaji fuit>inde fumfit nonnulla coch!earia,qu* refccil- 

laret comederetque ; reliquam maffam fepofuit m hypocau- 

fto fuper fcamnum orbc figulino coopenens > ceterum nihil 

videns de colore ifto, qui poftmodum tot hominum oculos 

in admirationerft rapuit. Eodem die verfus vefperam recur- 

rit ad catinum > ecce tum in oculos ipfi incurrit rubedo qua> 

dam ad marginem fui ferculi > ad digiti longitudinem fere fe 

extendens > horret & contremifcens confugit ad hofpitam^ ut 

fecum, quid hoc fibi vellet, perpenderet. Haec, fanguis, ait, 

ex naribus ruis forfitan in pultem deftillavit : llla negat & per- 

negat 5 fe hisce diebus 3 qu;bus haec contigerint, ha?niorrh?g am 

talem expertam effe> & reponit catinum apertum in priorend 

locum Seqnenti mane color purpirreus mcrementa m lon- 

gum latumque fumferat, quin iis> qui ipedtaculi hujus vifendi 

gratia convenerant,omnibus ad oculum fere mcrcfat ; ut igi- 

tur res, quo tandem rediret, appareret> pulte inta&a mifla, m 

panario reconditur. Brevi : rubedo per duos inde dies non 

folum ad marginem fc expaudit latius>fed & in medio pultis ; 

ubi antea nihil adparuerat, guttatim efHorefcit. DominusPa- 

ftor, ex quo de miraculofa hac fangvificatione per rumoren 

inaudivit, adit di&am mulierem> videt> quod audiverat> 8 

quantum fibi licuerat> expifcari de iis> qux circumftant rem 

omni circumfpe&ionc fatagit : At nihil comperire potuit 

quod lumen accenderet rationi > in phaenomeni hujus rationi 

fibique obfcurioris cauffas anxie inquirentis utut nihil omi 

fent, quod de aqua> farina> butyro> fale, utpote pultis ingredi 

cntibus, quaefuennt, tumde vaforum quahtate & puriratc 

quibu 



De Pulte farinacea rubefcente, vulgo Jangvifcata. 361 

qulbus puls co&a & confervata fuit, porro de improvifo ali- 
quo peregrinorum v. g. fangvinis guttarum aut alius fucci ru- 
bri illapfu,ut & domicilii,inprimis locorum co&ionis& afler- 
vationis difpofitione &c..non negligenter quaerendum & in- 
fpiciendum erat. Hoc unum ammadvertit ille, domieilium* 
in quo hsec a&a vifa funt, effe vaporofiim, fqualidum , quale 
plerumque corum,quibus res angufta domi eft,reperitur : Et 
quod animum mulieris attineret, exerere fe illum ad fuperfti- 
tiones prse multis compofitum & adeo facilem, ut tota fuiflet 
in advenientibus convincendis, apparere in pulte cruces, gla- 
dios & talia, qualia mentes timidae in rebus improvifis prar- 
occupatae fibi fingunt. Quo inftin&u, nefcio, linteum, mate- 
ria itta rubra oblinitum folis radiis expofiiit, exficcatum ver<* 
nulla opera,quam lavando illi dederat,priftinse albedini planc 
potuit reftituerc. Sexto die puls cum catino i Dn. Paftorc 
jid me mittebatur, ut in cauflas, effe&us, horumque nexus in- 
quircrem atque ita officio, quod phyfici cft, quantum per ex- 
perimcnta nonnulla licet, defun&urus. Primum perfvafum 
habeat le&or , pultem memoratam per dimidiam forte ipfius 
fuperficiem inprimis a latcrc aliquo vcrfus medium, albis in- 
taminatisque hinc inde interftitiis, colorc rubro, non quidem 
ad fangvinis, fed potius ad faturatioris fucci betas rubrae colo- 
rem accedente , miro modo tin&am ad manus mcas perve- 
nifle, meque illam pro indaganda veritate in loco convenien- 
ti per aliquot dies aflervaflc. Primo ftatim intuitu rubedi— 
nem in incremento adhuc verfari non temere praefumebam ; 
quod ut eo certius comperirem, loca adhuc alba & £ ruborc 
inta&a reli&a parvis virgulis quafi circumfepiendo diligenter 
notabam, feponens catinum in locum humidum & temperatc 
calidum,qualisfermentationi,lubtilisfimo,quod hic fubeft,na- 
turae ncgotio optimc convenit. Poftero dic ruborem in haec 
circumfcripia loca irruifle & fequentibus diebus magis magis- 
que fe expandifle, quin alicubi guttulas rubcllas aliquas, cum 
reliquo ruborc non conncxas , infuper tenues & pellucidas* 
Obferv. Acad. N, C. CenU X. Zz de- 



$6i Obfervatio LX. 



clenuo propullulaffe,diftin£te animadverti,idque jucundisfimo 
meofpe<foculo,quodnatur#circahocnegotium adhuc negoti. 
ofe operationibus diflMm adeffe,contingeret.Hinc certus affir- 
marequeo^rubedinemultradiem duodecimum nonincreviffe, 
quin ab eo in fufcum mutatam adhaec totam maffam fitu pri- 
mum fiibflavo & fubviridi > tum lanuginofo , veluti verficolori 
pelle obdu&am atquc ita dignam , qua? rejiccretur, fuiffe fa- 
ftam. Quod confiftentiam ipfius attinet,eam ftatim, maffam 
ejus hinc indefcindcndo,inveniebam inter tenuem & denfam 
niediam, ab ea tamen partc,ex qua foemina ad recoquendum 
efumque fibi nonnihil fumferat, magis colliquefa&am. Ne- 
<iue plus, quam ad calami fcriptorii forte crasfitiem penetraf* 
fe rubedinem in interiorem maffam, eft, quod curatius pcr- 
fcrutatus fiim, aut fi alicubi, quod a latcre, quo rubedo ince-; 
perat, obfervavi, radices cgiffet altius,plurima tamen interior! 
talem faciem prae fe ferebat, qualis, h. e. albicans in pulte fa*-, 
rinacea folet confpici. 

Haec confideranti in mentem mihi veniebant plura alia< 
naturae huc fpe&antia phaenomena, quae aeftas hujus anni pro- 
tulit, Quorum inter pifa funt,quae non ita multo ante h. e.i 
eadcm seftate, apud Lipfienfes aqua communi co&a, colore 
rubro tin&a apparuerunt, quorum ad me nonnulla transmiffa, 
fuerunt, Ad hxc fuccurnt mihi palus quaedam apud Merfe- 
burgenfes, non quidem fcaturiens, quam potius idque ab a- 
quisfaponatis interdum confluens, quam viginti quinque ab- 
hinc & quod excurrit, annis, seftate aliqua ita rubram fa&am 
vidi, ut non aliter ac fanguine polluta, aut in eundeni con- 
verfa videretur. Ut taceam exempla aliorum, quae autoresi 
hinc inde memoriae prodiderunt, quorum inter D. Schulzius 
Profeffor Thorunenfis de aqua fangvinea Mariebergenfi, vul- 

go, wn &em fm^lut »crtt>ant)e(ten 235affer tupMvienbttQ 

difpntationem publicavit. Haec commemoranti mihi incidit 
ftatim in mentem illud, quod ejusmodi naturae rariores effe- 
ttus> quantum ego quidem memini, non nifi iis tempori- 

bus 



De Pulte farinacea ruhefcente, vulgo fangvificata. 363 
bus e. g. menfibusMaji, Junii & Julii,quibus natura circa cor- 
pora vegetantia aliaque maxime negotiofa atque operola eft> 
eveniant. Igitur caufas dari, quare ifti non hieme, non fole 
remoro, neque atmofphsera frigida expe&andi veniant, econ- 
tra appropinquante fole> incalefcente aere & fub fyrio facilc 
fuboriantur>quis non videt ? Quamam vero cauflae hic pre- 
fumi pofliint afi^ quam tales> quales materiae fubftratae poftu- 
lant,h. e. naturales,feu fecundae di£ta?> inter quas & memora- 
tos effe&us non per fpeciale Creatoris decretum, fed per ab- 
folutisfimam rerum necesfitatem datur vinculum & connexio? 
Quin quod^hoc unum fufficiet, quo & a priori demonffretur, 
quam non habeant ifti, qui ad miracula, commune illud igno- 
rantise afylum,confugiunt>& quam rationi confentaneum ma- 
xime fit, docere, Creatorem, aut fimavis,naturam obconcur- 
fum.caufarum quarundam ita & non aliter, quam prout agir» 
agere pofie. Eadem ex ratione, rubedinem pultis a causfis 
cxternis v. g. ab afperfione aut inftillatione rubri cujusdam li- 
quoris ortam fuifle minus credibile eft > Caeterum hoc modo 
rubor fuccrcfcerc neunquam potuiftet , quod tamen fere ad 
oculum contigifle> plures mecum conteltari queunt. Nequc 
iftud : Similc procreat fui fimile, de rerum coloribus,fed tan- 
tum de earum eflentiis explican poteft, neque ccrafo aut beta 
rubra in corpore animali reddunt fangvinem,uti vulgus a tin- 
ftura iftorum rubicundisfima> utpote fangvini fimili > folct 
concludere > fed colores> qui per incrementa eunt> fubortos 
femper certo autumamus in iis corponbus, quorum vel mix- 
tionem vel compofitionem iftos mgredi minime videmus. 
Ubi eft rubor in chylo > quem tamen in fanguinem vergerc 
omnes novimus ? Ubi in femine visiditas, fegetis incompara- 
bilc ornamentum ? ubi aureus ifte color in Sineafium malis, 
& hyacinthinus citriorum ornatus ? An e terra nigra, plantis 
fingulis communi ? aut e feminibus> quse colonbus non fu- 
perbiunt, fed plerunque la<5tefcunt ? aut fi quid in experientia 
opinioni tuar favere cxiftimes , fac quaeio vidcamus pultem 

Zz % fari- 



3<*4 Obfervatlo LX. 



farinaceam cruoris aut alius liquoris colorati guttulis infe&am 
«lterius latiusque rubefcere : Immergas ceraforum alborum 
vel femina velradices in fanguine fcle&iflimo 3 nunquam lfta 
cx rubro nigra obtinebis, nifi fores mihi plus quam maximus 
Apollo. Inveni forte fortuna elegantiflimum ultramarinum, 
idque fine adjumento lapidis Lazuli aut alius fimilis materiae 
per fc coeruleae, quin ex rebus fimpliciflimealbis& per nudam 
duarumcommixtionem 3 adeo,uteonihil tam mirum,tamque 
jucundum eirca colorum produ&ionem videri poflit. Inve- > 
nienturplura ab iis,qui cum celeberrimo Boyle non negligen- 
dumcirca colores negotium 3 altioris habere curx dignabuntur, 
Quocirca fiibeffe aut potius fuboriri caufas intrinfccas, rubedi- 
nem 3 quae alias non inerat, eificientes re&e exiftimo ; neque 
habeo 3 quod recurram ad centies biscoftum illud metaphy- 
ficorum Potentiale, quo nigra albis, quadrata rotundis^rotun- 
da quadratis 3 brevi ; omnia omnibus confufiflime contineri 
fomniant, Fermentatio id fuit, qua rubedo pultis noftrae pro- 
diit i fermentatio eft, qua rubedo talis & alias obtenta fuit, & 
in pofterum obtinebitur. Eft autem hoc naturae negotiuni ! 
tam arduum tamque efficax, ut naturalium corporum perfcru- ■: 
tatorem eo nihil habere deberet magis induftrium in-i 
gemofumque. Per illammixta deftruuntun corpora defor- 
mantur, atque eo ipfo producuntur nova, prionbus vel fecun- 
dum texturam 3 velcolorem 5 vel odorenbvel adjundta alia pla-i 
ne diflimilia. Ad hujus fententise veritatem docendam noi* 
inhaerebo multum illi argumento, quod fupra jam innui, nem- 
pe quod ruber pultis color per plures dies,idque nonme tan- 
tumfed aliis curiofisconfpicientibus, incrementa ceperit, & 
quod in alia pulte, quam fanguine & fiicco beta? rubrae de in- 
duftria illiniveram,experiri talia & videre non licuerit. Sed> 
quamvisineo fine exceptione acquicfcere poffent naturaecu- 
riofi, fuperaddam tamen alterum, quod quidem ab iis jure ex- 
fpe&ari inficiari nequeo. Dum nimirum hsec agebantur, 
|uffiper Dominum Paftorem, mulierem iftam denuo coquere 

pultem 



De Vultefarinacea rubefcente, vuJgo Janguificata. 3 6% 



pultem cx cademfarina, eadem aqua, in eandem confifteii- 
tiam, & quantum fieri poffet, priori fimilem. Fecit, quam 
potuit: non potuit autem itaaccurate, circaconfiftentiamprae- 
ftare juffa, ea in re,quse vcl fubtiliffimo philofopho faceffit ne- 
gotium : Nam ut taceam , ipfam , prioris maffie farina non 
extante amplius, fumfiffe aliam farinam, puls noviter co&a illa 
non parum denfior erat. Hoc non obftante experimenta cum 
illa inivi, dividens maffam in quatuor partes; &cum probe 
meminif&m , quid aeris ad fermentationes valeat concurfus* 
(cpofui fingulas fingulis locis, ficcitate & humiditate, fngidita- 
te & calore differentibus. Ecce quarto dis duo corum exem- 
platiaobveniebant mihi , guttulis rubicundis inter fitum gri- 
feum & comatum fuperficietenus hinc inde notata & ernican- 
tia, ut mihi non temperarem , quo minus mens in ro t<pfWL<x> 
erumperet. Igitur feponebam quseque in fua loca, exfpeftans 
rubedinis incrementa, quae non immeriro praefagiebatn ani- 
mo : fed fallebar in hoc, quod neque quinto die, neque po- 
ftea rubedinem invenirem expanfam^ied potius totam pultent 
m fua foperficie magis arefa&am, nequeutin priori extabat, 
ita coIliquefcentem,quin quafi cornea pelle obdudtatn» atque 
itaineptam, quae hic defideratam promptam fermentationem 
fubire potuiffet. Brevi : fucceffum rubefcendi quidem non 
obtinui , fed ruborem idque in aliis pultibus eum in finem a 
me co&is repetito obtinui , eumque talem , ut elegantiffimo 
Carmofino nihil cederetj neque plures ob caufas ad incre- 
menta ruboris perveniendum erat. Primo non parum mo- 
menti fitum elfe juSico in proportione ingredientium, aquae 
imprimis ac farinae , atque ita in co&ione, qua non exiftcnte 
plane eadem, tempus fermentationis non idem incipiens eft> 
& quod in pulte a muliere fecunda vice co£ta obfervavi, ejus- 
modi maffa, co&a nimis, in fuperficie prius arefit & fitu ob- 
tegitur , quam quod pun&um rubefcendi promte affequatur. 
Deinde quantum in hoe differant aquae, farinac ipfa?, butyrum 
&c. expamere verbis non polfum. Quid ajam de aeris, pro- 

Zz 3 fe&o 






$66 Obfervatto LX. 



fe&o non per dies folumfed & per horas mutabili ac pcr 1 or- 
ricellianum tubulum demonftrabili temperie ? quid de parti- 
culari domiciliorum, camerarum, vel cellamm difpofitione» 
fecundum diverfitatem foli exhalationum, apricitatis, plagae & 
fitus cirta corporum ibi reconditorum mutationes diverfiffimc 
concurrente ? quid de vafis terreis tam novis, quam per mul- 
tum ufum hifce vel illis particulis fubtiliter impraegnatis, quin 
fvalidis ? certc hic delitefcunt tantae fubtilitates,quam vix Ar- 
gus aflequi valet; & fi quid unquam evinci poteft,in caufa fer- 
mentationis, quin colorum indu&ionis in genere, maxime lo-^ 
cum invenit illud : Minima circumftantia rem variat, minimus 
& oculos fere fubterfugiens atomus interdum mixta deforrnat 
circa colorem s minimae qualitatis & ad rem pertinere minus 
vifae defe&us impedit effe&um operantis non raro , utut vicc 
plus fimpliee jam obtentum. Quis crederet differentiam,quas 
in conficiendo fupra memorato clegantisfimo ultramarino,in- 
ter fpiritum vitrioli eumque fimplicem & re£hficatum & mtcr 
oleum ipfius intercedit, nifi hinc vel illinc fpe colorem ifturri 
obtinendi quandoque plane fruftraretur ? Sed mexpcrtis 
narrantur fabulae ; experti vero plus jam norunt, quam quod 
hic dicendum venit. Interim mirari definant ifti, quibus ta- 
lia nunquam vel raro vifa funt, neque expcrimenta hunc iv. 
finem inftituta ex voto fiiccedunt ; quoniam tam multa , taii- 
taque, quae non in noftram poteftatem cadunt aut circumfpe- 
ftionem , hoc in negotio concurrere videmus. Latisfimiu 
campus & inexhaufta effe&uum ubertas fermentatio eft j e- 
contra tanta vitas noftrae brevitas, animi ad plura,inania faepc 
diftra&io; & quod maximum,in quotidianis obfervandis ad- 
notandisque tam defidiofus mortalium genius eft, ut mirurr 
mihi minus vidcatur, paucisfima fciri, & vix ad limen natura 
palatii perventum effe cum iis, qui in interiora jam penetraf 
fe fibi blandiuntur. Ceterum hoc fibi capiant fuperftitiofa 
mentes, ne adco faciles, ac ha&enus, fint in fingendis fibi ea 

run 



De Pulte farinacea rubefcente, vulgo f angvificata. $67 

rum rerum causiis praeter-aut fuper naturalibus,quas abftrufas 

imo a fphaeris fuis alienas efTe diffitcri nequeunt : Intelligant, 

auam ridiculum fane fit, provocare ab ignorantia caufTarum 

fecundarum ad immediatas Numinis dire&iones > quafi vero 

naturas vircs omnes & effeftus adeo perfpe&i & familiares 

nobis fint. Minimum non irafcantur religiofi fimplices 3 quan- 

do hac ratione argumenta fibi demi vident quse in percellen- 

dis ad religioncm animis pro efficacisfimis reputant. O fi 

cordi haborent mortales ea, quae omni die locoque eveni- 

unt j profe&o fatis haberent, quo ad verum veri Dei cultum 

ducerentur, neque miracula fingendo rem optimam h. e. ve- 

ram divinamque prudentioribus ludibrio exponcrent. Aft ita 

comparatum eft cum humanis ingeniis, utfamiliaria iftis vi- 

lefcant, rariora defiderentur 5 ad veram frugem neque per h#c 

neque per illa redeuntibus. DEus admirandus in omnibus 

uisoperibus eft> & inperfcrutabiles femper humanae rationi 

■nanent intimi eorum nexus> non nifi paucisfima eaque tan- 

um fuperficiarie affequenti ! Non in cajos exfurgens cedrus, 

ed humillima hedera teftatur, Numen effe. Quid pultis ali- 

:ujus infblita rubedo erga pratorum fylvarumque fmaragdi- 

lam viriditatem ac tot mille florum incomparabilem elegan- 

iam ? quid pauca erga multa ? quid periturus color praeSer- 

atoris noftri inaeftimabili purpura ? quid illa> quse extra nos 

iunt, cum iis 3 quae in nobis experimur, ut meminerimus, ut 

encremur> ut adoremus primum illud Effe 3 nos jubcant effi- 

acisfime. Abfit igitur 3 ut derogatum quicquamDeo perhanc 

emiraculis fententiam effe alicui videatur, quin potius, fi 

)eum creaturam aliquam h 4 e. hominem ita artificiofe fabri- 

iri, iisque facultatibus inftruere potuiffe eredimus 3 quibus ille 

on modo rerum effentias* formas acnexus aliquatenus diju- 

icare 3 fed in rarioribus operibus ac phaenomenis naturam af- 

qui atque difponere valet, gloriofum magis ipfius nomen 

ddi, re&e exiftimabimus. Quid quod> ne per lineam qui- 

dem 



368 Objervatio LX. 



dem hancce meam promovco, nifi in Supremum laus <& ho 
nor omnis redundct. 

(Freiberga Hermund. AuguJlamVind. 
d. Jf. Qttobr. 4* J72o, mtffa. ) 

OBSERVATIO LXL 

Dn. Lic. Joann. Matthise Mulleri. 

Dejheplusquam offiogenario apoplexice pro 

ximo, convuljionibus epilepticis vehementisfimis tafio % 
ex infperato fanitati reflituto. 

Clvitatis hujus quidam ex primariis o&oginta tres annoi 
habens, lautc alias vivens 5 per totam fere vitam fanus 
nifi quod interdum quasdam podagra (fene&utem (a) faepii 
promoventis) fenfiffet moleftias, anno 171 6. menfe Maj 
maxima fenfuum omnium externorum, ut & fingulorum icr 
fus interni (b) effeftuum correptus fuit hebetudine, cum a< 
jun&a aphonia, vcl potius oLi/cluMcl , (c) quam convulfiom 
epilepticae excepere vehementisfimae omnibus adftannbus 1 
tales (d) vife, ita, ut fecunda vice ipfi ceu agonizanti bened 
ctio impcrtiretur facerdotalis. Aft Divinac clcmentiac placi; 
remediis e. gr. venaefe&ioni in pede inftitutse 3 veficatoriis n- 
ch£ & brachiis applicatis , cephalicis, caftorinis, volatihbi> 
externis itcm balfamicis & fpirituofis &c. ita benedicere > i 
prseter omnem expe&ationem fefe recolligens ad hunc usq- 
diem fenus vivat. Nonagenarius alius per decennium epi)- 

ptks 

00 Mich, Ettmullei. Do&. Pra&. part. 2, c. 9, p, n\ $64. (b) l 
Joh, Bohn. rircul. anat. phy f. prcgymn. 39. p. m. 435-. feqq. D Joh.C* 
thoft, Berger, Pnyf. Med # A&. Erud. Lipf. ann. 170 1. menf. Nov. p.4 J. 
(0 Joh. Jonfton, 5yntagm. univ. Med. pra&. L 5. t. 7. §. 6. p, ta.Jh 
(d) id. ib, t. 2. c.7* art.2 # p. m. 744. Ettmull. L c. c.7. p. 111.279. D* 
Sennert.Praa.Mcd. Li,p.a.e*$i. p.mv6o6, D^CaroLRaygcr.Ei» 
Nat. Cur* Dec t i, ann. 6. 7. aum 4 au. p* )ir # 



De totiusfamilU delirio, ab efu cicuta^ curato. 3 69 
pticus~eodem anno folo fontis Kupierzeflenfis ufu malo 1II0 
fuit liberatus, cujus mentionem feci in pojntiouatioue prima 
de modo nominato fonte Soterio, (0) 
(0 Cap.f. obU?. p.2j. 

OBSERVATIO LXIL 

Dn. Lic. Joannis Matthise Miilleri. 

De totius familice delirio^ab eju cicutce* 

curato. 

Ckutam venenum effe naturae humanae infenfisfimum, & an- 
tiqui & recentes referunt fcriptores, (a) & quidem acre, 
fuis aculeis membranam ventriculi potisfimum feriens nerve- 
am D & fibras ejus circulares ad violentam irritans conftri&io- 
nem, maxime circa ventriculi orificia, ubi nervi apparent in*- 
figniores> prsefidem fyftematis nervofi in furorem agens,& cor 
m confehfum rapiens: (£) Cujus vehementiam die 8.Decem. 
17 18. etiam expertus eft Frid. Vogt quinquagenario major, 
civis & quondam piftor hujus loci,cui res angufta domi,cum 
ambabus 17. & 8- annorum filiabus & uxore, hsec opiparc. a- 
liquando vivere volens cum carne paftinacam & petrofeli- 
num>aft infcie fimul hanc quoad formam fimillimam (c) cicu- 
tam coquit, quo omnes auda&cr vefcebantur ferculo > inter 
Obferv.Acad.N.CCeM.X. Aaa co- 

(4) Oribas.Med # ColIe&. 1,u. p.m. 42^ c. Aet. tetr.i. ferm. 1. p; 
m 58. f. Pedac. Dioicor. Herbar. 1. 4. c. 7f. p. m. 288« Theophraft, 
Hift. plantar. I.9. 017. p.m. 124. Joh. Ruell. de Nat. ftirp. 1.$. c.n$. 
p. m. 718. Sim. Paul* Quadripart. Bot. clafT. }. p. ra* 265. Thom. Pan- 
cov. Herbar. p. m. 118- Bald.Tim. a Guldenklee Ca(. Med.4. I.7, p. 
m.;io, D. Frid. HorTmann. Clav. Pharm. Schroed. 1. 4. f.i. $. 109. p # 
m. 441. D.Joh.Jac.Harder, ObC Anat.Praft, D, Jofeph. Lanzon. 
Diflert.Med. de cicut. ad DJoh.Jac.Mangett.Biblioth. Med. Pr 1. 
18- p. 8ofc (Jf) D. Joh. Jac. Wepfer. Tr. de Cicuta aquat. 16. p. 7^ 
(0 Ettmiiller. Sctuoeder, dilucid. part ♦ u f» 2« p. m. UU 



370 Obfervatio LXlh 



, 



comedendum autem, appetitus viro, mox filiae majori, tu 

uxori & denique filke minori ademtus 3 fauces urebantur, an- 

xietas prsecordiorum cum refpiratione difficili ubique urgebat, 

quorum fymptomatum caufam placentulis mellitis, quibus 

juxta hujus loci confvetudinem circa hoc tempus filia minor 

donata fuit, & omnes brevi ante coenam pafti funt : no&u de- 

lirare inceperunt* vicinis concurrentibus, iilia major aliquoties 

€ feneftra profiliit, Chirurgus vocatur 5 hic ad tantum morbum 

Indagandum minus fe fentiens capacem, fequenti die me ad 

patientes fumme delirantes, torvumque vultum prae fe fcrcn- 

tes duxit 5 meam defiderans fententiam; moventi ergo in mor- 

bi ejusque cauforum inquifitione quaeftionem, qualem coenaf- 

fent cibum ? refiduum ejus mihi monftrabatur odore admo- 

dum naufeabundum. Hinc ftatim intelligens cicutae vene- 

num fimul fuiffe hauftum, fine mora vomitorium (d) ex pulv. 

ipecacoannh. exhibui>&cum nullus inde fequeretur cffeSus,! 

illud in majori repetii dofi, pingvemque largiter & fepius fu- 

perbibendum fvafi potum ; poft fufficientem vomitum mix- 

turam ex mucilag. fem. cyd. bol. arm. corn. cerv. phil. ppt. 1 

unic. foff. extr. chaerefol. &c. & pot. ex hord. exc.raf. corn. 

cerv. fcm. anis. pafful. min. cinam. &c, tandem fpir. G ? ! 

volat. (*) ordinavi> fic benedi&ionc divina tota fervata fuit 

familia. 

Aliud delirium melancholicum apud fplendidae familiae 
perfonam ante i2.annos cum intermixtis quibusdam infulti- 

bus 

00 D. Wepf # ]. c p. 796. feq. Paul 4 iEginet. de reMed. L f. c. 41, 

Ih m, f 47. a. Aet, tetr, 4. C u c. 6$. p. m. 645. e, A&uar. meth. Med. 
♦ f. c. iz. p. m. 28f 4 h. Aur. Corn. Cels. de re Med, 1. 6. c. 27. p. m # 
107, a. Tim, a Giildenklee l c D. Georg, Wolfg.Wedel, Compen. 
Prax. Clin. exempl* ad Tim. alleg. caf. p. m. 181. &c. &c. (e) Ex 
Rob, BoyL Phil,experim. exerc. f. §.i6 # p^o8» D,Matth,Blaw. Eph. 
Nat. Cur, cent» 1« obf 4. p.ji # 



De extraordinaria per tujjim rejefla materia. 371 

bus maniacis^/) intra aliquot feptimanas , (g) hujus anni 
vero initio cinnabarinis, martialibus, arcan. dupL Mynf. &c. 
praemiifa larga venaefe&ionc paucis, Altisfimi ope>a rna iteruoi 
felicisfime fuit fublatum diebus. 

(/) Raym. Joh. Fort. ConC & Refp. Med. Tom» 2. cent. 1. Mang. 
1, c. I.11. p.2?o* Via.TrincaveIl. conf. 11. l.i. p. m. ji, f. fg) Dec„ 
a, caC 4« ttafitatul. de Effract Cran* anncx, p, 16. 

OBSERVATIO LXIIL 

Dn. Lic. Joan. Matthia? Miillcri. 

Zte extraordinaria per tuffim rejefta 

materia. 

CAlculorunfper tusfim proje&ionem apud propriam tha^ 
lami obfervavi confortem > (a) & longe curiofiorem ini* 
tio hujus anni menfisFebr. per tusfim excretionem calcis cuni 
pilis vaccinispermifta^quali fabri murarii uti folentjdecendio 
ante beatisfimam analyfin apud filium fedecennem dile&isfi- 
mum. 

Aaaa OB- 



(4) Dec. cit. h obf. 2. jn fchol. p. f. conf. 99? ♦ _D. Matth, T ling. 



D.Frid.Lachmund. D, Mich. Bernh. Valent. D. Dan. Dorften. D, 
Joa. Franc. D. Ambr, Steegm„ D. Joan. Lud. Hannemann. E,N& 
Dec. 1, a. 4- f . p. 236, a. 6.7. p. 176. Dec. 2. a. 2, p. 378. a. 3, p. if 3, Dec* 
3« a. 3. p. 88. a* 4, p. 228. a. s ♦ 6. p. 126. D, Joan. Nic. Pcchlinum Obft 
rhyf. Med. 1. 2.obC 4. Rich* Morton. Phthifiolog* 1, 3, c. 6, Manget. 
l c. t. u p. 37 8, t. 4. p, 160, Paul. #ginet« 1, c t 1. 3. c. 25. }i. p* nn 447* 
g.4>r t c f 3cc. 



37* Obfervatio LXIV. 



OBSERVATIO LXIV. 

Dn. Lic. Joan. Matthise Miilleri. 

De pqffione iliaca cum excrementorum foetir 

dijfimorum vomitibus aliisque deleteriis fymptomatibus y 
optimo fublata fucceffu. 

Olngularem alvi fegnitiem honeftae, alias fanae uxoris jam- 
*^ dum notavi,(#) quae raro ante 10. vel 1 5tum diemad ex- 
crementa alvina deponenda confvevit. Plurimi autem citra 
fanitatis detrimentum occlufam hanc portam per tantum & 
etiam minus temporis fpatium ferre nequeunt : Sic anno 
1716. menfe Aprili puerulus illuftris deEyb 3. hebdomadum, 
& 171 8- menfe O&obri mercatoris aliquot menfium filiola ob 
alvi obftru&ionem & tormina vehementisfima gravisfime de- 
cumbebant > illi poft enematis applicationem globulus pilas 
luforiae minoris magnitudine ex tenaci mucilagine contortus, 
huic vero pilorum ultra ulnam longorum glomus cum ftriis 
albisj quafi filis lineis putridis, utrinque ingenti cum ftrepitu 
& fuccedente fanitate excernebantur : Et anus ruftica per no- 
vem dies iliaca, excrementa evomens ann. 17 16. menfe Aug. 
lolo aquae Kupferzellenfis copiofo hauftu feliciter evafit: (b) 
O&ogenario item major anno 171 8. menfe Julio hujus aquae 
balneo aliisque remediis a pertinaci alvi ac veficae conftipati- 
one bono cum Deo convaluit. (c) Alias ut taceam, duas tan- 
tum adhuc addam notatu dignas obfervationes virorum ultra 
40. annos habentium* anno 17 17. periculofisfime (<s?) hoc 
tnorbo aegrotantium : Vit enim illuftris menfe Majo tormini- 
bus, ficut anteaaliquoties* vexatus fuit dolorofisfimis > jam 

cum 

(4) Dce* c*Obf.i« Infchot, p*f. (b) Defcript. m 4 hujus font. c. 
f, obQ ] 4 p 4 18. (c) Contin. m# de ifto u c* ^ obfl 7»p. i^. (d) Hip- 
pocr. Aphor* io* fe£h 7* 

L 

J 

i \ 



Depajjione iliaca cum excrementorum fietidijjim. &c. 373 

cum rutitibus ftcrcoreis 3 qua* convulfiones epilepticae vehe- 
mentisfimae 3 per triduum durantes 3 mortemque minitantes 
praefentisfimam, exceperunt. Ego vocatus praeter interna^ve- 
ficatoriis ac clyfteribus fepius reiteratis> miniftranteChirurgOj 
Divina Benedi&ione fanitatis reftitutionem promovi ; alvus 
cnimDominiPatientis^fine fenfu adhuc jaccntis 3 tandem fatis 
largiter fuit aperta 3 ac excrementis foetidisfimis & copiofisfi- 
mis exitus conceffus j fic convulfionibus celfantibus vircs 
paulatim recupcravit. Menfe fequente Junio Officialis hic 
habitans, poft aliquot dierum alvi tarditatem, colicam pafTus 
eft fat vehementem, cum diftenfione abdominis intenfisfima, 
pnecordiorum anxietatibus, vigiliis &c. hoc in ftatuenemata 
emollientia atque ftimulantia,ung. arthanit. cum epith. emoll. 
infuf. laxat. Managet. cum pulp. caff. rec. extr. &c. ied omnia 
fruftra ordinavi j poftero enim die vomitus fupervenere fter- 
corei cum mali potius augmento , quam decremento * hinc 
cum clyfmatibus aliisque externis, item cum ol # amygd. du!c. 
vin. malv. fyr. alth. &c. pulv. magnes. acuat. &c. uti apud 
alios fimiles tam periculofos morbos habentes, fedulo ac feii- 
ter continuavi ; lerna enim malorum per infenus guttur eje- 
£ta abdominis conciliavit detumefcentianb morbiq; fugam. 

OBSERFATIO LXV. 

Dn. Lic. Joann. Matthias Mulleri. 

De finis Jpasmo interno periodico, paffioni 

hyftericx perqtiamfimili, 1;. annos durante>tandem 
feliciter fublato. 

CUffocatio quidem uterina periodica quotidiana apud 20. 
^ aliquot annorum ancillam ante biennium in praxi mihi 
occurnt curanda & curata, fequens tamen cafus multo rarior, 
nimirum : Joh, Nic. Vatter urbis Leutenburgenfis inPrincipa- 

Aaaj tu 



374 Obfervatio LXV. 



tu Schwartzenburgico-Rudelftadtenfi civis fpe&atus & aluta- 
rius, ultra 13. jam luftra vivens, tribus ultimis autem integris 
fpafmo interno abdominis & pe&oris periodico , hyftericae 
pasfioni admodum fimili, (0) ha&enus laboravit > fingulis 
enim 14. diebus ftata hora rugitus in abdomine percepit,cura 
motu cujusdam globi ibidem impetuofe agitati , & doloribus 
contorquentibus vagis per 6. priores horas durantibus, cibiqj 
faftidio totum paroxyfmum comitante ; poftea accesfit prae- 
cdrdiorumanxietas,cordis palpitatio* refpiratio dif£cilis,colli 
contra&ura, & tandem lipothymia, ad horam usque 1 2mamj 
poft hanc dira hsec mortem fsepe minitantia fymptomata pau- 
iatim remiferunt,& hora 18. in pe&ore poft 24. horas etiam 
in abdomine ceflarunt, remanente aliquandiu totius corpons 
lasfitudine. Contra hunc gravisfimum morbum a ccleberri- 
mis Dominis Medicis aliquot in locis auxilium quidem anxic 
petiit, fed fruftra, donec fama fontis foterii Kupferzellenfis al- 
le&us, finito^o. milliarium itinere, anni praecedcntis die 25-. 
Julii huc veniens confilium a me efflagitavit : Cui praemisfis 
praemittendis ufum hujus fontis in-& externum fuafi,cum me- 
dicamentis cinnabarinis, antifpasmodicis, martialibus, item ex 
lumbricis &millepedibus paratis,interpofitis etiamaliquot le- 
nioribus laxantibus, &c. hisce per 4. hebdomadas continuatis 
paroxyfmus fecunda vice plenarie emanfit , qualis eman- 
fio multis annis non contigit. Sicque ab hoc morte minus 
tolerabili adfe&u liberatus Benignitatem Divinam devote cele- 
brans fumma cum Letitia domum eft reverfus. 

OBSER- 

00 Confc Joh.DoLEncyclop. Med. dogm. 1. f. c. 2 4 $. 2. p.m. 48$. 
Thom, Willif. Patholog* cerebr. e, f . p. 77. Thom. Bartholin. Cent. 
1. hift. anat.45 1 . PhiL Hoechftettcr* dec* 4. caf. $♦ p. i2f. Ettmuller, 
doftr, pra&, part.3, p.m. 28. Pechlin, I. c. Manget, L c. 1, 16. p. 611. &c 



De caladis per lumborum fcab iem excretk, 375 

OBSERVATIO LXVI. 

Dn. Lic. Joann. Matthiae Miilleix 

De calcuh per lumborumfcabiem 

excretis, 

MUficus hujus loci menfeNov. 170 j, dolorem nephritkum 
praefertim renis finiftri paflus eft intenfisfimum>tandem iti 
ejus regione puftute eruperunt,exquibus calculi exprimeban- 
tur, illis fimiles, qui cum urina fuerunt excreti 3 puftula* in cru- 
ftam fcabiofam ardentem degenerarunt; fequentibus tamen re- 
mediis e.gr. oc. #• pp. arcan. ¥*cinnab. nat. Gfim. columb. 
¥ volat. fl. 0*. balf. peruv. &c. it, unguent. dolor ifte>bencdi- 
cente Deo> cesfit. Ann. 1 7 1 5 . menfe Oftobr. it. 171 9. men- 
fe Augufti iterum colica afflitfus fuit nephritica> fed fine cal- 
culorum ad cutem penetratione. 

Sicut hic calculi duplicem invenerunt viam, fic Caffellis 
anno i7co.urinae excretionem per viam duplicem> urethrani 
& perinad fiftulam animadverti. 

OBSERFATIO LXVII. 

Dn. Lic. Joann. MatthiceMulIeri. 

De viro re/pe$he impotmte,poft dhortium 

&hiitum matrimonium fecundum bina vice 
gignente. 

IOh.Leonh. Jacobi a pubertatis annis nullum paffus>in natu- 
rali ftimulo ad rem veneream, vel mentuk ere&ione> defe- 
&um> Anno 1714, nuptias celebravit cum cauponis Forchten- 
bergenfis filia > bonamagis> quam perfonam , amante > hinc 
fponfusfponfeaverfionem atque contemtum percipiens, ami- 

citiam 



37<S Obfervatio LXVll 



Citiam conjugalem per copulam camalem prasirare ncquiviti 
cum aliisjUt credidit, fi licuhTet, ad coeundum fufficiens. Cre- 
fcente interim in dies uxoris erga maritum odio, minuebatur 
quoque viri erga antagoniftam conjugalis amor, aphrodifia- 
cis, negleiio Ovidiano : Sed ut ameris, amabilis efto, incaflura 
ufurpatis; ita ut utrinque divortium expeteretur> ac a Claris- 
fimaCancellanaHohenloico-Weickersheimenfi fententia me- 
dica hoc in pafTu mihi injungeretur referenda, in qua antedi- 
&as (a) ad inferendam talem impotentiam refpe&ivam capa- 
cts seftimavi caufas > quale exemplum (Jr) ab odio irreconci- 
liabili & obfequii detre&atione ex propria alibi allegavi pra- 
Xb (0 & novum haud ita pridem occurrit. Obtento poftca» 
ac ab Illuftri quadam Facultate Juridica afterto , divortio , vir 
cum vidua, aliquot annis in praeterito matrimonio unam tan- 
tum pariente prolem, fecundas Morsbaci in patria iniit nup~ 
ms^ia quo conjugio fecunda jam dum genuit vice. 

(a) Cum Puul. Zacch. Qua-ft. med. Legal. 1, 3. t. 1« q. i # n. ao. p, m # 
266. D. Valenrirn Pande£t # Med. leg. p. r # f.i. c, 8. p # $r # Phil. Jac # 
Vinther. Difp. inaug. 7rgp/ 1£v ccirpoLKiqv (uopiccv c. 9. p, 2$ # &c. 
(b) Relato ib. ab hoc firnillirnurn, (<■) Dec* cit. Obf. 6. in fcho). 
p. i£# 

OBSERVATIO LXVIIl. I 

Dn. Lic. Joann. Matthiae Mulleri. 

De fanguinis fluxu ex pudoris fmu quatuor 

dies natafucU* iliuftris> & poftea fecunda vice 
feriodico. 

AiTEnfium fluxum inpuella feptenni jam ante quinquennium 
* V1 tradidi (a) cui fequentem adjungo cafum (b) notatu ma- 
gis dignum : Anno 171 §. die 6. Aug. apud filiolam lliuftrem 

de 
(4) E. N. C # cent f . ObC f 4. p # g$. (b) Cum D. D, HumerwolfF. 
Garliep.Kerkring, Cumen t Bohn. &c # ib. p,84, in fchol. 



De fantruims flux trex pudorisfinu quatuor dies &c. 377 

dcNietcen tertio poft narivitatem die borborygrqj in abdomi- 
neaudiebantur, quibus fequenti die fanguinis exuterculo fu-« 
pervenit fltixus, hinc iSluftnsDominaMater perterrita linteo- 
lum hoc fanguine tin&um rnibi mifit , meum expetens ad- 
ventum ; tertio igkur fiuxiis die labia pudendi turgidiufbulai. 
in vaginula quoque fanguinem congrumatum juxta caruncu- 
lam myrtiformem infirnam obfervayi ', poft 14. dies idem flu- 
xus per triduumj & finitis iterum tot diebus rediit, poftea ad 
ufum corail. rubr. ppt. ceflavit. D.Theod. Kerckringii tamea 
ex judicio (c) paucos fupra annum menfes vixit, conyulfioni- 
busque ex dentitione difficili obiit. Hac occafione notarc 
volui civis cujusdam hujus loci filiam o&ennem fuftenta febre 
miliari gravisfima, medicamentisque a balneatore contra i&e- 
rum nigrum infulie exhibitis , ante aliquot menfes in agonc 
cruorem per muliebria emififfe. 

Oblervationi 39. in cent. prsec. (d) allatae addo : Uxori 
cuidam illuftri quadragenariae menfes per biennium fingulis 
14. diebus fluentes martialibus aliisque hujus anni initio in 
ordinem me redigiffe. 

Cum uxoris catameniis fingulis 4. hebdomadibus inci- 
pientibus & definentibus maritus civis hujus loci eodem tem~ 
pore aliquoties per o&iduum ante annum hasmorrhoidali Ja- 
boravit fluxu. (e) 

Obferv. Acad.RC.Cent<X. Bbb 0#- 



(c) Ib.alleg. (d) oftav. E.N.C. p, $11. conf. dec. i # a. 6. 7 p.219. 
D. Sim. Schulz, (e) It. id, ib. a. 4. jyp, 59. a # 2. p# 294. Decv 2. a. 1, 
p. 171. D* Ehrenfr. Hagendorn. D. Hannemann, Amat. Lufit. cur, $♦ 
cent.f* p. m.au Marcell, Donat. Hift. Med, mirab. 1. 4. c, i%p* m. 
411» D,Ik)hniCirc,Anat.Phyfiol,Progymn,i6, p 4 m. 340, 



378 Ohjervatio LXIX. 



OBSERVAUO LXIX. 

Dn. Lic. Joann Matthiae Miilleri. 

De convulfionibus &* paralyfi vario/as 

maU noU cotnitantibus. 

TT\le anni 17 17. so.Febr. ad cauponis hujus loci filiolum 
-■^ triennemaecerfitusfum> qui aliquot hebdomadibus vix 
clapfis 3 ab i&ero cum febre he&ica conjun&o liberatus,&no- 
no jam dum die variolis periculofisfimis affli&us fuit 3 puftuk 
cnim vacua? 5 alba?, depreua^ cicerum cuticulis fimiles appare- 
bant,refpirationis & deglutitionis fimul adcrat difficultas, cum 
fumma virium lasfitudme > urina erat quafi fanie permifta > 
hinc bezoardica 3 cordialia 3 peftoralia5 cinnabarina, item deco- 
&um c. c. ebor,vifc. quer. fic. rad. liquir. fem. anis. foenic&c. 
pro potu ordinavi 5 & ita continuavi 5 fic die 24. ad ufurpata 
quaedam reconvalefcentise affulfit fpes , ultra biduum autem 
non durans>nam die 2 6.1ipothymia iterum eft correptus cum 
mot^bus quibusdam convulfivis, ac die 27. brachii finiftri pa- 
ralyii 5 & dieag. majoribus motibus convulfivis, quibus cepha- 
licis & veficatonis fuccurri, & ita, auxiliante Divino Numine, 
excitatis diverfis, perque antimoniata, jovialia, decoft. it. li- 
gnorum &c. fanatis cutis ulceribus plane convaluit, & ad hunc 
usque diem bene valet, 

Occafione i&eri cum febre he&ica combinati reminifcor 
piftoris huius civitatis ann. 1710. menfi Sept. febre acuta la- 
borantis, cui feliciter i&crus fupervenit>qualem effe&um con- 
trarium notarunt Uratislavienfium Academia? Nat. Cur. D. D. 
Collegae> [a) item pleuritico apud feptuagenarium. (b) 

Para- 

-(4) Hiftor. morbor. qui 1699* ibidem graflati funt. A.EI. ann, 
1701. rn^af. Mov. p. fz2. (b) D?c, all. r. obf.2. p. 3, it, Joh, Heurn. 
Cummcnt. inHippocr, aph # 4a. fe&.6. p.m.tfu 



Defudore particulari anafarcam & rheumat. tfrc* 3 79 



Paralyfin particularem gul# apud vicinumDn.Praefe&um 
anno i7o6.menfe Dec. nervinis, Bono cumDeoaCuravi, quatn 
lctalem reperit D. Hannemannus> (c) D. Chriftian. item dc 
Helwich. OO 

Deco&a lignorum cum antimonio crudo &mercurio,uti 
in fimilibus cafibus pluries alibi, ita honeibe uxori vicina? per 
aliquot annos copiofa faciei ulcufcula finuofa patientiinter alia 
neceffaria cum fonticulorum inuftionibus tanto praefcripfi cutn 
fru<ftu> ut ulcufcula radicitus fublata fuerint, ac praedi&a uxoc 
per o&ennium nihil amplius de iftis fenferit. 

(0 E. N, C, dec. $♦ a. 9, p, 450. (d) Ib. Cent, f* obC f% p. % fqq. 

OBSERVATIO LXX. 

Dn. Lic. Joan. Matthiae Miilleri. 

Dejudore particulari anafarcam &* rheu- 

matifmum folvente. 

pvE fudore particulari frontis copiofisfimo jamdum alibi 
^ mentionem feci 3 (a) ubi & alia de fudoribus variis rario- 
ribus notata funt; (b) quorfum & fequentem referendam cen- 
feohiftoriam: Vidua plusquamfexagenaria in pago abhinc vi- 
cino Cocher-Stetten initio anni 1 7 1 8. infigni laboravit anafar- 
ca 5 eubatum & incesfionem plenarie> fesfionem vero prope- 
modum impediente, nil tamen praeter deco&um pafluL bacc. 
junip. &c. ufurpavit y intra brevisfimum autem temporis fpa- 
tium per largisfimum genuum tantummodo fudorem indefuit 
liberata, & tantum effe&um precibus adfcripfit publicis; ex 
relatione iftius loci Dn, Paftoris Sartorii die d. a. 30. Maji» 
qui tum fimul narravit,fePaftorem noffe^finiftra tantum faciei 

Bbb 2 partc 

(a) K c. obC 10. fchol. p. 24. (b) ex E. N. C. plurimis locis, Aft # 
affa. Manget. 1. c. A&uar. de jud. urin. 1. c. c. io, p. m*8. Dol f ob£ 



naua, ivaangct. i. c. /\u.uar. uc juu. uun. i. 

,50. operib. lilius atinex. p, m, u^. \%$. <5cc # 



3?o Obfervatio LXXl 



parte ftrophiolo continuo detergenda fudantem. Ante tri- 
cnnium, & quod excurrit> vicinus quidam DominusPt^fettus 
recenfuit : paucas ante hebdomades ingentem humeri rheu- 
maticum dolorem ieri acerrimi per digitos exftillatione ipfi 
fuiffe folutum. Huic quoque praeterita aeftate fub balnei aqu# 
Kupferzellenfis ufu fudor mucilaginofus vifcidus cum emolu- 
roento fuit excretus. 

OBSERVATIO LXXI. ; 

. Dn. Lic. Joann. Matthiae Miilieri. 

De fonte Jbterio Kujferzellen/i. 

ANno 171 5. prope oppidum Kupferzell, in ditione Celfis~ 
fimi atque Excellentisfimi Comitis ac Domini , Do- 
jniili Philippi Ernefti, Comitis de Hohenlohe, & Dynaftae 
de Langenburg &c. Sacr. Caef. Maj. Confiliariilntimi, Inclyti 
ComitatuS Hohenloici Senioris, hujusque Regalium Feudalium 
Adminiftratoris &c. Comitis ac Domini mei Clementisfimi, 
a Praecone Caftrenfi in vicinia degente in prati paludofi (poft 
fontis ftatum admodum firmi) foveis aqua obfervata eft nares 
ejus volatilitate feriens cum feparata terra albicante j quam 
obfervationem in diverforio ibidem per difcurfum narravit, 
«juo audito, laudabiliDomini Prafe&i ibidem, Fautoris mei 
colendisfimi, cura caverna fodiebatur, quo fa&o aqua e fca- 
turigine copiofe prodiens perpetuoque defluens a multis ho- 
mimbus fummo hauriebatur cum emolumento , hinc gratio- 
iisfimo Celfisfimae Excellentise jufTu tertia vice per inqmfiti- 
pnes chymicas a me fuit examinata, (a) & anno iequente fca- 

turigo 

(a) juxta D. RoC Lenti!. Eteodrom.MeAFra&.ann. 1709. menf. 
]un f &Jan. p,f$6 4 $2. D. Godofr. Klaunig. D.Chrift.Gottl.Reufner. 
E, N. C* eent, 2. obC 69. p. |Cr # -ccot f $*♦ obf. 64. p 109. cent. 7. obf. 24. 
pj2. D f Hicr» Petr. Sultzer, Difp. iriaug, de methodo examinandi a- 

quas 



De fontefoterio Kupferzellenfi. 351 



turigo tubo> & arca vel iepta aquaria circumclufa 3 ubi inter 
cffodiendum rudera caftelli aquarii , tubi excavati^ & frufta 
urnarum 5 ad acidularum ufiim alias deftinatarum 3 profundc 
admodum reperiebantur 5 a quo tempore aquae efHuxus per 
duosfiphones dimidii pugni crasfitudinis eft perpetuus. 

Anno 17 17. Clementisfimo Celfisfimi nutu tra&atulum 
de hoc fonte edidi cum annexo Excellentisfimi D D. joh. 
Maur. Hoffmanni 3 Serenifs. March. Onoldo-Brandenburgia 
Confiliarii Aulici & Archiatri primarii exafciatisfimo judicio > 
quali & luperbit continuatio mea de hoc fonte anniveriaria 
tertia? quod Celfisfimi Domini Comitis de Hohenlohe Schd- 
lingsfurft>fubmisfima cum veneratione fsepius memorati 3 Ar- 
chiater meritisfimus Tit. D. D.Joh.Georg. Hafeneftius beni- 
gne communicavit 5 quibus tantorum Patronorum exafciatis 
laboribus efferrtia & virtutes hujus aqu#, a me rudi Minerva 
delineat# 5 magis elucefcunt. 

Sicut aquae alia? aliis virtute ionge praeftant, X.b) ita ha?c 
puritatej levitate 3 & fubtilitate multis aliis (faepius etiam ma- 
gis ex Au&oritate, quam vera praeftantia) celebribus aquis rc 
ipfa praeferenda 3 ceu ex illius exiftentia atque effe&u patebit: 

Continentur enim hic 
I. Copia fpiritus ^therci manifefti ex 

1. Odore 5 accenio pulveri pyrio propemodum fimili^ 
quod fubtile gas fulphureum tamen in acceptiori & ^, 
grafiori percipitur gradu 5 &poft fecretionem vel deftil- 
lationem volatilius nanbus fefe offert. (f) 

2. Bullulis cot>iofis cum in vitrum fundimr* 5 ex ejus fundo 

Bbb 3 ad 

«juas fafubres fbb Prafidio D. D, Frid. Hoffmann. D. J. Phi!. Seipp # 
de fbnte Pyrmont. c. 4. p. 82. fqq. D,JohGeorg.Brebis, de Baln. 
Rotenb. c, 2. p # ;9. D Joh. Matth. Briegel de fbnteZeifenhuf. c. 4* 
p.24, fqq. 8cc. 6cc, (£) Hippocrat, lib. de aq. aer, & loc. c. i. curn 
Bacc.Bak-iin. conimentar^ ad eund. p. m. 37. 49» (f) D* Hafeneft. 
1. c. Tradtatul, it. m., alleg. c. 2. p, 4. 



382 Obfervatio LXXl. 



ad fupcrficicm tendentibus> vel latenbus mftar marga- 

ritarum adha:rentibus> (d) ut in aliis effieacibus acidu- 

lis, certisfimo Spiritus aetherei intus reconditi indi- 

cio. (e) 

3. Volatilitatis concentratione in receptaculo aquario>cu- 

jus parietibus & tubo> calidiori prsefertim tempeftate, 

aquaque frigidiori exiftcnte> aphronitro pene aequale 

concretum (/*) falino-fulphureo-volatile> cryftalhfor- 

me, facile folubile,lenitcr amaricante, fubfalfo ac frigi- 

diufculo fapore linguam feriens> prunis candcnnbus irv- 

je&um nec flammam fulphuris indicem edeos, ncc in- 

flar nitrifulgurans>fed inftar falis communis crepitans, 

&penetrantem fulphureum odoremexhibens adh^ret. 

II. Aquaclarisfima, calidisfima>3eftatefrigidisfima>hyeme ve- 

ro acerba tepida> nunquam congelans, fed glaciem in mo- 

mento>& cryftalliforme relatum concretum folvens,poft e- 

bullitionem cito rcfrigerans> (g) cuti nitorem afferens>.fa- 

pore grata, papillis nervcis relinquentem fubtilem, nitro- 

fam,fubadftringentem falfedinem impnmens. (b) 

IIL Solida medicamentofa : 

1 . Sal enixum, vel alcalico-falfo-amarum, clixiviatum eft. 

2. Terra fubtili, levi, fubcineritia, alcalica, argillacca, pcr 
cujus calcinatipnem fal liniviofum acre alcalicum, ialis 
tartari inftar>produci poteft. 

3. Particula? martiales ex ochra flava ubique depofita ex- 
ficcata magneti adhasrente perfpicuae. 

Qnas vires autemposfideat, & quos cfte&us pr2eftitcrit> fe- 
quens morborum, etiam decera, quindecim, imo tnginta an- 

nos 

00 D.SuItzer 1. c. p,n. CO D. J.M.Hcffmann. I. c, (/) Chrift. 
Gunth. Schmalkald. Difp. inaug. deNitro fub Prcfid. praelaud. D.Fr, 
HofFmann. §.3. (g) Hippocr. aph,i6. f.f. Joh. Heurn. comment. 
eund. p. m.tf$. Juh Alexandrin* falubr. 1 # 17. c*9« p. m» 405-. b. (b) 
D.J,M # HofFmann.Lc, 



Defonte foterio KapferzeUenfi. 383 

nos durantium 5 & aliorum pertinacisfimorum, ab aliquot tan- 
tum dierum ad nonagenariam quoque aetatem,per ufum seque 
in ac externum, ac non tantum seftivalcm, fed & hyemalem, 
inde Divina Benedi&ione fsepe miraculi inftar curatorum & 
mitigatorum Catalogus aperiet : Nimirum in tumore toni;!- 
larum & deglutitione impedita 5 anorexia, ardore ftomachi,co- 
lica, pasfionc iliaca, i&ero, malo & dolore hypochondriaco , 
obftru&ione vafcrum & alvi, fcorbuto, febribus acutis & in- 
termittentibus,catarrho,tusfi,afthmate, incipiente hectica atq^ 
phthifi,vomica,cardialgia, cordis palpitatione, tabe & tumo- 
re abdominis ac pedum oedematofo , cachexia , nephritide, 
ifchuria, dyfuria, ftranguria, menfibus deficientibus & difficul- 
ter fluentibus, fluore albo, fterilitate, pasfione hyfterica, huic- 
que perfimili fpafmo interno virili , item flatulento,artuum 
lasfitudine, claudicatione, dolore, paralytica gravitate, arthri- 
tide, rachitide, fcabie, impetigine, lepra, tinea> ulceribus diu- 
turnis, verrucis, eryfipelate, tumore lnflammatorio, cancri do- 
loris & excfionis mitigatione, ophthalmia, fiftula lacrymali, 
vifu imminuto, narium haemorrhagia, furditate, auris ulcere, 
aphthis, convulfionibus epilepticis, vertigine, cephalalgia,de- 
lirio melancholico, agrypnia, &c. &c. 

( Cunzelfavio Auguflam Vind. d.2h 
Oilobr. A.rjio. mijfej 

OBSERVATIO LXXfl. 

Dn. D. Joannis Cafpari Grimmii. 

De UJu Faboe S. Jgnatii. 

pHarmacopoeus & Chymicus haud incelebris, xliv. anno- 
* rum, cachexia? obnoxius, fibi perfuafit ex leftione Auto- 
rum, magnam energiam in morbis chronicis ineffe Faba? S. 
Ignatii, ideoque de ea 3J* affumfit mane in jufculo , quo fa&o 
poft hor* fpatium quafit ebrius faftus cum infenfibilitate to- 

tius 



384 Obfervath LXXII. 



tius corporis, conunua tamen agitatione & anxietate, infliper 
attonitus quafi incesfit. Hinc auxilium meum imploravit ; 
cui pro circulatione fanguinis fufflaminata ordinavi ven#fe- 
dionem in brachio,& medicamenta refolventia exhibui, pr#- 
ptimis vero Effentiam Succini faffafr. cum potu H. Thee in 
majori quantitate > poftea fubfecutus fuit fudor largior, poft 
aliquot autem horas celfavit hic affe&us. Adeoquc conclu- 
dendum, Fabse S.Ingatii inelfe vim narcoticam. Reperiuntur 
hae in Infulis Philippinis Indise > proprie non funt Fabse, quia 
non funt bipartitae, fed tantummodo grana in fru&u quodam 
Melonibus non abfimili. Plerique hodierni Medici ftatuunt, 
Fabas has effe fpeciem Nucum vomicarum, quas Serapio de- 
fcribit ; alias multarum virium & quafi Panaceam efle multi 
afferunt. 

OBSERVATIO LXXIII. 

DaD.Rudolphi Jacobi Camerarii. 

Atreta. 



T^Ocmina plebeja, non tamen ex durioribns, juxta rela- 
* tionem ab embryulco & chirurgo teftibus fide dignis i 
fa&am , a primo partu eoque perquam difficih , & tratta- 
tione violenta, diu aegra & deje&a, ab intumcfccntia quidem 
locorum epithematibus, a laefione autem ipforum infenor£ & 
interiore oleo ovorum cum balfam. peruviano tarde admo- ' 
dum, non fatiscaute tamen, curata manfit abinde obnoxia 
frequentibus doloribus, per vicesinvadentibus,nullo lenien- 
dis remedio, nifi tandem fponte fenfim remiferint ; fed fub- 
inde reverfari : Primo negligentius habiti,donec tempus eo- 
rum periodicum, & menftruae defe&us purgationis , fub me- 
moria pmeritorum , excitaret fufpicionem morbi in confor- 
manone Lesa, maritus infuper quaefitus impedimentum ad- 
misfionis referret,& exploratio tandem chirurgica vaginae oc- 

dufio- 



Atreta. / 385 



clufionem, a coalitione non externa fuperficiali fed intimiore 
&profundiore,falva urethra, confirmaret. 

Interim dum iftapatitur, & dolorum caula non agnofci- 
tun dum agnita? remedium quamtur, diu, fruftrai labuntur 
tres anni. Ex phaenomenis notabilibus refcifcere mihi licuit 
fequentia: Per tempus illud adeolongum,fingulis menfibus, 
recruduifle dolorem five torminum vehementiam per diesah- 
quot, tantam, ut adftantes ad commiferationemtraxerit,labo- 
rans per nixus quafi parturientis , fed toties in vanum , cunt 
pun&uris, lancinatiombus, ardore, ad antica,poftica> femper 
cum alvi tunc molefta conftipatione. 

Per annos iftos non fatiam fuifie alibi cruoris eruptio- 
nem,aut aberrationem ad loca vicina vel remota. -Defetium 
ita menfium non intuliflfe corpori reliquo praejudicium fingu- 
lare; querelas fuifTe fuo ialtem tempore, tantum de ventre 
imo ; non ahas, non alibi. Foeminam adeo afHi&am fuifTe 
cpiidcm corpore confumtam in tantum, doloribus tamen lftis 
non confe&am. Impune infuper tuliffe data varia, bene* 
male; alvum conftipatam &pe fuiffe laxatam; adfinem fepti- 
mana? ultimse miffum e pede fanguinem, & data tunc orgaf^ 
mum temperantia > in vanum &c. 

Qua? fi vel maxime haberent admirationis nihil, habebit 
tamen hoc, quod feqmtur : Laudanum, quod ad tonfores e- 
flotuit, fedandis dqlonbus exhibitum fiiit, fub ipfam eorum 
urgentiam periodicam , & repetitum toties , ut alcendendo 
tandem a paucionbus fuccesfive ad 5.6. 7. grana usque fue- 
rit perventum. Magnis primo cumlaudibus, afedatis do- 
loribus; tandem plerumque etiam fine procurato fomno: Sed 
cum ita prohiberi non poffent, quo minus recurrerent, quin 
anticiparmt ad 3. 2. feptimanam , imo tandem excruciarent 
fingulis, atque adeo eluderent vira opii, cum altius in dofi a- 
fcendere non auderent , de aliis cogitandum fuir. Interim 
narcotici ulus talis tantusque cafu oblatus reflexioni mediCas 
manet commendatus. 

Obferv. Acad. N. C. Cent. X. C c c Tan- 



3 8<? Obfervatio LXXIIL 



Tandem Atretam illam, non ab ortu talem, nec obdutfa 
fblum extus membrana velatam 3 fed adultam 3 quondam pucr- 
peram,vaginae interiorc coalitione tandiu laborantem, hberari 
tamen potuiffe, & referari loca imperforata?, ope chirurgica, 
fubjungendumeft. Martio enim anni 1718. dilatato prius per 
immiffum tubulum plumbcum ingrefTu,ada£ta acie tricufpide, 
tentata primum fuit perforatio '> dilatatoriis dein turundis 
ampliata via 5 (non enim tenue fimplex fed crafium & foli- 
dum fuiffe obftaculum,) altera vice fequente die repetita inci- 
lione penetrari potuit in vaginae cavum ; indicio effluxus ci- 
ti cruoris multi. Itaque fenfim per dies continuando amplia- 
tionem, & prohibendo coalitum novum, absque fuperventu 
fymptomatum gravium, eo res fuit dedu&a, ut locis reclufis 
& manentibus patulis, in pofterum ab invafioTle ifta dolorum 
libera potuerit menftruari, tandiu verfata ftatu in aneipiti. 

Si quaeras, quid apertis iftis profluxerit? relatum fuit: 
non aquam,vel faniem ; non purulentam materiam; fed cru- 
oris fubnigri, crasfi 3 tenacis, multum, prima vice ad aeftimium 
vel menfura» noftratis,expertem foetoris,ad fubfidentiam inde 
ventris; qui prius tamen non fuerit vifus adeo tumere. Mi- 
rum,five in vafisaccumulatus 5 five in cavum fuerit effufus,gra- 
viorem nec induifTe corruptionem, nec intuliffe noxam. 

Interim jam tertium in annum dicitur pro certo , men- 
ftruari iftam, virum admittere, non tamen concepifle ha&e- 
nus, nuper delapfam ab horreo, absque noxa graviore, valere 
fatis bene. 

OBSERVATIO LXXIV. 

Dn. D.RudoIphi Jacobi Camerarii. 

Elumbis. 

j" Egatur etiam in his non hygieiae tantum fed & morbon* 
*-' monumentis hiftoria, & confervetur memoria nuper de- 

funfti 



Elumbis. 387 



fundi Amici 5 per tna luftra fingulan modo Elumbis, impoten- 
tia mferi corporis horizontali fic enervati, ut in refolutos ta- 
men pedes excurreret tenfio Jpasmodica & frequens & acris. 
Juvenis annor. circ. 26. ftaturse non magnae, firmae tamen & 
robufta?,temperate fanguineus 3 qui ob haemorrhagiam narium 
aliquoties fanguinem miferat, dein intermiferat, anno feculi 
tcrtio, menfe Julio, ab equo excuffus, ad viciniam duram a- 
deb graviter fuit adlifus, ut a vefpera per no&em quafi fenfi- 
bus privatus vel fopitus mane demum ad fe redierit a vino & 
cafu. Cum de crure dextro unice moveret querelas, a chi- 
rurgo hoc tra&atum fuit, praecipue genu, quod percuffum & 
fubluxatum dicebatur. Et videbatur utique bene reftitutums 
fed fequenti tempore de pedefiniftro fuerunt querelae nonmi- 
nores tanquam infirmiore. Nec hoc folum, dum fecurius & 
negligentius res traftaretur , fenfim & occulte dubio modo 
nofter pede utroque magis debilitatus fuit , per annum non 
unum, ied per tres> in quartum, donec tandem propemodum 
nihil amplius valeret utroque. De dorfo primum nihil audi- 
tum ; nec ta&u pofthac praegreffe luxationis vel fra<5tur# figna 
ibi usquam vel unquam comparucrunt. De alio tamenprin- 
cipio, aut alia fuperveniente eausa fecuturae longa» gravis mi- 
ferice,pr^ter gravem iftum cafum, & intimiorem a vehementi 
concusfione 111 occulto labefa&ationem ipinalis medullae, noa 
conftat. Hoc tamen non pmermittendum, pedibus adhuc 
in ftatu utcunque bono, dubio, conftitutis, per annos illos, 
fpem Conjugii fuiffe propinquam i fed qua excidit, ut abhinc 
ipfi fuerit vivendum & manendum in coelibatu. 

Cum itaque jam non parum enervati effentpedes 3 in pc- 
jus tamen omnia iverunt a majo anni feptimi, quo fuftinuit 
choleram quandam, fed brevi fuperatam. Unde per aeftatem 
querelarum fumma huc redibat : haec erat ab illo tempore in 
fequentes annos ftatus defcriptio : Capite 3 pe&ore, brachiis 
in lalvo, diu, corpore fupero toto libero fano, a lumbis quafi 
cingulum ftri&ura antrorfum fe extendit, absque ultenore ta- 

Ccc 2 men 



388 Objervatio LXXV. 



men per dorfum doiore,nec cum fenfu perhocformicationis, 
pedes modo fueruntinfirmi,in tantum,ut nec valeret ad fufti- 
nenduni,nec ad procedendum, nec in lumbis & cruribus erat 
robur,quin corrueret corpus nifi detentum. Interim fedcns, 
jacens parum ipfos movere potuit, ncc fenfu carebat in ipfis, 
quin vel pulicum morfus eflent molefti , & pruritus ipforum 
fcepe nimis quam cogebat ad fri&iones. Caeterum ipfis non 
dolebat, cum effent etiam calidi, frigus tamen aegre ferentcs, 
nondum tabidi, nec tumidi, ut nec Tabes dorfahs aeque huc 
quadrare videretur. 

In hos adeo debiles pedes magna pars querelarum fuit, 
fieri toties violentas quafi lrruptiones, & extenfiones,per p!u- 
res annos. Ita fedendum per eorum luftra, laborandum ca- 
pite, & manibus, fcribendo, &c. geftandus ipfe de le&o in 
le&um. Sequentibus tamen annis , fub & poft dicendorum 
ufum, coepit omni nifu tentare & experiri motum, unde ad 
menfam nixus,baculo fultus, ab alio fuftentatus & du&us, ut- 
cunque aegrc,fa?pe tamen & diu, incurvatus flexo corporc mi- 
fer quafi rependo ambu!avit,quin & fcalas afcendit. 

Morbi intenm per annos iftos fuerunt anno ifto feculi 
feptimo, Julio menfe paroxyfmus tertianae epidemia? non nifi 
unus ; pluribus cortice non parco represfis. 06avi Martio, 
Aprili, Julio,recidivae. Hisque ipfis annis duobus fcabies. No- 
no, fub autumnum odontalgia cum gravi genae tumore, fed 
difcuffo,de caetero nihil fingulare p.n. 

Inter caufas moleftius graviusque folitas tendere pedes 
fuit vinum, & vini fpiritus, ut ne effentias vel qnicquid cum 
ipfo paratum ferret : paroxyfmum autem iftorum febnlium 
pars hornda pedes inprimis dirum in modum exercuit & ve- 
xavit. Ex adverfo, melius in his fe videbatur habere, cum ef- 
fent fcabiofi, & a fncando bene humidi. 

Inter enam & prseter quam plurima alia ufurpata mentio 
facienda quoque primum externorum : Anno feculi fcxto 
balnei Blafiani > anno feptimo Thermarum Ferinarum : ( cum 

potu 



Ehmbis. 380 



potu acidularum 3 fed quarum non ultra libram nefcio cur le 
bibere potutfle- dixit :) Sedit in his per tres horas, capite 
non doluit, alvum habuit liberam, pruritum cutis cum arena 
ibi fricare folitus. Ult. feptim. coryzam pafliis gravem 5 cum 
languore artuum majore 3 ita tamen fe recollegit, ut equo infi- 
dens quemadmodum eo venerat ficredierit>brachiis fe tenen- 
do potius fuper equum, quam cruribus : paucis 5 a thermis nil 
melius. 

Anno nono falivatio per inun&ionem procurata a medio 
Aprilis ad medium Maji , cum deco&o lign. fubjun&is bal- 
neis 5 & unguentis. Cum non male tuliflet>fic feliciter fuper- 
aflet illam 5 videbatur fpes quaedam fuccefsus> fed non magni 3 
res fere manfit in priftino infirmitatis ftatu. Caetera externa 
magno numero & varia olea, emplaftra dorfo impofita trans- 
eant : fuit etiam fpiritus vitrioli volat a dorfo in crura ad unc. 
fex fenfim illitus ; fed & hic fruftra. 

Ex internis memorandi (piritus urinofi> ammon. & corn. 
cerv. in aqua 3 in vino ; a quorum ufu non parco pruritus ma- 
gnus & longus. Porro, abftmentia a vino ; fubftituta dma 
la&ea 5 quas ita laudavit,ut fi non melius>tamen valeret inde 
non pejus. Sic etiam balf. copaive a guttis ad drachmae di~ 
midium fumfit, absquc ienfu fortions urgentiae ad urinam, fed 
ructuurn frequentiam. &c. 

Qui tandiu per tot annorurn partes, etiam hyemes 3 fe- 
derat in oificina, qui a geftannbus fuerat nonfemel proftra- 
tus 5 no&u e k<fto delapfus , usque renitens, vigore corpons 
fuperi 5 etiani appetitu bono 3 conftans,tandem ienfim langue- 
re coepitj usque magis, maxime per hunc annum ieculi vige- 
fimum i ad poitremum brachiis etiam enervatis > ut cibandus 
fuerit ab alio 5 & fenbere vix valuerit amplius. Ergo tandem 
paucis poft tusfim gravem in lefto transa&is diebus, lingua 
€tiam refolvi visa, non hydropicus, non convulfus, non apo- 
pledicus^ pedibus non tumidis, non ulceratis, fed confumtis, 

Ccc 3 rigi- 



T 



390 Qbf ervatio LXXV 

rigidis, exhauftus leniter occubuit & exfpiravit, die 15 Scp. 
tembris> annorum 43. paucorum infuper menfium, r. i. p ! 

{Tubinga AugujlamVind. d.i7* 
Nqv.A.vj2Q. tnijfe.) 

OBSERVATIO LXXV. 

Dn. D. Chriftiani Henrici Erndel. 

Nova Trkbia/in& J Dijioicbiafin tra&andi 

metbodus. 

Richiafis & Diftoichiafis inter rariores merito numerantur 
oculorum affe&us : Et communiter quidem Trichiafis 
definitur ab autonbus Chirurgis, quod fit affedtus palpebra- 
rum,ubi pili tarfi palpebra fuperions introverfi bulbum oculi 
continuo irritant, & pungentem fenfum maxime dolorificum 
una cum infequenti inflammationc inducunt. Talis poteft a 
praegrefla & male tra&ata palpebne laefione per vulnera,uftio- 
ncs, abicelfus, <3c hinc nata informi cicatrice ortum ducere, ut 
ita introvertatur palpebne tarfus, ut cilia vel pili ejus, oculi 
bulbo molefte incumbant. Et in hoc cafu tafionis caula ma- 
nifefta cft, & fortasfis utplurimum ineptae medentis manui & 
tradandi modo adfcribenda. Plane aJiter autem fe rcs habet 
cum Diftoichiaji-y quae non raro cum Trichiafi, aft male, con- 
fimditur, a Phalangofi autem parum vel nihil diflfert : in hac 
Diftoichiafi revera duplex ciliorum obfervatur ordo, uti ipfa 
vocabuli origine Grseci, ex ^;s & q-oiy^ compofiti,etymolo- 
gia manifeftat,naturalis alter extraverfus fine omni vitio,ocu- 
Fo noftro pro decore non minus acdefenfionebulbi aCreato- 
re O. M. datus, fiquidem pilis his tanquam vallo limbus pal- 
pebrarum cartilagineus feptus eft,ut, & apertis oculis, fi quid 
mcideret, repelleretur, <Sc fomno conniventibus, cum iis ad 
cernendum non egeremus,oculi his quafi involuti melius qui- 
efcerent : alter pmernaturalis, ex interna tarfi parte feorfim 

enatus. 



Nova Trichia jin tfrDifloichiafin traBandi methodus. 35)1 
enatus, oculum pcsfimc afficicns cum dolore continuo, intole- 
rabili #que ac inflammatorio, qui fi diutius durat, coecitatem 
non minus acTrichiafis, per mfpiffationem & corruptionem 
humorum oculi naturalium, tandem inducir. 

Hanc ipfam Diftoichiajin videre mihi licuit ante aliquot 
hebdomadas Warfaviae, in plebejo viro, vietoris opificium cx- 
ercente, quadraginta incirca annorum , fano alias & fatis ve- 
geto , non obefo quidem , att torofo tamen & robufto cum 
mediocri corporis ftatura. Accedebat me hic ipfe miferabili 
& lu&uofa facie, die 15. Novembr. a. c. & te&is ftrcphiolo o- 
culis, prafertim quando hos luci diurnse obvertere debebat, 
(communiter enirn nihil magis reformidare folent oculis affc- 
<fti quam lucis & aeris novum impulfum) de exquifitisfimo 
oculorum dolore, ex pungentibus bulbum pilis, acerbe que- 
rebatiir. Ego tune infpedis uti decet oculis,utrumrg infiam- 
matione tunicse adnatae male affe&um, finiftri autem pupillam 
ad fuffufionem jam vergentem obfervavi : reclinatus poftea 
etiam debita circumfpedtione palpebrarum tarfis , in inversa 
vel interiori horum parte, pilos breviores, non denfe uti cilia 
ftipatos , fed ranores hinc inde enatos, aft rigidiuiculos con- 
fpexi, ita quidem locatos, ut ciliorum fitum naturalem altitu- 
dine aliquantum fuperarent, De caufa occafionali hujus af- 
fettus patiens fcifcitatus,refpondit ante duos annos,cum uxo- 
rem, poftquam ab injuriis verbalibus ad reales venerint, pro- 
be dedolaffet, & llla amicos in auxilium vocaffet , hi uxoris 
partes tuentes,pugnis & fuftibus ipfum male mul&affe, fimul* 
que caput aliquoties lapidi cuidam grandiori allidiffc, ex qui- 
bus plagis paulo poft capitis intumefcentia ingens & oculo- 
rum mflammatio fetuta, unde tandem fenfim fenfimque hunc 
affe&um contraxiffet, ut pili ex interiori parte palpebrae cre- 
verint atque infigni dolore ipfiim affecennt. Pofthaec modo 
his, modo ilhs adhibitis externis contra hoc malum quidem 
certavit, confultis pro hoc fcopo, & Sacerdotibus, & anibus, 
uti & circumforaneis quibusdam,inter alia confiliaaSacerdo- 

te 



3^2 Obfervatio LXXV* 



te quodam ipfi promittebatur pilorum lllorum per applicati- 
onem certae cujusdam plantae exftirpatio : alii ulum ianguinis 
ranarum viridium, alii calcis vivae extraftionem & applicatio- 
nem pro confumendis lllis pilis fuadebant. Aft omnibus his 
nihil penitusproficientibus, certius remedium ha&enus qui- 
dem expcrtus eft aliud nullum , praeter evulfionem pilorutn 
pungentium per vollellam,qua ad o&iduum vel duas leptima- 
nas etiam,ab acerbion & continuo dolore immunem ie prae- 
ftat,inconftanti licet & nimis brevi auxilio. 

Ego dolens infehcem hujus viri ftatum, mcntem meam 
fuper hoc malum itaipfi explicavi: non improbandum qui- 
dem effe auxilium , quod (n evulfione piloium iftorum no- 
centium quaereret, & ex parte obtinuifTer, conftantiorem au 
tem fore hujus operationis ufum, fi poft extra&os pilos fora- 
minula hinc patentia, candenti acu tangcrct, eoque ipio ex 
cretionem novorum fi non penitus impedirct , diutius tamen 
protraheret: quod fi & h:rc foraminulorum cautcnfatio non 
fofficeiet, nil nifirefc&ionem carulaginei il ius limbi, ex cuo 
& naturalia cilia & praternaturalis hic pilorum ordo exc 
fcerent, in folatium ejus fupereffe, tanquam unicum & cera 
fimum hujus mali remcdium. 

Cum autem poft miferi hujus abitum, ipfius affcftus ra-i 
ritas fimul & lu&uofa moleftia, animum meum m accuratio-i 
rem contemplationem & commiferationem erga patiens fub- 
je&um deflexiffent,profundius cepi rem ipfam mentis acie inn 
fpicere, & pnmo quidem ratione caufae , fecundo autem & 
prsecipue ratione tra&ationis & curationis hujus mali cogita- 
tionibus meis indulgere & fpeculationes mftituere. Et cau- 
fas quidem quod attinet, apud plerosqueAutores, Medico* 
juxta,& qui de Chirurgia ex ptofeffo fcnpferunt, videmus al 
legari abundantiam particularum crasfiorum & fuliginofarurr 
fucci nutritii , quae cum reliquo fucco chylofo ad corponj 
ovalia circa radices pilorum fita, depofita* & nonabfumptae 
propter excedentem copiam , novos largiri radicum furculo 

&pi 



* 



Nova Trichiapn <fr Diffoichiajtn tractandi methodus. 395 
& pilorum proventum efficere exiftimantur : qua? hujus 
maH aetiologia remote fpc&ata , omnino quidem accipien- 
da> quod autem proximam attinet, & qua ratione per dolori- 
ficam inflammationem folam 3 piii ejusmodi excrefcant,de hoc 
nihil quidem apud illos,quos evolvi Aut&es notatu dignum 
invenio. Si autem mentem meam explicare liberius licet,ita 
quidem fentiendum judico : Revera mihi non novus pilorum 
proventus ex fingulanbus & propriis radicibus enatus hic efle 
videtur, fed ipfae naturalium Ciliorum radices oblique refpe- 
ftu prominentium ex margine pilorum plantata?, novos emit- 
tunt furculos , qui perforantes interiorem palpebrarum tuni- 
cam, hanc prseternaturalem pilorum feriem fuppeditant : fur- 
culorum autem illorum perforatio continuae presfioni & attri- 
tui inflammatorio adfcribenda, qu# idem illud efficere valent, 
, quod crebrior barbae jam tonfae perfricatio, quae mox largio- 
rem pilorum egreffum promovere folet. Hinc etiam altiori 
longe, quam cilia naturalia loco, hi pili excrefcere folent, & 
non aliter plantati efle videntur , ac fi pili illi prominentes 
oblique per palpebrarum margines, fuperiora verfus transfixi 
effent. 

Alterum quod concernit, affe&um hunc tra&andi & cu- 
randi methodum, jam ex fupra didis liquct, & m Trichiafi, 
& m Diftoichiafi, prater evulfionem pilorum & cauterifatio- 
nem, vel denique omnimodam refe&ionem limbi cartilagi- 
nei, pro folatio & auxilio ab Autoribus in medium proferri 
nihil. Neque memini, cum apud Batavos,Amfterodami prar- 
fertim , maximos in arte viros , Ruyfchium puta & Ravjium 
Chirurgiam docentes ac demonftrantes audiffem, aliud quid 
ab illis pro curatione hujus mali commendatum fuiffe. Et 
tamen fi confideremus, quam durum fit fupplicium acu can- 
dente maxime fenfibilem partem tangerc, quam crudele pal- 
pebram mutilare cartilagineae partis refe<5tione, & abfurdum 
maxime turpisfimumque afpe&um eo ipso efficere , operar 
pretium erit omnino,de mitiori remedio cogitare; Et revera 
Obferv. Acad. N. C Cenh X. D d d ed 



394 Objervatio LXXV. 



co rcs redit, fi corpus quoddam congruum bulbum oculi in- 
tcr & palpebram poffet applicari, quod bulbum non laederet, 
Kec vitum impediret, faltem enormiter, confultum effe omni 
difficultati. Hxc animovolventi,in mentem mihi venit arti- 
ficiahs oculus ex vitro fufo paratus & pi&us, ut pupillam co- 
lore congruo indu&o, reprafentet, quo uti folent commtmi- 
ter illi,qui alterutrum oculum, quoad pupillam, vel ex morbo 
vel externa-violentia enormiter laefum habent, ita tamen, ut 
bulbus adhuc globofitate fua integer & adhuc fuperftes fit : 
illi fine omni moleftia vitreum hoc hemifphazrium intra pal- 
pebras intrudunt, quae retinaculi loco funt,ne excidat facile>& 
eodem modo, ut naturalem oculum movcnt, cubitum autem 
ituri pro fomno capiendo eximunt, &faepius abftergunt, de 
caetero nihil nifihoc caventes 3 ne cafu,idiu vel quocunque alio 
violento modo , machina haec intra orbitam diffnngatur. 
Quod fi ad imitationem ocuh hujus artificiahs, (qui alias Pa- 
rifns nitide conficitur, & ad nos transmittitur, ) vitrea ejus- 
Biodi hemisph<eria> fine pi&ura, flane diaphana conficeren- 
tur, & laborantibusTrichiafi acDiftoichiafi oculis applicaren- 
tur,annon fuavius longe & conftantius mifere affe&is ita fup- 
peditaretur auxilium, prae crudeli ifta cauterifatione & refecti- 
one palpebrse per forficem chirurgicam ? Neque enim vifus 
jpfe infigniter mde fufflaminari poffet : transparens enim vi- 
trum tenue, & debite fecundum Optices regulas confe&um , 
impedire non poteft, ut ex vafto horizonte prodeuntes radii 
in unum pun&um colligi , inque exiguas imagines contrahi 
posfint, quamdiu faltem lenticularis cryftallinus oculi humor 
in a<5tione,figura & claritate fua mteger adhuc eft : nec mottis 
bulbi ad videndum & circumfpiciendum necefTarius,adeo in- 
figniter impediri poteft , fi modo laevigatum fatis & politum 
fit vitrum : an autem lympha? ex glandulis & du&ibus oculo- 
fum continua excretio,obfcurando vitrum & infnngendo ra- 
dios vifivos obftare posfit , examinandum quidcm enam eft 
probe ; continuo enim pro pupilla hume&anda & bulbo lu- 

bncaa- 



Nova Tricbiafin &Diftoichiafm trattandi metbo dtfs. 395 

bncando, ne in motu facjfeat^ {ufticiens qk glaadula Stenonia* 
na & Meibomianis du&ibus fuppeditatur humor : aft & hic 
partim intra bulbum & vitrum 5 partim intra boc & palpebram 
dimanare & naturali modo ad pun&a lacrymalia derivaii 
poteft : neque unquam ulium 9 qui oculo artjificiah ufus eft, 
nimis lippientem obfervavi, vidi autem & novi eorum plures, 
Quod fi etiam non in totum femper per vias confuetas ab~ 
forberetur deftillans ex ocuiis lympha, obfcurari tamen inde 
adeo infigniter non poteft vitrum , nifi adeo craflus & lcntus 
humor fit 5 qui fupra illud condenfatus? transparentiam impe- 
diret, qtiod in ftatu hujus lymphae naturali nunquam accidit # 
in omnera evcntum autem per abfterfionem frequentioreni 
poffet praecaveri. 

Ex defe&u artificis , qui vitrea hujusmodi hemifphaeria 
yel ad lampadem rel alio modo prapararet, ipfius rei pericu- 
lum facere hic loci quidem non potui, alias de invento hoc 
confidentius ftatuerem. Interim tamen cogitationes has me- 
as cum publico communicare nullus dubitavi 3 fperans fore D ut 
inteiim aliis accuratius rem examinare vel experimenta ipfa 
inftituere integrum fit,antequam mihipotiundi debitis ad ex- 
perientiam adminiculis occafio emergat. Tacere intcrim non 
poffum^propofuifTe me has meas fpeculationes tunc JUufiri D.D. 
Heuchero, Confiliario & Arcbiatro Regio, Viro ad artem no~ 
flram augendam & omandam, propterfummas quibus pol- 
let animi & ingenii dotes, vere natum, qui, exceptis & taftis 
jam obje&ionibus, ex Optices lcgibus & naturali oculorum 
ufu defumptis, nulla infigni difficultate, propofitam hanc Tri- 
chiafin tra<3andi methodum premi exiftimavit. 

( Warfavid d. 9, Decembr. 1720, Vratis- 
laviam adExc, D<D<Klaunigium 

wijja,) 



Dddi OBSER- 



3£f Obfervath LXXVl. 

OBSERVATIO LXXVI. 

Dn. D. Georii Dethardingii. 

Anodyma vera^nonfm. 

Blna communicare liceat remedia titulo tali non indigna: 
Alterum eft TintfuraTartari acris ; alterum infufumfo- 
liorum jennoc. DeTin&uraTartari per frequentisfimas expe- 
Trentias novi verum illam anodymum effe in tormimbus te- 
nellorum ad convulfionesincrefcentibus, adeo ut non modo 
fubito remittant ploratus moleftisiimi, fed & fomnus blandus 
omnia iterum componat. Nec verouna dofis extenditur ul- 
ira guttas fex cum lacte nutricis infundendas. Quod infufum 
foliorum fennae attinet, propitia veritate affirmare po(fum 3 cru- 
ciatus abdominis colicos in adultis fopiri non modo 5 hujus 
uno alterove hauftu, fed infuper a primis hauftibus cegrotan- 
tes iftos fomno placidisfimo corripi , ut ipfi non femel fibi 
perfuaferint opiatum quoddam fuiffe admixtum. Quod fi 
evigilent 3 alvi fubfequirur folutio magno cum levamine & cru- 
ciatuum difparentia. Parari vcro illud jubeo tantillo nitri 
adje&o. 

SCHOLION. 

/^vPiatorum blanditias & meretricios amores pari pafTu am- 
^* bulare vix quispiam Clinicus probus hodie diffitebitur, 
qui obfervavit 5 quam utriusque dulcedinem momentaneam 
triftes quereke excipiant. Qui vel a primis praxeos meae an- 
nis opium ceu proditorem novi 3 quem oderunt omnes, etiam 
qui proditionem ejus five dolorum fiientium in deliciis habu- 
crunt, affirmare aufim per annos viginti quatuor, quibus pra- 
xin medicam, nec 5 quod prxfifcine dixenm, citra omnem ap- 
plaulum vel fucceffum felicem aut fperatum, exercui* me ultra 
5h cjus non praefcripfiffo fub qua etiam forma fuerit, periculis 

alio- 



Anodyna vera> non fera. 397 



aliorum fcmper magis cautus & do&ior magis fa&us. Nec 
parum me firmavit m tali abftinentia, quando obfervavi Pra- 
fticos veteranos crefcentibus praxeos annis magis deponere 
fuetam per opiata curandi methodum, quos inter recordor 
Phyfici cujusdam fexagenario majoris. Hic ex fchoU Sylvii 
prodiens, quem conftat ex frequenti opii pradcriptione Do- 
#orem opiatum vocatum effe, fub primis praxeos annis .ad- 
modum indulferat Laudano opiato 3 aft jam canus parcisfima 
manu idem difpenfabat, fuam audaciam juvenilein fiepius de- 
teftando. Quam autem valeret arsMedica opio 3 remedio illi 
felino , ba$ DOW lecff unb fyinttn Uofeztl per omnia valedi- 
cere, fi quando vcl lubido effet, vel per otium morbofbrum 
infultuum liceret inquirere in caufas dolorum & motuum ano- 
malorum, hasve cognitas tollere ! O ! quam fublatis caufis cef- 
farent triftes illi tumultus & quam fido redderetur seger dcfi- 
deratae tranquillitati ! Anodynorum 3 quorum in obfervationc 
mentio fa&a eft, non alia eft operandi ratio quam modo alla* 
ta> hinc tam fuavis medeke amplexus & fucceffus. 

OBSERFATIO LXXVIL 

Dn. D. Georgii Dcthardingii. 

De mira cupiditate vivendi in Hydropicis. 

DUm nuperrime incidi in verba Celeberrimi Furftenovii, 
quibus in Dijfertatione EpiftoL non fatis exprimere pot- 
cft anxium illud vivendi defiderium 3 quod fe in hydropicis 
offert) placuit roborare afferti hujus ventatem his 3 quae ipfe in 
hydropica paucos ante menfes obfervavi 3 utpote quae me pro- 
gnofin tnftem formantem nunquam non excitavit boni ani- 
mi effe. Erat aetate quadragenaria major 5 fanguineo-chole- 
ricae indolis 3 phthifi diu fatigata? quando menfium negotium 
fobfiftendo primordia tumoris pedum gignebat. Mali quoq? 
ominis nunaus tumor erat praedui us indolens infima dextri 

Ddd 3 hypo- 



39? Obfervatio LXXVll 



liypochondrii umbilicum verfus in abdominis intcraneis oc- 
cupans,quem Uepati tribuere malui, ac quidemomento indu- 
rato. Parcior ego in medicamentis propinandis eo modo al- 
laborabam ut menfes redirent, quo, quam me arcere haud 
poffe fentiens,afcitem, retardarem tamen & fufpenderem, nc 
tam facile accedcret. Illa vero pronior in remedia, «t vulgo 
audiunt domeftica, & undique hydropieos hydropicasve m- 
veftigans, quo horum fata expifcaretur & medelam intellige- 
ret, tandem, me annuente, per tres feptimanas continuavit bi- 
bere deco&um flor. centaurei minoris & calendulae 3 interpofi- 
to laxante pulvere; necmale inde habuit, urina largius fiu- 
cnte,ipfaque alvo cum euphoria fluida magis. Sed quod ce- 
dere non penitus vellet, mgratus llle abdomen infarciens fuc- 
cus mucidus , & comperiens Balnea laconica magis adhuc 
huic illive hydropico contuliffe, quicquid diffvadercm, haec 
quoque experiri voluit,nec fatis depraedicare mihi potuit fuc^ 
ceffum optaturn, quam ego diffiderem, inde llli fidum folat:um 
poffe emergere citius damna. Illa vero, quoties accedcndo 
de ftatu morbi mc informarem , O ! quam bellc, inquit, fuc- 
cedunt omnia,modo refocillatio illa, quam fudore diffiuens 
fub vaponbus perfentifco continuaret in ledio 3 contra omnem 
fuam fpem cito citius fana forem. Quod vero febrilis paro- 
xyfmus tragoediam hanc vellet finire, me in rus vocato alium 
accerfin jusfit Medicum 3 & quamvis hic pariter exitum vide- 
ret fatalem, noluit illa hunc defperare, fed fibi ex pra?fcripti$ 
medicamentis admodum bene effe, ultro narrans, ut pergeret 
fuas valitudini & fama* confuleret, inftitit. ©ie tyabt ttOCt) tttt' 
mer etttett gutett 9ttltf [). Aft vix elapfe funt tres feptimana», 
quando & animum deponerc & animam dimittere morbo 
increfcente coa&a eft. Venit pariter in memoriam me Mc- 
dicum aicite laborantem aliquando conveniffe, & profperum 
morbi exitum apprecantem hoc refponfum tuliffe. 2Batttt W 

m »i<&« radc&te gettefett/er tt>o!fe ©Dtt auf fetttett Mm 

fcatpw 



De mira cn piditate vivendi in Hydropicis. 3 99 
i>a»ort>ancfen/wti>t>ie librjge geit feine$2e&w$ tnitSa$af* 
fer rnii) 23rot> i&m a.emia.ett (<#«. 

SCHOLION. 

pvEfiderium virara continuandi * & fi ha?c per morbos labe- 
*~^ fa&ata fucrit? iterum emergendi neni,o cu]paverit 5 qui no- 
veritj quam fidus ille nexusanimse & corporis, fit mater fce- 
cundatota&ionumingloriam& voluptatestendcntium. Non 
depiorum jam agam defiderio emigrandi 5 quando decumbiinr, 
hoe quippe in omnibus horum aftli&ionibus eft fclenne & fa- 
pit Philofophiam altioris indaginis; ncc digitum jam intcndo 
ad segritadmes dolonbus & cruciaribus ftipatas 3 quae affolent 
mortem infolatium commendare;lippis quippe & tonforibus 
conftatj quam talibus mors videatur minus malum, hinc elt- 
genda* Quam non fub morbis contagiofts epidemice graffan- 
tibus cito fpes decollat in segrotis, ur vafa fua confai cinent ? 
quamvis etiam non omnes eo perveniant^quod de civibusllris 
pefte Anno 1634» Haffnia* regnante refcrt Bartholinus * ut 
modo correpu fe ipfos ferah arca? lncludantjin omoibus tamera. 
animuseftiatisdemiffus &ad mortem fubcundammagis quatri 
vitam continuandam compofitus. Melancholicorurn inorbo- 
rum rei hoc fibi quafi babent proprium> ut mori velint > & 
quo kopum hunc fuum obtineantyvarias femitas cum proprise 
famas & familias dedeeore ehgant 5 prouti non ita pndem ira 
his terns NofoiLs qu^dam foemma prolem vicinae^fibi caetero- 
quin chansfimam, puteo mimerfit, quo capite plefteretur ac 
vivere defineret y ftudiofus vero me*e curse commiffus omnia 
vkrafimul cxbauftt ut protinos oecumberet, e# Wfiv&t Utlfy 
(btte ifym J5a3 ipei^ abfleflTetl. Quodecontra defiderium 
elu&andi attinet, hoc equidem generale dixeris in; omnibus 
morbis chronicis, quia lpium tempus medelam coneedere vi- 
detur & una medendi methodo in vanum adhibita, ad alte- 
Fanvaccedere lieet>fed quandoquidem 111 nullo lllorum fami- 
\imwy vel magis eonftaas ac mmemorato morbo hydrope? 

cum 



409 O bfervatio LXXt/IL 

cum tamen ex mille afcicicis vix unus ad priftinam fanitatem 
redeat,autab arteMedica redireposfit,organis,quorum quam 
maxime opera ad fanandum opus foret, \xfis & vitiatis, a!ia 
fubfit, neceffe eft, ratio, quatn generalis illa, quae animum lta 
obfirmet. Dubito an illam collocem in miti hujus affcftus 
indole , qui fenfim fenfimque increfcendo vitae infidias parat, 
dantur quippe & inter allegatos morbos chronicos , quorum 
greffus eft tardus ; Nec audeo allegare mentis fedem manere 
in illo inta&am & liberam facultatem de rebus fuis difponen- 
di,manet mens illibata fub ipfa pefte aliisve hujus commatis 
morbis, in quibus tale defiderium deficit. An lymphatica 
fortean mens eft, & remisfior in lymphatico hoc morbo, ut 
non fatis ponderet hujus gravitatem & contumaciam ? nec 
hoc dixerim, quando hydropici fatis gnaviter & prompte fa- 
tis negotia fua intelligunt & expediunt. Quod fi inter con- 
je&uras, quae animo <Jc defiderio illo obverfantur, quam ju- 
dico probabiliorem efTe, afferre licitum,concludcrem aetiolo- 
giam lllius reponendam effe, mfede hujus affethts, materit 
worbofe qualitate innocua, & promptitudine fe ab illa libe- 
randi. Quoad fedem affeftus, abdominis eft cavitas, quam 
afcitcs occupat, quae non modo capere valet magnam fatis 
quantitatcm, fed dum ejus tcgmina patiuntur fe diftendi citra 
dolores notabiles ad fat magnam peripheriam, illius fcmper 
major portio locum habet ut commoretur ; quod vero mate- 
rise morbofe qualitatem attinet , haec blanda admodum eft* 
non molefta incolis abdominis five hujus vifceribus, inter llla 
flu&uat,& quando in ftatu valetudinis optimae nunquam non 
halituoise cxcretiones in aquam fatifcentes vifcera perluunt 
ac obliniunt, hsec alluvies toleratur facile, nemini lbidcm mo- 
lcfta. Accedit, quam dixi, facilitas, ut aqua haec cxcludatur, 
organis exclufiombus talismodi humorum illic prafentibus, 
tubo, puta, inteftinali & renum viis urinariis. Sub his cir- 
cumftantiis Principium corporis, quod de nobis in corpore 
difponit , nec adeo angitur a materia morbofa ut de interitu 

metuat, 



De Arcano duplicato Jalis Epfomenjts Juccedaneo. 401 
metuat, nec fpem deponit evacuari poffe per vias , qua? tani 
prope adfunt. Confidit ergo de die in diem evacuationem 
illam futuram fore cum qua falus corporis fit conjunfla , 
momentaneum ante fores efle auxilium ex quo noa habeat 
quae amplius metuat. 

OBSERVATIO LXXVIII. 

Dn. D. Georgii Dethardingii. 

De Arcano duplicaiofalis Epjbmenfisjuc- 

cedaneo. 

NOn modo Mcdicum Tetuleris inter grata tria nova, fed & 
Medicinam five hujus inftrumenta, quae novitate fua alli- 
ciunt, & facile ab ingenio fulgidis Clinicis in ufum vocantur. 
Fatum hocexperitur Epfomenfe anglicanum, purgans vel 
quo Titulo cluat, id quod jam thronum confcendit ex choro 
purgantium,adeoJMagnatibus charum eft.Moneant alii de ejus 
liatalibus fpunis, infufficientia evacuandi &c. in praefens non 
habco quam ut affcram, cfte&um eundem Jargiri vulgare ho- 
die, olim #que magnificum & fubTitulo fahs DucisHolfauae 
pro arcano habitum remedium, arcanum duplicatum, ex ca- 
pite mortuo aqusefortis, ut conftat,parandum. Solvatur hu- 
jus 5J. in f.q. aqua?,blandaqueevacuatio docebit illius anglici 
& hujus vires efle m fale amaricante inteftinis taediofo,repofi- 
tas 5 hinc vim catar&kam falis Epfomenfis non propnetati cui- 
dam fingulari tribuendam, vel tanto pretio ac dc 1II0 conftat, 
cffe emendam. Necreticebo quam in morbis infantum ab 
hoc arcano duplicato perccperim mucida per alvym exclu- 
dendi eificaciam, fi quando fcrupulum dimidium cum abfor- 
bentibus terreis remixtum&nodulo incluium ceievifise com- 
mifcrim quam hauferint. Ab hoc pariter fale eft efficacia fe- 
quentis formulae, quam ut arcanum & divini quafi effeCtus re- 
Objerv. Acad. N. Q Cent, X. E e c me- 



4©* Obfervatio LXXIX. • 

imedium ab amico quodam accepi : fy. Magnef. alb. "$B. ar- 
can. duplicat. 9j. £D depurat 9G. M. f. pulvis. 

( Rojtochio Auguflam Vind. d. zo.Dec. 
% A.J720. mifft.) 

OBSERFATIO LXXIX. 

Dn. D. Balthafaris Kryfingii. 

Imguce duffiw falwafa calculorum pro - 

mufcondus. 

"^TOn tantum ferum > a renibus fecretum > in tophos f#pe 
-*-^ permutari> led & falivalem humorem, terreis particulis 
onuftum, in lapides nonnunquam indurefcere, cum duriuscula> 
dentibus inharrens, fubftantia, tum praecipue variorum de lin- 
guae calculis hiftorise fatis fuperque evincunt. Atque hinc in- 
terdum evenit,ut in unum eundemque du&um fublingualem, 
tanquam in nidulum, non una folum vice, quod vulgatum eft, 
fed & femel iterumque lapides deponantur. Cujus equidem 
exemplum ut apud neminem Scriptorum me lcgiffe memini, 
ita non ingratum fore pofteritati crediderim hic annotaffe> 
qua? ante triennium experientia fequentem in modum exhi- 
buit. 

Simon Raetger, organoedusFlensburgi, quadragenarius, 
fat firma corporis valetudine ufus> A. 1 7 1 5. fub medio linguac 
loco tumorem quendam fubito vidit fine dolore exortum, ac 
longius prominentem, initio fungum ab ipfomet habitum,qui 
taraen leni commotione exemtus > atque inventus fuit lapis 
©blongus, altero latere planus, altero autem paulo elatior, co- 
lore & fubftantia tophis renum prorfus fimilis, e duftu falivali 
per lingua? motum expreffus. Patriam tum vifenti mihi me- 
moratus vir inacceptum hunc oris foetum donaverat, multum 
gavifus de moleftiis ab eo non amplius metuendis. Verum- 
cnimvero > tribus annis poft, no<5lu > quod lingua volutabat, 

dentem 



Globuhs fclopetarius 25. annos y & q tioile occur.&C* 433 
dentem in ore elapfum exiftimans, peperifle fibi linguam no- 
vum calculum expertus eft, exterius virefcentem, interius cal- 
ccm albisfimam referentem bacciformem, vclut figura adje&a 
oftendit. Ex his prior Lit. a. impedimentum loquelae,.po- 
ftenor Lit. b. frequentisfimum tumorem genis ac faucibus in- 
duxerat > a lapidis fpontaneo egrefTu usque mox ceflantenw 
Utrum ab ulteriori lapidum genefi pofthac futurus fitliber ea* 
% undem parens, tempora edocebunu 

Vid.Tab.VI. 

OBSERVATIO LXXX 

Dn. D. Bakhafaris KryfingiL 

Qlobulus fclopetarius 25. annos, & quod 

excurrit, in naribus delitejcens. 

NObilis quidam in Dania, Danorum fub Rege ftipendium 
militare merens, A. 1692. in confli&u cum Gallorum co- 
piis adSteenkerckam infelici fignifer>aglobulo explofo,& per 
Arexilli haftam traje&o, ita ad nafi finiftrum latus keditur, ut a 
vehementia i£tus in gyrum circuma&us vix tum fu# compos 
mentis eflet, fequente non tantum infigni haemorrhagia>reme- 
diis vel optimis vix ac ne vix quidem cedente,fed & maxima 
faciei tumore. Quae quidem iymptomata gravia in Nofodo- 
chio quodam Belgico a Chirurgis, quorum cura? commiffus 
eft, fenfim profliguntur, de extrahendo globulo nihil minus 
quam follicitis , forte quod i&us vehementiam a praecedente 
per haftam vexilli tranfitu diminutam,atque adeo nafi osfibus 
minus vehementer adaftum globulum refiliifle crederent. 
Verumtamen a vulnere confolidato in laefo nafi loco colhcu- 
lus remanet, faciem aliquantum defoedans , de quo confulri 
iftimet, ne quid nefcire videantur, refponfiim ferunt, callum 
osfis a globulo diffra&i in illum tumorem excrevifle. Magi- 

Eee z ftri* 



4°4 Obfervatio LXXX. 



ftns itaque a-tis hic noftcr nimium fidens facilem affenfarn 
praebet, vivitque ad Annum 171 7. fine ullis unquam moleftiis, 
usque dum, vigiliarum Praefe&us & plurimis cohortis (ux ne- 
gotiis implicitus, in ltineribus variis abinjuna aeris autumnahs 
magnam d. 1 2. m. OSobr. perfentifceret narium obftru&io- 
aem, quam tanturn abcft, ut pulvere tabaci ftcrnutatorii, quo 
eum ia finem diligenter utebatur, imminuerit, ut Jonge eam 
reddident graviorem, ita ut primo nafus, dein facies quoque 
tota turgeret,quin & caro quaedam vitiofa 5 narium meatus ob- 
ftruens, fpiritum reddere diffialem, nasique tum6r ulcus non 
leve ceperit minari. In auxilium nunc tandem adhibitus Chi- 
rurgus fomcntis quidem tumori profpicere, fcd carnem mor- 
boiam attingere non aufus, Medici confilium una jungendum 
expetit. Qui accerfitus morbum catarrhum effe falfum & 
cxedentem judicans falivationem mercurialem fuadet. Obfe- 
quens aeger a 27. m. O&obr. in quintum usque diem artuum 
articulos bis in die inungi curat. JD. 28» ejusd. tumor nafi a 
maturante emplattro ruptus,& puris,fcnfim promanantis,ferc 
libram, & segro dolorum lenimen fpintuique faciliorem per 
nares transitum praebet. D. 29. ejusd. vitiofae carnis pars 
fponte iua evanefcere, atque impofito poftmodum ulceri em- 
plaftro, ablutisque per fynngam narium meatibus, praeter opi- 
jiionem chirurgi 3 ac non fine admiratione confultoris medici, 
ulcus d. 31. ejusdem penitus difparere incipit, ne veftigio 
quJem fui reli&o. Hisce per quinque dierum fpatium fic 
peractis, quum inun&us mercurius,param per folutam alvum, 
partim per diaphorefin, difcederet, fiioque rite fungi officio 
nollet, necp tum temporis falivatione amplius videretur opus, 
aegrotanti deco&um lignorum continuo commendatur ufu; 
Quo tandem aeger redit adfanitatem, nihil fibi pofthaec de 
uiiis unquam incommodis metuens. Verum, quatuor heb- 
domadibus poft pr&terlapfis,rem in nafo fentit iblutarn,atque 
indies mobiliorem, quam pr3 ofle per mercurium leparato, 
habet chuurgus, fedulus quidem in illo extrahendo, fed fru- 

ftrance 



Globulus fclopetarius 29. annos,& > quod excurrit, &c 405 

itntneo conatu ; quoniam, uno narmm exitu in tnplum vel 
quadruplum major exiftens, aliquolatere prominentiam in- 
dicabat inaequalem, afperamque inftar ferrae, certoque veren- 
dum erat, ne fi ha?c pradcinderetur, reliqua pars ob deficien- 
tiam idoneorum inftrumentorum haereat incomprehenfibilis. 
Praeterea medicus & chirurgus nunc difcordes iieri, altero na- 
fum in latere incidendum fuadente, quo putredo narium , 
omnino non evitanda, coerceri, atque os per plagam eximi 
queat,altero contra iftud nafo,oculo ac faciei decori,maxime 
lnimicum profitente. Has difceptationes quum nemo aequus; 
judex dirimere, vel altercantium adverfas iententias ullatenuf 
conciliare poflet, uterque & medicus & chirurgus natune, cei* 
optimae medicatrici, aegrum committunt dimittuntque luben- 
tes. Interim is anguftiis hisce detentus quicquid non tenta- 
re,mmc hujus nunc alterius implorare opem,fed fruftra.Tan- 
dem divina fa6^um eft gratia, ut, meo potisfimum confilio in- 
nilus , afius chirurgi manualem admitteret operam , qua qui- 
dem id effe&um eft, ut forcipc fcindente atque incredibili la- 
bore fruftum aliquod plumbeum abfcinderetur, quod quum 
in confpe&um veniret, diificile diftu eft, quanta fpedantes 
ceperit admiratio, nihil tale fufpicantes. Ac, quum paulo anre 
haud parum abeflet, quin & hic chirurgus manum retraxerit, 
nimii laboris in findendo pertsefus , & de manuum defatiga- 
tione valde conquerens, (er f)abt flCf> We $&X&t fafi Jtl 
fcfjaitben gefcmcf t ) ut taceam , inftrumentum tandem ipfum 
fuiffe in ifto opere prorfus drffra&um , redire nunc animus 
cepit, certus globuli ab i&u relifti, qui, quamvis osficulo ad- 
hucdum firmiter cohaereret,vi quadam divulfo 3 non fine aegro- 
tantis fummo cruciatu , una cum osfis portione feliciter d. 3. 
m. Febr, A. 1 7 1 g. extra&us eft , poftquam 25. annos , infcio 
ipfomet aegro, latuiffet. 

(Lubeca Noribergam d.2o,Deeembr. 
A.rjio. miffkj 

Eee 2 OBSER- 



40* Objervatio LXXXt. 



^Sj 



OBSERVATIO LXXXI. 

Dn. D. Georgii Wolffgangi Wedelii. 

Flicajhigularis. 

ESt mihi nota foemina, jo. circitcr annorum, qu# a teneris 
gerit plicarn Polonicam, ex occipite oriundam, faepiusque 
a me vifam & ta&u exploratam > trium jam & amphus ul- 
narum longitudinem » ac pondus duarum circitcr librarurn 
obtinet > alias fana ; quam in capite circumvolutam gcrit, & 
minutas quafi excrefcentias oriundas fenfim in fine ejusdem 
fubinde refecans fine noxa. 

OBSERVATIO LXXXII. : 

Dn. D. Georgii Wolffgangi Wedelii. 

Thakrus deglutitus. 

Vlr 60. annorum, in feftivitate quadam nuptiali 3 gefticu- 
latorio lufu thaleri ab alio accepti deglutitionem fimulans, 
fpe&atoribusque fic rifum movens>& ipfe in rifum folvitur, fi- 
mulque nummum faucibus illapfum experitur, ubi per quinq^ 
dies firmiter h# rcns, tandem poft aflumta emollientia in ven- 
triculum defcendit > ex quo tempore Vir ille presfionem in 
ftomacho per longum tempus fentit, ea vero per annum re- 
mittente, in marafmum incidit > quo femper incremetitum 
iumente,fimulque animi morbo ex male adminiftrata heri lui 
ceconomia accedente, d. 18- Aug.A, 1707. moritur. Cada- 
vere fexto demum die aperto, nummus in inteftino coeco, ad 
primum atta&um mox diftiuente repertus > valde nigricans> 
caeteruni quoad pondus & qualitates alias integer. 

Hanc Obfervationem , ex Anhaltina urbe a quodam 
medico anonymo ipfi olim communicatam, llluftr. D. Wede- 

lius 



PuelU Hydrocephalic£ anatomc. 407 

lius Ephemeridibus his inferendam, una cum antecedente bc- 
ncvole concesfit. 

OBSERVATIO LXXXIII. 

Vn. D. Hieronymi Laubii. 

Puelfa Hydrocephaliae anatome. 

pUella ii. anni, primis a partu mcnfibus vegeta & fana 5 no-* 
* no aetatis menfe laborare coepit hydrocephalo, extenfio- 
ne capitis fuccesfive in tantam molem au&a > ut capiti fufti- 
nendo impar fieret, quo malo per novem menfes cum vifus 
abolitione mifella confli&abatur, crufta fcabiofa totam fere fa- 
ciem occupante. Caput a morte menfuratum aradice nafi 
ad nucham 5. quadrantes ulna^ab una aure ad alteram ulnam 
aequabat. Remota cute in confpe&um veniebant ofla capitis 
longo iatis intervallo ab invicem diftin&a 5 ita ut inter ofla 
bregmatis palmae virilis 3 inter os frontis & occipitis plusquam 
femiulnae fpatium dura mater occuparet : qua ad latus fini- 
ftrum finus falcati incifayultra lib. X. feri pellucidi fubfalfi ef- 
fluere vidimus. Cerebrum flaccidisfimum & pcne exfan- 
gue repertum ventriculos anteriores adeo dilatatos exhibuit, 
ut cuivis pugnum immittere liceret. Cerebellum mollisfi- 
mum inter digitos quafi diffluxit, Nervos e cerebro prode- 
untes fatis magnos diftin&e admodum obfervare licuit. Reli- 
quarum cavitatum interanea nil p. n. pafla > rencs autem pro 
ratione aetatis valde magni confpiciebantur. Externse corporis 
partes emaeiatae & vix cute tedte erant. 



OB 



4°8 Obfervatio LXXXW. 



OBSERVATIO LXXXLV. 

Dn. D. Hieronymi Laubii. 

Cordis in/olita magnitudo in cadavere ajih- 

mate convuljivo defuncii. 

Vlr quinquagenarius potui olim dcditus a Paralyfi lateris 
finiftri praeterito anno in Nofocomio Status maritimi eo- 
usque liberatus, ut baculo fuffultus incederc, brachiumqs fatis 
libere movere valuerit, jam denuo noftra* curae traditus de ca- 
pitis gravitate, vertigine ac refpirandi difficultate ingenti que- 
ritur,qu3e fymptomata, ommbus incaifum adhibitis, usque & 
usque ingravcfcebant, ut praeter febrem,qua? illa comitabatur, 
& fummam virium proftrationem ultimis ante obitum diebus 
frequentius paroxyfmis afthmaticis convulfivis tentaretur, 
Cum propter temporis anguftiam capitis intcriora exaininare 
non liceret, ftatim ad reliquas cavitates corporis prog^edic^ 
bamur,thoracc ergo aperto in confpedsum veniebantPulmo- 
nes flaccidi copiola fpuma referti, mcdiaftinum & pencardi- 
um, quin & ipfumcor, cujus magnituduiem naturah triplo 
majorem adftantes mirabamur, copiofa pinguedo fcre occul- 
fabat. In cordis ventricuLs multus fanguis tenuis aderat, 
cum polypofarum concretionum rudimentis non exiguiS. 
Mufculis abdominis una cum peritonco fublatis ftatim obviam 
fiebat Omentum durum, craflum, fulcum, inflammatum, peri- 
toneo hinc inde* lieni & initiis inteftini re&i iirmiter conna- 
tum. Ventriculum & inteftina una cum mefenteno inflam- 
matio corripuerat , hujus glanduke erant induratae , & noa 
pauca pinguedine te&ae. Hepar erat fuicum & durum, lien 
magnus & fcirrhofus : Rcnes ex atro rubicundi duritiem quo- 
que contraxerant, Yefica urinaria flaccida urinam valde a- 
crem eontinebat. 

OBSER- 



Ventrictdi expafifio ftupetida in cadavere ebr ii. 40? 



OBSERVATIO LXXXV. 

Dn. D. Hieronymi Laubii. 

Ventriculi expan/iojiupenda in cadavere 

ebriu 

NAutarum quispiam 3 juvenis torofus^o. circiter annorum, 
quem pnecedenti vefpera domum quandam ingreflum 
valde ebrium hauftum cercvifiae adhuc petnfle, menfeque af- 
fidentem inter bibendum obdormivifiTe fimulque animam ef- 
flafTe apportantes retuleruut 5 fequenti mane cultro anatomico 
fubje&us 3 faciem 5 collum 3 thoracem & abdomen maculis vio- 
laceis obfcuris foedata» ventrem inprimis infra umbilicum val« 
de turgidum monftrabat. Thorace aperto pulmones intus & 
extus tiigricantes, tumidi & fpumam atram fundentes confpi- 
ciebantur : urerque cordis ventriculus cum auriculis vix drach- 
mam fanguinis nigerrimi continebat. Ex abdomine, levi ad- 
huc ejusdem apertura facta 5 impetuofe profiliebant inteftina 
turgida, & quoad tenuia, inflammatione correpta. Ventricu- 
lus adeo erat diftentus > ut in longitudine feu ab uno orificio 
ad alterum vix 4. virorum robuftorum palmis tegi potuerit, 
m iatitudinem ukra duas palmasexpanfus 5 interius muco quo- 
dam tegebatur, quo abrafo maculse plures fubatrse apparebant, 
liquorisfufciac foetidiffimi,vinum aduftum & cerevifiam redo- 
lentis aliquam portionem ifte seque ac inteftina tenuia conti- 
nebant, craffis a ftercore & flatibus diftentis. Reliqua vifcera 
fic fatis integra obfervabantur 5 nifi quod in veficula fellis ne 
gutta quidem bilis abfcondita fuerit. Ulterius examen ipfius- 
que capitis apertionem fpetor ingens & feftmatio prohibe- 
bant. 



Obferv.Acad.KCCent.X. Fff Ofl- 



4io Objervatk LXXXVl. j 

OBSERVATIO LXXXVL 

Dn. D. Hieronymi Laubii. 

Hepar magnum & purulentum Hamorrha- 

gi£ narium diuturnx caufa. 

Vlr confiftentis artatis d. 9. Maj. An. 171 8. Nofodochio ad- 
fcnptus febricitabat cum haemorrhagia narium quotidia- 
na larga, quam per plures jam dies ie expertum, nullisque rc- 
snediis cedentem referebat : fuccesfit paulo poft abdominis 
intumefcentia , faciei color in flavum degenerabat, extrema 
fummus marcor occupabat, donec 13. Junu mors miferae vitae 
finem afferret. Cadaver recens & adhuc calens difsecantes 
mvenimus Pulmones flaccidos,& cor mollisfimum : in abdo- 
mine praeter ingentem fen flavi urinam fpirantis copiam He- 
f>ar mole maximum totum purulentum innumeris vomicis in 
parte convexa aeque ac concava foedatum , veficulam fellis 
collapfam & omni bile deftitutam 3 rehquis vifcenbus pro ma- 
gnitudine morbi fic fatis bene & naturaLrer conftitutis. 

(Hafnia Auguftam Vwd. d> Jf. 
Febr. A. 1721. mijfis.) 

OBSERVATIO LXXXVII. \ 

Dn. D. Joannis Baptifta? de Wenckh. 

Devermibus, plus minus o$o milhhus, per 

urinam^ meras Erucas oemulantibus ex juvene 
fcemina ejedis. 
/^Um in amplisfimo Macrocofmi theatro innumera quoti- 
^ die Natura* Curiofo fpe&anda>ac pericrutanda ? nova fup- 
peditentur phamomena ; profe&o neque muito pauciora 
quotidie viva Microcofmi machina producit. Qucd ex fe- 
quentis hiftoriae (meo quidem judicio) relatione dignae con- 
texmpatebit* 

Quod 



De vermibus>plus minusocto millibus^per uritt. &c. 41 x 



Quod vermes in eoipore humano, & maxime in ventri- 
culo ac inteftinis genercntur , quotidiana patet experientia* 
pracipue in Infantibus, quibus natura per originde peccatum 
depravata vix nans,jam unde oriantur, & quid futuri fint,prae- 
nuntiat. Cafus autem fequens , & in ipfis arteriis, venisque 
& aliis partibus, fingulanter fpermaticis,quod rarius eft,quo<$ 
produci, demonftrabit. 

Uxor cujusdam Mercatoris nomine Mayr, Grarcenfis^ 
Annis 22. natajtemperamentifanguineo-biliofi^a tenerisan- 
nis vini Italici dulaoris potui aflueta> eidemque liberalius in- 
dulgens faccharatis eduhis nimium addi&a,tandem hac dulci 
& gulosa vi&us ratione 5 depravatis humoribus menfe Junio 
colicis doloribus atrocisfimis corripitur : his accesfit arthri- 
tis vaga,omnia membra crudehter ditynians,ac motibus con- 
vulfivis exagitans, tandem Epiiepfia ita corripitur, ut ad 1 j. 
horas perdurans, jam de ialure ab adftantibus deiperata con- 
clamaretur. His tamen non obftantibus adhibitis omnibus 
ex artis !ege remediis falutanbus, tandem ab his fymptomati- 
bus, utcunque reftituta fuit; quamvis febre lenta he&icae a> 
mula, per menfes quatuor continuos afflifta fuerit. 

Nec diu priora fymptomata, praecipue autem arthritis 
vaga mifera? refpirandi moram concelTerunt, nam menfe O- 
ftobri ejusdem anni , arthritis vaga au&is fymptomatibus, 
atrociorrecurrit,articulosque omnes acutisfimis doloribus af- 
flixit > Ego autem evocatus, ut affli&se opitularer, examinata 
urina deprehendi folito crasfiorem, & crudiorem, pulfum au- 
tem celeriorem, aliaque indicia,quae ad occultiorem fuipe£te 
infirmitatis iftius caufam inveftigandam me incitabant : unde 
urinae exa&ius examen inftitui , tandemque aliquibus diebu$ 
elapfis plusquam 90. vermiculos vivos hinc inde in illa na- 
tantes,non fine admiratioire adftantium annotavi. Sed neque 
hic meahaefitindagatio,nam adhibito microfcopio, quamnam 
hi vermiculi prae feferrentfpeciem,& figuram,curiose infpexi, 
atque Ulos verarum & reahum Erucarum figuram & fpeciera 

Fffi ad 



4£2 Obfervatio LXXXVIl 

ad vivum reprarfentare deprehendi. Haec autem perurinam 
vermium vivorum excretio per quatuor feptimanas perdura- 
vit, quandoque minori , & fubinde majori copia , ita ut faepe 
fsepms una v:ce plus quam 400. apparerent. 

• Cognita tandem tot gravisfimorum fymptomatum cau- 
fa,ad anndota vermium nccantia, ac propulfiva, ut malo ;b- 
viam irem, recurri, unde fequens remednnn prxfcripfi : Hec. 
rad gramm 5^. corallina? 3^ fl. hyperic. p. ij. cort fraxin. 
rec. 5'J» fem. abfinth. 9& incif. & contus. coq. in aq. fontan. 
5v'ij, ad remanent. 3vf?« colat. add. mercur. vivi §iij. coq. in 
olla vttr. ad remanent. Injfl. dein fepara $ um a dcco&o, acid. 
fyr. fl. perficor. Jj. Det. pro dof. mane jejuno ftomacho fu- 
menda,& fic per v. dies confequentes ; cxtcrius autem ap~ 
plicari curavi articulis male affc&is emplaftrum de ran. c. $ io. 

Pra^ter haec in contumaci ac jam radicato morbo expu- 
gnando, cum infirmae vires adhuc fuppetcrent, validiori phar- 
maco ufus fum, nimirum : Rec. mercur. dulc. gr. vij. C. C. 
praep. 9j. M t F. Pulvis pro dofi mane fumenda, & fic F. iv. 
diebus. 

En ! poft tertiam afTumpti hujus pulveris dofin', fubfecu- 
tafuit fa!ivatio 3 & adhibitis omnibus in tali operatione caute- 
lis, in illius continuatione per 22. dies perplurimas excrevit 
Erucas,quarum excretio adhuc durante falivatione nnem ha- 
buit, articulorum dolores ceffarunt, & febncula, qua durante 
hac infirmitate continuo laborabat, evanuit. Vi&uque recre- 
ata, convaluit, atque e fepulchro quafi fufcitata, nunc prius fa- 
nitatis gaudere commodis, qua tamdiu privata fuit, expulfis 
his moleftis & mortis confortibus hofpitibus, rurfus fe vivere 
gaudet. 

In hoc microcofmi raro & vario phoenomeno , plura 
confideranda occurrunt : Imprimis, undenam horum vermi- 
um, feu, potius Erucarum in hiimano corpore generatio ; qiu 
ratione illarum per urinam excretio : An infe£ta illa,tam atro- 
cia potuerint producere fymptomata? &c. 

Quan- 



De vermibtts^plus minus o&g millibus y per urin. &c. 413 

Quantum ad primum, five lilorum gencrationem attinet, 
perpensa vi&us iftius-mulieris ratione, qua? potiori ex parte 
dulcibus conftabat, facile mihi perfuadeo, exinde procesfnTe. 
Nam Galeno tefte, dulce vinum non folum eft oppilativum , 
inflativa? ventofitatis generativum, in hepate videlicet & fplo 
ne>omnibusquc membris,excepto pulmone. 

Caufa hepar oppilansfit propter vias corum, quia cum 
venit ad hepar per hrgas vias, feu venam quas porta nuncu- 
patur, ftansque ibi digeritur, deinde ad fubtilisfimas veniens 
vias , qua? funt in fua concavitate non poteft fex tranfire per 
anguftas vias. 

Quare ibi aut in fplene permanens Apoftemata creat fe- 
cundum fui naturam. I-fec Galenus referente liaco lib. 1 1. 
cap. de vino. Cum autem Italica vina quse venalia apudMer- 
catores extant,ordinarie iftius fint conditionis, quintmo cum 
diu iervari non posfint,hinc fit, ut recentia bibantur, quaeGa- 
leno tefte ventofitatem & inflationem,faftidiumque generant, 
quia minus funt defecata, m^xime quse ab Italis in Germani- 
am mittuntur, nam illa ut dulciora remaneant, & Germano- 
rum palato fapidiora evadant, vix ebullire,feu effervefcere ad 
feces heterogeneas feperandas, finunt ; fed fa&a aliquali ef- 
fervefcentia, vafa obftruunt, unde fecibus permixta crasfiora, 
& turbida evadunt,fimilesqiie in corpore humamo producunt 
humores, videlicet craffos, feculentos, & indigeftos. Nihil 
autem hic de fiaudibus 3 quibus tam Itali, quam Mercatores, ut 
illa dulcia reddant, variis ingredientiis & compofitionibus et- 
iam frequenter utuntur noxiis. 

Quid immoderatus iacchari ufiis producat, fatis conftat> 
nimirum phlegmatis copiam gignit & acidum fumme corrofi- 
vum; unde& cibj, potusque ratio in qualitate eadem uniti, 
eundern etiam potentius producebant effe&um^nimirum cru- 
dos>vifcidosque humores, qui prse caeterisad putrefadtionern 
& coniequenter ex llla ad vermium produttionem funt dif- 
pofiti. 

Ff f 3 Non 



4 i4 * Obfervatio LXXXVII. 

Nonfine ratione etiarn caufam harumErucarum produ- 
&ionis attnbui poffet latenti in Italico vino Erucarum fcmini, 
conftat enim haec infe&a maxime in arbonbus, & fruncibus 
fua,ad fpeciei confervationem deponere ovula calore fohs be- 
ncficio hyeme transa&a, vivificanda. Cur etiam alicui uva- 
rum botro femina illa acglutmare non potu>fTcnt ? quae dein- 
de per muftum difperfa>neque ob perfectae fermentationis de- 
fe&um ad fui punficationem cum aliis faecibus praecipitatse, in 
vini potatione fimul hauriri poterant, & naturalis calons ad- 
miniculo vivificari : in hoc enim una mecum convenit Do- 
ftisfimus & Expertisfimus MarcusGerbezius Academia? noftns 
Collega notatisfimus in Chronologiac fuse Medico - pra&icae 
Ar. i. Num. 7. dicens quemadmodum &c. ad quem tra&a- 
tum B. L. transmitto. Non enim plura defunt exempla, in 
quibus refertur, diverfos aquarum hauftu ferpcntum, ranarum, 
aliorumque aquatilium animalium femina in aquis delitefcen- 
tia fimul potafie, quibus deinde in corpore vivificatis horren- 
das in co tragotdias excreverunt. 

Neque diffiteor poffc etiam venereo contagio adfcribi, 
nam hoc morbo correptorum maligna ulcera vermibus fcate- 
re,compertura eft: quidnifperma, cum ad fibi fimile animal 
producendum ordinatum fit,dum corruptum eft, fuofruftra- 
tur principali fine,quod deterius eft,generat nempe vcrmes, 
& fimilia mfe&a : quod tamen in prarfenti cafu,cum fufficien- 
tia non habuerim hujus rei indicia , potius allegatis fupcrius 
caufis , adfcribendum cenfeo : quod etiam fymptomata , qui- 
bus segra divexata eft, confirmant. 

Nam fi Galeni tettimonio dulcia, & non bene, & probe 
defaecata vina plurimum craffa ac turbida, uti funt Italica, quse • 
in Germaniam advehuntur, ventofitatem & inflationem cau- 
fent, quid mirum fi atrocibus colicis dolonbus fuent corrcpta, 
qua? fsepius ex flatulentia* & humorum tartareorum vifcido- 
rum copia, quales fimilia vina generant, onri folet : hocetiam 
fatis mdicabat crasfior> & vifcofior urina>nam dulcia vina,tefte 

Ifaco, 



De vermibus.plus minus ofto miUibus.fer urin. &c. 41 5 



Ifaco 3 cum fint crasfiora> fic difficilius transeunt ad vcficam* 
neque urinam provocare pofTunt. Vagae quoque arthritidi 
eadem caufa attribui poteft, tartareis videlicct humoribus per 
univerfi corporis juntturas difperfis, quidni, etiam dum ven- 
triculus vim non habet digerendi largi epoti dulcioris vini 
quantitatem> accedentibus etiam faccha?ratis efculentis, facile 
acefcit, quod acidum deinde per circulationem ad caput de- 
latum & indeper univerfasjun&uras a nervis delatum, atroces 
illos efficiebat dolores, quinimo & ipfam caufabat Epilepfiam. 
Nec dubium eft , quin peregrini ifti hofpites fua rofione & 
morfu per univerfuin fiftulofum corpus, quo nunc cum chylo 
& fanguine deferebantur , maxima ipfi incommoda intuiiffe* 
& forlan aliis pravis humoribus conjun&b cunfta fymptomata 
fupradi&a perpetraffe. 

Quod autem hi vermes in ipfis venis & aliis vifceribus 
fuerint ftabuliti , exinde patet, quia urina, quse illuc defertur^ 
per emulgentes ex vena cava ad renes illam attrahunt, inde au- 
tem per ureteres ad veficam tranfit, cum autem vena cava (ux 
m hepate habeat originis principmm, & per univerfum corpus 
diffundatur,confequenter una cum fanguine per circulationcm 
connnuam vagos iilos hofpites hmc inde defeiebat , donec 
per emulgentes una cum lerofo ianguinis liquore ad ureteres 
protrufi, tandem cum urina foras propeilerentur. 

Ex his ergo fatis innotefcet cur $ rii infufionem & eun- 
dem dulcem ad curationem adhibuerim> quae in morbisalias 
defperatis adhibentur 3 ad id enim tam propria experientia, 
quam Clarifs. Helmontii praeclara do&rma (quam in tra&atu 
fuo in verbis, herbis, & lapidibus eft magna virtus) ubi Mer- 
curii arcanum contra vermes commendat, inductus fui 5 cujus 
haec funt verba : radicalis commiftio argenti vivi admiranda 
eft , fi argentum vivum maceretur in magna aqua? communis 
quantitate; haec namqueetfi ne minimum quid deargento vi- 
vo in fe forbeat, aut ad fui naturam convertere queat, atta- 
men ab argento vivo proprietatem? non item fubftantiam mu- 

tuat. 



4 Y6 Obfervath IXXXVIIL 

tuat, fic ut pota aqua cjusmodinecctlumbncos univenos m 
corpore exiftentcs etiam quo potusifte nunquam pervenit, 
quippe qui mox totus in lotium rapitur, fitquc aqua ifta con- 
tra iumbricos validior fi femcl cum argento vivo bullierit : fic 
enirn unica,uncia argenti vivi millies poterit menfuram aquse 
inficercattamen permanere in ponderc & propnetate. Ha>c 
ille. Lymphae autem crudioris evacuationem adhibito 5rio 
dulci per falivationem procuravi, quia llle ad hunc cffe&um 
producendum & ex partibus remotionbus educendum,nullum 
cfficacius eft remedium. 

( Gr<ecio Auguftam Vind. d. 27, Febr. 
A.v/n. rniffa.} 

OBSERVATIO LXXXVIH. 

Dn. D. Samuelis Koleferi de Keres-Eer. 

Apojhma hepatis curatum. 

NN.Vir maturae aetatis, ftaturae mediocris, conftitutionis 
• fanguinear, indolis moderatae, ruri degcns, dum ad ha- 
bitationem fuam reditum feftinaret, concitato velocioris gref- 
sus cauia cquo , quem equitabat , praecipiti cafu antroritim 
prolapfus eft, alhiitque thoracem dextrum, circa rcgionem 
hepatis & diaphragmatis oppofitse glebae, equi fimul ruentis 
pondere prcffus,aded graviter , ut femianimis diu humi pro- 
cumberet ; adftantium verb auxilio ad genua ere&us, reipira- 
tionisdifficultate, & dolore pun&orio a!li& partis pene op- 
prefius fuffocationi proximus , segre ad habitationem curru 
veheretur. Ubi operaChirurgi, & remediorum adminiculo 
deftitutus , parti afredte impoiuit linea calefadta , fpintu vini 
myrrha-camphorato imbuta; interne prxter pulviiculum be- 
zoardicum,quiforte ad manum erat, copiofisfime haufto,her- 
ba? theae infuso fe levabat, fubortamque tusficulam tantillum 
fedabat, Sic fola quiete & calido regimme per aliquot dies 

conti- 



Apojiema hepatis curatum. 417 

continuatis, dolores circa lobum hepatis finjftrum , &coftas 
binas inferiores,umbilicum verfus,cum nonnullo tumore pro- 
tcnfi, remiferunt quidem, in integrum tamen non ceffarunt ; 
Siquidem recuperatis etiam viribus, fi veftitu ar&iori fe con- 
ftringeret, vel fi ad Iatus dextrum decumberet, relpirationem 
anxiam & anhclofam reddi animadvertit > ideo fomnum ca^ 
pturus, fupinus jacerc coaftus eft. Tandem vertentis anni 
menfe Martio febri cojitinuacorripitur cum diarrhoea, tusfi & 
urinae doloroia excretibn£ , ardore interno & vigiliis comi- 
tata* Adhibita ab amicis4yaria, tam officinalia, quam etiatn 
decantataHalenfia,quae novitate rei tum temporis fe omnibus 
commendabant , optato effe&u haud fubfecuto. Aegrotum 
inter infomnia la&is bubalini appetentia incesfit, quo altero 
die allato, & cochleatim affumpto, fymptomata nequicquam 
exafperari , quinirao continuato bidui ufu remittere calores» 
fomnumque placidum obrepere deprehendit. Somno refo- 
cillatus, audacius & avidius ufiii laftis per 14. dies inhaeret, & 
vires refumit > mox etiam itineri tuto fe committere polfe 
cogitat, & fpei plenus, le&um deferit ; fed arrepta ex cibo 
fumpto naufea, (uti hujus Gentis morborum principium & 
origo,a naufea, quae vulgo Tfemer audit, derivari folet,) rurfus 
fcbn corripitur cum fubitanea virium proftratione, & tanta 
memoriae debilitate, ut in tertia quavis voce fcribenda vel e- 
loquenda prorfus haereret,dolor fubcoftalis cum fenfu attra&i- 
vo ponderis alicujus , a medio diaphragmatis verfus inguen 
dextrum delabentis, deliquiis identidem fi k moveret urgen- 
tibus, iterum comparuit, medicamentis hic parum proficienti- 
bus, aliquot guttulis defecatisfimi, ac finceri viniTocaiani,vul- 
go SfaS&rudf) fubinde ori admotis, fe fuftentavit i O&avo 
autem poft gravem hanc recidivam die,exquifitisfimum dolo- 
rem in extremo vertebrarum dorfi introrfum fentit, quent 
dum haemorrhoidibus coecis furentibus adfcriberet, varia in- 
caifum tentavit , donec ab extremo ani,ferotum verfus dolo- 
rem ferpere, fcroti dextram partem paulatim tumere animad- 
Qbferv>Acad.N.C.CenhX. Ggg ver- 



4 i8 Obfervatio LXXXVIK 



*erteret. Tumore autem, & ex pendula gravitate 5 fcroti do- 
lore au&is 5 pedibus amplius infiftere non potuit. In cafu an- 
cipiti, Chirurgorum confilium expetit; quibus cuminmore 
pofitum fit , iti amnibus promifcue cafibus una folummodo 
©berrare chorda 5 cataplafmata difcutientia 5 emollientia 5 & fup- 
purationem promoventia, priori intentione non fuccedente 5 
adhiberi pertuadetur > <juibus ad praefcriptum adhibitis, dum 
cventu contrario, dolorem, tumorem, & inflammationem in 
immenfum augeri videret» abje&is Chirurgorum cataplafma- 
tibusjfaniore alicujus confilio adhibuit pulverem ficcum vege- 
tabili-mineralem parti infigniter inflammata? & diftcntse ex- 
terne adfperium 5 & pelle leporina contexit 5 quem 5 quo fro 
quentius adfpergeret 5 eo certius dolorem remittere cum fola- 
tio deprehendit. Tumor quidem a fphin&ere ani, usque ad 
pubem fe exeruit 5 ac ultima no£te> cum febris nova accesfio- 
ne fe plus viribus & animo linqui animadvertens, ad alexi- 
pharmaca & cardiaca di&a mixti generis fuoque genio appro- 
priatis 5 in forma mixturae 5 fingulis horis aflumpta fine inter- 
misfione infufum herba-theae fuperbibendo 5 unice poftDEum 
confugiendum ratus 5 fuccumbenti naturae in tantum fubvenit, 
ut in parte fuperiori fcroti fub virga aperto fponte foramine 
in cute exteriori 5 pus erumperet craffum foetidisfimum 5 & in- 
tra biduum eftluente pure copiofo 5 tumoreque fcroti & pubis 
fubfidente 5 aeger levatus fit 5 ac ad fe redierit 5 fubfecuto intcrim 
partis dextrae fcroti effufisfimo fudore 5 tantoque partis ma- 
dore , ut di&us pulvis amplius adfpergi 3 nee lintea quadru- 
plicata ultra horam iufferre potucrit. Sudore hocce per ali- 
quotdtescontinuante 5 & fcrotum adpriftinum ftatum rediit 5 & 
durities a fcroto ad fphin&erem ani protenfa evanuit. Jam 
Ipei plenus aeger 5 emaciatum doloribus & vigiliis corpus 5 cibo 
ad appetitum lumpto, refocillare gefticbat 5 dum poft coenam 
frugalem quafi ex infidiis minime praevifis 5 febrili excande- 
fcentia corripitur 5 fuperveniente lateris affe&i pun&oriis do- 
loribus 5 tusfi>refpiratione laboriosa&moribundorum extrema 

agen- 



Apojiema hepatis curatum. 4 1 9 



agentium haud abfimili. Jam ab amicis morti deftinatus, fe- 
mianimis accipit praememoratam mixturam , & fe ad diflblu- 
tionem componit, decima fexta a novo hoc infidiofo morbi 
afliiltu hora, ingravefcente tusfi, conatus ad vomcndum curn 
fuffocatione urget, & inclinatus ad latus, tantam materiae pu- 
rulentse lixiviofae, viridefcentis & faburrae, omnis generis cji- 
cit copiam ut fubftratam patinam profundiorem impleret,eje- 
&a faburra, omnia fymptomata ceflarunt, & fopore fupervc- 
niente , altero die jam jam morti datus revivifcere inciperett 
fuperatisque tot morbi alfiiltibus, tribus annis fanus vixit,prae- 
terquam quodurinam egereret foeculatisfimam,fedimentofam t 
grave olentem , aliquando & involuntarie fluentem. Ante 
biennium ex infperato ,~ plus ex commotione animi , quam 
diaeta? errore, corripitur dolore colico lancinante, & fpafmo- 
dico in loco illo fubcoftali contufionem paflb , cum tumorc 
ovum anferinum aemulante, fed fine inflammatione. Hic cly- 
fterum&internorum paregoricorum,antifpafmodicorum,aica- 
!inorum,& balfamicorum auxilio remifit,fcd accedentibus va- 
riis animi affli&ionibus, & curarum plena aegroti vita fubinde 
intra anni decurfum recrudefcens crudeliter exercuit. Ac- 
ceflerunt hoc anno epidemice graflantes puftulae, nec non va- 
riolae filveftrcs , per totum corpus ichorem & faniem funden- 
tes cum infigni pruritus ad no&cm exacerbatione > quibus 
abfterfis , elusa depurationis fanguinis fpe , redeunt memorati 
dolores colici gravisfimo infultu, adulto jam autumno,& cum 
nec clyfteres, nec alcalina in mixturis data, nec alexipharma- 
ca, quibus antea adfueyerat , neque dolorem mitigantia offi- 
cium facerent, balnca aquae dulcis cum hordco & nitro para- 
ta, adhibentur nonnullo levamine s tandem fuadente amico 
hirudines applicantur, quorum adminiculo copiofus effluxit 
fanguis, craflus, ater,feri aquofi expers, & depletis vafis feda- 
libus aeger a doloribus per aliquot dies inceflantcr infeftanti- 
bus praefentaneum quidem fentit levamen , fcd paulo poft 
formicantem humorum>an flatuum? (dignofci nonpotuit) pro- 

Ggg 2 lapfio- 



42o Obfervatio LXXXVllh 

lapfipne a parte toties di&a ad infcriora abdominis&lumbos 
repere deorfum advertit, quem fecutus eft tenefmus cum ur- 
gente conatu ad irritas deje&iones alvi > & urinae misfionem 
fexquifitisfimi fenfus : prout eft in ifchuria & ftillicidio. Ingra- 
vefcentiblis doloribus» cum prodromis convulfionum, repeti- 
tb balnei & calefa&orum facculorum ufu, penes interna bal- 
iamico-volatilia cum 'Kt folari, mox etiam "R0 ope men- 
itrui cinnabarino-antimonialis, & vitriolico-martialis elicita, 
adhibita 3 cum impetu urina prorupit, fineullo calculi indicio; 
cgefta libere & frequenter materia faniofa , in floccos quafi 
clifcerpta, per plures dies j quafe paulatim exonerante natu- 
ra 3 seger reititutus eft. Novae accesfionis di&ae colica? pra'lu- 
dia 3 per pilulas balfamicas Becherianis non abfimiles, & vena- 
xum haemorrhoidalium levem fanguinis profufionem feliciter 
praevertit. Recurrentes vicisfim poft quatuor feptimanas, lis- 
«lcm pilulis felicisfime fuperavit, nunc fanus & refumptis viri- 
bus prioris aetatis conftitutionem recuperandam praefagit. 
Cffterum dim utitur moderata, & potu fine vino plerumque 
calido. 

SCHOLION. 

"XTOn pauca in cafu fideliter relato occurrunt, quae medico- 
-^^ phyfiologicam confiderationem merentur > cumprimis 
vero, cum poft gravem contufionem in regione hepatis apo- 
ftema generatum effe , morbi hiftoria indicet, mirari fubit : 
qui tam diu fine notabili noxae fenfu in parte principali motui 
diaphragmatis obnoxia, purulenta materia ftabulari queat ? 

Secundo t Per quas vias dubio omni procul materia 
Ifth#c erumpens ad fphin&erem ani, inde inter membranas 
fcroti ad dextrum tefticulum delapfa eft? 

Tertio : Sed longe major eft difficultas determinandi : 
per quas eadem illa materia furfus poft quatuor annorum 
moram congregata* antrorfum ad veficam delapfa, & p«r vias 
jirinarias excreta e& 

Quar- 



Apoftema hepatis curat um. 421 

Quarto : Sufpicione non carct peritoneum fub coftis 
nonnullam rupturam pafliim efle , per quam fiibinde inteftini 
coli pars gibbofa exiiliat. Cum urina faturatisfimi crocei co- 
loris, & oleofo pinguis diu fiib ultimo paroxysmo excreta fit> 
Annon etiam per occultas vias in ureteres extravafatar 
bili adfcribendum veniat ? Utrinque fumpto experimento 
verificari videtur nonnulla in corpore humano rationi fol# 3 & 
nondum experientiae quomodo fiant, patere, juxta principia 
Craneniana. 

Quinto : Memorabile eft, dolores inteftinoruni> colico- 
fpafmodicos D per apertionem venarum hsemonhoidalium 
certius & citius fedatos efle, quam clyfterum alvum fiibducen- 
tium 5 anodynorum, aliorumque antifpafmodicorum auxiliis. 

Sexto : Robur compaSi corporis, & nervofi generis fo- 
liditas quantum conferat ad vitam prolongandam ? & mor- 
bos graves fuperandos, fluidis vitio laborantibus , & graviter 
affe&is. 

Septimo : In cafibus infrequcntibus, & ambigui eventus 
non femper fequendas vulgares Medicorum & Chirurgorum 
hypothefes j generalesque curandi rationes in individuis tali- 
bus applicatas 5 nondum rite exploratis : morbi origine, pro- 
greflii, fluidorum conftitutione, & aegri indole, plerumque 
mortiferas & perniciofas efle ; ideoquc Medicinas fyftemati- 
cas cafuahbus merito poftponendas, judiciumque Mcdici ar- 
cani loco efle. 

OBSERVATIO LXXXIX. 

Dn. D. Samuelis Koleferi de Keres-Eer. 

Vomka pe&oris. 

CUpremus Armorum Gefareorum Prafeclus, C.S. aS. pro- 
^ pemodum (eptuagenarius>incidit in diarrhoeam cum cona- 
tu primumjpoft etiam fluxu hsemorrhoidali per 14. dics non 

Ggg 3 fine 



4 2 2 Ob fervatio LXXXIX. 



fine dolore durantem ; cui domefticis tantillum fedat£,brevi 
poft fupervenit conftipatio alvi, cum febri continua, tuf- 
ficula, dolore fubinde pun&orio, plus autem gravativo lateris 
dextri fupra diaphragma, proftrationc virium , urina intense 
rubra, uti & vigiliis,ut, accedente dcvexa aetatc laboribus fa- 
tigata,jam conclamatum efle videreturi Cum fupervenientc 
fideliConfultore,cum blandis roborantibus, fcdes fine irrita- 
tionibus promoventibus, & fudores fine exagitatione prori- 
tantibus , morti proximus ad vitam revocaretur. Dato ali- 
quot dierum interftitio quietis impatiens, dum jufto plus viri- 
bus fideret, aliorfum proficifcitur, quo vix appellens, febris ter- 
tianae paroxyfmis corripitur ; quibus per priora remedia dc- 
pulfis, emanentc febre, priorem ftationem repetit ; diutinam 
ibidem manfionem,& continuandam quietem,defiderium rc- 
creationis vindemialis abrupit , reditque iterum ad locum* 
quem pauco ante tempore deferuerat, infaufto eventu : fcbri 
cnim ibidem corripitur^ cum conatu haemorrhoidali, & dolo- 
rifica fanguinis profufionc non folum , fed & ex venis dorfi 
manus, uti & apicibus digitorum, nullo vcl ulcufculo, aut im- 
petiginc,vel vi externa praecedente, erumpit fanguis flondus, 
& guttas ftillat, mira naturae phleboromia. Paulo poft cada- 
veris inftar, manus & pedes frigefiunt,fpiritu vini inungunturj 
calidis linteis fruftra fovenxur, praefenti tamen animo, & intc- 
gris fenfibus, interpofito paucarum horarum interftitio,viribus 
(ubito deficit, & ncceffario advocato, vix aliquot verba locu- 
tus, inexpe&ate moritur. 

Aperto cadavere, in capitc vafa fanguifera turgida cum- 
primis in ventriculis cerebri plus jufto diftenta vifa iunt. Cc- 
rebrum plenum, & grande nullo infolito colore tin&um, ut 
nonnulli exiftimant * tabacae fumigatoribus cerebrum camini 
vel alembici inftar atro colore tingi, cui tamen fumme dedi- 
tus erat, copioio nihilominus humore, ferofo, crocei coloris 
perfufum,repertum eft. Pulmones luridi, materia fcrofa, pu- 
rulenta & ianie graveolente mfar&i > Lobo finiftro adhaefit 

nicduu- 



Vomicafefloris. ^^^^ 425 



mediantibus raraificatis vafis fanguineis, tendinofus & adeo 
craffus quidarn facculus , ut repetitis incifionibus vix cederety 
continens intra fe co&i , ( uti dici folet ) puris graveolentis 
uncias fcx , adhaefitque vertebris dorfalibus valida ligatura : 
altcra vero pars pulmonum membranae pleura?. Intra ambas 
lobi pulmonis,& pleurae membranas a mcmorato facculo di- 
ftin&as ftabulatus eft humor lympha? inftar limpidus, dimidt-* 
am excedens menfuram, inodorus. In arteria magna reper- 
ttis eft polypus, ulnse unius longitudine gelatina? inftar fubtili 
membranuia obdu&us. Caput & pedes confiftentioris fub- 
ftantiae. Cor magnae molis, fed exliiccum, parcnchyma fine 
lympha, cordis ventriculi vix drachma fanguinis referti. He- 
par fine defectu fanum. Lien exilis, unius digiti longitudine, 
crasfitie duorum. Renes ina?quales,materia ferofa purulenta & 
olente turgidi. Vefica ampla & plena, poft expreffam urinae 
rubrae menfurae unius & dimidiae quantitatem , apparuit in 
fundo veficae miniatum fabulum, & pingue phlegma. 

Haec fi cum vita, confuetudine& a&ionibus mortui con- 
ferantur , non vana conje&ura confeftari licebit : habitum 
corppris, & internam temperiem vcl intemperiem fequi paf- 
fiones animae, & mores hominis, vicisfim externa internorum 
effe indicia. Subinde dum viveret, tusfivit > fed rarisfime & 
vix aliquid ejecit, & id,quod excreando expe&oravit, glutinis 
inftar tenax fuit. Frequenter conqueftus eft de ficcitate, do- 
lore gravativo peftoris > de refpirandi difficultate nunquam. 
In ambulando indefeffus, nulla ipfi per montes via impervia, 
vel taediofa. Cuniculos metallicos perreptavit, & metallario- 
rum labores in fodinis metallicis, earumque anfraCtibus iu- 
vcne quovis impigrius,ad extremum usque fcrutatus eft. Pe- 
nes ufum fumi tobaca? deco&o Caphe laepius cum herbis pe- 
ftoralibus , aliquando & amaricanttbus parato ; vino pauco, 
coquc auro obrifo candente calefa&o ufus, incommoda apo- 
ftematis praevertendo fuppresfit. 



OBSER- 



424 Obfervatio XC 



OBSERVA71Q XC 

Dn. D. Samuelis Koleferi de Keres -Eer. 

Inteflini pars extra abdomen pendula. 

r>Ufticus e Comitatu Colos, nationeValachus, mediocris fta- 
*^ turae, robuftus> compa&i corporis, ex elevatione & in al- 
tum fublatione ponderis, elongatis abdominis mufculis, quafi 
mucrone faucius inguinis finiftri pungentem dolorem perien- 
tit,qucm cum nonnullus tumor fubfequeretur, quaevis fomen- 
tationum & embrocationum , nec non inun&ionum mcdia 
adhibet \ quibus irritis, & nil proficientibus, pars affefta abit 
in fuppurationem,poftin exulcerationem,&cum rupturaperi- 
tonei inteftini procidentiam* Subjicit fe curseHerniotomi iiidem 
Valachi (eft hoc hominum gcnus temerarium,audax, illitera- 
tum,fed abexperientiaexcaftrationeequorum haufta,faepe o- 
mni literato,& exquifitisfimis inftrumentis inftru<5lo,exped itius) 
qui exukerationera curaturus, & delapfum inteftinum repofi- 
turus,cafu fortuito inteftinum difcindit,quod cum confolidare 
niteretur, incaffum omnibus tentatis, nil amplius effecit,quam 
quod partem inteftiniextraabdomen pendulam relinqueret,ut 
egeftioni excrementorum viam fimulaperiret. Vidi hominem, 
cjusdemque inteftinum, longitudine unius pedis pendulum in 
ligneo tubo corpori alligato absque incommodo geftatum, 
prouti in appofita figura videre eft. Qui dum faeces egeren- 
das fentiret, amoto tubulo per hoc cxcretorium felicius leva- 
batur, quam per anum ; Anus autem unacum inteftino re&o 
tam firmiter coaluit, ut ne quidem humorem ullum transirc 
vel fudare fineret. Dum iter faceret, vel intcr homines ver- 
faretur, a cibo prorfus abftinuit,& non nifi ad no&em comc- 
dit, excrementa quidem ftatis tcmponbus egesfit, humores 
tamen fubinde ftillabant in tubulum, qui foetoris vitandi caufa 
mundandus identidem fuit. Tali corporis conftitutione, pen- 
dente extra abdomen inteftino, vixit annos feptem fupra vi- 

ginti. 



De Transmutatione fe rri in cuprum. 425 

ginti. Caeterafanus, opificio fartura? deditus, nuper admo- 
dum ex alia infirmitate,fub contagio peftitentiali roortuus eft. 

Vid,Tab,VI. 

OBSERVATJO XCL 

Dn. D. Samueiis Koleferi deKeres-Eer. 

De transmutatione ferri in cuprum. 

TRansmutatio ferri in cuprum , fumpto ex aquis Hungarlae 
Schemnicenfibus , & vallis Dominorum vulgo JJerrit 
©tlttlb experimento>metallorum transmutationi tamam fidem 
hactenus fecit, ut Alchymiftae, Aurifices, ipfique Adepti pro 
posfibilitate aurifadtionis & transmutationis viliorum metal- 
lorum in aurum 3 palmario hoc argumento uti non vereantur. 1 
Modus & Methodus, quibus credtta illa ferri in cuprum mu- 
tatio peragitur, notiora funt, quam ut nova repctitione indi- 
geant. Accidit nuper in Valachia Auftriaca, dum ejusdem 
cuprifodinae luftrarentur , ut in ruinis antiqua? fodinae extra 
du&um venarum , & ut metallice loquuntur , ad folem, (attt 
£a$ ) elegantisfimae viridis a?ris glebae obvenirent ; quas ne- 
glcxiffe, aut tanquam inutiles prseteriiffe, priores Metallurgos^ 
cum credibile haud fit ; fiquidem certum ett virides iftas gle- 
basfodinarum Valachicarum valde tra&abiles effe, ncc toftio- 
ne indigere , facileque in cuprum fundi : Cum autem ferri 
minens foetos & circumquaque locupletes efle contiguos 
montes ; quid evidentius eft , quam perfualum habere : eas- 
dem fern mineras, percurrentem Coementi aquam praecipitaf- 
fe , & ex hac pracipitatione particularum cupri elegans viri- 
dis aeris depofitum cum tempore in glebas coiviffc, lufpican- 
dique occalionem effe, inSchemnicenfibus aquis per folutio- 
nem ferri cuprum praecipitari, quod additione cupri montahi 
ad ftabilitatem partium obtinendam funditur. Mirum eft, 
Qbferv* Acad. N. C. Cent, X. H h h non- 



■ 



A l6 Obfervatto XCIl 



nondum adhucaccuratius examinatumefle: An fcrrum,quod 
in aqui$ Schemnicenfibus folutum eft , & in lixivium fapo- 
narium reda&um , reducibile fit l fic etiam explorandum 
merito foret : Num ramenta in aquis Schemnicenfibus 
ferreae indolis ? & quae fit proportio , inter ferrum , aquam 
coementi, & ramenta quae in cuprum funduntur ; quae tamen 
prater Docimafiam ignis, etiam per ftaticam tentari , finon 
plane explorari poffe videntur. Similes equidem praecipita- 
tiones in fluidis aquarum forcium auri, argenti, & aeris omni- 
bu$ ob viae fimt,& verifimilitudinem hanc haud obfcure innuunt. 

OBSERVATIO XCJL 

Dn. D. Samuelis Koliferi deKeres ^Eer. 

Achates £5V/ Tranfihanioe. 

FEracem effe Tranfilvaniam fubterraneorum natura pro- 
ventuum, cumprimis, auri liberi, in pulvere, granis, fru- 
ftis, non tantum cum mixtura aliorum metallorum ■> fed & 
obryfi apyri,nemini jam ignotum eft. Terrae argillacea?, fabu- 
lofaN arenae, lapides, fluviique fuis in matricibus & certis cru- 
ftis quaerentium non eludunt operam > prouti in Auraria Ro- 
mano-Dacica pluribus videre eft: 

Nuper admodum fingulares minerae ferri etiam detedaf, 
quarum ha&enus nulla fuit notitia , quae in fornace ex quo- 
rundamitideminProvinciainventorumfaxorumgenere,ftrudia, 
in ferrum fufile excoquuntur, ex quo tam pro bellica, quam 
domeftica necesfitate omnis generis inftrumenta & utenfilia 
funduntur; quibus, (tanto hucusque beneficio deftituta,) 
nunc locupletatur Provincia. Salium non quaefitorum poft 
ficcitatem priorum annorum infinita fe hincinde prodit copia. 
Lapidum, Rubini, Cryftalli, Marmorum varii generis in & fu- 
per terram mirae deteguntur fpecies. 

Proxi- 



Achates &c. Tranfilv&nU. 427 

■ - - - - -"• ■ — ■ 

Proxime praetento Autumno mons caeteroquin aunfec 
internum lapidis Achatis penu per nonnulla elegantia frutta 
extcrne haerentia prodidit. Triplicis hic generis eft > fuber, 
fubniger, & flavus mira variegatione, qui fi expoliti fuerinr, 
elegantia & puritate nullis alns cedent, maxime fi nova fru- 
fta ex finu terne eruentur > fiquidem majores moles ibi re- 
conditas efte hujus lapidis, fidem praeter inventa aliquot li- 
brarum frufta, promittunt columnae feuftyli Jaterales monu- 
mentorum epitaphialium in templo Cathedrali Carolino-AI- 
benfi, nunc in uius facros converfbrum> ex fimili lapide, nec 
aliunde quam hinc erutorum, certa experimenta. Dies diem 
docet, & quae feculis fepulta jacuerunt, hora detegit : Sic in- 
(ignia Antiquitatis Romana? fortuiti labores detegunt indicia. 
Inter caetera memoratu digna in ruinis Apulenfibus nuper 
effoflum eft fimulacrum Hecatenes cum Infcriptone Grseca, 
item lapis alius quadratus latus arae cum Inlcriptione Ro- 
muna: HECATENI PATRES Ex DE. votione ARAM 
POSIERUNT &c. fed de his & fimilibus alibifufius, 

OBSERVATIO XCIII. 

Dn. D. Samuelis Koliferi de Keres- Eer. 

Mures agreftes. 

TNter tot epidemiseTranfilvanicse phafes pofteaquam imme- 
-■* morialis ficcitas impluvia? aeftatis ardore terram exusfiffet, 
& miris contagii peftilentialis propagationum mediis opti- 
mos tra&us depavifTet, rubigo fruges fteriles reddidiflet, fu- 
pervenit incredibilis murium frequentia. Quos ab Oriente 
veniffc & iuccesfive unum poft alterum Principatus traitum 
occupaffe, follicita plebs obiervavit.Varietas in colore & ma- 
gnitudme diverfa fuit ; plerique domefticis fimiles 5 nonnulli 
talparum & catorum minorum, quos mures alpeftres dixeris 
magnitudinem aequabant. Dilatarunt fe a menfe Maji in fe- 

Hhh 2 tum 



4^8 Obfervatio CXIIL 



rum autumnum per totam fere Provinciam Occidentem ver- 
fusi terram undique infinitis contiguis cavernulis cnbri inftar 
perforaruntj primum tenue gramen, mox viridefcentes fpicas, 
tandem & grana confumpferunt. Adulto vero autumno pro- 
videnti follicitudine excavatis mira Archite£turae naturalis 
fabriGa cuniculis 3 con.gefferunt non folum puri tritici penum, 
( cujus fubinde metretas hinc inde detexerunt tenuis mesfis 
pertaefi agricolae) fed & le&os uvarum acinos, & quicquid 
humano nutrimento infervit, infigni ja&ura in diftin&as con- 
vexerunt cellulas. Praeter damna frugibus & vineis illata > 
gramen effoetum vel adversa quadam indole affc&um non 
tantum pecudum nutritioni infeftum fuit s fed & praegnantes 
equas pasfim abortire fecit. Dumque fpes brumali gelu ni- 
vibus & aquis fuffocandos & exftirpandos fore follicitum de 
novo femente fruftraret agricolam, opinatum eft, vento quo- 
dam ab Oriente appuliffe & vento pariter ipfis inimico ex- 
terminandos fore. Id equidem curiofis obfervatonbus jam 
cxtra dubium eft : Affe&iones epidemicas plurima ex parte 
afflatui nonnullorum ventorum originem debere, concurfu 
magis vel minus efferari, mutatione fedari. In nupera terna 
prefiej cumprimis in ultima> meridie correptos paucisfimos 
evafifle, circa vefperam paucos 5 mane plurimos. Licet non- 
nulli perfuadere conati funt aerem infe&um non fuiffe ; Ne- 
mo tamen fanus negaverit, in modum fulgurum vibratas has 
aeris regiones infe&as plus vicinis reddi potuiffe ; Cum vero 
infolita tempeftatum anni conftitutione inconftans hyems, & 
in initium vens protra&um afperrimum gelu penuana muri- 
um exhaufiffet , quaquaverfum murium frequentia in pagos 
fe fubduxit; in quibus nil proficiente incolarum induftna ex- 
terminandis ingratis hofpitibus, miro naturae auxilio a muftelis 
fubventum eft, a quibus incredibili ccleritate necantur, & in 
acervos nccatorum cadavera congregantur. 

{Claudiopoli Auguftam Vind. d.u 
Martii A.1721. wijfa.) 

05- 



De caufa hemicranU lethali. 42$ 

OBSERFATJO~XCJv. 

Dn. D. Michaelis Bernhardi Valentini. 

De caufa Hemicranice lethali. 

HEmicraniam utplurimum cx abfceflii ccrebri aut fimili 
caufaoriri, percadaverum fe&iones demonftrarunt Bo- 
fjetus in Sepulchreto & Blancardus in Anatome practica. 
Confirmat idem cafus,quem hoc ipfo anno Vir Experientisfi- 
mus, Dn. D. HeldiusiConCilimus & Archiater Anhaltinus 3 per 
litcras mihi communicavit 3 cujus verba e vernacula in Lati- 
num translata ita fe habent : Die 16. Febr. hujus anni Erlan- 
gse diem fuum obibat locumtenens Dn, ab Arnheim 3 quem 
die iniequente fe&ioni commifi, quum in dextro capitis latc- 
rc>cumprimis circa aurem ejusdem lateris* immanes ha&enus 
dolores, una cum febri & dcliriis perpeffus fi^rit , quae ne- 
quicquam etiam remktebant, licet multum matenas purulenta: 
cx aure illa efHuxerit : ita ut tandem delirio furiolb & epi- 
lcpfia fimul corriperctur. Ubi quoque reticere nequeo 3 eun- 
: dem annis juvenilibus faepisfime ad quartam aut dimidiam 
horae partem coecitate quadam obrutum fmffe 3 a qua eundem 
Jiberavi. Poftquam igitur pituitam , inftar lardi induratam e 
naribus extraxeramus, caput pnmum aperiebatur : ubi remo- 
ta dura meningein dextro cerebri hemifphamo^ftatim fub pia 
matre, multum pituitae & aquae flavefcentis* gelatinae inftar 
condenfatae, apparebat. 

Venae in toto cerebro infigniter turgebant , haud aliter 
ac in Apople&icis fieri folet. Sub dextra aure cartilago quo- 
dammodo nigricabat. Nervi viforii ingentes fatis & robufti 
occurrebant. Pn>ceffus autem mammillares omnino defidera- 
bantur > quapropter vivens adhuc omni odoratu deftitueba- 
tur.In infimo ventre lien folito major & hepar in parte infe- 
riore nigricans apparebant, quo colore vefica bilana aeque ac 
inteftma hmc inde quoque deturpata erant. 

Hhh 3 In 



4j o Obfervatw XCV. 



In medio ventre cor magnum iatis & in pericardio a- 
quas quantitas excesfiva fpe&abantur. Qpod verb admirati- 
onem merebatur, pulmones quoad totam fubftantiam , chartae 
inftar albefcebant plurimis tamcn pun&is nigris intermixtis, 
cumpnmis in finiftro pulmonum lobo , ubi fimul nodi hinc 
inde occurrebant. Alioquin autem, durante adhuc vita> de- 
mortuus macer admodum fuit> potui Spiritus vini Gallici & 
rons folis adfuetus. 

OBSERVATIO XCV. 

Dn. D. Michaelis Bernhardi Valentini, 

De coalitu vagince uterince in gravida. 

CUm anno praecedente 1720. Alsfeldia? in pradio meo fub- 
urbano cdmmorabar, confilium meum implorabat uxor 
Georgii Scheres* Piftoris & civis illius loci, non fine lacrymis 
conquerens fe aChirurgo, Joh. Adamo Carolo in partibus ge- 
nitahbus confolidatam effe (fte tt)are g<W# $U(}el)eilet) poft- 
quam ob gemtalium , ob partum difficilem 3 dilacerationem 
ejusdem auxilio ufa fuerat. Quum vero idem Chirurgus 
fub ipfa cura marito ejus fuaferat, ut turundae loco viriiia lm- 
mitteret ipfaque mulier ante vaginae confolidationem denuo 
concepiffet 3 hac autem nunc per imperitiam Chirurgi coalira 
de propna non minus, quam foetus vita 5 ob denegatum exi- 
tum, anxia & iolicita effet, ob partus tempus appropinquans 
opem meam expetebat. Digitis ergo explorationem infti- 
tuens orificium vaginse ad duarum unciarum profunditatem 
adeo concretum & coahtum invcni> ut indicis apicem vix 
absque fummo dolorc admitteret. Suafi ergo fe&ionem chi- 
rurgicamj quam Dn. Henricus Klebergerus ,Conful & Chirur- 
gus llhus locij in fe fuicepir & felicisfime abfolvit , adeo 5 ut 
muhcrcula paulb poft filiolum formofisfimum enixa fueritj 
quem hoc ipfo anno 172 1. tetabunda videndum obtulit. 

De 



Anatonut clanguh. 43 1 



De impenta autem prioris Chirurgi curatione dijudicanda 
non tantum Facultas Medica Giffena requifita fuit? fed & ad- 
huc fub judice lis cft. 

OBSERVATIO XCVI. 

Dn. D. Michaelis Bernhardi Valentini. 

Anatome chngula. 

ANno MDCCXX. menfeNovcmbri Anas fera rarior* ex 
illarum genercqusePLATYRINCHI feu Latiroftr3e,Hel- 
vetis Sctf(^enrtlduler dicuntur, cum inferior roftri pars in fu- 
periori > tanquam in theca quadam includatur. Erat autem 
illa fpecies , quas CLANGULA vocatur & quidem mas , qui 
infra oculos utrinque maculam albam pilofam 5 in diametro 
album vel groffum aequantem, habcrc foIet> quae in foemellis 
defideratur. 

Magnitudine Anate domeftica paulo minor erat, in par- 
te fuperiori alarum ex parte nigra,ex parte alba,apicem in ver- 
tice gerens, e nigris pennarum cirrhis conflatum, prope quem 
pennae ex nigro obfcure virent. Venter albicans. 

Roftrum illi brevius & obtufius reliquis, cujus pars infe- 
rior in fuperiori tanquam in theca reconditur. Lingua car- 
nofa & fcmipollicem lata >, cujus pars anterior inftar fuccifae 
quafi praemorfa appendicem minorem habcbat,in parte fupe- 
riori quodammodo ingricans 5 in altera vero feu inferiore ex 
albo flavefcens, Oculi fimiliter eleganter flavefcebant, quem- 
admodum & pedes>quorum digiti lata & nigricante pellicu- 
la, alis vefpertilionum haud abfimili, connectebantur. 

Inteftinum coecum duos appendices longas, utrinque an- 
nexas 3 habebat. 

Quod vero fingularc & infolitum eft, afpera arteria pri- 
mum angufta circa medietatem in utriculum fe expandebar, 
duos fcre pollices latum* cujus aunuli oblique & fquamarum 

inftar 



4j2 Obfervatio XCVIi 



inftar fibiiquodammodd incumbebant, Abhmc ruriiis angu- 
ftior reddebatur, donec tandem in pe&ore in facculum car- 
tilagineum, inftar crepitaculi infantilis 3 utnculo majorem & 
aliis anatum fpeciebusetiam familiarern defineret, qui akero 
in latere etiam adhuc femi-annulares articulos oftendebat: 
in majorc vero parte glaber erat & in utroque latere in ap- 
pendices anguftiores definebat > quae in pulmones hiabant. 
Vide TABULAM , quam utinam cum ipfa defcnptionc Am- 
phitheatro meo Zootomico % co tempore jarn abfolutQ infererc 
licuiffet! 

Vid.Tab.1V. 

Fig. L 

a. Afpera arteria, 

b. Utriculus annularis. 

c. Continuatio afperae arteriae Iatior. 

d. Sacculus cartilagmeus glaber. 
c. Latus facculi articulatum. 

f. f. f. f. Appendices facculi articulis gaudentes. 

Fig. II. 

a. Lingua. 

b. Appendix lingu# # 

OBSERPATIO XCFIL 

Dn. D. Chriftiani Gottlieb Reufneri. 

Vires Balfami Ungarici y itemque de Oleo Zi- 

bani Carpathici deftiilato uttt) $rum*£olfc £)el. 

EX quo venale fuit in Silefia noftra, Oleum quoddam dc- 
ftillatum, odore> colore & fapore ad naturam Terebin- 
thinae accedens, quod agyrtae vocant $ruml)0lg',Oel/ pla- 
cuit inquirere : an in fylvis noftrisj impnmis in montibus Su- 
detibus, AlpibusSileli^hoc lignum crefcat ? Movi, quod di- 

cituo 



Balfami Ungarkh f temq; de Oleo LibamCarpa th. &c. 4 3 $ 
citur , omnem lapidem > fed verum & genuinum lignum non 
potui invenire, quamvis neque fumptibus neque laboribus 
pepercerim. 

Allatum mihi quidem eft ligni cujusdam ramus, unus 6c 
altercum foliis, qui vocabatur^ttte^Ol($/ eximmenfis ju- 
gis montium 5 haecarbor* vel propter nives perpetuas> vel, 
quod magis probabile^propter iterilitatem loci,ad genuaho- 
minum vix accrdcit; unde nomen accepit ; fed erant ramiPi- 
ni communis. Liquet ergo oleum hoc effe adulteratum, & 
vel parum, vel nihil ab oleo Pini & Abietis differre 3 neque ad 
naturam & vires BalfamiUngarici accedere. 

Curavi igitur an. 17 19. ex Ungariae montibusCarpathi- 
cis genuinum iignum afferri, & vidi, quod iit arbor, crefcens 
caudice ramisque diftoitis, foliis quinis, (haeeeft nota chara» 
^teriftica) ex uno tubulo feu centro prodeuntibus, cortice ru- 
gofo nodofoque > & elfe fpeciem quandam Pinaftri,Tourne- 
fortio tamen ignotam. Ex libris iv. hujus ligni c. foliis, ma- 
cerando in V* communi per 4. hebdomadas &© com. deftil- 
lavi Oleum quoddam odoris fragrantis, balfamici, & accepi 
§ij. 3IJ. ponderis medicinalis. Hoe Oleum deftillatum per 
omnia quoad virtutes convenit c. genuinoBalfamo Ungarico* 
quem Dn. ab Hortis primum invenit. Defcriptionem hujus 
BaKami communicavit mihi DD. Licfmannus Pra&icus Bu- 
disfinenfis meritisfimus, Amicus optimus, prout Pater ejus 
p. m. inUngaria a DD.SpielenbergeroPhyficoLeutfchovienfi* 
& hic a DD # de Hortis accepit. 

Ufus txtemus. 

1. Omnia recentia vulnera > non nimis magna aut profunda 
fpatio 24. horarum fine fuppuratione aut notabili cicatrice 
fanat ; majora vero intra triduum aut quatriduum,fi folum- 
modo aliqu» guttute penna inftillentur. Debet vero iin- 
teum ceratum fuperponbquo ligetur 3 alias evaporat. 

Obferv. Acad. N.C. Cent. X. Iii 2. Hu« 



434 x Obfervatio XCVIL ^^^ 

2. Humidam puerorum in capitc & facic fcabiem folum ilfi- 
tam, intra triduum cxficcat, & funditus tollit, nullo rcli&o 
veftigio. 

g. Ulcera antiqua, ferpentia & cxedentia, qualia plerumquc 
funtin cruribus, fpatio 2. feptimanarum 5 fi modo illinatur> 
& linteum ceratum fuperponatur, ex fundamcnto fanat. 

4. Frigidis fluxionibus , contufionibus fanguineis concretis> 
Retentionibus, Tumoribus, cx quibus plerumque Paralyfes> 
aut contra&urae nervorum diuturnae oriuntur 3 ad niiracu- 
lum tollendis efficax eft, quas omnia intra duas feptimanas 
reftituit. 

Vfus internus. 

Dofis eft a guttis 7, ad 9. in liquore conveniente 5 bis 
vel 3. in die. 

1. Obftru&iones hepatis,hypochondriorum & renum poten- 
ter aperit. 

2. Sine moleftia impuritates fanguinis per copiofas urinas 8c 
paucos fudores e profundo etiam venofo gcnere^ tollit. 

3. Arenas & calculos pellit. 

4. Menfes & Haemorrhoides movet. 

5. Gonorrhoeam & catarrhos frigidos fiftit. 

6. Invcteratos capitis dolores difcutit. 

7. Tusfique etiam & inveteratis thoracis morbi$ 3 nominatim 
vero Phthifi & ulceribus pulmonum mcdetur. 

Occafione hujus ligni accepi quoque exUn2ariaBalfamum,in 
forma ficca, feuGummi, quod idem eft balfamus, ab aere & 
folis radiis quafi infpiffatus ; paravi c. f. ?rifato & tantillo: 
cochionellae Tin&uram, in calculo renum & veficse non con- 
temnendi ufus, a guttis 14. ad 20* in vehiculo appropriato. 
Pe quo lmpofterum plura. 



OB- 



Antipathia cum menth a curata. 43 $ 

OBSERVATIO XCViil. \ 

Da D. Chriftiani Gottlieb Reufneri. 

Antipathia cum mentha curata. 

EXcellcntisfimus DD. Joh. Lud. Hamiemannus PP. Chilo- 
nicnfis Dec. 2. anno 4. obf $ r. exemplum refert de foe- 
n una> quae fine dcliquio animi mentham nec vidcre nec olfa- 
cere potuit: credo equidem plures efle homines qui men- 
tham averfantur. 

Occafione hujus obfervationis fuccurrit mcmorias alia 
pueltee (c S. annorum, quae odorem menthse tolerare & per- 
ferre non potuit 3 fed lipothymia correpta fuit. Mater ejus, 
Matrona gcnerofa, certo confcia> lipothymiam Filiae efle ab o- 
dore menthae s eodem temporis momento manipulum men- 
thx recipit,& non fuperficialiter, fed ad naufeam uscp tam diu 
nares eadem herba fricat^, donec ad fenfum priftinum filia re- 
dieritsa quo tempore ad hodiernum usc^ diem odorem rnen- 
thse bene perferre poteft: eft autem fexagenaria major,adhuc 
in vivis.Utrum alia? antipathiac hoc modo curandae 5 c«eteris pa- 
ribus 3 Curiofis DD.CoIlegis indagandum rehnquo i hujus e- 
nim gratia obfervationem hanc communicavi. 

(jfaverdAuguftam Vind. d. 23. Afrih 
A.wi* niiffe.) 

OBSERVATIO XCiX. 

Dn. D. Johannis Adami Limprechti 

De grato Cafforei odore, a Medico inproprio 

corpore primum <egro,pofteafano, experto & per tri- 

gintafere annos durante. 

\ TEdicus quidam Pra&icus quadragenario major cholerico- 

■"-* fanguineus fubitam patitur virium deje&ionem 3 ita,ut ex 

fella in qua fedebat,aliena opc deftitutus aflurgere fruftra ad- 

Iii 2 " labo- 



43<? Ohfervatio XCTX. 



Iaborarit> in febrem incidit> malignara quidem & immani ce- 
phalalgia conjun<3am,mente tamen nunquam afth&a. Hujus 
exacerbationem quotidianam circa horam fecundam pomc- 
ridianam femper indicarunt naufea inexphcabilis , inanis vo- 
mendi conatus & ingens fimul in fomnum propenfio > quam 
in turbulentum tandem fomnum conver&m capitis dolores 
diutini exceperunt, fiti & calore corporis mediocnbus, 

Certis indiciis pcrfuafus nervofum genus affici > linteolo 
V hirundinum eum cafloreo imbuto fpinam dorfi cum fuc- 
ceffu fricari jubet. Hoc dum fit> odor fuavis naribus occur- 
rit^qui in tantam augctur fragrantiam ut in admirationem etiam 
#ger rapiatur. Veritatem hujus rei curatius indagaturus, ca- 
ftoreum ipfum mambus fubinde tra&ans naribus admovet> 
«juod mali citrei odorem illi refert , hinc occafionem conti- 
jiuandi arripit ; fed & aquam praedi&am epithematis inftar 
fronti applicandi , quo fa&o adftantes omnes > aufto fciiicet 
fotore caftorino fugantur ex cubiculo> enumerata vero fym- 
ptomata ex aegri corpore. 

Notari meretur Medicum hunc> mente nullo modo \x- 
sa , di&um Caftorei odorem primum percepiffc in corpore 
^egroto, quem antequam hic morbus eum invafit> nunquam 
fcnferat> in fano vero tamdiu continuaffe, ut jam feptuagena- 
rius vegetus non tantummodo odoris ejus fuavitatem adhuc 
fentiat,ied nec ab AfEe foetid^e foetore abhorreat. 

Interea pro integritate fenfuum externorum pariterac in* 
ternorum in corpore fuo huc usque fervata humani generis 
Servatori gtates perfolvit quotidianas> & ne LecSori curiofo 
de fano olfa&us Medici hujus judicio ul|um reftet dubium > 
fciat : vires fuas nihil magis recreare quam fuaveolentia > eas 
cnim ftudiis & laboribus defatigatas odore Mofchi reficerc 
affolet>in tali autem Ioco>ubi ellychmum non exa&e fuit ex- 
tin&um>aut prunse tetrum odorem fpirantes in ignitabulo a£ 
fervantur> vix ac ne vix quidem per horae momentum fubfi- 
ftere illum pofle. 

(Berolino Attguftam Vind, d. 30. Afril. A. J72?< rnijfa) 



De Calcultf vejic*. 43 7 



M 



OBSERVATIO C. 

Dn.D. LucaeSchrockii. 

DeCalculis veficce. 

'Ercator quidam , #tat. 69. annor. robufta cafteroquin & 
fana corporis conftitutione praditus, cum pcr quindc- 
cim annos calculi veficae doloribus, ultimo tamen vitas trien- 
nio, fub conveniente disetae regimine, & motus inprimis vet 
hementioris moderatione, tolerabilius, ut de catculi praefcntia 
fere dabitare maluent, laboraffet, tandem An. 172 1. M Sep- 
tembri acerbius iisdem denuo fuit adfli&us , ut etiam d. 27, 
hujus menfis convulfiones atroces accederent, & d. 27, ipfum 
vita privarint. Cadavere cultro anatomico fubmiflb>fola ve- 
fica cum inclufo calculo confiderationem merebatur ; in qua 
pauca urina , paulo major vero ejus quantitas in renis dextri 
ejusque ureteris cavitate obfervabatur^calculus autem magnus, 
quafi pyriformis , fuperiori nempe parte crasfiore exiftente, 
& feptem cum dimidia unciarum pondus a^quans delituit, ve- 
fica admodum crafla & circa calculum conftri&a comparente* 
ut difficulter ille inde loco moveri , atque ex pelvi extrahi 
potuerit, & ita quafi in medio veficae fufpenfus haderit ; cum~ 
que talem ille fitum na&us fuerit, quo minus crebrioribus & 
urgentioribus doloribus circa ultimos vitae annos collum vefi- 
cx atterere & ftimulare valuerit,hinc fufpicionem praebuit^mor- 
tem fubfecutam non tam ipfi, quam alteri alicui minori calcu- 
lo potisfimum efte imputandam ; fiquidem circa ingreffum 
ureteris dextri in veficam calculus nucis mofchatae majoris 
magnitudinc ar&isfime inhaerere deprehenfus fuit , cum loci 
illius tumore^ a fibrarum conftri&ione orto, & calculi extru- 
fionem in ipfam veficam impediente : a quo fpafmo atrociori 
funeftas illas univerfales convulfiones vel motus epilepticos 
fuiffe excitatos credibile eft. In finiftro quoque latere* ubi 
ureter in veficam inferitur 3 minor calculus* isquc laxius fub- 

Iii 3 ftitit 



438 Obfervatio C De Caladis vejic*. 



ftkit 3 qui fibras non adeo intenfas ibi inveniens autefficiens, 
aliquale urinae ftillicidium in veficam conceflferat. 

Quantam motus vehementior in calculo fimul moven- 
do concitare noxam valeat, non ita pridem obfervare licuit, 
dumMercator aliquis, fexagenario major, poftquam, practer 
alia fanitatis ineommoda, calculi vefica? dolonbus pe/ bien- 
nium fuit excruciatus, diaetse decentis adminiculo, eam dolo- 
rum remisfionem expertus fuerat , ut etiam finc fingulari in- 
commodo faspius in publicum prodire ipfi licuent. Cum 
vero aliquando in dolio magno & ponderofo fuftollendo vi- 
res fuas nimium intendifTet, dolores admodum fine intermis- 
fione recruduerunt, eundemque, ut lithotomiae fc fubjiceret, 
tandera impulerunt; quae cquidem, magna tamen cum fan~ 
guinis profufionc, ita fuccesfit, ut calculus unciarum duarum 
cum dimidia ponderc fuerit extra&us, qui ex utroque latere 
quafi laevigatus quia erat, unum vel duos alios adhuc latitarc 
in vefica, indicium praebuit ; extractione tamen 3 ob metum 
majoris h^morrhagia?, in quartum usque diem dilata; ubi fi- 
milis alius calculus in apricum prodiit, cx una parte tamen 
mucrone prseditus, qua veficam attercndo cruciatus lllos re- 
fufcitaverat, quem ex fupra memorato corporis violento mo- 
tu, etiam fuifle e loco fuo comtnotum, mucronemque ifturn 
prius vcrfus alterum calculum, uti aedibile eft,dire£tum,nunc 
cxtrorium fuiflfe converfum , conje&urare 
liceat, 







APPENDIX 



AD 



EPHEMERIDUM 

ACADEMIAE 

OESAREjE LEOPOLDINO- 

CAROLINtE 

NATUR^ CURIOSORUM 

IN 

GERMANIA 
CENTURIAS IX. & X 







mamm 



CAS 






CGNTENTA APPENDICIS. 

DD. Mauricii Hoffinanni y Vrofejforis quondam in Univerfi* 
tate Altdorfina Medkina £rimarii<> Mantijfa Obfer- 
vationum. pag. 44 1 

DD. Chriftiani Henrici Erndelii , S. R Maj. Poloni* &C. Ar- 
chiatri Iter Medtcum Grodnenfe. 47 1 

DD. francifci Scufonii > Medici Romani Obfervationes de Lo- 
cuftis. 48J 

DD* Januarii Jannellii txeriitatio de mira ddatatione &fro- 
lapfu coli. 50 j 

DD. Godofredus Ueldius ub Hagelsheim, Confil. &* Archiater 
Byruthmus^ de Anahgia Macrocofmi cum Microcofmo* 
occafione xftus diuturni> in utroque^AnnoMDCCJ(IX. 
obfervata. 531 

DD* Johmnis Baptiftt de Wenckh Dijfertatio : An ex coittL 
hominis ium bruttipjfit verus homogemrari ? 5 5 z I 

DD.Johmnis CafpariWeftphali Judi&um de Sagis& Magisl 

Memoria Lochneriana. 571 { ' 

Lancifiana. 632$ 

Genfelian*. ^5Mu : 






MAURICII HOFFMANNI 

MEDlCiNiE DOCTORIS 

ET 

IN INCLUTA NORICOHUM UNIYERSITATB 

ALTDORFINA 
ULTRA L. ANNOS 

PROFESSORLS PVBLICI PRIMAHIl 

DIVERSORUM 5. R. I. ELECTORUM ET PKIN- 
CIPUM CONSILIARU ET ARCHIATRI 




OBSERVATIONUM 

SELECTIORUM 

QUAM 

FILIALI PIETATE INDVCTVS AB OBLI- 

VIONE VINDICAVIT 

JOH. MAURIG. HOFFMANNUS D. 

SACR. C&S, MAJEST. ARCHIATER, 

NEC NON 

; SEREN. MARCHIONIS ONOLDO-BRANDENBURGI- 

Cl CONSILIARIUS AULICUS ET ARCHIATER PRI- 

MARIUS, COMES PALAT C&SAR, 

S.R.I. NOBILIS, 

; EPHEMERIDUM ACADEMUfc NATUR& CURIOSOi 
RUM DIRECTOR, 
DICT. HELIODORUS. 






A$p. Cent, IZ&X, K k I Obfcr< 



44* 



W C«0 3* 




OBSERVATIO I. 

DtCalcuTis ungniformibus in aort* defcendentis bfurcatiox* 

rtpertis. 

lN NobiliPatavino d. ip. Febr. A. t6+9. pro cognofcenxfa 
in regione Lumborum doloris pertinaciilimi , magnorum 
Mcdicorum confilia & auxilia fruftra implorantc j caula poft 
mortem cfiffe&i> rcncs vacabant omni culpa & calculo ab om- 
oibus accuiato* jamquc in eo erat difleftor, ut caufa incogni- 
ta difcedere ventremque confuerc vellet^ nifi aorta; truncus 
fub renibus ia ramos lliacos diftra<3us quafi contortus mihi 
adftanti apparuiflet, & pcr comprefsionem digitorum promi- 
ncntias aliquas duras notaflem & demonftraflem. Ap«rta iri- 
iur arteri* bifurcatione fex calculi unguiformcsfivc laminse la- 
pidcae vifui fcfe obtulerunt, fub qualibet arteriae pul&tione vi- 
cinas fibrillas membranaceo-nerveas lancinando pungendo- 
ijuc doloris pcrtinacifsimi autores. Interim caufam horu 
concretorum perfeafi efarit fiufle crebriorempulveris vipcrini 
ad exulccratam mammam aflumpti ufum» Aliud notatu di- 
gnum non occurrcbat > nifi quod cpar prsegrande cum hy- 
pogaftrio dextro etiam epigaftrium occupans y in aliquot lo- 
feos diftin&um fuerit, duriufculum & quafi fcirrhofiim» mc* 
fiuunque imer binos veficula bile turgcns tenuent* 



OBSER- 



Ohervm io 11 De Vajts ftmhilicalihus in &c. 44? 

OBSERVATIO It 

DeVaJis umhilicalihus in viro triginta annorum adhucj>&* 

viist <&duttu gamreatico dVirfungoJimul 

inquifito* 

\ j|Eafe Martio ejusdem anni in viro trigirata aliquot an-no- 
*y* rum fato violemto defun&o vafa umbilicalia, vena fcili- 
cet & arterise gemintf umbilicales facile ftilum admittebant, & 
canalium reliquorum vaforum inftar adhuc cavaerant, quae 
ipfa in infantulo a me privatim difTe&o per corpufcula quse- 
dam lumbricalia foccrefcentia ab epate & iliacis internis verfus 
umbilicum protra&a, hunc tamen non $ttingentia repleta ob~ 
fervavi In propofiri autem viri cadavere Medicus Anato- 
nucus & Chirurgus experientifsimus D»D. Virfiingus, Praecc- 
ptor & hodogeta meus fidelilsimus, me praefentc, inquirere 
coepitin du&um pancrcaticum , quem ego menfe Septembri 
fuperioris anni in gallo Indico five galJbpavo oftenderam * 
communi cum eodem hofpitio in sedibus Vi&oriae Cavarse & 
Manfredda di&ae propetemplura S. Antoniiufus; ut adeo no- 
minati du&us primam iaventionem mihi jure meritoque vin- 
dicare pofsim , ficuti etiam teftatus cft Anatomicorum prin- 
ccps Th. Bartholinus Anatom. Libri I. Cap. XIII. fed & poft- 
bxc confirmavit feq. teftimonio mihi , cum m aula Studgar- 
dienfi in gratiam Serenifsimi Ducis Wirtenbergiae Fridcrici 
Caroii fimul commoraremur,benevoIentifsime verbis fequen- 
tibus confignato; DumPatavii eram 1644. * n #dibus D. Vir- 
fungi, inquibus hofpitabar, excellentifsimus D, D. Gilianus 
Garzius Hamburgenfis & D. D, Chriftianus Burger Dresden- 
fis, faepius mihi referebant, Excell. D. D. Mauricium Hoffman* 
num, nunc ProfefTorem Medicinae Altdorficeleberrimum, du- 
&um pancreaticum in gallo Indico inveniffe ac dein Virfungo 
oftendifle, unde captarint occafionem inquirendi in du&urii 
pancreaticum hominum,quemtandem rcpererint, quod iden* 
non femel confirmavit Dn. Joh. Leonicenus Profe&or Anato- 

Kkk 2 micus 



M' 



44 4 Obfirvatio III. De nteri mgravida craj/ttie &c. 
micus Exc. D. Veslingii, quibus his bonafideatteftor. Stud- 
gardiae & i. Novembr. 1686. Joh. Jacob. Wepfer. M. D. 

OBSERVATIO III 

De uteri in gravida crajjttie , venarum valvulis & arteriar 
rum fibris transverfis. 

[Enfe Novembri anni prsedi&i a Joh. Leoniceno uterus 
poft partum cum fecundinis reli&is puerperae defun- 
£te confpiciendus mihi offerebatur » certiftimo indicio etfi 
fub foetus geftatione uteri membranae extendantur, parie- 
tes tamerr non fieri tenuiores. Menfe infequente Decembr* 
cum D. Virfungus 5c ego in ftrangulati cujusdam cadaveris ar- 
tcriis & venis extrahendis & tabulis agglutinandis per plures 
dies occupatifsimi effemus, copiofas partim in venis fanguine 
plenis notavimus valvulas cor refpicientes , nullibi tamen cre- 
brioresquam fub axillis & in inguinibus, fepius geminas. In 
arteriis autern vacuis fibras notavimus paucastransverfas, ni- 
miam extenfionem prccaventes 5 motuque tonico fanguinis 
jprogreffum ad venas ibcias adjuvantes. 

OBSERVATIO IV. 

De Salamandra fosnrina dijjefia. 

N hacfame mortua ejusdem menfis die decimo> cukro arra> 
tomico fubje&a acutos plurimos dentes utriusque maxill» 
Botavi* cordi auricula rubra adhaerebat, accumbentes utrin- 
que pulmones atrorubentes fpumofam oftendebant faciem* 
ventriculus a faucibus refte deorfum protenfus fub oblongo 
cpate delitefcebat , hujus autem veficula fellea globuli inftar 
rotunda erat* fuper quam a duodeno ad epar albicans du&us 
cxporrigebatur > ab^ epate vero duo vafa ad inteftinum di- 
Ipergebantur. Lien parvus lateri ventrieuli finiftro ac- 
curnbebat cum plexu quodam fuaverubentis coloris > fub 
inteftinis plura grana rotunda y ovarii fciL ovula confpi- 

ciebatv- 



1 



Obfervatio V. De Lienofo ex narium h&morrhagia &c+ 44$ 
ciebantur > quibus uterus bifurcatus proximus tredccim vivos 
foetus exiles ? digiti dimidii brevioris longitudinem nondnm 
«quantes* in pe&ore autem fub rubicundifiimi fanguinis pua- 
&o cortepraefentantes, diftin&isque umbilicis praditas & quo* 
ad colorem nigras > maculis aureis nondum variegatas com^ 
pleiiebatur. 

OBSERVATIO V; 

DeLienoJb ex narium hamorrhagia vita erhata* 
JN hoe tantae mofis lien vifebatur > ut diaphragma m finiw 
P ftro latere ad coftas fuperiores protenfum fuerit > jequa^- 
verat autem XV. librarum pondtts, tuniea fiiperextenfa plum- 
bea ae fcrme gTareofe fivc fabulofa exiftente: ventriculus hinc 
epatis cavo ar&e appreflus erat : paticreas & mcfenterii glats^ 
dute i® feirrhofam combinatae crant duritiem* 

OB5ERVATIO VL 

De Vomitu fanguinis ex liene comprejfb* 

A Nno 1645. Generofus GabrielRexrada »0tt Utt& jtt Schuf- 
gr lenz> Serenifsimi Ele&oris Bavari» in urbe Neoforo 
Praefeftus, ultra quatuor luftra tumido Iiene> absque fingu- 
lari tarnen noxa vel ineommodo affe&us* cum poft cladem 
Mergentheimii a Gaflis fa$am>Tuga fibi pecuniaequ^ colletfar 
confiilturus Ingolftadium cogitauet> propitiosque viales ia 
teaiplo- exoraturus, fedili editiori hypochondrio utroque fa- 
nitens>. ardius finiftrum comprefsiffet> vertigine correptus do- 
mum properavit, moxque per vonritum magnam feri & fan- 
guinis grumofi ,, parum foetidi >• copiam binas menfuras civi- 
ks exeedentem * non fine fumma virium proftratione reje- 
cit > mox fubfecuta tumidi lienis fubfidentia & evanefcentia.. 
Procul enim dubio per vas breve > valvufe relaxato vel ab~ 
rupto tono > via ex liene ad ventriculum humoribus exeretis 
aperta fuir*uti Riolanus etiam anthropolog. I, a. c. 17. in no- 

Kfcit bS% 



346 Obfervatio VII Tte gkbutis phmbeis expkjts &h 
bili Senatore annotavit* & Adrian. Spigelius lib. 8« c. 14. cx 
Vdverdae I. 6 # c. 5. deCardinali de Cibo retulit. h ipfe ve- 
ro Generofus vir cum me per celeres cquos ad fe vocari man- 
daflet > ufu deco&i & ele&uarii ex vulnerariis & fubad- 
firingenttbusconcinnatijviribusque analepticorumope reftau- 
mtih n*ox cura fanitate iategra in gratiam rcdiit. Cum au- 
tem poftea Ingolftadii circulatoris & circumforanei fuafu fi- 
tim ingentem ingurgitatione mufti juniperini paffulati copio- 
fioris demulcere crebrius folitus fuiffet, venter in molem jnfi- 
gmena istumiut> idepque ab eodem agyrta pro tribus dofibus 
ofeiatas XI. pil&las purgantcs devoravit, a quibus tantaferi co- 
pia intra o&iduum per alvum expurgata fuit 5 ut vix ei red- 
piendae amphora civilis LXIV. meniurarum fufficere potuerit* 
ied infaufto admodum eventu, fiquidem contabefcere coepit* 
& Ratisbonam rcverfus cunftis coafiliis impatientifsimc repu- 
gnans ibidem obiit. 

OBSERVATIO VII. 

De globulis phmbcis explojis vifrafiajub mtegumtntii 
communibus coercitis. 

aHio 1.646- Johauncs Kerl Schncbcrgcnfis artis pharma- 
£* cevtica? cultor, aanorum 16. Altdorfi a militis fclopeto 
explofo globulo plumbco circa umbilicum finiftrorfum vulnc- 
ranus erat* cum autem globulus idem latus & fundum pyxidis 
iignea? e guajaco torno elaboratae 3 quam manibus prchenfum 
pharmacopola ^mc ventrem detinuerat, prius pcrfodcre de- 
fcueritp non in abdominis cavum penetravit* fed integumenta 
inter& mufculorum laras expanfiones, illaefo peritona?o ad 
lumbos pervenit^indequcfe&ione fimplici extra&us eft 5 atquc 
vulneratus 1 4. dierum fpatio feliciter convaluit ; licet inter ini- 
tia noa absque metu majoris periculi cruenta qua?dam & pcr 
alvum &unnam efHuxiffent. Hujusmodi fortunam propitiam 
expertus etiam eftBaruthi menfeNov. An. 16% 2.in fa&a quadam 
velitatione equescrupellarius,cui globulifclopeto cmifsnn hy- 

pochon- 



ObfervatioVIIl De Paralyf crurum ex &c« 447 

pocbondrio dexti o per thoracem ferreum & coriaceum &t 
craffum transeuntis vis quafi fra<Sta 3 fubcute ad lumbos usque 
eitra cpatis laefionem inter externos mufculos tantum penetra*- 
¥cra& Cont Adrian, SpigeL IiblV. de femitertiana c. 14. 

ORSERVATIO VlIL 

Tk Paralyfi crurum ex laffu in gmgrtnam nermmat& 

A Nno 1645. circa folftitium hyemale faber Iignarius Aft- 
r* dorfinu^j robuftifsimus eivium habitus* ligna ia proxima 
fylva colle#urus , ex trunco quereus praeceps ad traham fuam 
&<ftus y per lumborum contufionem luxationem vertebrarum 
ibidem tam vehementem patiebatur, utnullo modo procef- 
fiis ofTei fede nativa dimoti, validifsima etfi extenfionc adhi- 
bita in ordinem concinnum redigi potuerint , adeoque urinac 
& alvi fupprefsiones pertinacifsima? catheterisjfuppofitoriorum 
& enematum ufiim poftulabant, paralyfi utriusque cruris per- 
manente continua* poft fcx feptimanarum Ipatium in gangrse- 
nam exitialem terminata. Simile fatum obtigit An. 1679. pro* 
pe Altdorfium neogamo ruftico , qui cum nundinas vieinas 
adirc conftituiffet, a focero ia annofam quercum glandium ex- 
cuticndarum gratia confcendere coadus fuifiet, ex impatient- 
tia nefcio an- incuria praeceps deorfum gravifsimo lapfli ruebat 
& allidebat ad promincntcs fupra terram nodofas durifsimas 
radices 5 hinc fenfuum omnium minifterio orbatus pedum p&- 
ralyfin paffus eft ex Ibxatione feeundae tertiseve lumbaris ver~ 
tebravdum brachia interna motibus convulfivis exagitabantur 
vehementifsimis, non pnus ceflantibus quam poft o&o hora- 
fum infecutum intervallum mifer vitam cum morte mutaflb* 

OBSERV7LTIO IX 

De Erinaceo terreflrk 

iNhoc diflefto notavi (pinas aculeatas five acufeos cuti infi* 
* xos circa radices porofo* cffe. Epar m tobo* fciffum 5 ejus- 



348 Obfervafio X. De cervocultro Auatowm Jttljtflo. 
<jue veficula fellea copiofa bile diftentaper ligamentum raein- 
branaceum anaexa^rat, in hoc duo vafa cyfticaab epatc ena- 
ta per tunicam externam difleminabantur. Du&us pancrea- 
ticus <juoque fe conlpiciendum praebebat. Inteftinum coecum 
nullum. In media froatc ngiufculus robqftus caput erigens* 
tioc enim detra&o ad anteriora, femoribus dextrorfum, dor- 
fo vero fimftrorfum iacuryatis anixiul lllud fefe conglobarc 

OBSERVATIO X. 

De Cervo cultro anatomico fubjefio. 

y^Ervus proccrioris habitus XIV. cornuum prominentiis con- 
^ipic^useitt^Wje^tter/etfiglobulusplumbeusexplofusfim- 
ftrum ejusdem cordis ventriculum penetraffet, ultra 200. pafliis 
tn. aufiigcrat 5 donec mediofubfaltuexanimisconcideret. Vefi- 
culse felieae defe&um du&us epaticus biliarius corpore aperto 
fupplebat5(deliramentumn. venatorumeftjbilcm incaudacol- - 
Jigi) adeoque ventriculus & inteftinorum contenta bile tin&a 
apparebant. Epar unicum diftin&um fifliira tantum portae lo- 
bum offerebat. lien placentam aemulus figurae fimilitudine 
reprjefentabat, cavo ventriculo *fimo diaphragmati fefe ada- 
ptans. In thoracc juxta afper* arteriae dextrum latus lobus 
pulmonis fingularis aGaleno notatus aderat^quo finiftrum la- 
tus carebat. Hiatus auricula? dextra? ad ventriculum dextrum 
facile latam raanum capiebat. In utroque ventriculo fanguinis 
nigrefcentis copia. Septum folidum nulla cavitatepervium. In 
cordisbafi ofsiculum, os dc corde cervis officinis di&umab 
oblonga forma t}Q& JM?fct)^reu§ vulgo di&um 3 proprium 
locum haberc vifum eft inter valvulas radicis venae cav* & ar- 
tenae aortse in medio fepti quafiexortum,utipofthac menfc 
Julio 1^45. & menfe Septembri Anno 1674. denuonotavi. 
Larynx tota cartilagmea, ex bronchi circulis nonnunquamduo 
ia unum coaluerant. In principio oefophagi papillae promi- 
aentes comprelfe vifcidum mucuoi reddcbant. Aorta in cx- 

ortu 



Obferv atio XI Dejciuro diffe&o. 449 

ortu fuo crasfitic cultndorfum excedebat, eK manifeftis quin- 

3ue tunicis compofita. In alio cervo alio tempore difle&o 
eprehendi in epatis cervini convexo venae cavae valvulas 
quasdam membranaceas five limbos ingreflum fanguinis iti 
epar mtercipientes , eundemque ad cor dirigentes. Prcpu- 
tium priapi fcrophulariam foetore aemulabatur , hujusque pili 
afperi quafi arenulis confperfi conta&ui obveniebant. Glans 
crat albicans anguftum foramen inter rugas occultans, 

OBSERVATIO XI 

Dejciuro dijfecto. 

IN eo lequentia notavi. Epar ventriculo incumbens in lo- 
bos fiffum. Du&us pancreaticus exilis. Lien ventnculi 
ftindo proximus. Inteftina fatis longa varie eircumvoluta. 
Coecum amplum pollicis craflitiem admittens. lleum rotun- 
da fua extremitate valvulam conitituebatregurgitantibus ob- 
ftantem. Mucronata pe&oris cartilago cordisfiguramaemula- 
batur. 

OBSERVATIO XII. 

De mttjlda pifce* 

\fUftelam pifcem, quem vulgo 5$l*$JUippett & £lttot>pett 
*^* nominant, fquamis deftitutum aperui> eujus epar in pau- 
cos lobos fcifTum fiavefcens fufpenfiim in vitro, tcncrrimae 
texturae liquorem flavum oculorum bulbos detergentem & 
mundificantemftiilati ventriculusoblongo-rotundus fenfim at- 
tenuatur. Pylorum five duodeni principium appendi- 
ces pendulse multae, coeca inteftina repraeientantes quadruplici 
adhaefu ambiunt>chylum diftrubuendum forte transeuntcm ofcu- 
lis fuis excipientes,quas Noricae medicaftrc Sfappettfydn&Ieitt 
vocant, & adverfus epilepfiam, fecundinarum retentionera Sc 
colicatormentalaudant. Veficula fellis fub epate propendcns 
polt appcndiccs in duodenum per porum comprcffa tenuera 
Ap$.Cent.lX<&X. Lll bikot 



45* Obfirvatio XII. De muftela ptjce. 

bilem eru&abat. Lien parti inferiori inteftini re^ti adhaere- 
bat per fibras & vafa. Hujus extrema bina corpufcuk la&ei 
candoris adjacebant, teftes aemulantia, ad quae vas fcngiuneun* 
a fiiperiori ventre demifTum ramis fuis terminabatur. Ad 
meliorem autem notiriam figurae hic additae benevolo Le~ 
&ori fubfervient. 

Tab.IX. Fig.i. ir. 

a. Portio oefophagi. b. Principium ventricufi. c. Verc- 
triculus ipfe. d. Ejusdem fundus. e. Pylorus, in quo vat- 
vulaquaedamaderat, nec flatui tranfitum ex ventriculo con- 
cedens. f. Appendices fimt foraminibus quatuor ad duode- 
num hiantes , chylumque abforbentes : hic enim iftis com- 
presfis effluxit una cum lumbrico tereti exiguo rubefcente. 
g. Veficula fellis fub hepate, penitus exalbido. h. Reliqua 
inteftinorum portio, qua?~ad lit. i. k. oblique refle&ebatur, & 
adlit. rn.rurfus dilataturre&umque conftituit inteftinum. I.ubi 
vero hoc incipit ad lit. m. ibi valvula aderat, quae nec flatum 
ex rc&o inteftino vi impulfum admittebat. Huic re&o in- 
teftino lien parte inferiore per vala & fibras appenfum erat. 
Utrinque etiam accumbebat corpufculum n. la&ei coloris 
fhymo non abfimile. 

OBSERVATIO XIIX 

De Lupo anatomia ftttyefto* 

TN Lupo barbae bubuli atrorubentes confpiciebamur. Ana- 
**• ftomofcs venarum mammariarum & epigaftricarum fiib 
mufculis abdominis re&is manifeftae. Lien fubjacebat ven- 
triculo. Du&us pancrcaticus geminus. Epatis lobus minor 
porta di&us juxta pylorum omento involvebatur. Medio in- 
ter orificia ventriculi loco quatuor tubereula dura five fteato- 
mata aderant. Mediaftinum pe&oris tenue. Cor & pericar- 
diuos multa pinguedine obdu&um* Mufculi oculorum o£to 

nume- 



Obfervatio XIV. DeCaprea fewina. 4js 

numerabantur, nullus tamen nervumopticum involvenss cor- 
nea tunica ab uvea facile fcparabilis. In principio valvula. 
Nervorum recurrentium extrema ad mufculos cricoarytenoi- 
deos pofticos & laterales ac Iphin&erem gul# diftribuu. Gc- 
nitaiis membri ofliculum canura officulo fimile. 

OBSERVATIO XIV. 

De Caprea femina* 

jOApream feminam cum perluftraflcm, m ejusdem pedibus 
^^ pofterioribus inter ungulas extremas foramen rotundum 
uigro excremento fordidum apparuit. Vafa umbilicalia op- 
time confpicua^tota tamen haud pervia, ob corpufcula qu#- 
dam lumbricalia albicantia verfiisumbilicum prolongata. In- 
teftinum coecum amplum faecibus repletum, reliqua varie con- 
voluta. Ventriculus utt in ruminantibus quadruplex,ad cujus 
pylorum vaia candida plura verfus epar, veficula fellea defti- 
tutum pergebant. Du&usfeUeus nullus confpiciebatur, fed 
& pancreas cum fuo du&u fenfum ocuiorum effugiebat. Dia- 
phragmatis expanfio tenuisfima , pulmonum iobi in finiftris 
tres, in dextris quatuor , hic vero ultimus vense cavac ad ju- 
gulum afcendenti pracipue infervire vifus. Uterus bifidus 
cornua fua quafi crifpata ad vafa iliaca protendebat. 

OBSERVATIO XV, 

De Nofiua. 

IN hac mcnfe Martio difTe&a fequentia fingularia a me de- 
•* prehendebantur. Nervi copiofi fiib cute cranii ex verte- 
bris colli difpergebantur. Mufculi tcmporales tenues. Aures 
amplisfimae. Unguis oculorum ex cantho majori dimidium 
bulbum tegebat. Humores in oculis tres, aqucus mycofus, 
vitreus clariflimus, cryftallinus major quam in vitulo depref- 
fx rotunditatis , pupilbe proximus. Sderotica cartilaginea 
fere orbitam formans & protuberans,corneam in medio pel- 

Lll 2 iuci- 



4J2 Obfervatio XV h DePico viridi. 

lucidam relinquit > quae amplior quam in homine & dupleic 

apparet. Mufculi exiles,bulbique oculorum vix mobiles. Ca- 

ro pasfim pallida. Cor inter epatis lobos latebat. Renes pha- 

feoli figura confpicui, quibus glandufe Iuteae & ova plurima 

fupravenam cavam adhasrebant. Veficula fellis pendula & 

pblonga, altero extremo epati> altero duodeno jungebatur. 

Ventriculus totum fermc abdomen occupabat membrano- 

fus> pedes & caudam rauris devorati continens. Lien nullus 

videbatur* Pericardium tenerrimum. Epar pallidum* In cor- 

dis ventriculo dextro notabatur valvula carnofa* Inteftmum 

ccecum duplex juxta re&uro* 

OBSERVATIO XVL 

De Pica viridu 

TN difle&o pico viridi vulgo ©rtlttfi>CCf)f lingua apicem fpi- 
•* nulis five hamulis exilibus ferratum & depreffum offerens> 
triplo longior roftro erat> compofita ex binis corporibus car- 
tilagineis lumbricalibus tunica carnea unitis > quse fub radicc 
aurium nont tantum ad occiput utrinque, fed etiam in verticc 
jun&im fupra mediam calvariam ad nares usque extendeban- 
tur> pro facitiori vermiculorum ex lignis putridis extra&ione> 
ope binorum mufculorum exilium adhserentium celebranda. 
Quibus cotpora bina oblonga albida venulis confperfa granu- 
lofa jungebantur> cavitate mucofa praedita>ad cxtremam ma- 
xillse inferioris partcm excurrentia* quse tam ad retra&ionetit 
Iingua?>quamaddu&ionem maxilla^ facere videbantur. Ehim 
vitam cum morte commutabat>ejusmodi glutinofum mucum 
per os rejiciebat.. Os claviculae pe&oris osfi laxo nexu copu- 
labatun Caro mufculorum atrorubens. Pinguedo circa cor- 
dis bafin flava>veHtricuIus finifter multo anguftior dextro» In- 
gluvies craffa ventrieulo fubje&o nigram materiam porrigc- 
bat. Porus felleus communis in mediam inteftinorum par- 
tcro> ubi & duo exiles du&us panaeatici inferebantur* Bilis 

vefi- 



Obfervatio XVlt De y Steatomate ¥ 45 j 

veficula oblonga epati & inteftinis accumbebat. Sub ventri- 
culo glandula oblonga lienem repraefentabat» Inteftino refto 
fimplici nullum ccecum adhxrcbat. Supra rcnes glanduke 
recurvae luteae notabantur. Ex unguibus bini antrorfom>bini 
rctrorfum extendebantur» 

OB5ERVATIO XVII. 

De Steatomate. 

/^EorgiusVeftnerusCivis Altdorfinus ex contufione a par- 
^-* vo pilae durioris ja#u fufcepto fteatoma collegerat^quod 
inter fpinam dorfi & fcapulae finifirae bafin enatum , tantum 
kicrementum fumferat* ut ultra fpithamae fongitudinem pro- 
tenfum pondere fesquilibram fuperarit>cum autetn & poncte- 
re moleftiam ipfi tantum non perpetuam peperiffet,& infpira- 
tioni obftaculo fuiflet , ablationem cjus a me obnixe petiit, 
corpore itaque decenter praeparato illam mediante fe&ione 
decufTatim fa&a inftitui » non fine infigni quidem fanguini* 
profufione* fedi longe minori virium proftratione > convale- 
fcebat autem intra 40. dierum fpatiura>atque cicatrix refidua. 
imperiali dein obtegi poterat. 

OBSERVATIO XVIIL 

De pruritu injigni manuum. 
A/f Enfe Septembr* A. 1 649. ruricola quidam Heimburgen- 
*** fis gramina catnpi ex matutin-o rore madida fecando 
colligensj tanturn manuum pruritui fuccedentem fentiebat in- 
flammatioms atroiubentis ardorem, ut gangraenae penculurn 
vix effugeret. Auxilio autem ipfi ut & pharmacapoeo Alt- 
dorfino Pofenneccero,ex collectione feminis nafturtii eodem 
modo tunc temporis per o&iduum fern\c aftli&o, erant cata- 
plafmataex foliis fambuci incifis> vitellis ovi^nitro & furfure 
parata* 

U\ i OBSER- 



4T4 Ohfervatto XJX De concrementis cafeojis &c 

OBSERVATIO XIX. 

De concrtmentis cafeofu per alvum rejeftis. 

pErftrenuusDn.Francifc. GjranwelBruxellenfis, olimGenera- 
* lis Tyllii Secretarkis, poftca in arce Breitenegg Prafeftus, 
m. Augufto anno 1653. dolore colico affli&us atque de vo- 
tnitu ftercoreo fibi metuens^aliquot libras la&is caprilli tepidi 
pro demulcendo dolorehauferat>fedabsquc levamine, itaque 
me ad fe accerfere coa&us eft : orcumftaatiis itaque probe 
perpenfis ipfi propinavi 01. amygdal. dulc. cuxn fpermare ce- 
ti jufculo carnis calido dilutum* & paulo poft vomitu ali- 
quot frufta candida ovo gallinaceo majora fubftantiae cafeofae 
rejecit, cum notabili fummae anxietatis prcgreftae remifllone, 
bidui autem ipatio dehinc ufu pulver. abioi bendo-refolven- 
tium diaphoreticorum & clyfteris anodyni optime feie ha- 
biut, 

OBSERVATIO XX. 
De vulnere ventricult curato. 
Enfe Julio, Ruricola Dorlebacenfis circa regionem lienis 
acuto gladio cum vulneratus effet, non tantum per vul- 
nus multam cerevifiam epotam refundebat, fed & potiones 
vulnerarias propinatas omnes vomitu rejiciebat. Cui tamen 
pmer fpem albumina ovorum recentia eum pulveribus fty- 
pticis a me ccnfcripta & oblata tam falutaria fuerunt> ut cou- 
folidato vulnere ultra 30. annos fuperftes fuerit. 

OBSERVATIO XXI. 

De comprejjione abdominis fostus txclujionem 
fromovente. 

I^Oriarii Altdorfini conjux fat robufti corporis, menfe Sep- 
^ tembri A. 1661. poftquam primum gemellum vivum pe- 
pererat 9 & alterum pofitu obliquo impeditum & jamdum 

mor- 



M 



ObervatioXXL De compreffmt r abdomi nis &c. 455 
mortuum partu eniti non potuerat*fruftra exantlatis per bidu- 
nm laboribus>demum meum imploravit auxilium,jjusfiitaque 
ut inftante novo conatu > & obftetrici interim officium fuum 
faciente r altera ex adftantibus mulienbus caput foetus in utero 
quafi flu&uantis pugno deorfum verfus orificium uteri inter- 
num, mediante ventris compresfione deprimeret, altera vero 
pugno fuo eorpufculum faeras fimultanea compresffione far~ 
fum eogeret > quo fa&o foetus jamdum quidem putridus & 
foetidus in dius hasceluminis auras editus eft>puerpera autem 
viribus omnibus exhauftis fupremum mox obiit diem. Ce- 
terum hujusmodi ventris eompresfionem etiam in Sere- 
nisfima quadam PrineipifTa & Perilluftri quadam Baronifiai 
proficuam quoque notavL 

OBSERVATIO XXIL 

De globulo plumbeo per abjcejfum lumbarem excreto* 

ANno 165&. Ruftico cuidam Oberferriedenfi globulo ex^ 
•** plofb plumbeo > circa clavieulam dextram ad fcapulam 
tantum transcunte, neque ipfam perforante 5 vulnerato, cum 
nullo modo is extrahi potuerit , poft trimeftre abfceffus ina 
tumbis fupervenit* hocque aperto globulus quidem cum pu~ 
ve multo foetidisfimo extra&us fuit, a?ger autem comabuk. 

OFSERVATIO XXIIL 

De Ifchuria fucco cochlearU curata^ 

MAtronae cuidam nobilisfima? fero lymphatico rnucido • vi- 
fcido abundanti * atque urinae fupprcsfione a die lunae 
usquead vefperam diei veneris, fumma cum refpirationis an- 
xietate gravisfime affli6tse> fruftra adhibitis tam interni$ quam 
externis remediis variis,. tandem veluti &ea$ diro -(ivAwcLvr.c. 
auxilio fuit fuccus coehlearise acrioris recentis incifae cum vi~ 
no expreffus, hoc quippe haufto aliquot libras urina? aqueae 
cxcrevit & coavaluit, 

OBSER- 



456 Obfervatio XXV. 



c 



OBSERVATro XXIV. 

De virtute centaurli minoris aniihydrofica. 
II Ydropicis binis, ob rem anguftam domi rcriiedia domc- 
*"** fticaexpetentibus> faluberrimum auxiiium fuggesfit fim- 
plex centaurii minoris pulvis, per novem dies continuo s y mi- 
ne quotidie cum cerevifia calida oblatus. 

OBSERVATIO XXV. 

De conceptione ex lapfr turbata, & injequente hydrope. 

Ordula fabri aerarii Laufenfis conjux fub undecim anno- 
rum conjugio quinque libcrorum ac gemellorum raater, 
poftquam anno XXVIII. setatis iterumconceperat, ex alli- 
lione vehementiori ventris per cafum prsecipitem fa#a ob 
abrupta & divulfa procul dubio in ovulo intra uterum recep- 
to ftamina foetus primordialia conceptionem turbatam irri- 
tamque effe facile conjicerc poterat, cum circa quintum ge- 
ftationis menfem alias fenfibilefri foetus motum nullum perci- 
peret. Spc igitur graviditatis omni abjefta ad remedia u- 
tcrum repurgantia anxia confugit,fcd absque optato fucceffu* 
fiquidem abdomine quotidie in majorem molem affurgente f 
fuppreflb muliebri profluvio , tandem hydrops afcites iuper- 
vcflnt 5 a quo fesquiennio ante obitum mediante paracen- 
thcfi aliquantum relevata, quarto demumanno a fuicepto in- 
fortunio fatis concesfit. 

Aperto pofl: moitem tumido vcntre , feri inftar lixivii 
rubentis, atque nienfuras civiles plusquam triginta fuperantis» 
copia mox effluxit, pofteaautcm fequcntia notatu digna vi- 
fui noftro exhibuit : Nempe 

i. Utcrus asquabilirer fcrmc turgcns ac livcns globofe 
fuperficiei dimcniione fecundum longitudinem & latitudinem 
fpithamam longiorem excedebat, latenbusquc abdominis fe- 
cundum arteriarum umbilicalium du&um ardisfime adhac- 
rcfcebat. 

3. Pro- 



De Conce ptione exlapfuturbata^infequentehydrope. 4^7 

2. Protuberantia; cjus circafundum, dextra fcilicct & fini- 
ftra manifefte flavefccntis contenti puris copiofi dara offerc- 
baftt indicia , atque tefticulorum five ovariorum corpufcufaf 
quafiabfceflu corrupta exquifitocoaKtu ipfis jun#a vifebantuc. 

3. Colli uterini ar&ioris #que ac v€fica?>ut 5c inteftinorum 
ac mefentcrii membran» omnes atro fanguine fuffufe eram ac 
fcirrhofae* 

4. Cavitas matricis tota replcta erat muco faniofo corru- 
ptum ovum foetore, candore & mixta flavedine repraefcntantc, 
coque quodammodo quafi per cellulas diftin&o. 

5. Inteftina amplifliraa fed breviora^cx copia excernendo- 
rumita didu&a* quae in quartam usquc feptimanam fepiusrc- 
tenta fuifle maritus affirmavit. 

6 . Renes & lien naturaliter quoad colorcm & fubftantiara 
conftituti cernebantur. 

7. Epar tam anftonexu diaphragmati connatum erat, ut 
vix ahud quam lamina tunieae veficuke fellese flavefcentis 
fub dextro hypochondrio in oculos incurreret. Refe&o au- 
tcm diaphragmatc epatis compages pallida &putrida tenui- 
oris placentiE inftar notabatur. 

g. Pulmones atro fanguine quafi fuggillati apparebant. 
9. Cor in ipforum & pe&oris cavitatis mcdio recoadt- 
cumpalliduob nulla pingucdinc obvolutum erat. 

OBSERVATIO XXVL 

De vermium excretorum copia. 

Etallifoflbris Norici primarii uxor atrocisfimos rcntfis do- 
lores perpefla> poft ufumcnematis atque pulveris amari 
a me praefcripti aflumtionem tantam vcrmium terctium & al- 
bicantium, primi articuli digiti longitudinem sequantium, mul- 
tipedum & orc acuto praditorum copiam, per alvum excrc- 
vit, ut vix capacior pileus iftos capere potuerit, atquc ab hof- 
piubus ejusmodi invifis liberata dcin bene fc habuk. 

Atf. Cent.lX, & X. Mmm QB* 



M 



F 



458 Obferv.XXHL De Afcaridibus per vulvam rejetik. 

~ OBSERVATIO XXVII. 

D* Afcaridibus fer vulvam rejeciis. 

AMalia mercatorisSNorici NN. conjux aetatis anno qua~ 
dragefimo quarto cum infigni pruritu plurimos candidos 
Termiculos afcarides di&os quotidie per muliebre pudendum 
excernebat, mox intereuntes, quorum ulteriorem proven- 
tnm injc&iones uterinae amarae ex decoCto colocynthidis pa* 
*atae dein prohibuerunt. 

OBSERVATIQ XXVIIL 

De portione ojfis tibit fub genu exulcerato vi natura 

abfcedente. 

Riderico Joh. Hiibneri Senatoris oppidani filio X. anno- 
rum 5 A. 1664. occafione contufionis genu dextrum tu- 
midum fa&um 3 poft aliquot feptimanarum decurfum fuppu- 
fari coeperat s quo fa&o osfis tibise apophyfis patellse proxi- 
itia falva quidem remanfit cum articulo 5 ab apophyfi vero 
osfis tibiar pars fuperior prominens carne obduci rcnuit, fed 
poft fcmeftre fpatium fponte fecesfit os forma & magnitu- 
dine, quam addita figura commonftrat, ubi infimul notan- 
dum 3 chirurgum eo loco, quam lit. c. defignat , amputatio- 
nem osfis corrupti per ferram antea tentaffe 3 fed tum ob fan- 
guinis infignem profufionem, tum & prccipue ob doloris 
acerbitatem ab operationc perficienda prapeditum effe. 

Tab. IX. 

Fig. I. Facies offis anterior. 
Lit. a. Pars fuperior oflis. 

b. Pars inferior foraminulenta. 

c. Locus ferrae adpltcata». 

d. Pars offis nonmhil nigricans. 
ۥ Pars oflis albicans. 

Rg.II 



*** j!!i liSiiil 



:h ! :ii;: 



1 



r l!':ill 










Obfervatio XXX. De partu quatuor filiarum. ^9 



Fig. II. Facies ofsis pofterior. 

f. Pars fuperior oisis. 

g. Pars inferior foraminulenta 
h. Foramcn pro venae ingreffu. 
i. Pars nonnihil albicans. 

OBSERVATIO XXIX 

DeAfparago monftrofo. 

\ TEnfe Majo A. 1677. afparagus monftrofus cx coalefccti- 
•"'-* tia novem thyrforum nafcebatur. Atque hujuscemodi 
vitium ex cohaefu cauliumfemel atque iterum i^ horto mc* 
dico Altdorfino notavi in hyacintho botrioide, hieracio 5a- 
baudo latifolio, cichoriofylveftri,betavulgari,linaria violacca 
Auftriaca, lyfimachia Virginiana lutea,flore cardinali five tra- 
chelio Indico flore rutilantc. 

Vid.Tab.IX. Fig.IIL 

OBSERVATIO XXX. 

Departu qiiatuor filianum. 

ANno 1679. M.Decemb. in pagoHoffen Margarctha 36. 
annorum, quatuor fihas uno partu edidit , fextum tunv 
gravida, crant autem tantum feptimeftres & ad paucas horas 
laltcm vitales. Ex quibus tres una fccundina inclufae fue- 
runt, quarta propriam habucrat, quae tamen mox ante baptif- 
mum obiit. Fuere hae fingulae ejusdem magnitudinis, longi- 
tudinem dimidiae ulnae aequantes, absquc naevis, motusque fub 
geftationc matri varios impreflcrant } acfi vcrmes in utero 
adcffent. 



Mmm % OBSER* 



4%a Ohferv. XXXII. De vulnere tarfi palpehrl &c. 
~ OBSERVATIO XXXL ~ 

De ufu fingulari clyfteris indentium dolore. 

SErenisfim* cuidam puerperae ex fuppresfione lochiortmi 
dentium dolore acerbisfimo affefla?, ut cum fumma anxie- 
tatc linimentum cxpofceret , mifi Enema locbiorum fluxum 
|>romovens5& deco&um anodynum Ia&eum ore detinendum. 
Illa vero perfiiafa enematis nullum fare ufum,utpote intrain- 
teftina longe a dentibus diftantia tancum injiciendi , vcfica- 
lorio utebatur ad nucham applicato pro fcopo revulforio, fed 
j>eifimis fiiis rebus > cephalalgia erenim immanis fupcrveni- 
*ns odontalgiam graviorem non folum cffeeerat> quin & llla 
in delirium inciderat. Vocatus igitur denuo in confihi pat- 
tes clyfterem absque mora ulla mjiciendum rurfus fuadebam> 
imo imperabam , quo vix fufcepto > etiam ante excretionem 
per alvum> dolor acreliqua fymptomata> quafi per incanta- 
tionem ceffabant, 

OBSERVATIO XXXIL 

De vulnere tarfi palpebra inferiork conjolidato. 

|^Enerofus adolefcens ex allifionc ad clavum acutum tar- 
^-* fum palpebra? inferioris dilaceraverat? jamque tonfor de 
portione pendula per forficem refecanda fblicitus erat>dum 
cgo fotte fortuna adveniens atque tcmeritatem chirurgi in- 
crepans> fblo cmplaftro traumatico glutinante impofito la- 
bem vulnusculi ad propiorem conta&um & unionem fir- 
inisfimamipatio viginti dicrum reduxi. 

OBSERVATIO XXX Ili 

De virtute olei lini vulneraria. 

CJUfceperat Studiofus quidam in duello vulnus carfim in&- 
*-* dum fit grave in thoraccad cjus cavum penetrans* cura 
abrupta aliqua mediaftini portionc, idqueper plures feptimanas 

confo- 



6 




Oh fervatio XXXV. De vetnU exaffumto &el 461 
confolidationem perfe&anmullo modo admiftebat>quin tusfis 
& atrophia notabilis fupervenientes nan levem mortis -me- 
tum inferebant* idem tamen dein prorfus convaluit cx ufe 
dlei lini reccntis quotidie cum jufculo affumtL 

OBSERVATIO XXXIV. 

Scahies fcca diutuma curata* 

HEbrams quidam elephantiafi obnoxius per XV* anno* 
fcabic ficca laboraveraty repetito autem fequentis deco- 
£i circaa?quinoftiapbtUj& balnei aquae dulcisufu 5 pofteaa fca*- 
bic imrnuais fupervixit. Deco&uni autem erat fcquens : fy* 
Rad. cichor. tarax. plantag. fcorzoner. i £S* lapathi acuti §j> 
H. ffagar. endiv. epatic. nobil ftaiar. ad Mj. flor. nymph* 
alb. pap* erratr an. M& primuL ver. mund. §j» caric. pingu, 
num iiij. bacc. alkck. fem. papav. alb. a. $ij*Coq. in Aq.hor- 
dci BSij» ad remant. ifciij* colarara detur ad ufum. Poft e- 
greffum ebalneolinimentum tale inferviebatRec.Pulv. rad. he- 
lenii 9k irid. fforenr. 3J*£ communis 9ii*j*Myrrha£gr. ij. Mifc» 
cam butyri r ecent, C q» 

OBSERVATIO XXXV, 

De Vetuhex affumpi > Arfenieo mortim^ 

TLfamafe fibi confcia gravioris poenae metu ; aflumpto iir ear- 
* cere arfenici puivere fatum fibi acceleravit 3 in Theatrum A~ 
ivatornic-um Altdorfinum Norimbcrga transmiflTa remrieuli fun^ 
dum quafi exulceratum fphacelofam & rrigricantem exhibuitv 
inteftinis flatibtrs turgidiflrmis exiflentibus 3 in veficula fellea 
tres calcuti ex laminis ftriatis quafi concreti numerabantinv 
magnitudine tefieras fuforias mediocres arquantes. Cseterum 
tiniverfi eorporis carnes fpatio bidui tam cito putrefcebant, ut 
propter abominabilem feetorem fcpultur* iUud eommkte- 
rc coa&i fuerimu& 

Vi&Tab.VliLKg.IV, 

Mmm 3 OBSER. 



4&t Obfervatio XXXVlh De Coronis Serpentum. 

? OB5ERVATIO XXXVI. 

Defrujio ligni inpulmonibus cervi & acufutoria in 
vacc<£ corde. 

CUmAn. 1674. juffuSereniffimiMarchionisBrandenburgi- 
co-Onoldini in caftelloKadolzburg cervum quatuordecim 
cornuum extremis infignem menfe Septembri aperuiffem, in 
cjus pulmonibus fub jugulo fruftumligniaderat infixum mem- 
branaceo involuero obdu&um,ejus formae & magnitudinis* 
uti adjedte figurae illud ex parte anteriori & pofteriori Fig. I. 
& II. oftendunt , cinerei viridefcentis coloris. Huic obfer- 
vationi fubne&o aliam , fcil. de acus futoriae frufto ex corde 
vaccaeMenfe Martio \6%6. Laufae extra&o, quodhic Fig.IIL 
delineari curavi, atque adhuc inter rariora refervo. 
Vid. Tab. X. 

OBSERVATIO XXXVIL 

De Coronis Serpentum. 

VEndiderat fat magno pretio Agyrta quidam coronas fer- 
pentum in aula cujusdam fereniffimi Principis, iub ejus- 
modi forma confpiciendas, prout addita figura oftendit , qua> 
cum mihi oblatae fuiffent 5 fraudem mox detexi, atque dcntcs 
porcelli vulgo ©ponfoulrftt didti affirmans, cumque infequente j 
die porcellus affatus menfae in prandio appofitus effet, ex utra- 1 
que maxilla molares dentes extra&os coronis agyrta? per om- 
niaj ut ovum ovo> fimillimos. 

Vid.Tab.VIII. Fig.V. 
OBSERVATIO XXXVIIL 

De Arfenici gr. XIL ajfumtis. 

AUri facra fames, & tanta nonnullis lucripetis audaculis cft> 
ut fcientes volentesque vitam & valetudinem perniciei ob* 
jicere> quam nummis carerc malint. Eosautem inter per ali- 

quct 




ttcL pOJ). f&2, , J&p, 2, 





ad pcuj. 4>6& . JFuy,j , 



Obfervatio XXXIX. De pila in aves imdlcoU y &c. 46 $ 

quot annos in Italia & Germania praecelluit Tarquinius Ryma 
Neapolitanus , vir fatis robuttus, nigra caefarie confpicuus Sc 
viribus ferox meritiffimo fuo vcnenivorax dicendus, is fiqui- 
dem uti in aliis celebrioribus locis ita hic Altdorffi Menfe 
Martio 1662. Dominica Palmarum Ele&uani fuiOrvietani 
adverfus venena fingularem efficaciampopuloconcurrenti per- 
fuafurus, pi aefentibus Univerfitatis Re£tore> OppidiPraefe&o, & 
Collegio noftro medico, a pharmacopoeo oblata arfenici albi 
gr. xij. cum vino albo affumebat, eoque fa&o mox non tan- 
tum venrer in molem ftupendam affurgebat, fed & facies livi- 
da ac lurida reddebatur, oculi & cervix non fine adftantium 
terrore contorquebantur, atque ex adftantibus fartor juvenis 
perterritus in epilepfiam incidebat. Cum autcm cjusdem mi- 
niftri noffent tempus nunc adefle afliimendi Orvietani 3 hoc vi- 
no dilutum illius ori infundebant, atque cx fuggeftu ipfum i» 
conclave proximi diverforii ad caballum rubrum di<2i depor- 
tabant, ubi aflumpta mox evomcbatla&eicolori* menfuras bi- 
nas civiles excedentiajepotaveratfiquidemante veneniaflum- 
tionem la<5tis pinguioris notabilem copiam, atque oleofis hu- 
jus particulis vcneni falina acria fepticaque fpicula ita invol- 
verat , quo minus deleteriam caufticamque noxam exferere 
potuerinr , cum autem a me teftimonium ferio petiiffet, non 
aliud ipfi dedi, quam quod viderim eundem arfenici albi gr # 
xij. cum vino ebibiffe & ex methodo mox per eam viam, per 
quam haufcrat , vomitorio fuo revocafle , atque vim ve/icni 
fic elufifle, Huc confer. Exccllentifs. DD. J. J. Wepferi tr. 
de cicuta aquat pr.135. & EpiftolaJ.F.VertenbergenObf.39. 
Cent. 5. Fabr. Hildani annexa. 

OBSERVATIO XXXIX. 

Depila in avis undicoU, &* lapillis foliisque pini in ventricu- 
lo urogalli repertis. 

A Nno 1 67P.Menfe Novembri ex longe Iateque patentc pifci- 
■** na vulgo Brandenburger di&a a Scrcn. Marchione Bran- 

den- 



4&4 Obfervatio XL. De ventricuh rwi& &Jerpntis. 



^lenburgico-Baruthino, Chriftiano Ernefto mihi ad fcruttniura 
anatomicura offerebatur avis undicola rarior cinerei colons* 
ad magnkudinem &figuram ardeas minoris accedens> pedibus 
longe alatis & fquamatis prseditajin cujus ventrkulo membra- 
nacea pila> molem ovi gallinacei adaequans, cx mufco & plu- 
mis pennarumconvolutiscompofitacontinebatur. Licnin ob- 
longas portiones diftin&us inteftino rc&o incumbebat, cui 
f roxima quoqg binainteftinacoeca.Eparinduoslobosdivifunj» 
fob quorum cavo veficula fcllis nigricans pylorum atro colo- 
re infecerat. Pancreas tenue & oblongum, Teftesin lunibis 
phafeolorum inftar? quibus contiguce binx longa? lienis por- 
tiones. PuJmones floridi & laxi ex rutilantibus quafi globu- 
lis compofiti. Sanguis vifcidus. Roftrum longum & acu- 
ttfliimua coloris incarnati. Pedum digiti in longum portra- 
&i & alati plantam ambulationi commodam nullam forma- 
ibantjfed perpetuaenatationi avcm damnatam teftahantur.Occa- 
fione pilie hic in veatriculorepcrtas, Jiceat hic quoque memo- 
rare fub tunica ventriculi urogalli interiore candicante facilc 
feparabili & cartilaginea me inter lapillos plurimos folia pi- 
ni varic implicita obfervafle, mediante quorum appreflione & 
focco refinofo-nutricius prolc&us atque ipfa in pultaceam 
kibftaatiam poftea contrita fuerunt. 

Vid.FiguraTab.VIII.Fig.j: 
OBSERVATIO XL 

De ventriculo ran# &ferpentis % 

Nno 1687. Phdiater quidam ranam tumidam ac torpi^ 
dam juxta pifcinam porwe Altdorfinae infcriori proxi- 
rnam captavk & mox diflecuit, atque talpam fat magnam in 
ejus ventriculo invenit jam tabefcentem 3 incertus an vivam 
ranatalpamdevoraverk,antnortuam? A filio autem meonatu 
majori, joh. Mauricio HofFmanno D. & Collega meo in Fa- 
cultate mcdixa grauffiino,accepi ranas mcnfe Majoab eodera 

diffc- 



A 



Oh fervathXLl De Hamorrhagtis variis. gg? 

ciiile&as ventnculufn fcaiab^is majalibus ad crepaturamusquc 
infar&um habuifle* Is ipfe ctiam in hybernaculo botanico 
horti Medici aliquando ferpentem diflfecuit prargrandem , in 
cujus ventriculo rana* du£videbantur, altera quidemin tabem 
prorfus rcfoluta, altera adhuc a putrilagine hbera > idquc eo 
minus miratus fum, cnm alium fcrpentembufonem vivum ovi 
gallmacei amplitudmem veatre fuo «equantem intra oris ri- 
&ura arripuiife propriis conipexerim oculis, pedibus pofterio- 
tibus extremis tantum adhuc prominentibus : aimautem ab 
adventantibus qufousdam philiatris verbera ferp^ns accepif. 
fet 5 reclinato ad dorfum capite* & maxilla infenoie quafi re- 
fra&a extremo conatu bufonem adhuc viventenixejiciehaiu 

Vid. Tab. X. Fig. 4. 
OBSERVATIO XLL 

De H&morrh&giis variis. 

IN fcorbuticis (anguine ichorefcente abundantibus, non fo- 
lum narium,fed & aliarlim partinm h^morrhagias fubinde no- 
tavi. Ita e lumbis puellseBalncatoris Andreae Ruppiiye frontc 
rccens nati pueruli^ e crure adolefcentis Norici Funccii trsqne 
ad animi deliquiunve frontc monetariiNorici 3 c YerticeChri- 
ftinaeHaubnenaeaetatis anno 43. pofl: menfium per fexennium 
fupprefsioncm, crumpentcm fanguinem vidi, nullo quamvis 
foramine manifefto aut patulo apparentc. 

OBSERVATIO XLIL 

De ufu fingulari veficatorii umbilko admoti. 

Fllius unicus N.N. novem annorum ex inordinata vi&usra^ 
tionc torminibus ventris tam atrocibus affligebatur, ut non 
tantum deliraret, parentes & adftantcs pugnis & pbdibus im- 
peteret, fed & cpilepfiafc pcricultam frequens immineret. Cum 
autem intcrna quaevis affumenda refpueret 5 atque extema re- 
cicdia^ enemata, fomenta balncumque renueret * emplafti uni 
At>p.Cent.lX.&X> Nna , vefica*» 



46<S O bfervatio XLTII. SucciBeccahmg£ f. AnagaUidk & c. 

veficatoriumj (aliasin fubfultibus epikpticis multiplici & felici 
experientia a me probatum ) umbilico imponi curavi 3 quod 
optime profuit, ita ut dolor paulo poft reraiferit^atquc reli^ 
qua iymptomata fenfim evanuerint. 

OBSERVATIO XLIIL 

jD* SucciBeccabung<ef Anagqttidis aquatic* virtute jingulari^ 

/^Onqneftus erat vir quinquaginta quatuor annorurA fcor- 
^buticus defaucium & palati frigiditate tantum non perpe- 
tua 3 quafi ex glacie accumbente, & contra fupervenrente no- . 
fturno tempore infigni ardore fiib plantis pedum, quibus fym- 
ptomatibus prae aliis remediisfuccusBeccabungae five Anagal- 
lidis aquaticae cum vino expreflus medelam dedit proficuam. 
Atque ldem fiiccus folus cum vitello ovi mixtus pro ulceribus 
fcorbuticis repurgandis ac confolidandis fepius a me efficaaf- 
fimus notatus eft. 

OBSERVATIO XLIV. f l 

De Vetula fexagenaria majori laBante. 

ANno idyy.amiciSolisbaccnfes fide dignifsmi mihi retu- 
lerunt^ vetulam 64. annorum infantem ex filia nepotem 
nutriendum fufcepiffe, interea dum matcr nutricis officio alibi 
fungebatuij&Ia&e fuo nobilem alumnumalebat j cumque ne- 
pos temporc no&urno vix nifi mammarum fu&ione,quafi de- 
iatigatusfomnum caperet, frequcntifu&ioneeundemadmam- 
mas vetulse chylofum la&euraque fuccum tam copiofum re- 
vocatum fuiffe , ut ultrafemeftrc aviaifthaec ia&ationi & nu- 
trritioni commodae fufficere potuerit. 

OBSERVATIO XLV. 

De tumore bracbiipoft vuhus olecrani infequente. 

IN Studiofo quodam robuftoBolcken di&o circa Olecranuoi 
caefim vulnerato> non fine lynovi* periculo, cum brachium 

- valdc 



Obfervatio XLVI. De Cerv£grm)id£ Ana tome. 4^7 

valde intumuiffet, aqua vermicularis cum nitri pulvere remix- 
ta pro fomenro calide adhibita ny&himeri Ipatio omnem tu- 
tnorem difcufsit, tonforemque in admirationem rapuit. 

OBSERVATIO XLVI, 

De Cerva gravidx Anatotne. 

TN Cerva gravida tmcidata hujusquedifTe&o utero d. ip. & 
■* 20. Maii An. 1571. fequentia obfervabantur. Bihorio poft 
trucidationem per vafbrum thoracis dilacerationem fanguinis- 
que effufionem factam 3 cum venter ccrvae prcfentibus Medi- 
cinae Studiofis aperiretur, notatu digna erat uteri moles ampla 
membranacea transverfim protuberans. Inteftinorum autera 
volumina furfum coa&a cernebantur. Ubera turgidulaiiib 
quatuor papillis glandulofam maflam flavefcentem exhibe- 
bant. Poft uteri cum vefica urinaria corrugata extraftionem 
abdominis ventriculi affumptis diverfimode digeftis, Scinte- 
ftina flatibus turgefcebant, vaforumque la<5teorum veftigia paf- 
fim in mefcnterio apparebant. Sub epatis cavo du&u$ 
felieus manifcftus ad duodenum 3 fed veficula fellea nulla adc- 
rat, Lien Jividus placenta?que inftar fere rotundus. Renes 
phafeolorum formam aemulabantur 3 in quorum interftitiisglan- 
dularum multitudo* In pe&oris cavo ob effufum cruorem du- 
iXus la&eus thoracicus in fenfus non occurrebat. In cordc 
valvulae xj. ampli(simae & robufta?. Exortus arterise aorta? iti 
bafi cordis proximus arteriae pulmonali durior quafi cartila- 
gineus tantum notabatur , minime oflfeus. In facie fub can- 
this oculorum nafo proximiscavitaspro colligendis lacryma- 
rum fordibus finuofa occurrebat. Atque hxc in cerva ma- 
tre obiter obfervafle nobis fufficiebat, majori defiderio uteri 
& hinnuli vidcndi qui flagrabamus. Cujus minuendi occa- 
fione ita jubentc c Theatro botanico arci oppidanae proxim» 
anatomkum faciebamus, ac primo uterum generationis offici- 
nam, deiu ipfum ventris fru&um natura generanti* officiura 

N d n 2 in plaa- 



466 Obfervatlo XLVl 



in plantarum hibernaculo perluftrabamus, In utero pro foe- 
tus incremento & contentorum copia humorum amplifsimc 
diftento* membran^ fundum conftituentes vix dorfiim culcri 
erafsitie fua sequabant, cujus lateribus alias cohaerentium tefti-~ 
culorum veftigifetm nullum, corpufculum tamemitrobiquegra- 
cile duriufcuTum & tortaofum videbatur. Collum uteri fiac- 
cidum facile binos digitos admittebat, fed cervix rigidior a& 
digiti medii longitudincrn mucagine lenta & flavefcente rc- 
•pleta tam obfcurum orificium offerebat* ut plane usquead 
cavitatem^ imo in ipfa uteri cavitate impervium appareret^ fti^- 
liimque excipere iramittendum renueret. Coh^fus uteri euiH' 
fecundinis in novcm vel decem locis per glandularum fpon*- 
giofas diverfe magnimdinis carnes, fungum tres vel quatuor 
digttos transverfos latum protuberantemque repraefentantes, 
tam fingularisnotabatur>ut vafauteri candida pleraque ac ner<- 
vea leviter finuofam ipfarum acpallidam cavitatem fhbircnt: 
vaforum vero umbilicalium. exxreraitatcs eleganriisimis ple- 
xihus, coavexitatem accuparenr. Diflfcdte uterin^ glandulae* 
minus; vcre. cotyledones dictae, e fibns refta a centro quafi ad 
circumferentiam exeurrentibus context3e>fpumofum lentorem 
eomprefEe dabant, quarum arabitus carnei coloris r interiora 
autem candida erant.. Utero ob lubricam. fuperficiem inter- 
nam faeile a fecundinis feparabili i-emoto, fecundinarum du^ 
plex. nie.mbrana, crafsior clionon di£ta*ac tenuior amnios vo- 
cata> ia confpeftum veniebant^quas in capacitate fua mucagi*- 
nem candidam, alicubi Ia&efcentibus grandinibus five graou»* 
Iis variegatam , fat copiafam continebant, a qua & tcnuitate: 
aquea & flavedine citrina membranaceo veluti.fucco oblon- 
go allantoide credita, inclufa humiditas aha abundans facilc 
difcernebatur , urinae quam fimillimaj ideoque excrernentitiai. 
Remotis membranis hinnulus fceminei fexus contra&is cruri- 
bus conglobatus/, tenuifsimaque cute pilofa fpadicea candidis 
inaculis per dorfum fiibindevariegata vifumfubibat 3 pcde dcx- 
tro antmrfura cxporrecio 3 aurera dextram comprimens , quc* 

minus 



D e Cerv* gravul<e Amttome, $6? 

minus de circumflua humiditate fefe aliquid infcuare potuerhv 
Cujus umbilkale intcftinulum, quatuor vafa umbilicalia duriu- 
fcula* mueagine pingui involuta continens , ad duorum digi- 
torum craflitiem & ipithama? longitudinem indivifum turge* 
fcens tanti candoris erat, cireaque exortum tam multis glan- 
dulofis miliiac lentis magnitudinem vix fuperantibus granulis 
la&eis variegatum , ut exfangue pronuntiare licuerit. Ore di- 
du&o mox dentes incifores maxilke inferioris o£io adcranr* 
inolarium autem radimenta tam in hac quam fuperiori com- 
prefTu digitorum cognofcebantur. Oculorum fplendidiffimi& 
bulhulis iubjedta cavitas fat profunda & fere trianguk cine- 
ream fuperficiem monftrabat. In inguine quatuor papillis len- 
tis magnitudinem prae fc ferentibus granulofae glandulse fub- 
fternebantur. Ungularum extrcma attenuata ob candidam ex 
maceratione moHitiem cartilaginea erant. Ventre circa um- 
bilicum aperto, vafa umbilicalm tantun* tria* vena fcilieet uni- 
ca ex fingulari fatque profundo epatisfinu profe&a, & binae 
arteria? ex iliacis auurgentes in cavo abdominis confpicieban^ 
tur, ex quibus vena in fuo per peritonasum tranfitu> fuaque 
bifurcatione ibidem fa£a> valvulis quidem deftituta 3 tarama- 
nifefte tamen tamque valde impedita deprehendebatur y ufc 
fenguinem ex epate aliquoties vi ada&um vix transmitteret., 
Poli bifurcationem faSam > altera propago vense umbilicalis. 
dexrram* altera finiftram arteriam utnbilicalem comuabatur* 
tandemque omnes ad glandulas partiin quinque dextras> dex~ 
trx uteri cavitati proximas, partim quinque iiniffras diftrahe- 
bantur. Ex dicftis autem glandulis mirrima fmiftra> quafi ah~ 
fimipta'5 minima dextra qpafi orisfu&u latererenus attenuata 
& pallida notabatur. Iavcnmculo majori mucago fat copio- 
& candore & lentore mucagim fecundmarum *eipondcbat>in~ 
dicio certiflimO) hinnulum per os nutricium iftum fuccumad- 
mififle. Reliquorum vero ventriculorum> uti reticulati & (o~ 
hoCi fuperficies interna pauco muca chylofo> quemadmodurai 
cavitas inteftini duodcni biliofo flavefcente obduftaerat. Du- 

N n n j &u£ 



tft Obfervatio XLW. De Cerv* grnvid& Anatome. 
&jas fclleus juxta exortum trunci ven# portae ex epate brevis 
ad duodcnum ddcendebat, in mcdio defccnfu meatum pan- 
crcaticum cxiguum admittcns. Veficula fellea nulla aderat. 
Inteftinum coecum fat longum meconio porraceo five prafino 
turgidum, re&um autem durionbus excernendis eodem co- 
lore transparentibus dittentum confpieiebatur > cui uterus in- 
cumbcbat carnei coloris, fundo antrorfum verfus veficam quafi 
gcmino protuberante, in cornua attenuatus contorta. Renes 
phafeolorum inftar fed inaequali fuperficie confuetum iocum 
occupabant. Epatis floridi tenera & licnis livcntis, placen- 
tulaeque inftar ventriculo accumbentis conftitutio erat. In 
thorace poft retraftum pericardium cordis longiufculi conus 
ad pollicis crafciticm attenuabatur, bafisque pcr transverfum 
diffe&a non aequalem , cujusmodi foetus folet, ventriculorum 
capacitatem ac parietum craffiticm carnis majorem quam iti 
dextro oftendebat. Auricula? sequalis magnitudinis atro- ru- 
bentes per foramen non tam ovale quam circulare membra- 
naceumquc impeditum fibi contiguaj erant. Ex arteria pul- 
monali paulo pofl: e bafi cordis exortum canalis ad aortam 
protcndebatur, libera cavitate edcxtro ventriculo ad ipfam 
quiproculdubio fanguinem derivaverat. Ad dorlum epiglotti- 
d\s mufculi attollentis corpufculum hatienus in aliis brutis non 
obveuicbat. 

OBSERVATIO XLVII. 

De Lutra dijjefta. 

TN Lutra mafculo fequentia obfcrvabantur. Pingucdo cor- 
" poris muita vifcida. Ventriculus parvus a diaphragmate ad 
cpar obliquabatur. Moles*epatis utrumquc hypochondrium 
occupabat in feptem lobos diftin&a. Licn ventriculum ma- 
gnitudine fuperabat. Renes atro - rubentes ex multis glan- 
dulis compa&i. Ureteres ex ima parte rcnum quafi fcparati a 
rafis cmulgeatibus dcfcendere vidcbantur , re tamen vera m 

ccntro 



Obfervatio XLVJl De Lutra ditfetia. 46? 

centro ortum trahcbant. Pori biliarii trcs ad-duodenum 
fcrcbantur. Pancreatis candidi & ampli du&m vix per 
totum uber glandulofum confpicuus. Inteftinum cee- 
cum nullum. Omentum duplicatum ad cpar & lienem 
protenfum (ive expanfum. Valvulae in venaportae nullae. Ra- 
mi mefenterici propago infignis ad inteftinum reftum. In- 
teftina crafla a tenuibus duritie contentorum tantum difcerne- 
bantur. Vena umbilicalis nervulum repraefentabat. Rece- 
ptaculum chyli aortse accumbebat. Penis officulo ptaeditus, 
glans quafi bifida. Pulmones paffim adnati. Mediaftinum tc- 
nuiflimum. Aqua pericardii nulla. Cauda infignis crafsitiei 
& roboris multa pinguedine fiiffufa. Ofsiculum clavicularc 
nullum notabatur. Reliqua erant vulgaria. Ejus fceleton ia 
Theatro Anatomico* Altdorffino confpicuum aflervatur. 

OBSERVATIO XLVIIL 

De urim fotu lethifero. 

AGnellus trimeftris cum pueris ludensurinam humanam itt 
dormitorio poftquam vix deguftaffet, motibus convulfivis 
poft trihorium lethalibus tentari coepit> & mox dein occubuit.' 

I| OBSERVATIO XLIX 

Mors repentina ex impetigine retropulfa. 
"pAber quidam lignarius poft impetiginem fub axilla finiftra 
*- contra interdi&um meum a balneatore pulverum& empla- 
ftrorum ftypticorum ufu confolidatam, laetus lubensque in di- 
luculo furgens 3 veficamque exonerans paulo poft improvife 
& repentina morte interiit. Non abfimilc fatum habuit vidua 
[[uxdam, qua? ex ulcere cruris antiquo confolidato in tcmpl* 
apopleftica concidit. 

OBSERVATIO L. 

De Fulica dijfecta. 
[NFuIica vulgo SBaffer^U&it/ & ob protuberantiam candi- 
l dam fupra narcs confpicuam a&laglltlg dtfta, cultro anato- 

mico 



47^ Obfervatio L* T)e Fulica dijTe&a. 

mxco fubjc&a fequentiaoculorum obtutui fubjicicbantur. Ve- 
ficula bilis obkmga epati per vas quoddam connexa, infcrius 
du&utn ad vicimum inteftinum exporrigebat circa fecundara 
convolutionem. Bilis ipfa viridis & crafla comprefla in cpar 
snolle & rubicundum retrocedebat. £x hoc tamen alius du- 
<ftus priorem comitabatur loco jepatici choledochi deficicntis, 
cni pancreaticus fe focium jungebat. Ingluvies nulla aderat. 
Oefophagi finem copiofi nervi exterius occnpabant. Ventri- 
culi caviras innumeris lapiUis referta. Glandula lieaaris fat 
confpiaia epati pcr venam amplam conneftebatur. Intcftinis 
longis acnervofis lumhricos tcrrcftres cemulantibus exiguum. 
caeoim appofitum crat 3 muco plenura, digiti minimi tertiani 
partem vix longrtudine adsequans. Ventnculus depreffe ro- 
cunditatis carncm monftrabat durara. Inteftino re&o bina 
alia caeca gracilia viridc excrementum continentia adhaere- 
foant, ad hujus capacitatem derivanda. Pulmonei valde rari 
ac porofi. Reni finiftro ovarium incumbebat. In cordis ven- 
criculo dextro vcnae cavae pro valvulis cxpanfio carnofa 3 reli- 
«juis vafis valvul» vulgares erant. Cor da&yli fru&um a:mu- 
kbatur. Pedum articuli alati pro faciliori natatu^ ungucs 
yc jfo pro firmiore apprehenftone 
acutifsimi. 




DaD. 



lf-3%» 473 

m^mmmmmmmmmmmmmmmmmm>mm&b 
-mm mm- ■mm- mm-mm-mm-mm-mm^m m 

DrvD CHRISTIANI HENRICI 

ERNDELIT, 

Seren. Reg. Majeft. Polon. &c. Archiatri, &c. 

ITER MEDICUM GRQDNENSE. 

fl TJM tempusllliid appropinquaret, quo Comitia, vigorc 

^-^HTradtatus Warfavienfis ultimi , Grodnae celebranda, au- 

fpicanda eifent, Serenife. Poloniar. Rex cum tota Aula, adul- 

to jam Sepembri Menfe^ Anni 37 j$* Warfavia in Lithuaniar» 

iter direxit, per Wiskovam, Epifcopi Plocenfis fedem, Lom- 

fenfem Capitaneatum , Tykocinium & Kniflinam, tra&um fa- 

ciens : in quo itineris tradu pleraque^ quse transivimus loca 

maxime devaftata atque inculta offendimus, fi Tykocinium & 

Kniflinam excipias. RtTykocimum quidcm ad fluvium Na- 

rew fiturn, & a folis fere Hebraeis , poft ultimam conflagra*- 

tionem reaedificatum & jam habitatum, arcem habet, propter 

circumjacentes paludes, fere inexpugnabilem , & ex ultimo 

cum Suecis bello, hoc nomine, fatis notam : Knijjina autem 

a Chriftianis quidem habitata -, fed minus aedificata Sc culta 

priori, a Sigismundi Augufti Regis morte, apud Poloniae Hi- 

ftoriae Scriptores, famofa maxime. eft. Hic Sigismundiis Au- 

guflus, qui etiam Sigismundus II. in Hiftor. Polon. appellatur* 

filius fuit unicus Sigismundi L Magni illius & gloriofi Regis» 

cx Sforza Buona Ducis Mediol. filianatus, quem fi Polono- 

rum Salomonem dixeris, non errabis : fapiens enim, juftus, 

bonarum artium & ftudiorum Patronus, & dodus fiipra Prin- 

cipum confuetudinem fuit-, quo de vel folse Epiftola» teftari 

pofliint , quas non ita pridem Illuftris nofter Menckenius ex 

'•fcriniis Domini de Huyflen edidit,ita, utnon immerito mire- 

App. Cenu JX. & X O o o tur 



47* IterMedicum Grodnenfe. 



«ur in prafationc ad didtas epiftolas Dn. Menckenius> qui fa- 
iium fit>quodtatitusRexypaucos vel nullos vitae fuae fcriptores 
invenerit : Nam fi unict Stanislai Orichovii Annules y &.Gr&- 
tianum in vha Commendoni CardinalU^ (qui tamcaindirc&e 
fehem hiftoriam ejus attingit, & in perfttmgendis vitiis largif- 
fimus> m mcritis ejus laudibus parcifsimusfuit) exceperis>fru- 
itra apud alios de gettis ejus ahquid quset es» Hoc unko ma- 
culam purpurae fu£>& labem valetudini aiperftt optimusPrm- 
ceps> quod nimis/Veneri & vohiptatibus fuerit addi£tus> ma- 
xrme poft Barbara? Radziviluvfecunda: conjugis> quaminfo^ 
lito & conftantifsimo amore ad mortem & tumbam usque 
profecutus eft> obitum , & contra6tum > cum pnmae conjugis 
ibrore> Catharina* Ferdinandi Casfaris filia> infelix matrimo^ 
aium> utpotc quam, propter caduci affe&um, in vencreis am- 
jplexibus ipfi familiarera> averfatus eft maxime>& ex hac cau- 
ia inde adduei fibi jufsit concubinas, quibuscum conjun&ifsi^ 
me vixit* & adeofe abusendum ipfis>. praecipue autem ultimae 
-Giianlc*. appdlatae & rnatri ejus pcrmifit, ut commoda> hono<- 
ces* publka privataque munera, nifi qui fidcm his mulieribus 
cbhgaffent, ab ipfo non accepfcrint. Hac rationc & vivendi 
fjenerein tabificum & lentum morbum incidit Rex, quocum. 
§>er triennium fere collu&atus, nihd tamen interca tempons i 
quotidianis amplexibus fibi temperavit, fpretis domefticorum 
ac Medicorum precibus* monitisque.. Et cum Warfavia Knifc 
JSnam delatus* defefla mcmbra ingravefcente morbo ne tolle- 
re qtiidem de Jeilo poffet, tamen rara atque segre admiffa fo- 
rore 3 cseteris omnibus.exclufis; curam valetudinis proprise di- 
iftis muliercuhs commifit, & fagaraanum Vilna addu&am, vev 
jneficio cantionibusque falutem promittentem adhibuit, na w 
gatoriis autem hifce artibus nihil juvatus > ipfis Nonis Julif^ 
-Anni 1 57 j. diem fiium obiit Knifsina?. Ex quo loco autera 
^orpus defiindi Regis mox Tykocinium delatum, aique ihfc- 
«lem, ad fepulturam< usque Cracoviae poftmodum celebratam» 
aflervatum fuit. Quantum thefaurum in gemmis,aor6, argcnto^ • 

aliaque 



fcer Medicum Grodnenfc. 47^ 



aliaque magnifica fuppelle&rli reliquerit Sigismundus Augu- 
itus, ex teftameuto 1H0, quod Warfaviae mox ante difceflutn 
Knifsinam condkht * referente Heidenfieinio de rebus Pokni- 
<cis, conftare poreft : aft quim infide poft mortem, a praecipuis 
auLe n^iiniilns & prcfentibus concubinis cum reli&is rebus 
-aitum fuerit , ex ejusdem Heidenfieimi confefsione & Swien- 
toslai Orelii Interregno Polonm Ms. elucefcit, fiquidem poft 
tnortem Regis, ncc tantum invcntum fuit paratae pecuniar> ut 
Jinteo,quo corpusRegium involveretur, coemendo, fufficeret. 
Inftituta poftmodum jufifu Reipublicae per deputatos inquifi- 
tio, partim fpoliati aerarii, partim veneficiorum, quibus Rcgeni 
cxtin&um cunc putabant, cau(a> fuit, aft invalido fucceflu, <3c 
renitente tunc temporis Regni Cancellario, prout ha?c omnia 
fufe cxplicantur in rarifsimo, quod Dn. Joh. Burckard, Men- 
tkenius Lipfiae pofsidet Mfio cui titulus : Interregni Poh~ 
nU LJber , adPetrum Czarnhvium CafieUanum Pojhanien* 
fem , fcriptus Amo Chrifii MDLXXIIL Swientoslao Onli$ 
<ie Bozejewice, Equite Pohno Autore. Et ha?c occafioneKnif- 
iinae, quod fatis quidem in longura latumque extenfiim, aft 
vile adraodum cft oppidum , fola tanti Regis morte & obitu 
nobilitatum. Knifsma per regias Oeconomias & villas vena- 
torias, Grodnam, m ipfa fan&i Michaelis Archangeli vigilia vc- 
iiimus, quam urbem, fi Palatiola recentifsime extru&a fpe&es* 
pro nova habcres colonia, fiHebraeorum miferas & laceras 
-domunculas , abje&iflimum nomiaares angulunu Templa 
quidem, monaftetia & arx cum adjacente lapidco ponte ab 
uno collc ad akerum ducente , & a Sigismundo IIL extm- 
&o, a longinquo eximium promittunt locutn, aft ttatim ac fii- 
perato Memcfi fluvio, intrabis, loci fpurcities , juftum rnove- 
bit faftidium ac horrorem, fiquidem & ipfa arx, infigne quon- 
dam opus, in ruinis fcre jacct fupra dimidiam partcm : reftau- 
rata olim hxc , & in fpe&abilern formam ere&a d Stefbam 
Batboreo Rege fuit , qui maximam regiminis fui partcm hic 
transcgit , vcl ob vcnationis commoditatem, vel, prout qui^ 

O o o 2 dau» 



474 Iter Medicum Grodnenfe 

ctam ex Hiftoricis notant , ut longius abeffet ab Anna uxorc 
fua edentula, quam fexagefimo aetatis anno pro virgine duxit, 
alio modo corona & fceptris potiri nequiens. Mortuus etiam 
in hac ipfa arce, die 13. Scptembr. anni 1 586. eft Stephanus 
Bathoreus, & quia aetatem juftam haud attigit, quinquagefimo 
quarto setatis anno fcihcet cxtin&us > varia de infelici & prae- 
maturo ejus obitu, fparfa fuerunt judicia : Heidenftein fcribit, 
fe vidiffe literas Ducis Prufliae ad Regem paulo ante mortem 
datas, ipfum, ut a Medicis fibicaveret, hortantes ; Nenkeba- 
nerg dicit epilepticis paroxysmis proftratum; Guagnimis apo- 
plexia extinttum, & non adminiftratis SS. Sacramentis e me- 
dio fublatum fuiflc aflerit in Chronico Regum Poloni* : in alio 
quodam tra^atuGermanico, Poloniafujpicans appellato,Me- 
dicorum negligentia mortuum eflc,legiflc memini, ne quis 
feilicet: moriatur, fine culpa Medicj. Hopphis in fchediasma- 
se de Scrrptoribm Hiftor.Polon. varia allegat fcripta, de fubi- 
ta & inopmata Regjs morte, tunc temporis pro & contra edi- 
tav lu hac igitur urbc per duos & quod excurrit menfes, de- 
gimus , quo tempore per fex feptimanas continuas comitia,, 
non fine magno fervore & partium contentione agebantur, 
dequibus, ut publicis negotiis, nihil attinet hic dicere , cum. 
moftamensfitatque intentio, brevibus faltem indicare, quid 
in Medicis mihi, ratione morborum & aliorum rariorum con- 
tingentium hic contigerit obfervare. 

Et ficuti antiquiflima Hippocratis obfervatione, ex aere 
&: aquis ponflimum judicanda locorum falubritas, ita non in> 
niciito hic etiam primo loco monendum , fituationem Grod- 
iKe ita efle comparatam, ut optima quaevis ratione falubmatis 
gromittat. Urbs enim ipfa,prout jam paulo ante monuimus^ 
clevato loco & collibus inaedificata ^ft, quam Memefis fluvius 
continuo & latis vivo torrente alluit V circumcirca autem , ad 
duorum milliariurn ambitum & ultra, dumeta, fylvae, colles, ; 
rivi, fei tilifsimiagri, prata 3 commendant provinciam: Aquas; 
CX fluvio fatis dylces, ex fontibus autem non aeque,, nift fcatu- 

rigines 



Ite r Medtcum Grodnenfe. 47$r 

rigines in collibus falientes adeas 5 quae limpidifsimam, puratn 
& falubrem fuppeditant Iympham. Et licet plerique Hebraeo- 
rum Grodnse incola? y lippientcs habeant oculos, hoc tamen 
malum Hebrads quafi hsereditarium > immoderato potius allii 
& fumofe cepse ufui> quam aeris impuritati adfcnbendum ef- 
fc exiftimo. Maximus. equidem Cceeorum 5 inter mendicos 
innumeros * qui tunc compitia. & vias publicas Grodna? occu- 
pabant 3 tunc erar numeras* aft qui ex aliis locis huc confluxe^ 
rantj caecitatemqueperabfcifTam Plicam potifsimum fibicon- 
traxerant. Nam in reliquis Lithuanias lotis Plica non aliter 
ac in Polonia prope Viftulam 3 eademium etiam eft malum 3 & 
aliquando adeo duriter afficit miferos, ut intolerabiles artuiim 
& ventris dolores>ad infaniam usque furentes 3 cephalaea^ per- 
tinacifsimasj & alia graviora mala habeatcomites^qual^m in 
foemina nobili vidit & obfervavit Dn. D. Flwricke Principk 
de Kadzivil, fupremi LitbuanU Cancellarii Medicw ordina- 
nW^quinque ulnasfere longam^&^grotam adeo malehaben- 
tem, ut jam per aliquot annos le&o affixa{m*eat,& prae acer^- 
bifsimis doloribus, homines e longinquo accedentes fentiat, 
! eorumque appropinquationem tollerare fere nequeat , Sc 
quamvis in hoc fubje&o > pluresforte afte&us fimulconcur- 
rant & complicentur 5 communiter tamen Plica? miasma adeo< 
acre eft 5 ut nervos vel membranas afficiens, faevos excitet do- 
lores 3 & communiter poft refe&ionem intempeftivam, nervos; 
opticos feriat? caecitatemque inducat. Qux verb miasmatis; 
hujus vel humoris Plicam producentis natura fit, nemo hacte- 
nusfatis explicavit: inter conje&uras mihi potifsimum arridct 
Sennerti noftri fententia & cbmparatio illa,quam interOfteo- 
collam, callos in ofsibus fra&is generantem, & aquas paludo- 
fas impuras Poloniae & Lithuaniae frequentes, Plicam caufan- 
tes & foventes, fuppeditat in difcurfu peculiari L. V\ Part. llt^ 
Setf.lL cap. 9. Praxeos fu£, de Plica Polonica, 

Adoriebatur mox poft noftrum in Lithuania adventum 
quosdam exnoftris Dyfentericus affettus, quo correpti langue- 

O o o j banc 



jfflG her Medicum Grodnenfe* 

Ibant cum omnimoda appetitus proftratione, naufea, amarorc 
«oris, cephilalgia enormi, aeftu febrili per totura corpus drffu- 
fo, quarfymptomata a principio ad finem morbi diarrhoea co- 
«mitabantur incompefobili, vires maxime depraedante & tan- 
dem colliquativa. In hac tali morbi conftitutione, ordinaria 
in diarrhoeaconfueta medendi methodus minus coadticebat: 
neque enim Ipecacuanha hic , nec adftringentia cum opiatis 
tnixta, Mithridatium,Bolaria,pcr fe <data quicquam valebant» 
4eveniendum erat ad venarfe&ionem , minus confuetum m 
alvi fluxu remedium, utpote quam pulfus plenus & frequens 
cum f& tinaciiSma cephalalgia, arftu & mquietudine urgenur 
indicabant, praemiisa hae, (udorifera alexipharmaca cum aei- 
dis, temperata, propter infignera humorum orgasmum, omnc 
fere punftum ferebant, his autem calidioribus, Theriaca puta* 
Mithridatio, Diafcordio per ie, vel etiam cum bolanbus mix- 
tis, datis,malum exacerbabatur certo certius cum pradentiflimo 
<lecumbentium penculo , quos mter nonum vel undecimuin 
iiiem mors abripiebat, nifi m tempore convenientibus tratfa- 
bantur remediis : ita memini cuidam ex talibus ter venaui 
fuifle incifam, in brachio femel & bis fub lingua^ infigni cunt 
euphoria , & infequente , intra quatuoi decim dies , perfe- 
£a convaleicentia ; ex quibus colligerc potes , non ptnitus 
nullam quidem in hoc malo fiiifle malignitatem , maxtme au- 
tem in fanguinis maf& orgasmo conftitiflfe, quo pofito, & for* 
jraatis hinc ad ventriculi & inteftmorum glandulas,per coelia^ 
eam & mefeatericam arteriam congeftion.bus, talis fequeba- 
tur alvi fluxus, qui in colliquationem acutam tandem degene- 
rabat. Caufam procatar&icam pro parte in fubitaneam aens 
& alimentorum mutationem referendameffefufpicabar; nam, 
«t de cerevifia mhil dicam, quae longe pinguior & faturatior 
ordinaria Polonica, in plerisque Lithuaniae hujus tra&us locis 
eft, uiulfum grato & dulci fapore alliciens bibaculos, acculan- 
dum vel plurimum fuiffe exiftimo, cujus inebriandi , fermen- 
tandi & obffru&iones pariendi vires cui not* funt, huic mes 

opiaioni 



L>— ^> tterMeiicum Grocfaenfe. 477* 

©pinioni non crit contrarius. Ingens autera rnellis in Lithua- 
nia proventus facit, ut Mulfum sequali fere cum eerevifia pre~ 
tio veniat t iponte enim fua per omnes fylvas, ad 20. & plu~ 
la milliaria extenfasalicubi invenies, fufa apum examina ar- 
feoribus infident , & ficubi cavi aliquid rcpererint , fpargunt: 
mclla r quin rimis quoque terra? hianbusfe conduntypaffimque: 
vim cera mcllisque fundunt; advenienua examina nan» mes* 
apibus fe invicem poliere^acnbusque prasliis veluti juftisacie- 
bus inter fe coneurrcre) ruricote prohibent , quo veteribws? 
vsluti hirreditariae kdcs maneant; hic unus cultus illis .habetur» 
plurimum mellis irrepertum negle&umque perit , itemque ab* 
nrfis aufertur & devoratur. Optimum autem mel ab apibus 
colligitur in illisloeis, ubi eopiofe in fylvis tiliae , ex flbribu* 
huju£arboris,& mulfuminde paratum vernaculalmguaLJ/tfVtf 
appellatur, omnibus aliis mulfi fpeciebus prseferendum, rarius» 
illo tempore , quando tilta? propter aeris inclementiam 5 nor* 
bene aut parcius florent. Haec occafione mulfi : D« caeterov 
ut ad caufas mali noftri epidemici redeam ,. nefeio,. an praece- 
dens aeftatis hujus anni aeftus & ficcitas inconfueta* hic nore 
aliquid conferre potuerit, quibus humorum noftrorum mafli 
non faltem extraordinarie rarefiendo alteratur, & expanditur^ 
fcd etiam fulphure in eadem auCto, ad orgasmos incompefci*- 
biles difponitur, quo fuppofito, caeteris panbus, & nifi pecu- 
liaris malignitas accedat , in plerisque autumnalibus morbis 
curandis ,. venaefe&ionem aeque ac in vernalibus , neceflariam 
efle, non dubito. Qua occafione, dum de vena?fe&ionis op~ 
portuna utilitate fermo eft, non poflum quin mentionem ia~ 
jiciam Abbalk cujusdam> ex prxcipua quadam Nobilitatk Po- 
lonict farnilia oriundiy qui tunc negotiis publieis invigilan s, im 
comitiis praefens erat, hominis robufti, molliter & voluptuofc 
vivenris,* dmse lautiori & vinofse aflfueti, temperamcnti fum~ 
me choleriei , quod vcl per folam quam in morbo luo mon^ 
ftravit impatieatiam, quaque fibi, Medieo & adftantibus ma,- 
ximam creabat moleftiam, conftare potuiffet, licefcde vivendii 



478 fter Medicum Grodnenfe* 



*ejus more aliquis nullam habuiflet notitiam. Hic fluxui hx* 
morrhoidali afliietus , cum tubercula circa inteftini reiti exi- 
tum obfervaret, incidi fibiipfafcalpello mediante, per Chi- 
rurgum fecit : aft pauco fanguine vel nullo hinc evacuato, 
paulo poft fubito horrore ac leviaeftu febnli,atque infequenti 
die ftatim ingenti cardialgia & alvi obftru&ionecorripitur,con- 
tra quaefymptomata, praecipue autem -cardialgiam ad fuffoca- 
tionem fere urgentem , pnmo topicis , partim pro fovendo 
ventriculo & demulcendo ejusJem fpasmo,partim clyftenbus 
applicatis, pro -empllLendis iecibus induratJs,ac<delin;enda in- 
teftini re&i fpasmadica contrafiione, vocatus in auxilum & 
coniilium .pugnavi , data -poftmodum pro no&e-ex Diaicord: 
Frac. & Mithridatio parata mixturavquibus adminiftratis, no^ 
&em fatis quietam habuit : altera die, cum ex praconcepta 
opinione, omne malum in Plicam, quam fibi ante femeftre 
refcindi curaverat, referret, & «hoc nomine omncm internura 
jnedicamentorum ufum detreitaret, nihil a£tum fuit, usque ad 
vefperam •, quo tempore , cum fortior paroxysmus febnlis 
ipfum , "Una cum moleft iflima cardialgia invaderent , cly fteres 
repetebantur, oblatis iimul convenientibus medicamentis in^ 
ternis, aft qua? pertinacifsime rejiciebat : interim omnia fym- 
ptomata per no&em usque adeo increfcebant, ut fequenn dic- 
cum vehementi cephalalgia, arftu ac fiti, delirare incipcrct : ia 
*ali rertim itatu, confilium ex arena capiendum erat, & quam- 
vis Plica, quam adtu denuo in capite hserentem habebat, & 
vomitus vci maxime contra- indicarent , tamen conlentiente 
atque inftante lllnftri nojlro D. D. Heuchero ., Conjiliario & 
Archiairo Regio>£mv\\ in-confilium vocato, vena?fe6tio in brar 
chio inftituebatur, qua quidem fanguis extraftus, poft dimidi» 
am horam, inftar lienis elutriati, parenchymaticus, cum paucif- 
fima in fundo purpura eaque atra, apparebat. Poft ven^fe- 
ftionem primo omnia ftatim in pejus ruere videbantur : fu- 
dor frigidus, anxietates , vomitus, pulfus vix digitum feriens* 
f er horam ttnam vel alteram durantia, interitum minari appa- 

rebant, 



Iter Medicum Gr odttenfe. 470l 

rebant, quibus tamen fuperatis, moxfuavisfequcbaturfbm- 
nus,quo perhorasaliquotprotra&o omnia fymptomata adeo 
fimul & femel fiiblata fuerunt, ut, cum per triduum <Sc ultra» 
nihil fere cibi aifumere potuerit, jam iponte fua alimenta ex-. 
pofcens> adeo vefcererur oblatis bene, quafi nunquam aegro- 
taflet. Ex qua morbi hiftoria & curatione didici, quantum 
utilitatis veaseie^tio fiio tempore inftitutaferat, & quantam 
praecautionem Medicus habere debeat , ne obfervatis nimis 
religiole mmoris momenti contraindtcantibus, ab heroicis re- 
tnediis deterreatur. Ex poftfa&o fcilket potilsimum eluce- 
fcebat, deln iutn non tam a malignitate morbi 5 quam orgasmo 
fanguinis motum fuiffe, & congeftionem fang^iinis ad ventri- 
culum cardialgiae exquifiuflimae & pertinaci vomitioni oe- 
cafionem maxime dedifle, qua congeftione per venarfe&io- 
*nem fublata , inflammatio jam incipiens refoluta fuit in tem- 
pores lllani autem in fbri fuiile, vel fclus ianguis per venam 
miffus teftari poterat , utpote qui, fi lenta pituita obte^us & 
purpura orbatus, de inflammatione in corpore praefentc, cer- 
tiflimum femper prsebet fignum > talis enim & in pleuriticist 
&in omnibus inflamatoriis morbis perpetuo fereobfervatur. 

Sporadicse cmmOphthalmi^ intcn noftrosillo tempore ob- 
fervatae, quas five cx fumofis illis cafulis , quas in itinerc fre- 
quentavimus , five ab acri boreali vento, qui ab initioOrod- 
nas conftanter Jpirabat, contraxerint, aliter non curatae fuerunt, 
l quam vulgari methodo, adhibitis bis vel ter fortioribus pur- 
' gantibus, mterpofitis diluentibus infufis, & paucis diaphoreti- 
corum eum fale volatili quodam acuatorum dofibus, non o- 
miflis topicis ex tutia, Siefalb. camphor. compofitis & cum 
aquis hume&antibus temperatis. 

Pertinaciores erant apud nonnullos Arthritides , qualis 
ad infaniam fcre exagitans exercebat etiam Equitem quendam 
Lithuanum , qui dijjidentium negotia traftahat in Comitik : 
occupabat autem in hoc iubje&o articulationem humeri cum 
fcapula exquifitiflimo dolore per aliquot dies. & no&es conti- 
Jpp. Cem, IX. & X. Ppp nuo 



4S* /^r Medicum Grodnenfe. ^__ 

nuo faeviente, & omnem quietem auferente, qui tamen> ufur- 
patis bis ve! ter diaphoreticis, ex cinnabar. antim. bezoartico 
miner. fale volat. viperar* & Laudan. opiati tantillo mixtis,- 
praefentiflimam ferebant opem , ita ut nondum finito o&iduo, 
cxire iterum potuerit, cum antea, huic malo afluetus, aliquo- 
ties per duas vel tres feptimanas his detentus fuerit doloribus, 
fingulis fere annis redeuntibus. Fruftraneum in hoc fubje&o 
notavi vejicatoriorum ufum >in tantum quidcm, ut nec leviter 
fcltem laefam ab applicatis ipfis cuticulam viderim 3 licct tcr 
ad minimum rcccntia * & cantharidibus in dupla dofi acuata 
adhiberentur, erat autem arthriticus hic, corporis habitu non 
xnacilento vel arido, fed fatis torofo & fucci pleno^ ex qua 
ratione eo magis miranda irrita cantharidum efficacia : fortaf- 
fis autem in humoribus hujus fubje&i > parcior minusque acris 
alcalini falis proventus > aclenta nimisque vifcida crafis fuit> 
fiquidem in pituitofis & melancholicis veficatoria communi- 
ter ipinus fenfibilem effe&um producere obfervantur, 

Haec de epidemiis & fporadicis inter noftros aliosque 
advenas morbis : reftat, ut de rarioribus quibusdam affe&ibus* 
quos Grodnae obfervare licuit , aliquid commcmorem* Et 
inter rariora quidem omnino numerandum exiftimo affe&um, 
quo ex Omenii induratione laborabat nobilis cujnsdam^Domini 
Bogufouski Lithuani uxor ; Enata ipfi ante aliquot annos fue- 
rat m capite Plica, qua refe&a, atroces capitis dolores, & his 
iterum filentibus, catara&ain oculofiniftro generata 3 aft non- 
dum fatis fubado & vi&o Plica? per hanc ad oculum metafta- 
fin veneno, glandulas infimi ventris occupaverat malum, cum 
preflione fanguinis haemorrhoidali , & natis inde ad inteftini 
re&i finem tuberculis, quse applicatis hirudinibus etiam aperi- 
re curaverat non femel, continuantibus nihilominus ven- 
tris inflationibus & contradtionibus mufculorum fpasmo- 
«licis > quibus per tempus aliquod perpeflis , fucceflit fen- 
fim 5 fcnfimque in his locis induratio 5 qua? brevi in tan- 
tumaccrevu, ut jam extraordinaria per totuminfimum ven- 

trem 



Iter Medlcum Grodnenft 4 $i f 

trem aequaliter expanfa duntics ad feofum & tattum taiis, 
quafi kpidem yel tympanum expanfurn tangeres, appareret : 
conftante interim ipfiappetitu, digeftione, alvi offieio, fbmno 
naturali, menfium fluxu ordinario, ita, ut nilnifi inconfueta 
ifta vcntris durities & gravitas ipfi mokfta effet. Explicatio <5c 
confilium fupra hunc affe&um , quod a me tunc expetebat» 
fequens crat : Affe&us magnificae Dominae cx Plica & hse- 
>,morrhoidali paffione mixtus cft: fiquidem quod primum 
»attinet , non iblum a&u Plicam explicatam in capite habet, 
»fcd ctiam ex hac antea refe&a, catara&am oculi dextri co«- 
„traxit, quae cum cootinuis, licetobtufis capitis dolonbus co- 
„mitatur : aiterum malum quod concernit, haemorrhoidalem 
„paffionem puta, patet illa non folum ex tuber<^ulis circa ani 
„egreffum quondam cnatis, fed etiam cx fluxu fanguinis>quem 
>,applicatis aliquoties hirudinibus concitari fibi pafla fuit. Et 
^quia ante artificLalemhuiich^morrhoidumfluxum 3 plurapafIa 
^fuit circa matricem mala , a preflione fanguinis haemorrhoi- 
„dali verfus inferiora>aft fruftranea>fieri aliternon potuit,quam 
„ut ftagnante hinc inde humore feculento , Plicae miasmatc 
*>fimul mfe6k>> fibrse & glandula? partium infimi vcntris infar- 
yydcx-i conftipatas & induratx fuennt. Et hinc cmcrfit extra- 
„ordinaria illa per totum infimum vcntrcm a:qualiterexpanfk 
„durities>quae aegrotanti non folum valde molefta, fed etiara 
,,non finc ratione maxime fufpe&a cft. Si autcm mentem 
t ,meam de hac ipfa duritie clarius explicare debco , vidc- 
^tur mihi fedem fuarn pracipue in illo abdominis vifccrc ha- 
„bcre,^uod ab Anatomicis omcntum appellatur, Licetenim 
,*rarior fitobfervatuhujus vifceris indurano, quia tamen aequc 
>5 ac aliae corporis partes, vafculis, glandulis & fibris inftru&um 
„eft, tali corruptioni & vitio etiam obnoxium effe, nil impli- 
,,cat. Siquidem de csetero nullum fere fymptomata allegare 
^poteft magnif. Domina, quod vifcera nobiliora , hcpar nimi- 
t,rum, lienem, aut pancreas &c. affe&a efle dcmonftret : ncc 
»uterum obitru&ione fcirrhofa aut fimili malo laborare, con- 

Ppp z ftans 



48 * Iter Medieum Grodnenji. 



3 >ftans & ordinarius menfium apud ipfam fluxus patefacit* 
3 >Pofita igitur hac tali omenti induratione, quseritur> qua ra- 
«tionc & modo ipfi medendum fit? tibi,refponfionis loco>fa- 
^tendum omnino ingenue > prudentem & expertum Medi- 
> 5 cum> rcalem & perfe&am hujus raali curationem nunquam 
5>promittere pofle. Nihil enim hic curae reliquum erit> quam 
>>convenientibus medicamentis , galenicis potius> quam che- 
»micis> praecavcre>ne induratio haec ulterius ferpat>3c propter 
,>vicinitatem> glandulas mefaraicas, tandemque ipfum hepatis 
33 & lienis parenchyma corrumpat. Ratione Plica? autem, fi- 
>,mul eo fcopum me3icationis dirigere, ut alter oculus falvus 
>,adhuc confervetur, & miasma illud malignum fpecificum, per 
3 ,diaphoretica & alexipharmaca appropnata>ad confueta Ioca 
:»excretoria> quantum poflibile derivetur. Longe adhuc ra- 
rior & vix fibi fimilem habens eft fequens IUuftriJJim<e cujus- 
dam perfon# 2$. annorum y Jexus feqiiioris ajfeatus , quem 
prout ille tunc ab illuftri quodam Medico hteris mandatus 
pro communicationc cum aliis Medicis fuit> hic referre ope- 
rae pretium erit : » Per novem integros annos matrona haec 
35 cum quodam exprimisLithuaniae Procenbus in matrimonio 
3>vivit> & praeter tres abortus > quinque infantum mater fa&a 
^ 3 fuit> qui autem orones> excepto unico filio duorum tunc an- 
^norum , debili & infirmo > decefferunt praematura morte* 
3>Ab illo tempore>quo virgini adhuc prima vice menftrua eru- 
>,pere> nunquam regulariter poftea illa fluxerunt. Interea uno 
^ante initum matrimonium anno ipfi accidit cafus fingularis, 
^quod in templo in genua procumbens,& ex improviio a Sa- 
>>cerdote pacis> uti vocare folent, prafentatione^ perterrita, 
^poftquam exofculata ipfam fuifla,fubitofurgens,viol<mtiam 
,,fibimetipfiinterfurgendumfeciffeputaverit in crure Jiniftro, 
jyUtpote in cujus medio, duarum palmarum diftantia ab ingui- 
$ne> tunc ipjierupit nodulus pift magnitudine , qui fubinde do- 
^luit, inftantibus prafertim menfibus, vel adhuc magis,iisdem 
^fuppreflis. Negle&um interim fuit hoc ipfum accidens,par- 

tim, 



! 



Jter Medicum Grodnetife. 48 g 

„tim, quod non magno ipfi eflet incommodo, partim , quod 
„pkirimi putaverint , inito Matrimonio,fua iponte ceflaturutit 
„efle malum. Enimvero eventus docuit, matrimonium nihil 
>,levaminis attulifle. Utut enim pcr illud tempus, quo cum 111, 
„marito vivit, quamdiu gravida non fuit, menfesque iuterftuxe- 
>,runt, parum vel nihil incommodi fenferit, ut & faltare finc 
„dolore potuerit, & munia fua rite obire, tamen mox atque 
3 ,menfesfubftiterunt,aut gravida fa&afuit, dolores ftatim irc 
„affe&a parte furerc iterum ceperunt, & magis magisque ex- 
„acerbari, donec exoptatus catameniorum fluxus iterumredie- 
^rit. Quod conditionem ipfius tuberculi attinct, ita compa- 
„ratum eft , ut in obtufum promineat, magnitudine minoris 
„nucis avellanae, in bafi autem, ad monetae iftius, quamScho- 
„ftack Poloni appellare folent, latitudinem usque feexpandat> 
„durum de castero eft, nec ta&ui cedens> radices agere vide- 
,,tur profundas, & mox ac vel leviter tangitur, dolorificum; 
5 ,cum dolores non urgent,color cutis,qui ilkdtegit,non mu- 
„ratusa naturaIi,aftdo!oris tempore color fuperficiei ex ru- 
9 ,bicundo in lividum vergit. Quod dolorem ipfum attiner, 
„eft ille, cum menfes bene fuccedunt,adeolevis & tolerabilis, 
„ut de eo fere plane non conq.ieratur,at mox atque menfium 
„adeft fuppreflio , adeo ille faevire incipit, ut ferendo illi vix 
„parem fe credat : nam pratterquam quod illam & pungen- 
,,do&mordendo, & carbonis candentis adinftar urendo acer- 
,,biffime excruciet, per totum mox etiam vagatur corpus, & 
„uterum imprimis praecordiaque aggreditur, imo ipfum petit 
„caput , totumque adeo inde afficitur nervofum genus, ut & 
„per brachia ad mammas usque fe extendat, unde anguftiae 
,,praecordiorum, relpiratio diificilis, capitis dolores, faciei tu- 
,,mor, pluraque, quar ipfam mifere excruciant fymptomata* 
„Non durat autem tunc continuo ifte dolor , fcd remittit ite- 
„rum, & pcr intervalla affiigit, ter quaterve & fepius per 24. 
,,horarum fpatium rediens, quo tempore nec cubare in letto, 
„neefedere commode poteft, fed vel ftare vel ambulare coa- 

Ppp 3 &a 



4^4 & er Medicum Grodnenfe, 



*,dta> dolorum mde fentiens aliqualem micigationem, Otto 
^abhinc menfibus partum eft enixa, poft hunc per duos men- 
>,fes ceflarunt catamenia 3 fluxerunt autem iterum adhibitis qui- 
?,busdam medicamentis per tres menics , interea temporis 8c 
*,melius fe habuit; fed poftquam a bimeftn jam denuo non flu- 
^xerunt, omnia in pejus mutata. Caeterum fine febre eft, ex~ 
„cepto paroxysmi, ut ita dicam, tempore> quo pulfum habet 
„jufto celeriorem: appetitus eft imminutus , bibit parum vel 
„nihil, & alvumhabetplerumqueperfexvelo&odiesobftru- 
„<ftam, quod tamen a pueritia jam ipfi fuit famdiare, laboravit 
„etiam fepius haemorrhoidibus c#cis : interim colorfaciei ipfi 
„floridus>maximeque fana,pr#fertim cum dolores non urgent, 
„comparet. 

Talis erat Illuftr. hujus Matronae ftatus illo tempore>quo 
Grodnae degimus: collatis igitur non folum Rcgiorum noftra- 
tium> fed etiam ab exteris atque elonginquo petitis, Bata- 
vorum> Parifienfium, aliorumque fententiis, quae iedulo atquc 
Inftanter ab aegrotantis amicis conquirebantur, eo res recide- 
bat, utpotiores ex his , affe&um jam fufius deicriptum^ 
pro Fcrruca carcinomatofa haberent , prognofin valde 
dubiam darent , fummamque curationis in fufficienti 
fanguinis per falivationem mercurialem depurationc , 
infequentique paulo poft fe&ione per experti chirurgi 
manum inltituenda 3 ponerent. Id quod etiam non ita diu 
poft noftrum Warfavise reditum, fa&um fuifie percepimus, ad- 
miniftrata primurn , non obftante brumali aeris indementia, 
pofcente fic segrotantis impatientia, ipfo Januarii menfe, mer- 
curiali falivatione, & poft recupcratas aliquantum argrotantis 
vires, ipfa verrucse exfe&ione, a duobus chirurgis Gallis, Mr* 
Jean &* Mr. Sacrijlain, qui Vilnae ordinarie alias vivunt, per- 
fe£a 5 tam faufto quidem lucceflii, ut jam ab omni malo hbera, 
exoptata gaudeat valetudine,quae antea per tam longum tem- 
pons fpatuim adeo dura perpefla fuic incommoda. 

Dn.D. 



*ac#>3fc m 



Dn.D. FRANCISCI SCUFONII, 

PHILOSOPH. & MEDIC. DOCTORIS, ME- 
DICI ROMANI, 

OBSERVATIONES circa 

LOCUSTAS, 

Cmmmcata ahlll Dn.D. ANTONIO PACHIONO? 

MEDICO & ANATOMICO ROMANO excdentiflimo 

i. I JN. Johannes Molara^ Eques Romanus, & Pr#fc= 
*— ^ 6fcus primusAgricultura^A. 1 7 i7.temporequo locufte 
in agro Romano deprehendebantur, indefeffo ftudio publica? 
utilitati invigilansj non tantum fingularem attentionem & di- 
ligentiam pro earum deftru&ione adhibuit, fed ipfemet etiam 
loca ubi inveniebantur^ acceflit, nullisque parcens Iabonbus 
& fumtibus, occafione hac multas obiervationes circa easdem 
inftituendo 5 fimulque #ri, prout diverfo tempore ab ipfo fue~ 
runt obfervata^ incidi eurando. Cui tandem omnia h#c mihi 
communicarc placuitj ut materiam iftam explicandam adgre- 
derer 3 apturn me adid perficiendum^pro eo favore,, quo fem- 
per me profecutus fuerat^ judicans. Quare tanto viro^ quem 
maxime veneror, & cui plurimum obftn&us fum , mandatum 
debite exequi debui* id quod exponere volui > m publice pa~ 
teat> cui inventa hxc y quae jam fum expofiturus., debeantur. 

2. Nullum dubium eft , fortuna? bona defiderabiliora 
magis etiam neceflaria efle debere; quae inter prima& vera 
illa iiint, quae folum ab agrorum cultura dependent, poftquam 
omnes alii ditefcendi modi inventi funt ad confequendam 
plenariam eorum pofleflionem. Unde poftea facile absque 
neceflitatis incommodo, naturalem annorum curfum deducc- 
re licet. Verum prout haec terrae emolumenta neceflario ger- 

minantj 



485 O bfervatlones circa Locuftas. 

minant, crefcunt, & palam maturefcunt, ltacontinuo multiplici- 
bus infortuniis » & fingularibus ac peflimis anni tempoi ibus 
funt expofita > quapropter ad eadem excolenda, curanda & in 
fecuntatem ponenda , tantam attentionem & follicitudinem, 
quantam omnis alia magni pretii & fummx confiderationis 
res, requirunt. Hinc Virgilius Georg. lib. i. #. w. cecinit : 

Qu£ vigilanda viris ? velcum ruit imbriferum ver 9 
Spiceajam campis cum meffis hihorruit, & aim 
Frumcntum in viridi ftipula laCtentia turgent? 
Sape ego cum flavis mefjoremhtduceret arvis 
Agricola> & fragili jam ftringeret hordea cuhm % 
Omnia ventorum concurrere pralia vidi y 
Qu<egravidam late Jegetem ab radicibus imis 
Sublime expulfam eruerent y 
Et paulo infcrius : ruii arduiis &iber> 

Et pluvia ingentifata Uta, boumque labores 
* Diruiu 

Deploranda miferia eft, quod res, quae communi noftrae fu- 
ftentationi inferviunt, a primo earum ortu ab externis cafibus 
male mul&cntur, quarum improvifus adventus nobis tam gra- 
viaincommodafacit,qu3eultra modumnos adficiunt,dumma- 
jorem & meliorem partem ejus qu6d nobis convenit, auferunt. 
Nihilominus tamen talia infoi tunia quandoque multo gravio- 
ra & difficihora ex aliisatrocioribus ac dcplorationbus, quam 
memoratis, caufisfiuat. Et tales funt, quando numerofus 
infeCtorumexercitus fe ad pulchran* bonamque excultorum 
agrorum fegetem devorandam effundit. Haec inrer magis 
abominabilia & nociva funt locuftae , quar catervatim irrum- 
penrcs ubi le demittunt, tantam fegeti & herbis ruinam infe- 
runt,ut poftmodum omnia quafi igne confumta adpareantl 
& lta cum Propheta Joele c. /. i;. /o. dici poteft : Depopulata 
eft regio, luxit bumusyquoniam devaftatum eft triticum } confu* 

Jum 



Obfervationes circa IccuJIm. 48 7 

fum eft vinum, elanguit oleum. Ab Hebrads & Arabibus lo- 

cuftae DEI exercitus vocantur, quas poft plures illatas caftiga- 

tiones, quibus nunquam obedire voluit , ad Pharaonis perti- 

naciam deprimendam adhibuit, atque hunc in modum Moyfi 

tam grave flagellum demandavit : Exod.c. /0. v. ft. Extende 

manum tuam fuper terram yEgypti adlocuftam ut ajcendatfu- 

peream\ &> devoret omnemherbam > qua refiduajuerit gran~ 

dini. Idcirco Damir & Mahomedes, Scriptores Arabes, de 

locuftis -fiigypti loquentes, eas omnibus animalibus pernicio- 

fiores effe reputant, in quodamtextu, quem Samuel Bochar- 

tiu de animal Jcript. tom. s. lib. 4* cap- 4. pag. 46 J. num. 60. 

ita legit : nullum eft animal perniciofim ; miUe animalium Jfte- 

cies creavit DEus~fexcentas in mari, <&> quadringentas in ter- 

ra> fed horum primapeftis efi locufta, qua deftruente fequitur 

reliquorum exitium y ut monile confertum. Verum ultra da- 

mna, quae fru$us terrae Seftruendo inferunt, peftem etiam ex- 

citare valent, uti, referente Orofio lib. y. in Africa A» C. 628. 

accidit , cum Confiiles efTent M. Plautius Ipfaeus & M. Fulvius 

Flaccus,ubi inauditum fuit obortum coritagium; quoniam in- 

numerabileslocuftarumcopiaeper totam Africam diffufae, poft- 

quam omnem meflem, folia, arborum cortices & herbas con- 

fumferunt, fed a vento fublatae ac per aerem procul ave&ae iri 

mari Africano fueruntfubmerfae, & poftea denuo in littus ibi 

reje&ae, abominabili fuo & peflimo odore horrendam peftem 

avibus, ovibus, pecoribus, & hominibus etiam induxerunt. 

3. Simile infectorum genus hifce retro annis in Italia 
eomparuit, atque diverfis in locis Dominii Florentini rabiem 
fuam & venenum exferuit. Poftea An. 17 17. in non pauca 
agri Romani loca fe diffudit, damnumque admodum fenfibi- 
le intuliflent, nifi follicitudo & vigilantia Illuftr. Dn. agricul- 
turas Prarfcftorum fine mora remedium attuliflet. Non tamen 
prima id vice contigit, quod locuftae in agro Romano fuerint 
deprehenfae > fiquidem etiam A. X5 77.&A. 1 6 1 2.fubPontificatu 
Pauli V. & A. 1 644. Sede ob mortem Urbani VIII. vacante, nec 

App. Cent. IX. & X. Qjcjq . non 



488 Ob fervatknes circa locuflat> _^ 

non A. 1652. eundem mfeftarunt, quibus deftruendis nulla 
fuit diligentia adhibita. A. 1654. magis quam unquam fue- 
runt muitiplicata?, nec quidquam propterea fuit tentatum. In- 
deAn. 1655. fecutum eft, quod menfeMartio & Apnli in 
tanta copia ex ovis fuis prodierint, ut de earum exftirpationc 
fuerit cogitatum^ nec tamen remedia fuffecerint. Unde An. 
1656. in tantum excreverunt numerum, ut herbas , frumenta 
& vitis folia perdiderint ; tandem vero in hoc anno fucrunt 
deftru&se, ceuin Aftorum Archivi agricult. lib. 1. & 2. legi 
poteft, ubi de Gryllorum An. 165 j. & 1656. exftirpatione 
legitur. Anno 1687. denuo in diverfis locis fub Pontificatu 
InnocentiiXL comparuerunt>&usque ad An. 1 6gg. omni etiam 
ad carum everfionem adhibita diligentia, perdurarunt, uti in 
Iibro tertio Archivi fuit notatum>ubi de exftirpatione gryllo- 
rum agitur. 

4. Nova harc locuftarum irruptid uti fingularem diligen- 
tiam ad eas delendas excitavit, ita quoque occafionem iub- 
miniftravit ad plura circa eas adnotanda ; & videtur hic eflc 
locus pro diftin&a de iis danda notitia, Anno 1717. menfe 
Majo in regioneS.Mariaeprimum fuerunt dete<ftae,ubi magnus 
carum numerus frumentaSc herbas deftruebat. P. Re&or Collc- 
gii Germanici, ad quod pagus illa pertinet, DominisPraefe&is 
agriculturae hujus rei notitiam dedit, a quibus Commiffarius 
ad ejus explorationem fuit amandatus > qui plures fpicas fru- 
mentarias magna ex parte arrofas attulit> atque magis diftin- 
#a claraque ut haberetur notitia, ipfe primus Praefe&us ad lo- 
cum, ubi inveniebantur, fe contulit. Poftea fuerunt obferva* 
ta in regione montis Mari#,Marioli & Arci> quibus in locis 
terram eorum incultam omni herba fpoliarunti aliae autera in 
vallcs frugiferas delatae folia & ariftas devorarunt>& fuper fpi- 
cas faliendo caulesearum in tantum l#ferunt,ut quafi ambufti 
Viderentur, In Pontone, ubi ex regione S. Marias in alteram 
S. Nicolai itur> magnus tra&us agri mculti iisdem> fed multo 
ininoribus, erat coopertus> ubi jam ante quinque dies primo 

fuerant 



Obfervationes circalocuftas. 48^ 

fiierant deprehcnfae. In vicinis collibus aliae aderant, parvac 
tamen & nigra?, nec non aliis in locis non multum ab his di- 
ftantibus iterum alix occurrebant, quae verfus finemMaji non- 
dum plenum incrementum obtinebant, cum vixdum alarum 
involucrum, in quo ha? complicatae & inclufae usque ad depo- 
fitionem exuviarum haerent, quo de nunc fermo fiet, monftra- 
rent. Hoc modo formatae hae Iocufta? paulo plus a terra f 
quam altitudine duorum palmorum, faliebant. Minifter hu- 
jus loci retqlit, quod anno etiam antecedente quaedam parvu- 
Ix in principio veris ibi fuerint vife , quae poftea creicentes 
avolarunt; aft quia paucae fuerunt, nec damnum notabile in- 
tulerunt, in aliquam confiderarionem non venerunt. 

5. Ut ordinatim hifce de locuftis agam* primoearum 
naturam & indolem, inde obfervationes deearum partu,aug- 
jnento, exuviis^ generatione ac propagationc defcribam. Cir- 
ca quam materiam cum apud Authores varias fint opiniones, 
multam intricatam illam effe adparet. Sed quia tali in nego- 
tio, ideae in noftro cerebro (altem elaboratae locum non ha- 
bent , fed quod ab oculis videntibus detegitur, mihi perfua- 
deo 5 nulIam mihidifficultatemabalterius phantafiaabefTe,dum 
iingulam obfervationem per ocularem infpe&ionem expono* 
Explicatis fic hifce obfervatiombus, poftea meum difcurfum* 
modum ad easdera deftruendas adhibitum exponendo > fi- 
niam. 

6. Primo aliquid de locuftarum nomine dicendo, Ger. 
Vojjius in fuo Etymologico putat, nomen eas ex locits & uftos 
accepifTe : quodtaciu multa urat> morfu vero omnia erodat^ 
cum verum fit, quod ubicunq* fc demittunt, devaftent, de- 
ftruant, & inftar ignis amburant. Itali vexoCavellette adpel- 
lant, quia caput earum parvam equini faciem repraefentat II- 
los idcirco, qui gryllos eos nominant, adparet non bene dif- 
ferentem partium iymmetriam , quae inter gryllos & locuftas 
occurrit, multasque alias diverfas inter illas proprietates,con- 
fiderafle. Vivunt loculte ex herbis & omni frugum genere, 

Qjq q a fed 



49Q Qh jervationes circa locuftas. 

fed frumenti inprimis admodum lunt avida?, quod non folum 
diHn adhue in herba eft,(ed etiara quando fpicas fuas protru- 
fit, culmos in geniculis arrodendo ut in terram ruant, devo- 
rant. Nulli fru£ui , nec floribus , nec arborum foliis , nec 
etiam viti parcent. Unde Theocritus Jdyll. j, Locuitas rogat, 
ne vites fuas attingant : 

Vos locufl/e> qua maceriam noftram tranfilire foktis> 
Ne meas Udatis vites : funt enim tencroe. 

Bochartus Lc. fic earum naturam exponit : Nimirum h#c 
aninialcula quidquidin agris viret, ingurgitant , vorant, ex<- 
coriicanty rodunt, deglubrant , neque folum morfa, fed & con- 
taBu adurunt. Imo infuperlto/V d Bochario allegatus, ea- 
rum falivam venenatam afferit : Saliva earum virus eft herbis^ 
& arboribus tam noxium, ut in quodcunque incidat^ id deper- 
dau Inter multa damna, quae faepius in Italia intulerunt, me- 
morabile apud Livium legitur num. ?8- infine, & num. #>. fic 
illud defcribens : Tanta in Italia regionibus advolavit locu- 
jiarum copia> ut perjex integras horas perdurarit volatus, & 
velut denfiffimx nubes folem obfcurarent> quofaBum eft, utja- 
dapaulo antefementes abfumta fuerint , ut mala certe resfeji 
mbts cum annofequenti habuiffet^ nifi /ingula Italit loca eam y 
qua nfus Grejus Sicinius^ adhibuijfent dtligentiam. 

7. Quantum ad colorem locuftarum,non femperisunus 
idemqu^e exiftit > cum aliae omnino virides, aliae ex viridi in 
pluribuslocis maculof#,aliquaediluto<inerea?,multaerufae oc- 
currant; verum tantae colorum diverfitates in eis ab Authori- 
bus notantur, ut omnes illas defcriberc taediofum nimis foret. 
Differentiac tamen hae non nifi accidentales funt, fymmetria 
autem in corporibus eanim in omnibus eft eadem. Subftan- 
tia earum tota rara & fpongiofa exfiftit > ob quam caufam ab 
omni levi vento in aerem attolluntur, & juxta venti motum 
afportantur. Caeterum difficile eft comprehendere, quomodo 

infe&a 



Obfervationes circa locufla*. 491 



infe&a haectantum vigorem habeanc,ut vaftiflimum mare vo- 
latu transfretare queant, quandoquidem volatus* uti in avibus 
obfervatur* motus eft compofitus ex iteratis continuis faltibus 
per aerem ab alarumelevatione^quae violenter a mufculis pe- 
ftoris moventur. Unde vix credtpoteft* quod locuftae tan- 
tum robur habeant, ut alas fuas tam continuo exerceant, quae 
fatis debiles, delicatae, atque a frigore & humiditate ftatim ad 
volatum inhabiles redduntur, corpufculis earum rigidis inde 
evadentibus. 

8 Interea certum eft> eas iter fuum non nifi diebus ca- 
lidis adgredi, quando venti ficci fpirant, a quibus attolluntur, 
& re&a transfretantur. Unde locuftae ill<e i&gyptiacae a ven- 
tis orientalibus fuerunt adportatae, qui non fimpliciter calidi, 
fed urentes a S. Scriptura Exod c. jo. v. Jf. memorantur : 
Dominus induxit ventum urentem tota die & noBe>& mane 
fafto ventus urens levavit locuftas. Obfervatur, quod a terra 
quando fe attollunt 5 aliquandiu ibi permaneantj usque dum 
cum alis juftum aequilibrium in aere fuerunt fortitae 5 in quo fi 
flatus ille defuent, qui ipfas abducat, in terram delabuntur* 
aut in aqua 5 fupra quam feruntur, fuffocantur j neque ad lubi- 
tum fuum movere fe poflimt> aut in aere fublatae dm ibidem 
manere y inordinatiffimis motibus oberrantes. Unde facile 
credo^ quod aliquandiu in longo fuo volatu fe adjuvent 5 prae-» 
cipuum vero adjumentum a vi exteriore accipiunt, nam, uti 
Lucretius lib. /. fcribit ; 

Quamlibet in partem truduntres ante y ruuntque 
Imfetibus crebris. 

Fortaffe concipere licet* quod aer a ventis calidis motus, rei- 
terato fuo fub expanfis alis impulfu, non tantum eas fuft.neat 
& exterius incitet 3 fed etiam interne rara earum in c orpufcula 
fe infinuans iHam ipfam potentiam 3 & validum ofcillationis 
motum communicet, a quo llle alarum dirigatur & continuo 
promoveatur, 

Qj?^ 3 p.Non- 



492 Ohfervationes circa hcuftas. 

9. Nonnulli tamen graves Authores volatum earum non 
yolunt ex caufis naturalibus explicare, fed nefcio quid divini 
concipiunt ; unde Aldrovandus lib. 4. de hfett. c. 7. fcnbit : 
Sedejusmodi altus volatus naturalis locuftis non eft; etenim U- 
&et animaliafint levia, mobilia, alacrisque volatus y hic tamen t 
ut authoris de rerum natura verbis utar y cito eft deciduus. 
Quamobrem divini aliquid in alto eo volatu eft. Verum plus 
legitur m Apocalypfi c. 9. v. 4* quod mandatum habuerint li- 
nutatum : Etprxceptum eft iUis> ne Uderentfanum terr& y ne- 
que omne viride y neque omnem arborem y nifi tantum homims^ 
qui non habent fignum DEI m frontibus. Ex quo colligitur, 
rationem fubeiTe , quae a nobis explicari nequeat ; & quod 
DEUS nos caftigarc velit , dum ad fegetem deftruendam ve- 
niunt ; & certe, quando tot parturierunt calamitates in agro 
Romano fub Pontificatu Stephani VI. quae jam fub Hadriano 
III. praedeceffore ejus illum infeftare ceperant , non ulla hu- 
mana diligentia profuit, quae pro earum deftrudione fuit ad- 
hibita,usque dum fan&us lllePontifex ardentibus fuis oratio- 
nibus ad placandum coelum fe interpofuit. 

10. Locufta?, fecundum omnes Authores, in Italiam ex 
Africa veniunt : Id iHinius l. c. his verbis exprimit : Itcdiam 
ex Africa magna cohorte infeftant y fepe populo adSybillina coa- 
6ia remedia confugere inopU metu. 

11. Progrediendo ad propagationem earum, ridenda eft 
opinio illorum, qui cas ex putrefatfione nafci putarunt, in er- 
rorem huncindu&i, quod omnia infe&a hoc modo nafcan- 
tur * cum foi tafte vermes primo in putridis locis vidjfient, qui 
paulatim in mulcas mutati , inibi ftridentes circumvolitabant. 
Caeterum credo, Kiranidem illum, a Redo in libro experimetv- 
torum circa generationem injetforum memoratum , per jocum 
fcripfifie de Thunni carnibus, easdem a mari in littus Lybias 
ejevtas putrefcere & verminare : qui vermes primo in muicas, 
inde in Jocuftas, ac tandem in coturnices transmutentur. Scd 
omiffis iftis quorundam veterum Naturaliftarum idealibus ge- 

jgenera- 



Obfermtiones circa hcujlas. ^9% 

nerationibus , obfervatur , quod inftar aliorum mfe£orum 
locuftae etiam ccrtum fuu-m habcant feminarium , & ex 
ovo nafcantur. Omnis difficultas in eo confiftit, ut bene co- 
gnofcatur & detegatur, quando ova, quomodo, & in quibus 
locis deponant, & quando inde nafcantur. 

1 2. Primo fciendum eft, quod anno 1716. tempore #. 
ftatis illis in locis agri Romani fuerint locufta? obftrvatar, ubi 
anno fequente natae fuerunt; fed tum nullae lbi vifae notaban- 
tur aut deprehendebantur, unde veniflcnt: quare credendum 
eft, ipfas anno illo 17 16. in agris illis ova fua reliquifle, ex 
quibus anno fequence novae locuftae prodierint , dum nafci, 
nec jamdum natae aut volantes ex diffitis locis advemfle vide- 
bantur. Easdem in fine veris ova deponere, quidam fcripfe- 
runt, fed Plinius lib. II. c. 29. in autumho id fieri adferit ; id 
quod vetum efle obfervatur, poftquam in fine Augufti femel- 
\x ventrem tumidum ovisque plenum oftendunt j & rationi 
etiam conforme eft, cum in vere, quando ex ovulis prodeunt, 
macilentae adparent , atque in Junio herbis_& frumento vc- 
fcuntur, ex eo juftum magnitudinis ac perfedtionis terminum, 
illudque incentivum & defiderium adquirentes, a quo ad in- 
flrumentagenerationi dicata in aftum adhibenda inftigantur. 

1 3. Jam ad partum earum accedendo, credi poteft,quod 
ficut natura fibi femper fimilis , atque in individuis unius fpe- 
ciei aequaliter operatur, fic etiam locuftarum femella? fimili mo- 
do parturiant, nihilominus obfervationes alibi fa_tse aliquan- 
tum differre videntur ab lllis, qua. in agro Romano fucrunt 
inftitutae. Omnes adferunt , locuftas dum ova emittunt, ea- 
dem in cylindrum terrae, quem aculeo fuo ad digiti transvcrfi 
altitud.nem eidem imprimunt, excernere, inde humorem a!i- 
quem in fundum emittere, cum quo terram oblinunt, & po- 
ftea aculeo retra&o , fummitatem terra velcuniculum occlu- 
dunt. Verum diligenti illa attentione, qua? depoiitioni ift_>- 
rum ovorum fuit adhibita, diverfa obfervatio fucceflit, quae li- 
cet infolua videatur ? naturalis tamen huic infe&orum generi 

&pro- 



494 Obfervationes circa locufta*. _^_^ 

& propria exfiftit. Locufta femella a pondere ovorum fti- 
mulata, ut fe ab illo liberet, aptam terram tophaceam & ri- 
mofam inveftigat, ubi fubfiftens & corpus invertens, pedes 
(uos majores re&a fupra terrae planitiem extendit, & reliquis 
quatuor fiiperioribus corpufculum (uum inverfum in re&a fta- 
tione regit,ac tali modo in terram imprimit extremitatem fui 
corporis,id cft caudam duram inque ibrmam aculei definen- 
tcm, continuo ibi humorem aqueum emittendo , quo terram 
fuppofitam inftar paftae fubigit. Inde agitare fe & contor- 
quere incipit, ficque terram perforat, usque dum fefe in ea 
abfcondat , & omnem illam corpufculi partem fepeliat , quae 
fub ejus iex pedibus continetur. Sic viva fepulta, immobilis 
haeret, & paulo poft emorkur, pars autem, quae fupra terram 
eminet, cxarefcit & ficca evadit,poftea difperditur aut in pul- 
verem convertitur, ita ut in duobus aut tribus diebus nec mi- 
nima particula reperiatur. Intcrea temporis, quo femella fc 
abfcondere fub terram laborat , mafculi duo tresve immenfa 
libidine a£ti ipfam invadunt, mordent & lacerant, & dein, 
quando immobilis fa&a eft, deferunt, atquc poftea ex nimio 
concepto calore ac ficcitate,ad aquas vicinas,qua2 conftans eft 
cuftodum Collegii Germanici obiervatio,fe conferunt, ibique 
fe fubmergunt & intereunt. Quem mafculorum moriendi 
modum multi Authoresadferunti idemque etiam femellis fe* 
pe contingere, PliniusKN. loc. cit hifce verbis innuit : Efi & 
alius earum obitus. Gregatim fublata vento in maria y autfta- 
gna decidunt. Sed poftea fubjungit : Forte hoc cafu evenit , 
mn ut prifci exiftimavere., madefaBis noQurno humore alis. 
Quidquid iit, hoc certum eft, quod quando femellas moriun- 
tur,mafculi etiam eodemtempore viveredefinant,idem etiam 
eodem Plinio fcribente : eodem tempore mares obeunt. 

14. Quam vera fit haec de locuftis femellis hucusque fa- 
£ka narratio, pluries Dn. Johanni de Molara innotuit , cui eas- 
dem di<2o modo fub terra fe recondcntes videre eum aliis 
contigit. Inter afia idem obfervavit unam earum , quae opo- 

ram 



Obfervationes circa locuftas. 49 y 



ram luam compleverat, & parte lupenore corporis foris refti* 
terat; unde in parva diftantia quatuor cannulas circa illum lo- 
cum , pro eo diftinguendo adcemmodaverat^ad quem cunt 
poft triduum rcdiiflent, fucceflum exploraturi, nihil de partc 
iuperiori remanfifle inventum fuit. Interea fenfim terram cir- 
cumcirca excavare cum inceptum fuiflet, ovulorum involu- 
crum attingere accidit , cujus externa fuperficies ubique terra 
fuit confpurcata, quod non aliter fieri potuit, & eo magis, dum 
locufta in fepehendofe, uti di&um fuit, fuppofitam terram 
humore fuo virefcente, quem ex aculeo fuo excrevit, emollit 
Scungit. Erutus fic ex terra folliculus llle, quemcylindrum aut 
canaliculum quid^rn adpellant, atque a terra adhaerente mun- 
datus, comparuit, quod non adeo fubtilis membrana exiftat, 
qualis alibi notata fuerat. In eo tot gyrorum aut annulorum 
ordines numerabantur,decemnempe, quot naturaiiter in om- 
nibus locuftis vivis videntur; unde membrana hsec cum locu- 
(kis vivis & per medium difle<5iis comparata una eademque res 
quoad texturam & craflitiem adparebat. Intus includebantur 
ova tenera admodum & delicatiflima tcfta five membranula, 
quae fub digitis diflblvebatur , & inftar rei alicujus vifcidae & 
mucofae difHuebat, cum nondum incraflari & coagulari po- 
tuerit,propter humorem, qui foris abundanter eum humecta*, 
bat ; & dum ova fub terra latent , exfiecari incipit, atquc 
pellicul^ aliqualem firmitatem induunt. Hsec ova plena erant 
aqua aliqua albicante & crafliufcula, omniaque tot vermiculi 
rigidi efle videbantur; id quod multi, & pnmus inter omnes 
Anftoteles hift. anim. lib. f. cap. 28. crediderunt atque fcripfe- 
runtv Praeter hanc adhibitam diligentiam, ovula lfta, adhuc 
membranae fuae inclula, Romam veritatis magis detegendx cau- 
fa fueruntdeportata , atque a me, prcfente praefato Dn.Mo- 
lara, diligenter oblervata. Quod conditorium aut vagina o- 
vorum, talcm utpote formam parte inferiore corporis locu- 
ftarum habente, canaliculum repraefentat, inferne magis fubti- 
lem & acutum, cura extremitas haec terram fodere & perfo- 
Apf>. Cent. IX. & X. Rrr rare 



49 6 Obferuttiones ckca locujlas. 

rare debeat. Verum ut magis inveftigari externc poflfet, pri- 
mo terram ambientem, qua erat inquinatus, ope aquae frigidae 
xcmoverc procuratum firit, ex quo adparuit, terram hanc non 
formare cylindrum, naturaliter a locufta, fed cxterne a mem- 
brana ifta incruftata accidentaliter efle fa&um. Luftratus ita- 
que cylindrus nudo oculo, & poftea mediante micrifcopio 
unius vitri 3 non aliter ac jam indicatus,difpofitusfuit inventus. 
Separata parte> quae fuperius ova tegit 5 fi cum 3 ac fine micro- 
icopio obfervetur^ fpongiofa & rara, deprcfla, & quaji in me- 
dio excavata adparet; qux tamen non pro parte aliqua limi a 
locufta adglutinati haberi poteftj fed pro fubftantia ejus pro- 
pria, eousque infra terram recondita,utova bene defendat,& 
fuperius occliifa per hyemem fe confervare queant usque in 
verjtempus utpote adfoetuum exdufionem opportunum. Ha- 
rum mcmbranarum multa? fuerunt perlnedium difle&ae ad pro- 
priam earum conformationem inveftigandam 5 quae femper 
ejusdem proportionis & difpofitionis partium ommum 5 lllis 
fimiliura y quibus pars inferior locuftarum fuit inftrutta, com- 
paruerunt, Id quod nos credere facit, quod involucrum o- 
vorum non fit particularis aliqua membrana, fed illa ipfa quae 
circumdat & inveftit animakuli illius corpufculum. 

15. Intra hanc membranam ova induduntur 5 quorum 
duoj tria 5 aut quatuor adfunt, atque immediate, tam quoad 
latera 5 quam fuperne & inferne fc contingunt, & quia laterali- 
ter communi membrana! adhgrents parvulos aliquos fulcos & 
finus in ea efformant. Ova quae in quakbet ejusmodi mem- 
brana numerantur, nunquam ultra viginti duo comparent, in 
aliis autem duodecim, quindecim 5 odtodecim 5 plura paucio- 
rave fuerunt. Figura eorum eft ovata 5 fed longitudo fuperat 
craflitiem, quse craflities granis anifi aequalis seftimari poteft. 
Colore albicant 5 & putamenex valde fubti!i 5 eleganti ac trans- 
parente membrana conftat > quae digitis comprefla crepkum 
edit. Humor qui eis includitur, eft albicans, vifcidulus & pel- 
lucidusj uti fupra indigitatum fu;t. Figura hujus communis 

mera- 



Obfervaticves cirm Locuftas. 497 

membranx, ut & ovorum in naturali corum magmtudine hic 
(Jit. a.a.°) exhibetur. Hae itaque obfervationes indicant, quod 
locuftae femella; cylindros vel canaliculos pro ovis ibi repo- 
nendis non elaborent , fed propriam fpeciem per corporis 
fui in terram intrufioncm propagent. Ob quam etiam ratio- 
nem fententia Ariftotelis (hift. anim. I. c.) & Plinii (d. /.•) 
non poteft admitti, quod nempc matres poft partum morian- 
tur, vermiculo ftatim circa fauces innafcente, quicasftran- 
gulet. 

16. Sic ova, uti relatum fuit, in fuperficic terrae, veriiis 
Augufti finem,aut etiam Septcmbris initium occultata, per to- 
tum autumnum & hyemem usque ad veris principium perfi- 
ftunt; quo tempore, dum aer incalefcit,& terra 3 vigore fuo re- 
cuperato, tota revirefcit & regerminat, propter folcm noviter 
verfus nos adpropin quantem , radiosque fuos direCte ad ver- 
ticem noftrum mittcntem, ova etiam locuftarum fpiritum a!i- 
quem turgcfcentem & fermentantem recipjunt, ex quo pro- 
priam fuam fpeciem in lucem emittunt. Nafcuntur hx ex 
ovis in fine Aprilis, & exclufio hsec citius vel tardius fuccedit, 
prout ovorum conditorium aut frigido aut calido aeri fucrit 
expofitum; unde e regione coeli auftralis fi fiierit, fat cito lo- 
cuftae prodeunt, aut fi verfus feptentrionem frigidum refpiciat, 
nativitas diflfertun & hanc ob caufam^ quod calor earum ortui 
feveat, illa ovacitius infe&a fua emittunt, quae magis vicinac 
funt fuperficiei terra?, utpote prius, quam reliquse, faventem 
tepidum veris calorem experae, & quae fub fiffuris terrae pro- 
fundms haerent, foetus fuos tardius in lucem emittunt. Infu- 
pcr frigus & glacies nativitatem locuftarum multum retardant, 
quae etiam, prout Scriptores referunt, faepe non fuccedit, duni 
virtus ovorum prolifica a fuperfluo aens fngore extinguitur, 
ficut etiam a copia aquarum in vere deperduur : verms aquis 
intereunt ova , Jicco vere major proventus, fcribit Plinius l. c. 
Econtra calidae & ficcae aeris conftitutiones favent magis hifcc 
animalculis* & quo diutius ficcitas lUa & calor durant, co ma- 

Rrr* jori 



- . 

4P8 Obfervationes circa loc uftas. 

joriin copia generantur. Refert Strabo lib. J7. p. jjs6. edit. 
fjovtfy magnam earum copiam in Lybia reperiri, ubi nunquam 
aut raro pluit, 5c lacus prorfus limofi evadunt. Teftatur AU 
drovandus l. 4. de infett. p. 429. quod quinquinnalem ficcita- 
tem An. 1553. numerofus exercitus locuftarum fubfecutus fue- 
rit. Paulo poft idem ex Paulo Diacono obfervat : Circa de- 
cimum annum Mauritii Imperatoris , maximam fuiffe d Ja- 
bwario usque ad Septernbrem ftcchatem, hancqtie inauditam lo- 
cuftarum multitudinem ejje fubjecutam > qu£ abfumtis biennio 
longe lateque fegeiibus gravifjimam Italia intulere famem. 

1 7. Locuftae itaque agri Romani in fine Aprilis nafci in* 
ceperunt. Quando folliculo fuo exeunt & exierunt 3 fatis par- 
\x y inftar pulicis> & coloris albicantis obfervantur, quem poft 
duos tresve dies in nigricantem, & poftca rufum mutant. Pri- 
mum alas nulio modo monftrant, fed poftca paululum viden- 
das exhibent, quae tamen per viginti plurcsve dies valde bre- 
ves & deformes exiftunt , atque vix alarum figuram habent, 
aut ultra dimidium corpufculum extenduntun unde cum hifcc 
imperfe&is & non cxplicatis alis ad volandum fe haud pofiiint 
attollereifed illud 5 ob rationes quas poftca dicemus 3 differunt. 
Locuftae vix natae fubfultare incipiunt 3 & ftatim fcx pedibus 
inftru&ae adparent> quorum quatuor atateriores ad ambulan- 
dum infcrviunt, & duo pofteriores, admodum longi, ad fub- 
fultandum, & quando volare intcndunt. Additae iiint figurae 
naturalis earum magnitudinis* quando ultra quinque & o&o 
dierum aetatcm non habent,in quibus alarum principium non- 
dum vifibile exfiftit (///. b. b.) Eft qui adferit^ quod locuftae 
in prima nativitate fine pedibus videantur , quod eft falfifli- 
hium , uti etiam quod pauciores quam fex habeant. Mofes 
quatuor eis tribuit, & Demir ac Ariftoteles fex numerant. Sed 
Bochartus l. c. p. 412. hunc in modum eos conciliat : E locu- 
ftarum fex pedibus duo poftremi longiores non ad inceffum^fed 
adfaltumfunt comparati^proinde Mofes crura vocat>non pedes : 
Comede$is 9 inquit, ex omni repili volucri ambulante fuper qua- 

tuor 



I. XI. 



adfrtuj. 4-£?> 





• a£ pag> +gd 



adpag. ^gCj 




7 ^Ju 




tuor 



Obfervationcs circa hcuftas. 49P 

tuor pedesfuos, id eft>prater pedesfuos, quihus faliat fuper ter- 
ram. H&c igitur votatilia in lege quctdrupedia vocari obfervat 
Auguftinus cap. 2$. retratfionum librijecundi, quia lex non com- 
Jtutat inpedibus duopofteriora crura quibus locuftg faliunt. 

1 8- Locuftarum quae funt plurium dierum quam recenfi- 
ta? , cum oculo nudo & cum microfccpio ohfet vatai um figu- 
rae hic inferuntur ; minor e.ft illa, qualis-naturaliter oculis oc- 
currit > dum crefccre 5 & duas alas brevcs, inque commimi 
membrani> usque ad tempus quo eam exuunt, implicatas, o- 
ftendere incipit. Major eadem eft > fed microfcopio in ma- 
-gnitudine aufta (Jit. c. c.) 

19. Hae vulgares & ordinariae funt, illae fcilicet quae ferti- 
les campos deftruere folent, ac dentesfuperius inhaerefites ha- 
bent, nonnihil nigros & duriflimos, unde cum magna facilita- 
te ariftas abfumunt,& cum ftridore depafcunt; ad differentiam 
lllarum rararum locuftarum , quae Manies ab Aldrovando & 
^onftono vocantur, earumque figurse exhibentur. Sunt hae 
diverfa partium conftitutione praeditae, dent;esque debiles ac 
teneros poflident , & propterea non mfi! recenti ac te- 
nero gramine herbarumque fummitatibus vefcuntur. De his 
Jonftonus l. j. de infeEl. c. 63. fcribit : Drvina cenfetur beftiola, 
utpuero interroganti de via altero pedeextenio reaam monftret, 
atque raro vel nunquam fattat, Verum inter noftras vulgares 
rarae fuerunt illae, quae praeditae erant longo aculeo, quales a mul- 
tis alibi defcribuntur communiter in iis obfervati ; aft omnes 
fere folummodo poftremam extremitatem acutam habcbant, 
quae terrae perforandae dum infervire debet, dura eft> & inftar 
alicujus rei callofae refiftere apta. Hujus conformationem in 
figura cernere licet. Caeterum omnes locuftae adfpe&u fatis 
deformes, torvae, rugofae, & certo modo fquamis osquafi te- 
gentibusinftru&ae deprehenduntun retro caput cucullum por- 
tant, qui ubi alae incipiunt definit, & in alia locuftarum fpecie 
ab Authoribus defcripta non occurrit. Verum conftitutio 
& natura harum etiam ab Authore quodam Arabe, referente 
JBoebarto, fic exponitur : habentfemur camelorum y crura ftru- 

Rrr 3 thionis, 



5 © o Obfervathnes circa locuftas. 



thionis y alas aqu&£,pe£tus leonis y cauda iis y ut viferarum terr<e f 
<&* decorant eos equorum fpecies infacie. 

20. Caufa,ob quatn poft memoratum dierum terminum 
faltem volare incipiunt^per obfervationes tandem foit dete&a, 
& eft, quod locufta in fine Aprilis nata, exuvias circa vigefi- 
mum quartum , vei vigefimum quintum diem, aut paulo ante, 
vel poft deponit,idque modo fequenti inftituit : quando tem- 
pus hoc comparuit, primo edere defiftit, poftealocum com- 
modum quserit, & plerunque rcs acutas eligit aut ipinofas, at<$ 
fupra aliquam fpinam carduumve fe demittit, ubi adhaerens, 
caput ac collum agitare & circumvolvere incipit , usque dum 
in part£ fuperiore colli rumpatur, & externa pellicula aperia- 
tur , ex cujus apertura caput cum difficultate prodireincipit, 
hincmagis magisque fe urgens, tota cum omnibus fex pedi- 
bus exit, & (pinx vel carduo adfixas relinquit fuas exuvias, al« 
teram quafi locuftam repraefcntantes , quorum fpoliorum ali- 
qua nofter Dn. Joh. de Molara adfervat. Sic cxclufa non 
amplius obfcurum illum colorem, quem prius habebat^ often- 
dit, fed albicantem, & quia multum in depofitione illa fe de- 
fatigavit, ac tenera adhuc corpufculi peripheria acris violen- 
tiam fentit, in terram delabitur, ubi per horam quafi exanimis 
& rigida jacet, atque in hoc brevi temporis fpatio albicantctn 
fuum colorem fenfim in rufum vel viridantem aut album mu- 
tat y juxta diverfitatem locorum qua? inhabitat. Curiofa res 
eft, videre, quod vix reje&is exuviis, ala? ftatim explicentur, 
elongentur, & femorum longitudinem in cluobus pedfbus 
poftenonblis fuperare incipiant, quia antea involuta* & impli- 
catae in fupradi&a membranainvoluta? fuerunt,atque ldeo tam 
breves & deformes locuft& adparuerunt. Harum exuviarum 
figura (Jit. d.) fiftitur. 

2 1 . Proprictas hsec locuftarum videri poteft nova iis, qui 
in Authoribus legcrunt, fcribentibus, nunquam ha&enus id 
deprehenfum fuifle; & certe curiofa fatis res eft fimilis obfer- 
vatio, dum fupponitur, non fuifle intcr infe&orum (criptores, 

qui 



Obfirviuiones crrca locuflas. 5 1 

qui depofitionem illam indicaverit i quanquam multi obiter 
hoc fecennt, & inprimis jfonftonus lib. j de Inf p. 6j. ita fcri- 
bens : exuvium ferpentum inftar deponere , quo tempore oper* 
culum circum rumpitur> Ariftoteles teftis eft. Quas res tamen 
a Jonftono non fuit obfervata aut fupponitur, fed tantummo- 
do recenfetur. Si Ariftoteles de ea loquitur, poteft efle, quod 
in tali fenfii voluerit fcribere, ubi, poftquam n^tivitatem earum 
expofuit, fubjungit, ceu Juh C<ef. Scaliger le^it : poftremo cir- 
cumrupta cute grandiores evadunt> atque ut Theodor. Gaza in- 
terpreratur : deinde cute abrupta majores, ftatim efficiuntur ; 
qui modus loquendi admodum decurtatus videtur , & non 
fufficienter clarus, ut talis eventus ex eo intelligi queat, cum 
nonper moddm obfervationis illud fit cognitum. Nec fo- 
lum illa» fic fpoliantur , fed alia etiam infe&a, quae inter funt 
ar ane#, de quibus Mart. Lifterus in tr. de aran. cap* 4. pag. jq. 
& jj. legatur. Quando locuftse fic exuvias depofuerunt, & 
a!as explicuerunt 5 recuperatis poft horam viribus, ftatim vo- 
larc & campos pro more depopulare incipiunt. Non plures 
quam duas alas habent, licet iMoufeto icribaturj quod antlo 
1 542. in primo earum ortu fine alis, paulo poft cum duabus, 
& tandem cum quatuor vife fuerint. 

22. Utrum ilridor ex ore aut alio loco procedat, cum 
cb multas caufas difficile fit determinare, jfonftono placet /. d 4 
judicio Plinii fe fubmittere, cit. I. fcribentis : vox earum pro- 
ftcijci ab octipitio videtur. Eo loco in commiffura fcapularum ha~ 
here quafi dentes exiftimantur, eosqueinterfe terendo ftridorem 
edere. Kanc ftridentem vocem S. jfohannes in Apocal. c. 9. 
v. 9. fic exprimit : Sonus alarum iis> utfonitus curruum, equis 
tnultis adbeUum currentibus* 

23. Paulo poft quam alarum libertatem obtinuerunt > ad 
generationem fe copulant; id quomodo fiat, Ariftoteles y Pli~ 
niusy Aldrovandus , fonftonus, & alii defcribunt : coitus idem 
qui & infetforum omnium, marem, qui minor, portante femina. 
Sed quantumfuit obfervatum, verum eft, quod in hoc exer- 

citio 



j o t Objervattones circa locuftas. 

citio femella fub mare confiftat, fed eam non fuftinet, fiqui- 
dem ambae conjun&se lateraliter ftant fuper terram , uti in ad- 
dita figura videri poteft. (///. e.) interim dum mas lateraliter fe 
ad hanc operam adaptat , dentibus pofticam colli partem fe- 
mellac adprehendit, & ita fibi unitam cum quatuor anteriori- 
buspedibusftri&etenet, duobus vero pofterioribusaliquan- 
tum conftri&is : inde aculeum illum> qui in extremitate ven- 
tris locatur, utero femellae immittit. Jonftonus duorum acu- 
leorum meminit, nos vero unicum faltem deprehendimus ; tuna 
fuccedit, uti Jonftonus exponit : femim [ubagttata intente aU 
vum movet, &fe hnaparte mari applicans illum diutius conti- 
nety modo vulvthiatu, modo ejus contraBione venerem Jibi ju- 
cundiorem reddens. Vagina feminae in dorfi extremitatc fiw 
eft j quamvis a Moufeto duse memorentur. Infe&a haec con- 
jun&a diu fic fubfiftunt, fed adeo firmiter unita, ut dificulter 
ab invicem manibus feparafi queant; quod pluriesfuit exper- 
tum & obfervatum > cum aculeus maris circumcirca in extrc- 
mitate aliquam elevatam prominentiam habeat. 

24. Hucusque de generatione, propagatione & quali- 
tatibus locuftarum difTerui; multa aliainfuper proferri poffent, 
quia vero huc non quadrare, aut fortafle fuperflua fore vidc- 
bantur, memorare fuperfedeo. Non vero taceri debet, Au- 
thores aliquos adferuiffe, quod ubi locuftae in aliquem locum 
cum magno exercitufediffuderunt,famem,bellum,aut peftem 
prafagiant. Omnes hae relatione$ obortas fuerunt, quod ali- 
quando unum autalterum memoratorum infortuniorum illam 
invafionem fuerit fubfecutum. Quam male id fundatum fit, 
unusquisque poteft cognofcere, confiderando praefagia haec 
ex illis effe , quse Ethnici circa infpc&ionem animalium , dc 
avium volatum fecerunt. Cum tales obfervationes quafi ma- 
nu nos ducant, ad plurimas caufas, cur locufte ab uno ad a- 
lium locum progrediantur, cognofcendas, & fic fortafle ad 
rationalem aliquem difcurfum de carum adventu inde infti- 
tuendum. Et certe famem adducent, fi absque perturbatione 

eas 



Obfervatknes circa locuflas. 5 o j 



eas quiete in campis fubfiftere permittatur > non minus pe- 
ftem quoque caufare poterunt, ubi fuper terram,aut in vicinis 
aquis mortuae aerem faetidisfimo (uo odore contaminabunt : 
bellum aliquando carum adventum fi fubfequatur, non fuffici- 
ens argumentum prsebet ad prsefagia hinc poftea formanda 
de aliis eventibus ; licet in aliquorum mente impresfionem 
poffet facere id, quod a Jonflono l.c.p.62. hisce verbis refer- 
tur : Cum anno sw* ftupendis agminibus in Italiam convola- 
rent y ThurenRhegium occupavit y Ofli# fubfedit y N'umm cepit y & 
multa Chriflianorum miUia cum fexcentorum millium Ducato- 
rumprada abduxit. Item tumultuantibus Cofaccis, & ruflick 
nuper in Poloma faclum y & quod mirerky eousque lymphati- 
cam iUam nebulonum colluviem perveniJJe y quousque locufl<e y qu<e 
fr&cefferunt y delat#. Wihilominus quid poffcmus cum ratio- 
cinio etiam adparenter fano hinc deduccrej quam incertitudi- 
nes aut infufficientias? dum nullum fundamentum habemus 
pro fimili inftiil&u hisce infe&is tribuendo i ncque ad talc 
quid in ordmem naturse collocandum. Infuper Leo Africo- 
nus in lib. 9. fcribit : Arabia defertum & Lyb'w populi earum 
adventum pro felici habent omine y nam vel elixas y vel ad fdem . 
exfeccatas in farinam tundunt atque comednnt. Unde talia ju- 
dicia ceu ridicula & nullius momenti confiderari debent. Et 
noftra circahaec mens eft,quod Baco Verulamius lib.f. de aug- 
ment.fcient. cap.4. fcribit, pofle asfimiiari fpeculo plano, x- 
quali & claro, quod radios fincere excipiat & refle&at, fed 
tamen inftar fpeculi alicujus mcantati , pleni fuperftitiouibus 
& ipe&ris. 

25. Quidam populi locuftas olim comedebant, inter 
quos Afri, Syri, Perfse, Hebrsei, & in fpecie iEthiopes, Acrido- 
phagi a comeftionc locuftarum di&i, qui tamen, prout Autho- 
res fubjungunt,vitam vix ad quadraginta annos producebant> 
quam ipfis deformes quidem alati pediculi, qui carnibus eo- 
rum innafcebantur, tollebant, quo dc Gwdartus de infeBis le- 
gatur. InterS.Scripturae Itucrprctes aliquis diffenfus vcrfa- 
Apjj.Cem.IX. & X. Sss cur, 



5 o 4 ObferVationes ch xa locuftas. 

tur , an S. JohannesBaptifta eas in deferto ederit , varias res 
quibusdam fub nomine locuftae interpretantibus. Vetum & 
Hieronymiu, Origenes, S.Augufliwu, 6c poft omnes Bochartiis 
volunt, quod in deferto praster mel & locuftas nihil cibi fum- 
ferit. Thalrnudifta? eas in mundas & immundas diftinguebant. 
Hodie quidem in India Orientali iis vefci folent. Sed ab An- 
tiquis alia praeterea infe&orum genera edebantur, & fpeciatim 
Cicada?, quae etiam novellis fponfis ad producendam cupidi- 
tatem dabantur. Et Ariftophanes in horis laudat Athenas, 
quod ibi etiam in hyeme vendat inftitor turdos^pyra > favos y 
de>u, cohftrum, choria (jdeft edulia ex la&e & melle) hirun* 
dines } ckaddr. 

26. Explicata fic hiftoria locuftarum, quae A. 1717. i« 
diverfa agri Romani loca venerant, cum obfervationibus circa 
eas faciis, necefle eft nunc artem exponere, qua? ad earum 
exftirpationem fuit adhibita, quo alii qui fuccedent,in piom- 
tu & facilem modum habeant, ab iis fe vindicandi, & ftimu- 
lum publica* propriaeque utilitati inferviendi. Cum llluftris- 
fimis agnculturae Romanae Prasfe&is, (quibus femper iftius- 
modi cura incubuit,) magna in copia locuftas ad depraedan- 
dum agrum Romanum adveniffe nuntiaturn eflet, mox Com- 
miflarios amandarunt ad inveftiganda loca, quse occupaflent, 
a quibus poftea informati, eadem cum celcntatc easdem in- 
vadere & deltruere curarunt, ut damnum lllatum, refpe&u e- 
jus, quem inferre potuiflent , vix fenfibile fuerit. Quoniam 
tali in cafu neceflarium eft,illico mederi,& non cundtari,pro- 
ut A. 1635. contigitj quo tempore immenfum multiplicatae 
gravisfima damna mduxerunt. 

27. Ad earum deftru&ionem tria diverfa tempora funt 
opportuna, autumnus, hyems & ver. In autumno & hyeme 
opera datur ovis deftruendis, & in vere ipfis locuftis dum na- 
fcuntur & crefcere incipiunt. In Cyrenaica regione omnia 
hsectempora ad eas perfequendasadhibebant,ubilex fucrat: 
ier anno eas debeUandi^primo ova obterendo, deinde faftum, 

poftre z 



Obfirvatioms circa locufias. 5 y 

fofiremo adultas. Defertoris fcena in eum qui ceffaverit y uti 
Plinius l.c adferit. Modus ova deftruendi hoc tempore noti 
fuit adhibitus,fed Anno 1 65 5. & 1656. ubi ager Romanus ad- 
modum inde larfus fuerat , & tunc porcos ad pafcendum ixx 
loca illa mifcrunt» ubi ova fub terra effe recondita fciebatur, 
qua? ipfi ri<ftu fuo eruebant & deglutiebant i adhibuerunt 
ctiam ligones > hoc tamen artificium feminario illi tollendo 
non fufficit>fed imminuere faltem poteft malum,quod in verc 
fucceffurum ab ovulis efTet. In hoc aliquantum fublcvab<4n- 
tur in Lemno ab alaudis, quaein capite criftam gerurit^ latinc 
Galerit£ ditfis,d\im naturali inftm&u ova ex terra eruebant & 
devorabant. 

28. Sed magis opportunum tempus pro illarum extcr- 
minio eligendum eft vernum , quando nafcuntur & crefcere 
incipiunt > atque in hoc tempore carum periecutio nuper hic 
fuit inftituta. Ubi advertendum eft 3 quod ubi alas explicue- 
runt 5 omnibus infidiis fe per volatum fubducam, nec ulla ars 
poftea aliquid efficiat ; quare omni follicitudinc funt debel- 
landae, antequam ad exuviarum depofitionem perveniunt 3 a- 
lasque emittere incipiunt 5 quas modo involutas & in com- 
muni membrana ceu in marfupio complicatas tenebant. Stra- 
tagemate hoc veteres rtomani contra infc&a ha?c ufi fuerunt, 
cum aliquando 3 anno 579. in Apulia ab iis infeftati fiuffent, 
ad eadem colligenda magnam hominum copiam mittentes, 
uti fcribit T.Livius Dec. f . 1.2. Locufiarum taffl<e nubes a ma- 
ri vento repente in ApuUam il/ate jimt y ut examinibus fuis a- 
gros late operire?it y adquam pefiem frugum toUendam Gnejus 
Sicinius Proetor defignatur y cum imferio in Afuliam miffus y in- 
genti agmine hominum ad coUigendas eas coacio y aliquantum 
temporis ajfumpfit. Sed quomodo id pera&um fuent, Livius 
non exprimit. In hoc ultimo agri Romani cafu ignem palea- 
rum adhibuerunt,&confici curarunt plagas albas,eK tela lon- 
ga & viginti quinquc palmos ex utraquc partc latas, cum a- 
pertura aliqua* cui alligatus crat faccus infra cum funiculo li- 

Sss % gatus. 



5©tf Ohfervatwnes circa locuftat. 

gatus, quo facile evacuari, humari & cremari locufta^ quae lbi 
colleite erant, poffent. Quando vix natae parum & infenfi- 
biliter fubfiliebant, tunc ignis adhibebatur ? fpargendo per ter- 
ram 3 ubi erant, paleas, fupra quas celeriter falire videbantur 3 a 
quibus dein accenfis paulo poft in cineres redigebantur. Inter 
comburendum foedum aliquem odorem fpirabant , a quo 
nonnulli credunt faale pofle in corpora humana per aerero 
aliquam contagiofam adfe&ionem derivari ; id quod fortaflc 
accidere p_offet>ubi in maximo numero, longum regionis tra- 
dum eae occupaffent>& cum igne pcrfequi easdem inftitutum 
fuiffet. Verum ignis ille palearis non fuit in ufum duftus, nifi 
adverfus parvulas modo natas>qu# non pcterant fe tali poense 
liibducere ; quoniam reliqua? crefcere incipientes fubducen- 
do fe evadebant. Quapropter plagse illse mcmoratae mane 
poft ortum folis usque ad ejus occalum fucrunt adhibitae,cum 
fequenti cautela : confueverunt nempe Locufhe naturali in- 
ftindu in locum fe collocare a fole llluftratum & calefa&um, 
cuj femper faciem abvertunt, & prout ille progreditur, ipfae 
ctiam fe eo vertunt. Unde aer^ tranquillo exiftente 3 plagae 
per terram ita explicabantur, ut inter folis adfpe&um & Lo- 
cuftarum faciem locatae effent ; inde homines operi huic de- 
ftinati cum ramis frondentibus in manu a tergo earum pcde- 
tentim illas propellebant eousque dum exiguis fakibus fupra 
plagas exfiliebant, qua? hominibus ad id intentis per angulos 
clevabantur > unde Locufbe faccos intrabant 5 qui poftea in 
parte fuperiori claudebantur, & Locuftae pedibus conculcaban- 
tur, ficquc contritae & moruwe in foveas non procul inde pa- 
ratas projiciebantur , & terra duorum palraarum altitudinc 
contegebantur. Verum fi aer per ventum aliqucm agitatus 
fuerit, illae etiam fubfilientes fecundum eum feruntur > artifi- 
ciumque indicatum redditur infruduofum 5 fi ventus memora- 
tae Locuftarum pofituras & fblis adfpe&ui ex adverfo feratur. 
Tunc neceffarium erat , plagas inter ventum, Locuftas & fo- 
fem accommodare, ita ut favorc venti. illuc tenderent , juxta 

modutn 



Obfervationes circa hcuftas* 5 07 



modum fupradi&um propulfae. Si autem ventus ex parte fo- 
lis fucrit, & diametraliter faciei Locuitarum contrarius, tunc 
neceffe eftj> plagas infra extendere> ut in ea foli venti favore 
ferantur. Hse operse indefefla folicitudine fuerunt continua- 
t# 5 quousqueLocufta? alas explicuerunt, quoniam tunc labor 
inutiUsfieret, dum in vicem quod fuper plagas fe conferant* 
celeriter fe volatu attollentes, quo ventus eas ferebat, oculis. 
fefc fubduccbant, Nihilominus pauca? a ftcage ipfis dlata re- 
manferunt 5 antequam alis ad volandum uti potuerunt, neque 
etiam tot, qq# damnum notabile inferre valuerunt. Impe- 
diri tamen haud potuit, quo minus ovorum aliquod femina- 
rium fub terra pro infecuturo vere reliquerint. Et cum his 
ita reli&is praefentes obfervationes inftitutae fueru^t. 

29. Quantitas Locuftarum enarrato modo extindtarum, 
non numeratis illis, qu# a paleis terrae infperfis combuftae fuere* 
ad ducentos modios incirca diverfis in pagis adfcendit, uti ex 
librodeluegryllorum A. i7i7.inArchivoAgriculturaeadparet # 
Sed uitra ftragem ab hominibus eis illatam, corvi aliique avcs 
rapaces fimilem ante & poft emisfionem alarum ipfis kcz- 
runt. Infuper Dn. Princeps Juftinianus in fuo fundoBorghet- 
to di&o per gallinas idem facere curavit > quae avide easdem 
deglutierunt, & ubi poftea alas expliajerunt,raane & vefperi, 
ubiateLocuftarum quafi rigidae adparent, easdem fuerunt ve- 
natse. Patresjeiuitae porcorum greges ad devorandas eas,an- 
tequam alas haberent emifemnt. Contra hujusmodi infefla, 
uti diverfi Authores narrant> iSLgyptii fingulari privilegio fru- 
untur peravium quoddam genus ? lbidesdictarum 3 ifti climati 
propriarum & particularium> a quo aliorfum dcportati lubito 
moriuntur. Hi ipfis funt utilisfimi 3 cum eos aLocuftis & bru- 
chis,a quibus infe&is principaliter infeftantur 3 hberent. Franc* 
Willughbajus in fuaOmithologia fic de iis fcribit : Avertunt 
feftem ab/Egyfto^ mm vohcres angues ex vaftitate Lybia in- 
veBax mterficiunt : ex quo fit,ut illae nec morfu viv<e noceant y 
nec odore mmufi. Lemniae incolae, uti fcribit FliriM> Gracu- 

Sss 1 lo$ 



'50 8 * Qbjervationes circalocufta*. 

lospb id alunt y adverfo volatu occurrentes earum exitio. Gra- 
culi funt aves ex Corvorum genere , quorum trcs fpecies a 
Gefnero & quatuor a Willughbtfjo recenfentur 3 fed illa, quarlo- 
cuftas devorat, etiam Coracias, vulgo Ciagula, Veronenfibus 
Tacota>aliis Cutta. Infuper ab Authoribus multa alia remedia 
proponuntur. Scnbunt, quod alii arboribus vefpemliones 
adpendant, alii comburant locuftas, a quo odore ipfe vertigi- 
ne prehendantur > ne vites attingant , tria finapis femina ad 
radices illarum fi ferantur. Arifloteles cornu cervini fumum 
proponit > Arnoldm odorem ftercoris bubuli & vaccini,& alii 
Authores alias res prsefcribunt. Sed omnia hsec remedia nul- 
lius funt valoris, neque ea haud noffe nocet> neque in ufum 
duxilfe juvat. Aliquando Dominus de Molara expcrimen- 
tum ejus praefentibus aliis inftituit : videns nempe fcapum 
cardui fpinofi totum locuftis obfitum , fumum fulphuris lbi 
cxcitari curavit,a quo ne minimum offenfae fuerunt, ied fimul 
omnes aufugerunt, nec ulla earum obriguit. Unde quoties- 
cunque haec infe&orum peftis nos invadere tentat,unicum re- 
medium ab eafe liberandi eft quod hucusque expofuimus; 
quod fi evanidum fuerit, fignum eft, DEUM hac ratione nos 
caftigare velle , & tunc ejus nam mediis opportunis 
orationum & poenitentiae placari 
debere. 

Vid Tab, XI 




EXER- 



*8 C») Sft • 505; 



EXERCITATIO EPISTOLARIS 

De mira dilatatione, &* prolapju Coli^ ejiis- 

demcfue inflammatione > eroJiom> ac necrofi> una cttm 

prxvia morbortim, qui eam antecefferunt, qulque eanclem usqtie 
ad interitum profequutt fur/t, alfolutijfma 
Htftoria. 

Ut inde vera cumularentur figna, quibus Dilatatio ipfa in p#- 
fterumdignofceretur,acre£ta cumniethodo curaretur. 

Coffiunicata ab III. D. JOH. MAR. LANCLSIO. 



JOH. MARLE LANCISIO, 

Archiatro Pontificio, Viro Illuftriffimo, optimoqs 

JANUARVJS JANNELLIUS, Archtater Romanus, 

Salutem plurimam. 

TAndem, Vir Illuftr. illa quidem erant, (hoc mane inter 
noftra Comitia 3 amc Tibi data) quae renunciare con- 
ftitui, & ha&enus valui, de diuturnis, & acutis affe&io- 
aibus > quibus divexara fuerat, & occubuit Matrona prxclarifi 
fimaBARBARA COLUMNA Conjux lUufirifi. Marchknis 
de Melchiorris, eoque praecipue, quod mihi innueras,Te Scho- 
lia deprompturum jam effe ad ea plene, & accurrate, (uti fo- 
les) cxplicanda, quae in exenteratione defun&ae funt obferva- 
ta ; atque illa eadem ftmt * quae examinanda, notanda, 
& corrigenda exhibui > & ultro plane praebeoj his propte- 
rea cum duTe&ionem addiderim cadaveris, & quasdam ad 
principaliorem morbmn ulterius perfpiciendum > fortaffe non 

incoft- 



J i o Fxerchatio Epiftolaris. 



*ncongruas animadveriiones, ut magis, atque magts hifton* 
morbi dilucefccret, &firmaretur,Tuintelhges, meTibi femel 
enarrantem, nunquam fere a dicendo fuiffe deftiturum, ea ra- 
tione potiflimum, qua apud Te cum etiam animo diutius ad- 
fuerim, apud magnum virum diu maufiffe viderer, a quo id 
temporis quamplurima edoftus , tatior demum difcederem ; 
& haec fane fuerant in caufa, uttam m longum protrahcrem 
inftitutum fermonem. Interim ( quicumque is fuerit) corri- 
gas, expungas, & fi quidahudTibividetur emendandum,cafti- 
ges, fed hac nos inter inita conditione, ut meae hiftoriae Tua 
Scholia adne&as, quibus proinde ad meos hos qualescumque 
labores tantus honor pro Tuo merito accedas. Vale. 

HISTORIA. 

■^TObiliflima mulier proccra, & gracilis 3 tertio jara vidua, & 
^^ quarto hinc Matrimonio Conjux, atque eapropter tnpii- 
ciex viro, uno aiium legitime fubfequente, mater trium foe- 
mellarum, & binorum marium, cum in rerum tanta viciflitu- 
dine varias paffa fuiffet aegritudines, femper autfana evafit, aut 
in melius abiit. 

I. Et primo zfanguinis ex utero coftofa erupioiie> dili- 
gcnter curata, con&matur. 

II. Inde ex glandula quadam in mammafiniffra durc- 
fcente, & tumefa&a, ac fufpicionem camri prae doloris faevitia 
praefeferente<>ctiam re&a inftituta curatione,fanitatireftituitur. 

III. Dolore Stomachi ex fenfibili, & enormi aciditate ini- 
bi turbas faciente per plures annos divcxata,qmbusdam adhi* 
bitis remediis, liberatur. 

IV. Et hoc penitus ceflante dolore , ac quiefcentibus jam 
menfibus (erat enim nata quinquaginta circiter annos) pluri- 
ma indies levi vertigine corripitur , Tuberculis interim pcr 
frontis, & temporumfpatia, adinftar fere gummatym gaUk<* 
rum } obortis, ritc vero medicis prasfidiis ufa> convalefcit. 

V.In- 



T)e rmra dilatttthne,& prolapfu Coli, &c. y r r 



V, lncidit demum (anno Icilicet elapfo 171 7.) in dolores 
acerbijjimos abdominis, irmentes plerumq;fubZ0/fceformajux- 
ta inteftini Coli fitum, & du&um,ac faepe faepius fedem figen- 
tes paulo {upx&pubeni finiitrorfum, & proprie zAUium furfum, 
quiTragoediam hanc quaquaverfum cxercendo, non alias ca- 
taftrophen folvebant, quam vomitu primum, ac inde potisfi- 
mumflatuum per anura explofione, & farcum egeflu utpluri- 
mum naturalium, at progrefTu temporis, uberis muci tuiii pu- 
ri, tum cruenti, imo, & (anguints ejusdem grumefa&i, & mu- 
cefcentis excretione. 

Qui pofthac dolores diu obfirmati, &ii quandoque per 
ionga intervalla fifterent , attamen inde per vices recrudefce- 
bant fub fpecie tenefmi, vel fluxus dyfenterici, in caufa hinc 
potisfima fuere^ut vir ejus,& filius, equites praeclarisfimi, atqr 
Medicns foliciti fierent de ejus falutc acrius obfervanda, & 
maturius reftituenda. 

Quapropter indi&o, & coa&o Medicorum ColIegio 3 poft 
cxattam morbi hiftoriam, hxc quae fequuntur ulterius relata 
fuerunt, videlicet : 

I. <$Lgram longe melius fe habere lecio jacentem , quara 
vel domi ftantem, veljedentem, vel gradientem, imo commo- 
diuspronam, quam fupinam, & mitiusfupra latus dextrum 9 
quam fupra fmiflrum : Secus enim dolores potius exfiifcitari, 
vel exacerbari. 

II. Utplurimum (quamvis etiam convalefcentcm) ad e- 
gerendum & proritari, & inhiberi, ita ut non femel levi in- 
digeat Clyfmate^quo guttri inferiori plene fatisfiat. 

III. Aliquando turbine flatuum fub fimftro lumbo ati* 
trorfum fa&o prehenfam , tum fibi videri per pubem , & in- 
guen vortice quidquam rotari. 

IV. Univerfo vero hujus morbi tempore 3 nec de capite 9 
nec de ftomacho,uti olim folebat, conqueri. 

V. Et quod notatu dignum eft in mediis doloribus nun- 
quamfebrire. 

App. Cent. IX. & X Ttt VI.At 



ftk Exercitatio Epiftolark 

VI. At fepe urinarum lacesfiri ardorey qu* caeterum ra- 
tione quantitatis, & qualitatis appofite excernuntur. 

VII. Et noa raro in ipfo Venerk ufu ad uterum moleftiam 
fieri. 

VIII. Ante hunc morbuni tamcn aliquando tcntatan* 
luiife hamorrhoidum fluxu.. 

Decretum idcirco fuit5& maxime id exornante> & fen* 
ciente fuavi eloquentia > & fuba&isfimo judicio llluftrisftmi 
%anciftu 

L Morbum fiftere in glandulis inteftinalibus tumidvs, in- 
Jfe c ?#v& aerimonia corrivati laticis excernendi fere abrafis. 

li Ac in htfmorrhoidalibus quoque vafis varic diftentis. 

III.. Fortafle vero in quodam Tuberacuk pravae indolis 
inter inteftmum re&um y 8c uteri vaginam. 

IV. Atque ortum -.> hanc duxifle afFe&ionem ex iisdem 
caufis> ex quibus jam ohm > & dolores immanes in mamma % 
& mftomacho :. & vertigines : & extuberationes quaedan* 
circa frontem, & tempora indu£te fuerunt. 

V. Curandam igitur quamprimum efle diluentibus > & 
feenigne purg^ntibus 

VI. Servata penitus: vifius ratibne., 

VII. Nihit aufcultando pasfionibus animil 

VIII. Et nulias adhibendo in je<ftione$; c mcdicaraentis„ 
m dicunt, balfamicis paratas.. 

IX. Curationem veromaxime niti iitufu jufcuhrum ex 
la&ibus vitulifubrumi* & myrobalanorum citrin. in fero ca~ 
grillb infufi ; haec aflumendb lege artis, diebua mcdieis > ,& rcr 
<£ta cum methodo.. 

X. Et femum*Bahta u&panda* 

His ad; unguem pera&isy dici fane nequ% quam levat*. 
luitr aegra Uluftnsfim%fed poft: binos> menfcsjcum muci iidem» 
& fenguisy praevio jam levi dolore* iterum; morc tenesmi. dcy 
IBttbacentur* eadem, quae. fupra notaviraus^ pradcripta. quideon 

foerunt 



De mira dildtatione^ & prolapfu Coli, &c. 5 1 § 

fuerunt Medicamenta, fed nelcio, quo improbo cafu, noa 
abfoluta. 

Quamobrem dolores praefati recurrebant, etfi rarius, qui 
tantum ©leo amygdalorum dulcium propinatOjOmnino mite- 
fcebant ; Quoad incidens nobilisffima aegrotans in dliumMe~ 
dicum^ertxjk morbi diuturnitatem, & ejus repetendi morcnii 
fe hujus confilio ita commifit, ut cum aquam^me fummeis 
commendaffet, & diutme bibendam jusfiflet, hanc ipfa ebibit 
alacriter , & fpatio triginta & ultra dierum , nec doluit un- 
quam, nec eraffamenta, five glutina cruenta tinquam excrevit, 

Eo temporis intercidcnte > cum, felicitate remedii fibi 
geftiret, & forfan de jam triumphato morbo gauderet, erunj- 
punt fine caufamanifefta ipfisfimi, qui fupra , dolores per lo- 
ca> & fitus defignatos ptsfime divagantes cum alvi ftyptici- 
tate ; atque hmc principium fibi arripuit morbus extremus^ 
■quo aegra decesfiti Inje&o eapropter, ipfoque primo die, cly- 
flere, iicet nihil evocaretur, iidem tamen dolores fedari vide- 
bantur. 

nt T)ie egeltio nulla, & FortefortunaodoreAmbra Tu* 
fcepto> tiirbx mult^rutfusy naujea y colic<eque moleftiae exalpe- 
rantur. 

3. Idcirco levis febris accedit : Terifio quaedam ad hy- 
pogaftrium finiftrum : Urinarum colorfrutilans: Flatuumtutn 
ore, tum ano tenus exclufio ; Bibitur dleum amygd. dulc. ad 
§iiq. & immittitur clyfter, cpx nullam penkus cient fedem > 
Rurfus vefperi propinatur oieunb fed fruftra ; Dolores enira 
magis, atque magis ingravefcunt, comitantibus aut tina fimul> 
aut vicisfim amantie in ore fumma, rufiu pluiimo, crebroque 
ad vomitum impulfu. 

4. Mire adiwz/tfrinhiatsegra, febrit iisdem doloribus 
detenta: iitit : minime dormit, vel parum : Quatriduo jatn 
nihil egerit: Ex fede mittitur fanguis. 

5. Supervenit vomitus paucae materi* tenacisfimae, & 
propemodum amaricamis : Diminuuntur lotia ; Tit quamvis 

Ttt z fects 



514 Exercitatio Epiflolaris 



faces cmtumacijjime retinentur^ crepitus tamen ventris emitti- 
tur. Devorantur interea pilulse ex aloc, & laud. op. ac Bal- 
neum adhibetur.Omnia incaffum, imo in medio Balneo levis- 
fimus fubrepit animi defe&us. 

6. Mercurius crudus exhibetur ad l viiij, qui cum nihi- 
lum faecum detruderet, denuo ad ^vj. afTumitur circa velperas, 
xnorbo tamen manente eodem, quamvis, & fotus quoque, & 
unguina quamplurima applicarentur, ficut & inteftina calcntia 
vervecis jam jam ene&i, 5c plura neruina, antihyfterica, cetc- 
raque fimilia ufu haberentur. 

7. Frigida ebibenda commendatur, & nifi contentiose, 
uti antiqui iolebant , faltem ubertim > fed Cyathus tantum u- 
Xius experimeiitum iubit, quia novas febris ingreflii, & timorc 
adftantium interdicitur ; Mordacisfimum nihilominus, decli- 
nante die, intruditur fuppofitorium, quo faeculae quaedam pcr- 
paucae inftar crctae albida:, & compa&ae diftrahuntur, atque 
tum aer fub crcpitus forma exantlatur. Hac arrepta occafi- 
one Chirurgus in inteftinum re&um, immiflb digito, aliqmd 
gibbi y tortuoji, & duriufculi illac intro obfervari, ajebat, & ea- 
dem perquifitione in vagina utcri adhibita, nihil cidem u£i 
yenit morbofi. 

8- Omnia in pcjus : Tympanitis ex nimia intumefcentia 
corporis, tenfione, & refonitu ad pulfationem : Linguae ficci- 
tas : Sitis molefta : Dolores acerbisfimi : Urinarum crasfities, 
atro-rubor, & mirabilis parcitas : Crcbra fpiratio : Vomitu- 
ritio, aut inanis, aut ferme cujusdam levis {alivalis lymphae. 

9. Mitefcunt dolores, & prope evanefcunt ; refrigeran- 
tur extrema > pulfus parvi. 

10. Mors. 

Jam Matronas fele&isfimae qui adftiterant Medici una 

mecum IlluftrisfimusLancifius,ViriqueClarisfimiPafculus, & 

Arno mei exoptatisfimi Colleg#,& D. Severinus in tam diro 

. morbo explicando,& curando,eo maxime vertebant, ut binis 

. Quaflionibus huc apprime facientibus obviam prae aliis irent : 

Et 



Demira dilatatione-> &* prolapfu Coli, <fy»c. 5 1 y 

Et primae,videlicet : An morbus hic>ti qui tttix<>primordia y & 
fundamenta defumentt proxima fane ex tenesmo , vel fluxu 
dyfenterico antehac diu habito y & 1 poftmodum per menfem abo- 
lito 7 & uno verbo : An fit morbus morbi. Et alterae : Anfty* 
picitas, & obftru£iio tam contumax alvi jit affeBio primaria, 
an vero ejfetfum quoddam ex morbo alio tam dire divexante, 
exurgens. 

Quibus cum prompte fatisfeciffent, maximeque ex hi^ 
quae multa ad rem congcsfit, & eloquutus fuit celeberrimus 
Lancifius, ita primae refponfumfuit: 

Aifeitldnem iftam nempe , vere fbbolem effe Tenesmf, 
vel fluxus dyfenterici,& neptem (ut ita dicam) Cardiogmi 
cx fatientisfima aciditate produ&i , quinimo Tuberculoruro 
circa frontem in vertiginofis anomaliis , & glandulae potisfi- 
mum illius in Mamma fub cancri forma vitiatse ; Ita ut quod 
olim vel obtentu Tuberculorum , vel fi mavis, gummatum y vcl 
fpecie cancri coaftum fuit, illud idem in cafu noftro tanquam 
quodam modo carcinoma hac , illacque inteftinorum difcur- 
rcns, hic fodicaret, illic arroderet, & fub cruoris, mucique l^r- 
va critice excluderetur ; Remorato igitur hoc effluxu utili, & 
critico, quod primum fecernebatur , inde concretum, hunc, 
quem obfervamus, morbum produxit i Non fecus fortaffe, ac 
hamorYhoides fluere folitse> fi intercipiantur, in periculofisfimas 
«iegenerant affe&iones, zccauteria quoque imprudenter fa- 
nata, & efflorefcenti* cutis diuturnse deterfae, & ablatae in ma- 
ximum vitae difcrimen segros ducunt. 

Altera? vero inftantiae fic dicebatur : Stypticitatem pro- 
fe&o alui, effe&um effe morbi cujusdam in inteftinis feroci- 
cntis, fiquidem his ipfis prope doloribus, quibus jam crucia- 
tur^segra ^ olim fane confli&ata fuit , nec unquam venter tam 
alte fuit ftipatus, ita ut nec faeces , nec muci, & fanguis, alias 
cxcerni foliti, erumperent, dempto veroflatu, qui etiam invi- 
ca tam ar&a, & contumaci alvi claufura, aliquando emittitur. 
Idcirco faeces easdem non invincibili tenacitate? & denfitate 

Ttt 3 reti- 



Hxercitatio Epiftolaris 



Tetineri, fed coar<&atiS;> vel diftra&is merabranis, aliisque fibris 
iiiufcularibus>id evenifle, fatendum eft 5 & fortafle ex glandu- 
lis eorundem infar&is, erofis, & inflammatis, utpote, qux dc 
facili ex antecedente fluxu dyfenterico nuper remanente*& 
cohibito, id vitii contraxifle potcrant, uti utplurimum folent, 

His j & hujus generis aliis per quoddam dicendorum 
praludium ita perpenfis, & explicatis, (pecialisfime poftea ju- 
dicatum fuit : 

h MorbumGeiieroliflimacMatrona? elfe Inftammmionem. 

II. Et proprie Intcftini Coli : propriiflime vero Glandu- 
iarum ejus. 

III. Exufcitatam ex Jiqmmijte illo codem retento -, quo 
antehac vires & formam nancifcebanturiUixus Dyfentericus? 
& Tenesmus. 

IV. Cuiforte acceflerit tubercuhm quoddzm fravum in- 
tcr vaginam uteri , & inteftinum re&um fhlogoft quoque ten- 
tatnm* 

V. Atque hinc alvum pertinaciflime obftruh 

VI. Volvulumque ante forescfle, 

VII. Et Gangrma demum deperituram .SLgram. 

Licet & mecum ipfe , & coram mirari non deftirerans 
;morbum jam volvufo propioretrbnondum vomitu quodam enor- 
«ni notarij nec zdhucflatumn ventris eruftionem interdujijfe. 

Se£fcio Cadaveris. 

TTlncltiftrare inteTiora cadaveris requifitus, & paratus expe- 
^* rientiflimus Chirurgus * & amicus meus seterno cofcndus 
Petrus Cyconi vix in abdomen ingentis more tympanitis pro- 
tenfum cukmm adegit* cum flatus 3 & fxces temerc erumpunt, 
$t diffilnmt. 

Atque eo poftmodum latius aperto in confpe&um venit 
inteftinumCbtoper omnem ejus duftum<^//^ri^&»^&gra- 
vcolcmi ftercore diflbJuto effei tum. 

Itaut* 



De mira dilatatione, & ' prokpfu Coli> &c. 517 

Ita ut, cum occupaffe videretur totamfete lmi ventris ca- 
pacitatemyksqmzktr hinc ventriculus, latitudinis ratione, ap- 
pareret, & cogeret fub jecinoris lobis omentum, & ventrkulum 
ipfum. 

Nigricans inde quaquavferfum* & facile, fi leviter attra- 
fiaretur, diffiuens. 

Maxime vero diftentum , & prolapfum, ubi duplici fie- 
xura repandumj reclo anne&itur. 

Et hic quafiin ^rmfaceflentcm^ tum totum mercurium 
erudum affumptum continebat, tum excrementa ad hb.X./a?« 
tidij]ima y fkftuidiora iis,qu# in fuperiori colo claudebantur. 

Quo fa&um fuit^ut in imum abdonjinis altius confidendo % 
ita Retfum verfus, urgeret Uterum > ut illud, & nimis angvh 
fium^ fumme reflexum inveniretur. 

Reliqua tameti inteftina>& c#cum prarcipue nusquam al- 
terata > praeterquam > quod gracilia fufci coloris videbantur 
cife 5 & eorum ordinatisfinaae circumvolutiones paulo pcrtur* 
bat# # 

Undc ventriculiis mole forlan parvus, vcnas in ejus cavo> 
promebat) duplo>quam fokat, crasfiores. 

Lien vero> hcpar, & renes optime conftituti. 

Uterus nulla labe infe&us, fed circa, fundum dunufculusj» 
& ui ejus cavitate exiguus polypus. 

Pulmones dextrorfum adhaerentes. 

Caetera fana.. 

Animadvcrfiones. 

QUa anatome accuratisfime pera&a> duplex ftatim innotuifc 
k morbiludificatio> quod ad nos attinebat: 
Prima quidem ex nuUo etiam invento veftigio tuherculiy* 
quodinter vaginam uteriySc reftum ftabulari, .licct haefitancar 
aflerebamus*. 

Altera 



*j 1 3 Exercitatio Epiftolaris 

Altera ex tamprtfcipua* & ampla inteftini Ccli dilatatio- 
fte>de qua ne verbulum quidem unum a nobis jam prolatum; 

Sed monftra in Medicinse praxi etiam, atque etiam fieri 
quis negabit? Et quis inficias ibit in his perfpicatisfimos quo- 
que viros illudi > 

Quamquam utMedicorum fedulitati,imo veritati aliquid 
potius referam, quam concedam, tria revera in difle&o cada- 
vcre adinuenta lunt , quac palam afleverando pronunciarunt 
mei do&isfimi Collegae, & praecipuefapientisfimus Lancifius : 
Inflammatio fciMcztColi: Ejus gangr<ena : Etdevaftatio>erofi<h 
que glandularum ejusdem. 

Qux fola duntaxat apud quemcunque etiam feveriorem 
Judicem abunde fufficient, ut jus fcicntiae Medicae a quavis 
ilhberali fufpicione vendicaretur, 

Siquidem per eroftonem glandularum inteftinalium fat 
fuperque evincitur, & explicatur morbus habitualis Defun<ftas: 
Per inflammationem inteftini coli % novisfima affe&k : Per gan- 
grmam mors > quae omnia uti re&e a Medicis perfpe&a, & 
prolata fuere,ita in anatomc cadaveris funt obfervata. 

An verere fit DILATATIONIS hujusmodiSIGNAhic, 
illicq* fparfim notata, iteTbm percurrere, & inftriem quandam 
coger£,quaproinde veluti norma praeberetur DILATATIO- 
NEM ipfam inteftinalem propnus dignofcendi, feriofapieu- 
tiores dijudiccnt, atque hinc neceflario decernant, an hac fe- 
dula deduftione futurum fir, ut tanti morbi prognofis etiam, 
amjudkiumi aut forfen CURATIO non amplius lateat, cum 
apud authores, quos jamdum mihi legere licuit, prope altum 
fit de eo filentium. 

Nihilominus fi his prudentioribus perinde placeat,& 
neceflarium exiftimetur, ut id ob oculos ducatur, advertant 
qu^fo, ne hic agi putent de qualibet cujusvis Inteftini DILA- 
TATIONE, fed de ca folum, quae adCOLON fpeftat, & prs- 
cipue nbi ad Retfum incurvatur : & de ea itidem abfoluta, Sc 
non incipiente ; irao de ea utifejuntfa ab inflammatione , aut 

alio 



De mira ddatatione., <&* prolapfu Coli> &c. ? r £ 



alio morbo fupcraddito, quandoquidem de his, aut fimilibus 
complicatis, & inchoantibus morbis y alia dfent commemoranda 
jyinptomata, qu# ad rem, cui incumbimus, fortaffe nihil faci- 
unt, vel pene redundant. 

Ukerius ffrofpiciant etiam, ne indicia narratae DflLATA- 
TIONIS feorfim accipiantur , fed omnia (fi qu# fint ) coUeBa 
habeantur in unum y eo fane modo, quo ex quinque fignis ita 
aggregatis pathognomonice denotari voluit Heuritidera elo- 
qucntisfimusGalenus. 

Signa igirur taiis, & non alius, folius nempe, non com- 
plicau DILATATIONIS, harc funto*prout vere extiterant ia 
«gra jam defun&a. 

L Proritatio continens ad egerendum. 

II. Et eodem tempore ftypticitas aluL 

III. In ipfa contumaciori fsecum retentione, crepitus 
yentris emisfio. 

IV. Dolor altc infidens in fine hypogaftrii finiftroriiim* 
Sc furfum vergens. 

V. Flatuurn ifthac prcecipua irruptio,&c vortex aegrac fen- 
fibilis^ ac potius incepta,&c non abfoluta, quam retctrdata ex- 
plofio. 

VI. Mitigatio doloris magis in leBo quam alias 3 & ma~ 
gis cum prone deeumberetur^ quam oxmfupine, ficut & ma- 
|>is cum fupine quam cum ad iatera > & magis cum ad latus 
dextrum, quam cum adfiniftrum. 

VII: Moleftia in Veneris ufa. 

VIII. Creber conatus ad vomendum vigente dolore. 

IX, Eru&atio fere indefinens etiam in minus adveria 
valetudine. 

Hac notarum ferie fimul iiimpta utrum fpecifice defigne- 
tur morbus, de quo agitur, videant do#iores 3 qui ca?terum 
cum ex Philofophia medica meminerint ufum intcftini Coli 
optime conftitutij atqueejusy?h/tf/, du£ium*> 8c connexhnes, 
facile raecum perinde facient> ut hifce fignis fic coUeBls pro- 
App. Cenu I&&X U u u Ubi- 



520 Exercitatio Epiflolaris 

babilisfime faltem, nifi praecipuc, affe&io haec arguatur, & de- 
monftretur > Et nos fane rationes ex ipfa anatome deprom- 
ptas in medium perquam libenter duceremus , quibus fym- 
ptomata h#c omnia ad DILATATIONEM ulterius fignan- 
dam, explicarentur, nifi jam hoc penfum fibi afTumpfifTet do- 
disfimus Lancifius, Medicorum vere Coryphaeus 3 cui merito 
mentem, fufpenfo calamo, remittimus. 

Attamen animadvertenduin penitus effe putamus Tene- 
finttm lllum vel proprie fluxum dyfintericum autehac diu ha- 
bitum, veluti prhicipium>&c complementum affe&ionis hujus,ut- 
f>ote 5 qui omncm anfam apcruit erodendo,8c lacerando DILA- 
TATiONl hujusmodi producenda?, quandoquidem nos non 
fugiunt aneuryfmata, quae prorfus, & plane in tali dilatatione 
confiftunt non alias utplurimum fieri, quam cxcarie qua- 
clam, ut italoquar, memhranas depafcente, vel depafta arte- 
riarum. 

Nec te morctur fcrupulus quod FortafleDi/^tatanpfa po- 
luit quidem produci etiam derepente & ultimo , dirocp mor- 
i>o jam relato, exemplis iis pianc dudtus,quaeBlancardus,Pla- 
terus, & alii commemorant inteftini coli late tumidh & maxi- 
xne explicati fine hac peculiari idea anteccdcntis DILATA- 
jTIONIS , quia etfi promptisfime fateamur , id minimis mo- 
»entis evenire pofle, & quandoquc revera eveniffe , tamen 
cum figna hanc coli divulfionem denotantia in noftro cafu 
longo ante temporis intervallo diu praeccfferint, imo proxi- 
4nis cxtiterint fuperioribus menfibus>fidentisfime idcirco apc- 
rimus aliter quidem DILATATIONIS hujus negocium pro- 
cesfifTe, quam quod ex novisfima aegritudine primordia arri- 
pcret. 

Etenim turbo ilk flatuum & vortex* in locis, & pcr loca 
clefcripta, notatus, quid aliud demum fubindicare valuiflet, 
quam capacitatem rftam enormem inteftmi coli ? Et fibrarum* 
cjus motui infervientium , imbeciUitatem ? Utpote quibus aer 
§>er tubos anguitiores, nempe per inteftina faniora detrufus, 

cum 






De mira Mm&umie-> £r prdapfu Coli, &>c. 5 2 r 

cum m amplisfimum mtervallum ipatiari debuiffet* difflaretur 
raore turbinis^ 8c ratione poftmodum earundem fibrarum, to- 
m carentium, tanquam ftagnare, urgere, & prxpediri coa&us 
in vorticem abiret ? 

Ecquid magis fignari potuifTet a commodiori decubitu 
illo a?grotantis (cum dolore dctineretur) in le£to> quam fecus» 
& hic in abdomen incumbcns, quam fupra dorfum,imo fupra 
latus dcxtrum, quam finiftrum ? 

Quid etiam penitius oftendiflet DILATATIONEM co- 
li^mmfecum pertinax retentio > & eodem tempore flatuum 
exclujio ? 

Hxc quidem, & alia, quar fagacisfimus Lancifius rccolet 
in expofitione hiftorise, & eventus hujusmodi morbi, jam e- 
rant, & extabant binis, & ternis antea menfibus, quam aegra 
pesfime decumberet, & hinc vita concederet. 

Quinimo ipfa moleftia m utero qua ^egra in admisfione 
fui viri (ut ne id etiam prateream, quod maxime per fesqui- 
annum , quo valetudinaria vixit, notabile fuit ) talem procul- 
dubio defignare poterat coli morbum,quoniam vaginam ute- 
ri nulla labe temeratam invenimus , nullo & tabo preheniurat 
inteftinum reBum y fed tantummodo in ipib aperto cadaverc 
mgentem COLI DIDUCTIONEM, & PROLAPSUM, quo 
retfum idem fle&i,& fummeincurvari compelleretur ; Atquc 
hinc patet, renunciationem cordatijjimi Chirurgi CESCONIi 
de redo inteftino explorato, dum adhuc m vivis effet aegra* 
quod fcilicet aliquid haberet gibbi> Jlexuoji, 8cfubduri> fuiflc 
accuratisfimam, & quantum res expofcit, aptisfimam. 

Sed quid demum dicendum de eo , quod per menfem 
integrum bene fe habuit aegra ante novisfimam, & lcthalem 
affeClionem, rite ut folet, profpiciat fapicntisfimus Lancifius» 
quifane per Hippocratica poftulata, & anatomicas veritates 
tutus incedcndo, hoc> quod videtur difficillimum phxnome- 
non, in aperto ducet. Nobis interea fatis fit, ficut vere fatis 
cft, hiftoriam morbi ha&enus duxiffe abfolutam ( fi modo 

Uvu a tanti 



j 12 . % Exercitatio Epiftolaris 



tanti habenda fuerit) & qua: notabiliora, & veriora extite- 
rant > facile>& forfan non longa ferie commonftraffe. 

ExmeoMufeoIo apud AmplisfimosFalconerios 
XV.Kal. Januar. M DCC XVIU. 

Argumentum. 

Excujat rejpon/i tarditatem : Scribit Scholium fuper r<h 
rijjima hiftoria DILATATIONIS ac PROLAPSUS Coli cum 
pertinacijjima alvi adftrifiione : Agit de modo quo inteftinum 
dilatatur, <£r prolabitur : Curpropinato avenx decoffo Jympto- 
rnata rcmifevhii : Cur malnm in Iliacam ajfeftionem non deji- 
verit : Qu<£ tandem remedia cumjrutfu adhiheri potuerint. 

Viro Doffiiffimo, & nqftro Archiatrorum 

Alm& Urbis QoUegto dtgne* mentocptie nuper 
adfcripto 

D. JANUARIO JANNELLIO. 

JOH: MARI A LANCLSIUS, S. P. D. 

^vCcupationem mearum inter natalitia Salvatoris noftri Fe- 
^J fta tempora, partim in accipicndis>partim in reddendis^ 
qua coram, qua per literas, moleftisfimis officiis, hoc fignurf* 
crit,quod ad hodiernum usque ditmTibij Clarifjime fannetih 
refponfumdarediftulerim: Si quid enim expedire fatagebam, 
illud certe fuit> ut fumma tua eruditione provocatus, manda- 
tis pariter tuis libenter obtemperarem > At quia ut latine lo- 
quentes 5 praeteritis verbis uti convenit , ita vivere moribus* 
prafentibus ; idcirco fpero, a Te vcniam hujus dilationis fa- 
cile impetraturum, 

Scdy 



* 



De mira dilatatio?ie> & prolapju Coli, &*c. 513 

Sedjiie in prooemio plus temporis> quod interdum acci- 
dit,quam in ipfa diflertatione teram,fateri fub initium cogo r> 
Te, dum materiam lucubrandi prcbes, una fimul argumento - 
rum partem ad concinnandum rarisfimae hiftoriae Scholium 
mihi preripere : Adeo enim diligenter morbi narrationem 
inftituifti,ac tam ingeniofe, periteque cun&a rimatus es, pra?- 
fertim vero quae zdpathologiam, & femioticam fpe£tant 3 ut o~ 
mnem pene excogitandi> dicendique fontem cxhauferis ; Ni- 
hilominus meam qualcmcumque operam in fpicilegio faltem 
collocabo, illudque in quatuor veluti manipulos dividam. 

In primo quidem caufam immanu adeo Coli DILATA- 
TIONiS perTe jam fatis adumbratam fcrutabor>ac pro virili 
parte explanabo. 

In z°. perfequar > quod prse caeteris flagitas > fcilicet* 
quamobrem integrum menfem ante novisfimam lethalera af- 
fe&ionem aegra utcunque bene fe habuerit. 

In 3 . inveftigabo : Cur malum hoc in llracam affe&io- 
nem cum faecum vomitu non defiverit. 

Denique expendam> qua ratione quse adhibita fuerunt 
remedia praecipue autem hydrargyrus nihilprofecerinuCon- 
tra vero quaenam utilitatem forfitan aliquam faltem ad pro- 
ducendam vitam afferre potuiffent. 

Tecum fentio> ut a primo exordiar^Amicisfimey^/^///, 
majorera incredibilis animadverfae DILATATIONIS Coli 
partem acceptam fuiffe referendam fuccis acribus^ atque ero- 
dentibusj qui> ut olim fluxiliores, mobilioresque ^vigentibus 
bonis aetatibus) huc> atque illuc divagantes in utero hamor- 
rhagias, in mammilla dolentem tumorem, in ftomacho mole- 
ftum acorem, in cerebro leves vertigines, atque in fronte^tem- 
poribusque defcripta tubercula intulerunt> fic, ante annum, 
molles magis, atque vifcofi ivbjenium fatfi> ad craffa mtefti- 
na > colon nimirum y ac redu^n decubuerunt , eorumque-non 
glandulas modo> internamque villofam tunicam paulatim ex- 
cdendo> dyfenteriam* ac tenefmum excitarunt, verum etiam 

Uuu 3 ipfas 



5*4 Exerckatio Epift daris 

ipias mufiulares eorundem inteftinorumy$r#j pungendo, !e- 
niterque di!oricando,eousque Iabefa&arunr>ut diflbluta>eijer- 
vataque contextus illius firmitate, ac robore, cok tubus ftati- 
bus primum ad extra urgentibus , deinde colle&is quocp plus 
jufto faecibus, diftra&ioni non fatis reniti potuerit, ac propte- 
rea cedere fenfim,ac dilatari debuerit. 

Ne quis autem putet, aerem a fermentefcentibus intefti- 
norum fuccis extricatum, atque in colo interceptum, eam vim 
exerere non pofle, ut illud circumquaque extrudendo in per- 
amplam capacitatem valeat diftendere, operae hic pretium vi- 
(iim mihi eft, gravisfimum Fernelii teftimonium adjungere>qui 
fcribit : Se nonpaucos diffe&ione animadvertiffe^quibus COHl- 
BENDl FLATUS CONSUETUDINE Cohn ad BRACHII 
AMPLITUDINEM dilatatum fuerat. Tu vero , qui apud 
Nob.Matronam diu Medicinam fiimma cum laude fecifti> me 
quidcm explanatius habes,illam flatibus vehementer obnoxi- 
am fuifle, dcbuifleque, ut decon, officioque luo confuleret> ll- 
los plerumque in illuftrium Mulierum coetibus> aliisque publi- 
cis locis continere. Neminem autem latet, mi JanneUufiatus 
quoties magna copia ab heterogeneis faecibus^cruento^muco 
disfiliunt , coli parietes non elajlica dantaxat virtute quaqua- 
verfum impellere, atque extruderc, fcd SULFUREIS quoque 
SPICULIS pungcndojfodicaudoque dilacerarei Crepitus e- 
nim fi, cum redduntur, forte fortuna admoto podici igne ex- 
cipiantur (ut apud pucros, quibus condylomata uruntur, in- 
rerdum accidifle iubridendo vidimus) in foetidisfimam flam- 
mam abire folent. 

Legimus pariter apud M. Aurelium Severinum in difle- 
dto homine,qui ex diuturno coli dolore deceflerat : Sic ample 
turgens>& infiammatum inventum fuiffe intefiinum^ut OCRE- 
AS itinerarias magnitudine fuperaffet. Venter autem ante- 
qnam dijjecaretur hydropis in modum elatus erat quifubitofta- 
tus (ut m noftro cafu) adcadaveris inciftonem exultufuo fra- 
gorem edidit, adminiftro pungenti terrificum. 

Hifto- 



De mira dilatatwne, & prolapfu Coli, &c> 525 

Hiftoriam non abfimilem narrat Schenckius fibi a Franc. 
Tidiceo communicatam, cujusdam videlicet^wu/^quae mi- 
ra alvi adftridione correpta in fevisfimos colicos dolores iuci- 
dit, & cum, aPartu non detumefcente ventre, obiiffet , fe&o 
cadavere obfervatum fuit Colm inteftinnni fcra fcdc pulfusn* 
gangranofum, & ad CANTHARI AMPLITUDIHEM &cfc 
bus infar&um. Vides itaque, Praftaniijftme Vir, quam affa- 
bre noftro extifpicio aliorum etiam expenmenta refponcieanu 

Ratio autem quaerenda nunc fupereft majoris DiLATA- 
TIONIS cum aliquo PROLAPSU" illius coli fefiionis , quae 
cum recio continuatur ; In hac enim, veluti in peramplo mar- 
fopio Mercurium una cum multis liquidarum fecum lihriscoti- 
gregatum, retentumque fuiflc fpe&aviuaus. 

Certum porro eft tenefmum^ qui noftram diu Matronam 
vexavit, idcirco faecibus, fuccisque in extrema coli parte con- 
tentis tranfitum, utplurimum omnino prascludere > atquein- 
tcrciperc, ve! faltem multum morari, ac retardare, quia reBum 
inteftuium, in quo fedem fuam figit, luperne femper coanfta- 
tum, conftri&umque retinet per convulfionem quarundam fi- 
brarurn,quas ut nofti Vir Clarisfime^ validiores iub utero apud 
Mulieres, & fub vefica apud Viros, natura eidem reflo Iargita 
fuit 5 Ob adhibitum itaque asfiduum conMum tam Diaphra- 
gmatis, quam Mufcuhrum omnium abdontinis, & Lumborum 
ad frequentem,adverfantem, repugnantemque m diuturno te- 
f/^oegeftionem, neceflario inteftinum Colon zbEpigaftrica 
\crfasHypogaftricam regionem violenter urgetur j Et quoties 
aceidit (quod in hacMatrona accidiffe probabilisfimum duci- 
mus) ut lasva coli pars, quae jam fuis de ligamentis verfus fini- 
ftri llii regionem laxe dependet, aliquanto laxius iisdem ad- 
haereat, tunc per impetum, nifumopt fupernum facile ad ca-* 
ium, ac defcenfum prona fit ? Neque noviim fane eft apud 
Obfervatores multorum vifcerum indu&um aliquando fuifle 
PROL APSLJM : Proecordia ccrte, inteftinum reclum y omen- 
4Hm>uurus>vefica ipfa urimrianon raro laxatis ligammtis ior 

fciiUS 



526 Exercitatio Epiftolaris 



fenus proruerunt. Quinimo aliquot abhinc annis vidi in 
Nob. Anglo gracillimse texturae (qui ex diutina, diraque Dy- 
fenteria cum tenefmo ex perperam. propinatis Mercurialibus 
orta, decesfit ) omnia inteftina cum tenuia, tum crafla ad an- 
guftam hypogaftrii,j>ubisc\uc fedem depuifa. 

Illud autem in noftra Matrona fidera veritatis, nifi ejus- 
dem vifcera oculis luftraflemus, exuperaret, quod ejusmodi 
coli PROLAPSUS, ac DILATATIO omnem excludendarum 
fa?cum facultatem ademeriti ; Attamen quaecumque ceflabit 
admiratio , fi duo attente confideremns , acutijjimmn nempe 
primo loco angulum^ quem COLON cum RECTO eificic- 
bar, necnon muiuam fre/JJonw/, quam fibi invicem nifercbant 
contenta in dcpreflb colo cum uteri fundo, atque utraque haec 
corpora cum inteftino re&o> cujus proinde membranar partim 
plicatae, pa* tim comprefife, quodcumque iter focibus pxarclu- 
debant : Faeces enim quo magis congerebantur in coli finc, 
eo magis re£ti principium comprimcbant, coar&abantif. Hoc 
fane aperitisfimo Chirurgo per immiflum digitum intra aegro- 
tx podicem, ignorata licet caufa, fatis tamen perceptum fue- 
rat. Deinde li mentem flc&amus ad encrvatam feriftahir- 
cam virtutem ipfius colh croia enim,diloricataque fibroia ejus 
textura gracilhmum evaferat, rationem proculdubio mvenie- 
mus, cur vim feic conftringendi amifent, renixumque anguli 
& cotflpresfionis inteftini refli pro extrudendis faeabus fuper 
rare non potuerit. 

Ad iecundum quod fpefiat qusefitum,qui fcilicet fa&um 
fit, ut Nob.Matrona mtegrum menfem ab excretione cruenti 
muchhxtc etiam iventris dokribus>infido ex AVENL8L A* 
QUA accepto beneficio , immunis degerit. Profe&o ad hu- 
ius folutionem meminifle oportet, Vir Dotfijfime, fcifcitanti- 
bus nobis ab aegra, dum adhuc viveret : an ex haufto illofo- 
Nf$ LOTJUM eidem uberius redditum fuiffet , eam fubito re* 
ipondifle : Utique nrinam fibi maxime adaufiam. Jam vero, 
dulcijjime JamieHh video, Te difficultatis enodationem ante- 

vertere, 



De mira dilatatioue y & prolapfk Coli, &c. 5 27 

vertere, nimirum probe incelligere laticem lllum cum partim 
fales diluere, partim etiam urinas ciere, ac dolores compefce- 
re foleat ( quamobrem facculi ex ejus farina parati, atque um- 
bilico admoti laudantur in colica) laticem,inquam,illum ido- 
neum fuifle ad quoquomodo fenfim cicurandam inteftinalis 
muci acritudinem,ad fubtiliorem ejus portionem per URINAS 
derivandam, reli&a, coa&aque fecundum inteftinorum parie- 
tes crasfiori parte, quae tum demulcere, ac temperare fales 
acres,tum obftruere, & fubaftringere fiftulares finus in eorum 
glandulis apertos valuit. Neque fane novum eft AVEN^M 
tum lotium movendi,tum alvum adftringendi vi pollere : nam 
legimus apud Simon. Paullum 30. annis a fe inter arcana 
fervatum fuifle Balneum paratum ex AVENfiL deco&o , pel- 
lendis fcilicet calculis, ciendisque urinis valentisfimum, & a- 
pud Bauhinum eandem AVENAM aliquid adftn&ionis ha- 
bere, ut etiam alvi fluxionibus profit. 

Quid ? quod vulnerarias aliquot herbas verofimile eft 
vel incoctas, vel infufas cum A VENA fuifle : Nam non video 
quomodo annua dyfenteria tam cito, quamquam fallaci, fuco- 
.faeque medelje cedere potuerit. Non enim fiatus, borboryg- 
tniy & recurrentes abdominis tenjiones tunc temporis molefta- 
re lllam deliverunt, ut Nob. Matrona mihi narravit. Pasfini 
vero comperimus in finuofis ulceribus , ut admoto alcdicq 
pulvere, vel epulotico Medicamento, exterius quidem falia cica- 
fritfobducatur, indeque inopinato seger fe convaluifle putet, 
cum tamen dolofo cinen fubjedtus ignis, majori tandem cum 
detrimento erumpat 5 Itaque non dubito, quin Nob. Matrona 
AVEKSL deco&o fub emolumentifpecie infignem perniciem 
acceperit. 

Atque hinc, mi Jannelli, utilisfimum, & ad hominum vi- 

tam tuendam, MONITUM colligamu*, antiquas, fcihcet, af- 

fediones, qu& pejora prohibent mda, poft fo. pr<zfertim annum, 

non effe coercendas Jupprimendasque : Non enim HippoCratis 

documentum de mftituenda occultorum cancrorum curatione* 

Jpp. Cent. IX. & X. X x x quia 



5^g E xercitatio Epijlolaris 

quia curati citius intenmunt, refpiat mammarum duntaxat, 
vel uteri carcinomata>fed omne genus malorumcomple&itur, 
quod ad fijlulas^&c decubitus utcumquefalutarcsreferripoteft, 
Etenim alibi fcriptum reliquit divinus Cous : Fijlulas> h<emor- 
rhoides.varices-, atque inveterata ulcera aliorum morborum 
ejfe medelas ; Praeclare itaque Ballonius docet : Eos de *gri$ 
tnale mereri Medicos, qtii indicatione a morbofumpta aliquate- 
nus de fupprimendis effluviis cogitant : Non rati periculofam 
cffe fupprejjionem ejusftuoris> qui multos annos agrum occupa- 
vit. Quamobrem fi, Deo propitio, longius mihi vitae fpatium 
jproducatur, r cribere inftitui (fylvam enim paratam jam habeo) 
traftarionem de non curandis humani corporis <egrotationibus. 
Certe llluftre hujus argumcnti exemplum erit clara hsecMa- 
trona,qu# fi non cogitaffet de temere,imprudenterque fiften- 
do dyicnrerico fluxu, ad extremum forte fenium perveniffet, 
potisfimum adjuta iis Emeticis, de quibus inferius ; boni enim 
habitus>& coloris, tametfi eo malo vexata^fpe&abatur. 

Ha&enus prohxius forte 3 quam oportuit> videbor dixifTe, 
^anneUi Clarisfime > nunc reliqua, quantum res ipfa patitur, 
brevibus expediam. Et quidem idcirco noftram aegram fae- 
ces per os, compreflfo quamquam vehementer inteftino reBo> 
nunquam reddidiffe arbitror , quia univerfum colon ob erofam 
fibrarum texturam, tum cnormiter AMPLIATUM, continen- 
dis iisdem recrementis capax erat> tum ob infra&um, enerua- 
tumque tonum nulla ratione antiperiftalticum motum pote- 
rat exercere s Neque propter aliam caufam, quam ob enerva- 
tam periftaltici motus vim, extrema coli pars fefe contrahere, 
jfecesque verfus anum trudendo> obje&am in retfo anguftiam 
Fuperare non valuit. Non miremur iraque, quod colon mino- 
rem facultatem ad illas inverfo , ac praeternaturali ordine fur- 
fum adigendas habuerit, cum & Bauhiniana valvula* & pon- 
dus ipfarum faecum, addito gravijjimo praefertim Mercurio> ad- 
modum obftarent. 

Atque 



'De mira dilataiione, & prolctffd Coti 3 fe*c. 5 29 



Atque hinc priorem quoque poftremi Quaefiti paitem 
nullo negotio folvi pofle, nifi quid me fallit, putarem, cum c- ; 
nim Hydrargyrus propinatus fuerit divulfis jam, laceratisque 
fibris totius coli, atque inteftino re&o in acutifjimum migulum 
inflexo, neccflum fuit> ut extrema ejusdem coli pars, quae ve- 
luti in facculo eundem cxcepit, ab incumbente illius pondere 
inferius, atque ulterius DILATARETUR > Quamobrem fi 
poft faftum eflet confilium , certe ab hoc remedii genere ab- 
ftinendum fuifle cenferemus ; fua enim gravitate plurimum 
nocuit, cum extremam coli fe&ionem ad uteri ftmdum magis. 
detruferit, ac pertinacius retinuerit. 

Supereft modo enodanda altera pars difficultatis poftre- 
jmi quaefiti. Porro triplex pr#Jidiorum genus 3 fi rem infe&am 
nunc haberemus, ufui futurum exiftimarem. Vvimum radicem 
tyecacocmh<z fingulo (altem menfe, dofi 3*| propinandam, ad 
cohibendum, fcilicet, dyfenteru^ & tenefmi progrefliim ', Haec 
enirn fpecificum hujusce morbi pharmacum noxios inteftina- 
les fuccos ab affeBis locis revulfiflet, & quam longisfime per 
regiam oris viam eliminaflet ; Quod fane remedium tutisfi- 
mum arque* & valentisiimum fepe faepius in his cafibus ex* 
perti fumus. 

Secundum ad prohibendam enormem coli diftentionem, 
flatusque per inferiora dbigendos,abdomen zx8w.fafcia perpe- 
tuo conftriftum detinendum judicarem. Hoc quidem in no* 
ftris aegrotantibus ad antevertendos recrudefcentes coli dolo- 
res magno levamini fuifle comperimus $ Nam cum caput, & 
f)edus, quorum capaeitates, ac finus abAnztomicis Juperiores 
ventres dicuntur, ojjibus quaquaverfum muniantur, cuftodian- 
turque? folum vero abdomen majori ex parte, anteriori praeci- 
pue,ac lateralibus ad neceflarias corporis inflexiones ojfeo mu- 
nimine fit deftitutum, propterea in morbofis,ac vehementibus 
contentorum vifcerum dijlrafiioritbus, atque extrufonibus y ex- 
terno, ac mechanico adjumento indigere videtur > Quapro- 
pter ad repellenda^ continendaque inteftina>& omentum mtra 

Xxx 2 feptuni 



5 jo ExerchatioEpiftolaris de mira dilatatione> &c> 

feptum peritomi alicubi debilitatum, iubligaculis, &peri ro- 
matibus felicisfime utimur. Neque alia fortasfis ratione vul- 
go decantatum ex lupino colo cingulum ad colicos cruciatus 
conferre fufpicor : Valida enim compresfio quascumque ten- 
sivas affefliones, renitendo^ repellendoque 3 lenit> ac mode- 
ratur. 

Tertium denique auxilium ad Nob. Matronam ab inte- 
ritu vindicandam adhiberi potuifTc arbitror 5 nimirum lenem 
intrufionem in refium inteftinum ftexilis virg£ paratae vel ex 
ftlo ferreo cum elaftica vi, vel ex balenacofta, cum capitulo ex 
Jpongia> aut levi rotundoligno foraminibus pervio : Haec enim 
virgula ainygdalino oleo, aut butyro perun&a 3 blandeque in- 
tra podicem ada&a fefe ad canalis obliquitarem fle&ere potu- 
iffet, & obftantem ACUTUM ANGULUM ad curvi-lineam 
figuram redigere, adeoque liquidis jam faecibus viam utcumqp 
facere valuiffet. Simile quid in obftru£to 3 compreffoque ajb- 
phago apud alios uju venifle legimus, & a nobis aliquando u- 
tiliter tantatum 5 recordamur. Sed nemo eft, mifannelliy 
quamvis JEftulapius efTet, vel Hippocrates (qui toties fe dece- 
ptum fuiffe candide fatetur) quem mortuo jam aegro alkujus 
vel fa&ae, vel omif& rei non poeniteat ; Quia nimirum non- 
nulte abditorum morborum caufa nos latent : Humana fiqui- 
dem corpora non funt cryftaUina y ut 3 quae intus habent, intu- 
entibus oftendant > Signa vero, quemadmodum sgrotationum^ 
feu affe&orum locorum nonnulla funt certa, & 5 ut ajunt> patho- 
gnomonica^ fic indicia CAUSARUM incerta plerumque, atque 
<equivoca plane iunt 5 Quo fadtum fuit, ut nemo noftrum ad 
COLI PROLAPSUM>ac DiLATATIONEM, indeq* natum 
ACUTISSIMUM cum refto ANGULUM, tanquam ad ve- 
ram maliy mortisque hujus CAUSAM animum admoverit. 

Sed vereor,ne>fi ad hujusmodi Scholium plura nunc ad- 
dam, Tibi, quem nihil vel apud probos Authores lectum, vel 
tuo meditatum ingenio fugit 5 molcftiam afferam, nifi hoc ip- 
fumgrave, raoleftumque fit > quod ab amico excufationem 

quae- 



Anahgia Macrocofmi cu m Microcofmo. 531 

qujerum. Illud tamen abs tc peto, utvaletudini 1 uae cjuaiii 
diligentisfime confulas : iSLgrotante enim corpore languet 
animus> cujus vires ad ultimum usque fenium infra&as ferves» 
& auguror* & cupio. Vale # 

Ex Mufeolo in Quninali V. Idus Januarii 
MDCCXIX* 

-4S2S&*" -*S!B**" -43SS$* # -«^SS^ **^t% ~*$8S»~ 

DN. D. GODOFREDI HELD 
ab HAGELSHEIM, 

Confiliarii & Archiatri Byruthini* Academici Naturae 

Curiofi 

Analogia Macrocojmi cum Microcojmo, 

Occafione aeftus diuturni 3 in utro<j> 

Anno M DCC XIX. 

obfervata. 

A Nimus mihi non eft, Analogiam Macro - & Microcofmi, 
•l* lansfime patentem , per omnia examinare, cum in hoc 
Themate jam multi Autores occupati fuerint, cx quibus pr# 
caeteris nominandi : Antonius Mizaldus, Bafilius Valentinus, 
Nicolaus NanceliusTrachyenus, FrancifcusTidicaeus, Stepha- 
nus Rodericus Caftrenfis, Fortunius Licetus, Ludovicus Kep- 
lerus, Ph.L Sachs a Lewenheimb, Johannes Freytagius, Fran- 
cifcus Mercurius Baro deHelmont, Adamus Weinfenerus,Mu- 
raltus & alii. 

Nec mihi propofui cum Platonicis & Stoicis Mundum 
pro magno Animali venditare, licet non exigua inter utrumqp 
convenientia obfervetur : Coelum enim, Graecis 4geufc y ea- 
,put : Firmamentum, Graecis q-t^ico/ucL di&um, pe&us : Terra 
.abdomcn in genere pra?figurare poftunt. In fpecie ftellse fixae 
„oculos : figura helicis , aures : fpatium inter ftellas fixas & 

Xxx 3 plane- 



5 3 * Anahgia Macrocofmi cum Microcojhw. 

planetas, os: Odorum ipnacula, nares: Solcor: Luna cere- 
brum cum fpinali medulla : Venus rcnes & partes genitales: 
Mercuriuslinguam&pulmones: Jupiter hepanMars veficulam 
felleam : Saturnus lienem > terra ventrem & venmculum : fub- 
terranei du&us inteftina, Mareveficam : circulus ejus cum flu- 
minibus circulationem fanguinis: Fluxus & refluxusriiaris 5 ar- 
terias pulfantes : Aquaedu&usfive hydrophylaceafubterranea, 
venas: Montes 3 brachia & pedes : Rupes,ofl(a: Lapides du- 
rijdentes : Animamundi fivearcheus natura^Ariftoteli eVrfA^- 
yj.icL di6ta> animam noftram ut principium motus praefentant. 
Utriusque vero fexus ut exprimatur, folem viro , lunam femi- 
nae aequiparant; quam harmoniam, prater alios, fupra lauda- 
tus Helmontiusin difcurfibus paradoxis demonftrare nitfrur. 
Ne vero anthropocofmus nofter calvus judicetur, capillos m 
capite & barbam , comera? criniti & barbati in megacofmo 
concinne exprimunu Crines vero in reliquo corpore, arbo- 
reSj herbae&graminageocofiTii a^mulantur. Sic quatuor mun- 
di Elementa, e. g. ignis in hominis corde, aer in pulmon.bus, 
aqua in humoribus, & terra in inteftinis locantur. Prolixior 
cfle poflfem in horumcomparatione, cum duodecim afterifmi 
five figna in zodiaco, & mmlla in terra partes & vifcera ho- 
minis fimilitudine -exprimafit; Ncc non punCta dla coeli , car- 
dines feu plagas mundi, di&a> certis hominis partibus adjudi- 
centuri Quoniam vcro alii de his jam fufficienter fcripferunt, 
menon lauusinha?c diflfundam. Taceo etiam figaaturas plan- 
tarum, humana membraeifigurantium,quaspcculianbusfcrip- 
tisApulejusPlatonkus^Oswaldus Crollius, Wolifgangus Am- 
brofius Fabricius r aluq$inEphemer. noftr. A. N.C.abExcelL 
D. Sachs a Le^enheimb Decur. i. Ann. Lobs.48.pag. 144. 
addudi jam fatisfuper^delinearunt. 

Hoc unicum vero pro Analogia Macro- & Microcofmi 
demonftranda explicandum mihi iumfi^ quod fol praeterito 
Anno 1 7 1 9. nimium aeftuans> homines ad febres tertianas con- 
tinuas biliofas > fumme ardentes difpofuerit > Quales epide- 

mias 




Jlnalogia Macrocofmi cum Microcojmo. j 3 j 

mias febres apud nos Baruthi non folom obfervavi, fed & 
magno numero, DEO benedicente, feliciter curavi, Confi- 
denter igitur. Macro- & Miaocofmum praecedente Anno fe- 
bricitaffe, aflero. 

In Macrocofmo, ut hujus tempeftates & mira primo de- 
fcribam, pracedente hieme varia, inconftante& nubila, mo- 
do nivis floccis niveis. modo pluvia, imb imbribus cum gran- 
dinibus & procellis mixta, modo gelu & regelatione fe invi- 
cem excipientibus, fequebatur fub primo vere, grata &per- 
jucunda coeli temperies cum aere fudo , quem menfe Majo 
infolitus alias 1II0 tempore calor excipiebat, tolerabilis tamen 
adhuc & acceptus , coelo amoena ferenitate homines exhila- 
rante, prata perbelle virefcebant, filvse foliis veftiebantur, vi- 
ridaria fpedabili florum varietate ludere & fuperbire incipie- 
!>aht, fegetes optimam de fefpem praebebant, Prunusdome- 
ihca& filveftrisj cerafi,pomi,piri aliaeqs arboreslaete florebant, 
& fru&us copiofos nobis pollieebantur. Uno verbo : 
Omnia ridcbant, erat & laetiflimus Annus. 

Conftantem hunc fine pluvia calorem , erucae copiofif- 
fimae, imo fere innumera?fequebantur,brevi in papilionesmi- 
nores alis albis transformatae^ quas quidem in aere ludentes 
fpem noftram ex arboribus conceptam eludere videbantur, 
fed ea non penitus fruftrata, fru&us nihilominus copiofi, fuc- 
culenti & boni faporis pofthac infecuti. Erucae harpapilio- 
nacese in arboribus congreflu fe adeo fatigabant, ut folia apuct 
nos in hortis hinc inde circa finem Maji quafi fanguine pi&a 
confpicerentur, imo ab aliquibus arbonbus ftillicidium quafi 
fanguineum obfervabatur. 

Menfe Junio fudum conftans cum ficcitate & aeftu con- 
tinuabat, graminac^ fuccrefcereprohibebat, ut illo menfe con- 
fuetum alias foenifecium peragi non poffet, diffcrendum infu- 
turum menfem, ubi nihilofecius rarae faeni metae & parum fa- 
ftigiatae colligebantun Fcenum etiamcordum five autumnale, 
aliis cordum & fecundum ch&um,feriusfolitofe&um,& qui- 

deni 



5 34 AndogiaMacrocofmicumMcrocoJmo. 



dem pertenue, nec magnae molis, ficuti foenum: Unde ruftici 
noftri loco foeni pecoribus pro pabulo frondes arborum au- 
tumnali tcmpore objiciebant. 

Menfe Julio aeftus urgebat fere continuus , frumenta ta- 
men in agris egregie flavefcentia & ad maturitatem vergcntia, 
meflem nobis promififfet fpe potiorem, nifi decimus hujus 
menfis dies Byruthino noftro Marchionatui & quidem 
fuperiori 3 qua Narifciam , vel ut vulgo appellatur , Va- 
rifciam fpectat , fatalis fuiffet : Hoc ipfo enim die gran- 
dines copiofiffimse & infohtae magnitudinis in multis locis frtf- 
ges horrendum conquaffatas in agris defigebant, vel culmis 
fra&is ariftas fi ve fpicas ad terram reclinabant, vel eas aliis in lo - 
cis imber mundans, adjuvante procclla coeno involvebat 5 5c. 
aliorfum praecipites exturbabat. Alteroftatim die, & per to- 
tum hunc menfem, nec non fequentem Auguftum ^eftus con- 
tinuus clima noftrum torruit &torfit 3 nec ullje aeftatis fervo- 
rem temperabant etefiae vel pluvise; inprimis vero die fepti- 
mo Augufti aeftus maximus exutit , ita ut tunc calorem Anni 
MDCCXVIII. aliqiiot gradibus fuperaverit; &hincuvaejam 
maturae eodem menle Augufto ex vineis decerpta^ quod ali- 
as in his terris rariflimum. Unde fenes quidam Coloniae An- 
num MDCCXIX. prorfus cum Anno MDCLXVL convenif- 
fe affeverarunt. Tunc etiam inter mirandos fervidae seftatisef- 
fe&us in Novellis legere dabatur , in vicinia Francoforti ad 
Moenum , terram pinguem argillaceam ab ardonbus exficca- 
tam incanduiffe , & flammas fparfiffe; Imo in tra&usMogun- 
tini praefe&ura Steinheim , non procul a pago Nieder-Roda 
diitoj campi ignem conceperunt , fub terra adeo faevientcm^ 
ut non raodo gramen > fed ipfas etiam arborum radices in 
proxima filva exufferit , & flammas ferpentes foffis profundis 
obje&is cohibere incolae opus habuerint. Ejusmodi tamen 
fofee in nemore prope Hanoviam igni non pofuerunt remo* 
ram, cum terra pinguis argillofa trans foffas ab seftu vehe- 
aienti exficcata^ lgnem ulceaus diffuderit. Ita & io Therio- 

tro- 



Analogm Macrocofml cum Mcrocojmo. ? 3 y 






trophio Comitis Solmenfis Braunfeli€nfis,ignis primdfubter- 
ra repens, dein aperte in flammaserupitv poftea in aliquibus 
faorum lfi£orurn fpatiis fuper terram cxuftani ambulantes, in 
cineres fubtus latentes ad genua ufque inciderunt. 

In Dueatu Luxcmburgico tunc temporis a perpetuo & 
prodigiofoaeftu & ficcitatc faltus nonnulli incenfi, penituscon- 
flagrarunt. Fluvii etiam ab arida hac & aeftuofa atftatc, licet 
fatis grandes & citato curfii alias eelebres, ut Danubius, Rhc- 
nus, MofeMa, Moenus &c. imminuti & vadofi fa&i , in quibus a- 
lioquiti vado nufquam vei rard tranfitus fuit, Fontes quoque 
& amnes abarfiivi temporis flagrantiain nonnuHis GalliaePro- 
vinciis exarefcebant, ut opus fuerit, aquam pro hominibus & 
pecoribus per o&o milliaria apportare, quod poft hominura 
memoriam ibinon accidit. 

Calor hic & Menfe Septembrrultra aequino&ium auram- 
nale conftantcr duravit, unde tunc ptaeter infe&a varia, e. g. 
mufcas, culices &c. per totam seftatem fuliirrantia, & homi- 
ncs pungentia,in fcenam iterum prodieruntErucae papilionaceae, 
fcd alterius plane cum fuperioribus formse, & multd majorcs: 
Proxime^enim Turnaviam & vicina montana tales innumcrae 
acceflcrunt, corpore hirluto & lanato, digiti indicis longitu- 
ckne & craflkie , incurvo inprimis circa caudam graciliorem 
& uncam, feptcm incifuris feu annulis nigris inftru<fto, quo- 
rum interftitia rofei & flavefcentis coloris : In dorfo quafi 
clypcus badii coloris, durus & laevigatus, ad margines ruti- 
lantis 5 & quatuor pundtis nigris oblongis prseditus. Ad dor- 
fi latera utrincp alae duae, major & minor, gryfei coloris, ma- 
culis fpadiceis ornatae : Collum flavefcebat , in capite oculi 
duo minutuli , rotundi , nigricantes, & defupcr macula badii 
coloris, uti clypeus, glabra& dura> &hinc in capitiscxtremo 
fequebatur probofcis, fub qua os> ex probofcide antenna te- 
nuis, fpiralis nigra propendebat, quae extcnfa unius&dimidii 
digitilonga, moxiterum convolvebatur , quam & ipfum infe- 
&um fponte cxtendere potcrat , ubi longae acus inftar appa- 
Jff. Cent. VC&X. Y y y re- 



5 j * Andogta Macrocofmicum Microcofmo. 



rebat; ad latera probofcidis duo cornicula fufci coloris ele- 
irabantur; pedibus circa pedtus & ventrem utrinque tribus > 
fafei etiam coloris, infra furculofis inftru£tum, quibus, corpo- 
re oblique flexo repebat infc&um. Hae erucae papilionace* 
oleribus tam hortenfibus quam ruralibus valde erant kifeftae, 
brevi tamen forte fortuna difparuerunt. Vid. Icon. TAB# 
XI. 

Thermae & aciduk hoc Anno latis efficaces fuerunr. 
Vindemiae circa Rhenum* in Alfatia 5 ut & circa Cocherum 
fluvium> medio Septembris, botris abunde maturis > celebra- 
tXy In Franconia vero & ad Neckeram mcdioO&obrisinfti- 
tutae , vino quidem non tam gcnerofo fa&o quam Anno 
MDCCX VIII. fatis tamen laudabili. Nec mala & pira ullum 
damnum pertulerunt, fed fucculenta & boni faporis fuerunt, 
quod & de citronibus & aurantiis Italicis relatum. Sic Men- 
fe Novembri cum Leucopetrae in arce Auguftea eflem cum 
fereniffima noftra Marggravia, & domum vegetabilibus exo- 
ticis deftinatam intrarem* ibi mala citria & aurantia magno 
numero & eximiae magnitudinis, ut & poma fic di&achinen- 
fia 5 magna & admodum dulcia, hinc aurantia dulcia dicenda, 
tanquam foetus aeftivi aeris a?ftus, viderc & guftare[licuit. Ma^ 
la quoque ibi granata five punica egregia, acinis acidulis co«r 
piofis fub malicorio referta 5 quorum arbor flores tantum fira* 
plices, qui cytini vocantur> rofei coloris* gerebati Aderant 
& aliae granati, quae nullos frudius 5 flores vero plenos ma* 
jores, egregio coccineocolore confpicuos, officinis floresba- 
lauftiorum di&os, offerebant. Taceo alia curiofa ibidem vi- 
fenda. Denique inter mirabilesperfervidae aeftatis effe<Sus 3 & 
illud referri meretur 5 quod Menfe Novembri arbores quse- 
damfru&ifera?, ex.gr. cerafi &pomi, nova folia^ flores&fru- 
#us fecunda vice exhibuerint, utiin Anglia>in Ducatus Glo- 
ceftrenfis Metropoli Gloceftria , in horto praele&oris eccle* 
fiaftici fumma cum admiratione vifum^ qui fru&us praceden* 
tibus guftu 5 magnitudine> aliisque qualitatibus xn totum fimi-» 
les.deprehenfi. , A 



: 



Analogta Macrocofmicum Mkrocojmo. 537 

A Macrocoimo pergo ad Microcofmum. Quemadmo- 
dum in Macrocofmo hicms erat inconftans & nubila, per di- 
6ta , ita in Microcofmo five hominc varii Menfc Januario 
oboriebantur rheumatifmi , five vulgo fic di£te deftillationes 
vel defluxiones catarrhales & catarrhi, a circulatione feri vd 
iymph# impcdita provenientes : Ex quibus tunc obfervabani 
& curabam, Cephalalgiam, Ophthalmiam, dolorescolli, nu- 
ch#, aurium, tufles tam in adultis quam infantibus, raucedi- 
nem & arthritidem vagam & fixam, item catarrhum fuffoca- 
tivum , ut & calculum renum cum ifchuria. 

Menfe Februario febres catarrhales erant frequentes, of- 
ferebatur etiam tunc dolor cubiti ad arthritidem referendus, 
ut & pleuritis cxquifita cum febre continua, & notha, itcm 
angina. 

Menfe Martio aderant tuflis, afthma, fcbris tertiana tan- 
qnam febris intermittens vernalis, ante meridiem paroxyfmi* 
molefta , eryfipelas, inprimis vcro podagra , chiragra & go- 
nagra , quae tunc utplurimum cum coryza & raucedine prar- 
via incipiebant : His enim remittentibus, podagra praeftd ade- 
rat. 

Menfc ApriK continuabat febris tcrtiana , ut & febrcs 
catarrhalcs y item pleuritis , tuflis, otalgia, dolor dentium 
cum tumore gingiv* &genae, dolor colli etiamobicrvabatur, 
& podagra continuabat, malo etiam ifchiadico prarfente. 

Ncnfe Majo, febris tertiana, tuffis cum rauccdine,& do» 
lores rheumatici, in fpecie dolor nucha?&axi]larum>prccipue 
autcm variofce infantes Iporadicc aggrediebantur. Afthnu 
quoque & podagra affligebant. 

Menfe Junio fcbris itidem tertiana , dolor dcntium cura 
dolore genae finiftra, item tufliscum raucedine aderant. Pe- 
ftis jam multos hoc menfc tcnuit & abfumpfit in exteris rc- 
gionibus, ut Conftantinopoli , Smyrnae , in Tranfylvania &c. 
quae hincinde per totam seftatem valde faeviit. 

Menfc Julio ophthalmia & febris tecciana obfervabatur. 

Yyy x Mtfi«« 



5 3 8 Amhgm Macrocofmi cum Mh rocofmo. 

Maxime vero timc homines ab igneo «eftatis aeftu multa per- 
tulerunt, quod non mirum, cum tefte Archibaldo Pitcarnio y 
Scoto-Rritanno (in Elementorum Mcdicinae Phyfico-Mathe- 
maticorum Libr. 2. c. i.ubi de praxi febrium agit) vi obferva- 
tionum thermofcopicarum deprehendatur, quod calor cutis 
noftrae naturalis fit duplo major^ quam calor aerisaeftivotem- 
pore* Et primo quidem aeftus aerishomines ad fudores com- 
pellendo valde fatigabat , unde in plurimis fudamina 3 Graecis 
v^cool di&a 5 exorta» quae eranttubercula rubra granis milii fi- 
milia > cum fenfu doloris prurientis> quafi ial eflet in(perfuiu , 
qujein ndnnullisingruenteAutumnoin fcabiem ficcam 3 feramy 
difficulter curabilem > degenerarunt s Sunt enim fudamina <3c 
fcabies aflfe&us cognati, in glandulis fubcutaneis radicati y a fe- 
ro acri 5 fub fpecie fudoris, e poris cutis emanante. 

Menfe Augufto Febres epidemiae continua?, quarum in- 
primis ratione dbfervationem hanc coufcribere aggreffus* 
multos infeftabantj cum vomitibus biliofis incipientes, aeftu 
fere continuo, cum CephalaJgia, Agrypnia, Haemorrhagia na- 
rium 3 Siti enormi, imo deliriis& convulfionibus,purpura eti- 
am rubra accedente & tufli > pulfus erat vehemens & celer, 
urina fere nunquam rutilans, fed potius flavefcens turbida, 
in quibusdam fedimentum albo-flavum , in aliis lateritium, 
ad fundum urinalis demittens. In nonnullis aeftus quidem 
alternis diebus quodam modo remittebat 3 nunquam tamen 
plane intermittebat, & hinc aegri femper de debilitate quere- 
bantur^nec o^jwcLliv efle poterant 3 dicentes 5 uno die febnlem 
aeftum urere, & adefle paroxyfmum majorem 3 altero diemi- 
norem paroxyfmum appellabant , quia calor non tantopere 
wt praecedente die urgebat, & hoc modo febris, inftar tertia- m 
nae continuaeaffiigebat; durante flamma febrili 3 nullusaderat 
fudor, ea vero quacjantenus remittente , aegri largiflime iuda- 
bant. Die fepumo vel nono accedebat utplurimum i&eri- 
tius color m facie & albo oculorum > imo non raro in toto 
corpote ; per omnCAii abhinc morbi decurfum vifendus* nee 

mor- 



Andogia Macrocofmi cum Mkroco fmo* 53^ 

morbo fupcrato prorfus remittens, fed in pliirimis faciei & 
oculorum flavedo longo pofttempore duravit, etiamfiinpub- 
licum prodirent. I&ero tali laborantes utplurimum d« anxie- 
tate praecordiali & alvo conftipata vel fegni querebantur y ia 
nonnullis tamen 5 inprimis fub morbi declintationem diar- 
rhoea fequebatur: Loco fputi non raro meram bitem exfcrea- 
bant , & quidem tam intense flavam, ut Jabia & mucciniuni 
tingeret; Sudor ipfe> qui per decurfum fcbris krgiffimusj ut 
clinici talcs per unicam no&em vel dccies indufia mutarene- 
cefle haberent > ftavus in fudariis & indtifiis deprehenfus. Un- 
de & has febres nonimmerito febres tettianas continuas bi- 
liofas epidemias nuncupavi* fynochis annumerandas 5 cum, ut 
fupra demonftravi , calor quidem parumper remiferit , nun- 
quam verointotum intermiferit> fignacj bilis praefentisfe fatis 
fiiperqs manifeftarint. 

Pra?ter febres has tertianas continuas biliofas epidemias, 
Augufto Menfe tcrtianse etiam intcrmittentes fe intermifce- 
bant, ut & dyfenterise non tamen adeo pertinaces > Podagra 
quoque & chiragra iterum obfervabatur» 

Menfe Septembri & O&obri quartanaeintermittentesfa?- 
pe fepius curandas fe praebebant, qua? pomeridie & circa ve- 
iperam homines aggrediebantur 3 non tamen 3 uti alias ordi- 
narie rebelles erant^ fed medicamentis facile obfecundabant. 
Ante paroxyfmos intermittentium hoc anno vel nullum fri- 
gus , vel horror duntaxat levis obfervabatur, fed calor mox 
inftabat, aeftusq? dein valde urgebat, non raro per ofto 5 de- 
cem vel duodecim horas durans, 

Menfe Novembri iterum fparfim obfervabantur varioir* 
fed non adeo periculofae : Nullus enim infantum inde mor- 
tuus ; perdurabant adhuc etiam febres quartanae. 

Mcnfe Decembri rheumatifmi iterum, Cephalagia > Gra- 
vedines, tuffis & afthma obfervabantur. Die fexto hujus 
menfis ex Sicilia fcnbebatur, locerfrigoris ibi tantiim pluvio- 
(am adfuiffe hieaiem D intermixto fudo > campos cum foliis 

Yyy 3 ar- 



^40 Anahgta Macrocofni cum Mkrocofm. 

arborum tete virentes, hascp infimul fecunda vice floruiflc fru- 
^tibus infecutis, & quidem adeo, ut ibi varias herbas, olera & 
flores amoeniflimos in abundantiahabuerint, & hinc, cumSi- 
cilia tuncbelli eflet theatrum, exercitus,tamCaefareum quam 
Hifpanum, caftrislocum tcnuiflefub pulcherrimis citris & ce- 
dromelis. Unde quorp hoc Menfe Peftis Malontae in Statu 
Ragufano , ut & in AlbaniaTurcica, imo Conftantinopoli ad- 
huc graflabatur, qux aliis ingruente hiemali frigore conticc- 
fcere folet. 

Ex hisallatis Analogia & fymbo^fmus Macro-ScMicro- 
cofmi clare elucefcit. Undc vero in utroq? tantus aeftus fuerit 
cxeitatus, nunc inquiri meretur; Non aliunde fane quam a 
calorefolisreliquorumque fiderum influxu inhaec fublunaria& 
hominum coi pora. Sol enim in ftatu naturah & fibi reli&us, 
nt fons luminis & caloris tam Planetarum quam Terrar, om- 
nes blando fuo & tcmperato calore fovet, Plantarum vcge- 
tationem promovet, corpora animalium recreat & faftinet , 
cjuscp praeftantia inprimis in confcrvanda hominis fanitate & 
morbis ipfius fugandis infigniter elucet. E contrario, quan- 
do Sol extraordinario calore nimium aeftuat, imo candefcit , 
non poteft non in inferiores Planetas, imprimis Lunam, Ae- 
rem, & confequenter inglobum noftrum terraqueum& homi- 
ncs infignis altcratio rcdundare, & hi ad ftatum morbofum 
difponi. 

Augctur vcro Solis calor cxinfluxupartim ftcllarum fixa- 
rum , tanquam totidem juxta Mathematicos Solium propria 
luce fulgentium & fcintillantium, inprimis firii five caniculae 
(quas ab Aftronomis ori canis majoris apponitur , & reliquas 
ftellas fixas fplcndoris elegantia & magnitudine fupcrat,)poft 
folftitium aeftivum, paulo poft quam Sol ingrefltis eft fignum 
cancri , quo radiis folaribus aer maxime fervefcit , orientis: 
partim Planetarum fuperiorumSoli proximarum, natura ignea 
& calorifica praeditorum, nimirum Jovis, Martis & Mercurii, 
ex quorum cum Sole conjun&ione celcbcrrimus Berolinen- 

fimri 



Anahgia Macroc ofmi cum Microcojmo. 54* 

fium Aftronomus, Dominus Chriftfridus Kirchius jam Anno 
1718. re<fte& veriflime Anni, de quo agimus, 1719. nimi- 
um aeftum prasdixit. 

Nce huic noftro aflferto > ratione caniculae contrariatur, 
quod antipodcs in regionibus auftralibus trans sequatorem» 
dumcoelum noftrum Europaeum ardet, rigore premantur Sc 
urantur, ut inde Rohaultus Tra&at. Phyfic. p. m. 476. ftellam 
eam potius frigidam quam calidam pronnnciet, cui & Anton. 
le Grandin Hift. Nat. p. m. 147. fq. adftipulatun multo mi~ 
nus Celeb. Kirchii Vaticinium rejiciendum, quod in laudata 
oppofitione planetarum cum Sole, recedente Anno 1719. d, 
6. 7. & 8. Augufti obfervata, aeftus non fueri; ubicj terrarum 
sequalis, fed uno ia climate maxime flagrans, alibi ver6 plu- 
via? cum aliquali frigote delapfe fuerint. Planetarum 
cnim di&oruni conftellationes cum Sole conjun&im * 
non feparatim confiderandae : Sunt enim planetae Solis 
in regendo hoc inferiori mundo adjutores > Unde nifi Sol 
a conftellationibus reliquorum fiderum alteraretur & variare- 
tur, illefemper in uno eodemcj valoreac caloris gradu perma- 
nerct, & quatuor annitempora non diftinguerentur, fed fin* 
guli anni eundem femper tenorem sequali calore fervarent ; 
Hinc etiam planetarum in oppofitione cum Sole exiftentium 
influxus diverfus, prout illorum adfpeftus variant , & pro fa- 
cieSolisdiverfa. 

Solis enim calor vel intenfior vel remiffior , prout radii 
ejus vel re&i vel obliqui. Ubi nimirum radii perpendiculari- 
ter & refta magis atmofphaeram noftram feriunt, nec per in- 
terpofitionem nubium intercipiuntur, fed in fe ipfos refiliunt 
& duplicantur, calor major: quando vero radii Solis oblique 
in fuperficiem aeris fuperiorem duntaxat incidunt, & pleriq* 
refleftuntur antequam penetrent eam , calor minor & mitior 
deprehenditur. 

Maxime vero diverfus Solis calor in conjun&ione ejus 
cum Luna obfervatur, quorum influxus in haec infcriora ma- 

gis 



54* Analogia Macrocofmt cum Microcofnm. 

gis efficax & feafibihs quam reliquorum fiderum, quem om- 
nes phyfici admittunt & adftruunt: Ex quibus mihi pracaete- 
ris nominandus & laudandus celeberrimus LondinenfiumMc- 
dieus, DD. Richardus Mead , Societatis Regias focius , & iti 
nofocomio divi Thomae Londin. Medicus, in diflertatione dc 
imperiofolisac lunae in corpora humana & morbis inde ori- 
undis. Sol enim eft centrum hujus univerfi, ad quem a ftel- 
lis fixis, non immenfum ut vulgo ab Aftronomis ftatuitur, fed 
idem (patium, quale aSole adterram, ponendum; Spcciatim 
Sol etiam planetarumcentrum habetur. Dein magnitudoSo- 
lis non tanta, ut communiter ha<5tenus creditum , fed potius 
cx calculatione Excell. DD. Augufti Quirini Rivini , Pro£ 
Med: Lipf. Ordin, celeberrimi, fuae facultanshoc temporcDe- 
cani fpe&ariflirni, in Aftronomia corrc&a, (cui vigintialiquot 
Annos impendit, & qua? brevi lucem adfpeciet , prelo iiib- 
jiaenda,) Sol aequalem cum terra magnitudinem poflidet,qui- 
bus nonimmerito Lunajungenda, cjusdem cum illis magni- 
cudinis, utiExcelL DD. Jo. Regius, Prof. Med. Franequera- 
nus, in Elementis fcientise naturalis ftatuit & cx Eclipfi Solis 
totali concludit , in qua corpus Lunae opacum , totum corpus 
Solis lucidum conlpe&ui noftro eriperc valet. Maxime vero 
Sol & Luna blande conlpirant, dumruec illius impcfjm fran- 
git, & calorera temperat , ficq; amoena aeris tempcrics exfur- 
git. Et quidem aSole & ejus influxu tempeftatcs, quae ftatac 
vocantur, dependent; Tempeftates vero, quaevagaeappellan- 
tur, uti fiint viciffitudines ferenitatis, pluviarum, ventorum 
aliacj natura? phaenomcna ab influxu Lunae primario, deindc 
ctiam quodammodo a reliquorum planetarum influxu dc- 
penderc, crcdibile eft. Et hx tempcftatcs funt maximc na- 
turales y ubi Solis calorem humidaLuna temperat ; e contrario, 
ubi Solis fervor nimius, intcmperies etiam Lunae inducitur, & 
aqua? ia ea contentae detinentur, nc in fublunaria deflucrc, & 
pluvias produccrc poflint, ficcp acris ctiam temperics turba- 
tur, & nimius aeftus excitatur ab ignco Soiis globo per fupra 

di&a. 



Analogia Macrocojmi cam Macrocojmo. 543 



<di£ta. Sol enim fenfibiliter in terreftria influit Juce & calo- 
re, per motum ad nos translatis; Luna vero non folo lumine 
Solis mutuatitio 5 fed tota fua fubftantia,uti globus terraqueo 
noftro homogeneus & per omnia fimilis: Luna enim vel nu- 
^o afpe&u nobis varias afperitates, utmontes, valles, aquas 
■&c. offett, qux insequalitates, terrae propriae , magis adhuc ar- 
roato per tubum oculo deteguntur. Et hinc ex noc planeta , 
terrae proximo, omnia naturae phamomena , quas fupra ter- 
ram accidunt, e. g. pluviam, ventum, fulmen,tonitru, nivem, 
nebulas, rorem, pruinam, reliquaqp meteora omnia^, defuper* 
& quidemob primigeniam rerum creatarumgravitatem& de- 
fcenfum, deduco. In fpecie vero pluviasex aquis fiipracoele- 
ftibus 3 Lunae a fapientiflimoCreatore concreditis,provenireau- 
tumo. Quod vero aquas fupracoeleftes in lunam iocaverim, 
hoc ideo feci, quia DEUS aquas infernas a fuperioribus , qux 
ejusdem cum illis fubftantia? , per expanfum aereum Gnecis 
efepiai/uct , vulgo firmamentum, gsrmanisfcie ^Bcflc nuncupa- 
tum, feparavit, NullibitamenfacraScriptura exprefsedefinit, 
quorfum aquaefuperioresfuerinteollocatae.DEUS vero lunam 
mox fequenti die, producendo duo luminaria magna , pro^- 
creavit,& fupra expanfumaereum, ubi prseccdente die aqua- 
rum dimidiam vel majorem partem fuperne feparando eon- 
ftituerat, terras vicinam fufpendit: Unde concludi omnino 
poteft , aquas in fublimi pofitas, luna» proxinwe, tanquam fub- 
je&o ad recipiendum apto^nonexclufis reliquis planetis, fuif- 
fe concreditas & hinc lunam tanquam complementum globi 
noftri, in hujus gratiam & fubfidium fa&am , confiderandam 
effe puto. Non igitur admittenda eft& probanda Phyfico- 
rlim vulgo recepta opinio, pluviam & omnia aeris metcora a 
Vaporibus & exhalationibus ex globo noftro terraqueo in ae- 
rem attra&is , deducentium , cum tales naturaliter non den- 
tur, & fi darentur , tanqnam graves in aerem afccndere non 
poffent , fed potius ab hujus craffitie repellerentur, Taceo e* 
jusmodi halitus & vapores non fufficientes effe pro pfecadir 
App. Cent.JX. & X. Zzz bus 



5 44 AnahgiaMacrocofmicum Microcofi no. 

bu5 fcu pluviistenuibus, multo minus pro nimbis, ncc prouni- 
ci fluminis conftitutione 9 omnium vero minime fufficientcs 
fuifle pro cataclyfimo totum orbem inundante & fuffocante* 
Mea vero opinione cataclyfmus ille univerfalis per hypothe- 
fin aquarum fupracoeleftium 5 cumaquis & maribusterraecon- 
currentium,bene explicari poteft: Tunc enim omnes fefon- 
tes diffiderunt abysfi magna^ & catara&se coeli fe aperuerunt, 
tit hinc aqua? pro tegendis ipfis montibus fuffecerint, &Celeb. 
Gerardus Outhofius in fuo de omnibus inundationibus libro, 
lingua belgica coafcripto, & Embdae Anno 1718* edito, atcj 
Dn. Renau m fua pinacotheca naturae & artis 5 non amplius de 
tanta aquarum copiadubitare, multominus Dn. ThomasBur- 
netus 5 Anglus, idcirco montium antediluvium exiflentiamne- 
gare> necefle habeant. 

Unde etiam 3 ftantemeahypothefi, nonopus habeo cum 
aliis Phyficis ftatuere, aquas pluviales per Solis radios ex no- 
ilris aquis furfum in nubes attrahi > cum ignei Solis radii po- 
tius aquam a fe propellant, quam attrahant, & virg# ille feu 
ferulae Solis tantum confpiciantur y quando hujus radii per 
xiubes aqua jam cx Luna repletas penetrare opus habent, & 
fic quafi iridem notham prasfentant 5 imo iris ipfa in pleni- 
lunio nonnunquam noftu videtur gemina, quae copiofifli- 
mum imbrem portcndit. Sic & nebulae aicendentes di&ae , 
aere jam defuper crasfiore & aquofo rcddito 3 fucceflive appa- 
rent 5 licet ros no&c antecedente non deciderit & terra om- 
nino ficca manferit , quae fignum venturae pluviae* quodetiam 
de ferulis Solis afferimus> non vero iplam pluviam caufantur, 
Deniqj ex mea hac hypothefi pluviae quoqs prodigiofefolido- 
rum corporum 5 vere ex fublimi delapfbrum, & ipfe lapis ce* 
raunhis feu fulminaris* ut & maris aeftus five fluxus & refluxus 
maris, melius explicari poffunt. Tacco alios lunares effe&us 

6 morbos > ut menfium fexus fequioris fluxum, gravedines> 
catarrhos , epilepfiam periodicam 3 ipfo pun&o novilunii & 
plenilunii accidentem* nec non fomnambulationem» quae eti- 

am 



Analogia Macrocojnii cum Microcofmt* % 4 5 

am ut cpilepfia Luna? phafibus fubinde afcultat , unde ia ple- 
nilunio nati facilius fiunt no&ambuli, qui& illo tempore ut- 
plurimum hoc affe&ucorripiuntur; Utvulneracapitis nonmc- 
morem, quse in plenilunio feu oppofitione lumx cum Solc % 
periculofiora funt 5 quarn in conjun&ione feu novilunio. Plu- 
ra de morbis & effe&ibus Luna? Jegi poJOfunt apud ExcelLDD, 
Mead jam laudatum. L c. cap. 2. 

Vt vero aftra effluxum &operationemluamexercreque- 
ant , ea quidem Conditor univerfi omuipotens in atquilibrio 
pofuit, ut ia fuo ordine & ftatu naturali femper perfifterent* 
iis tamen , quemadmodum omni raateriae, qualitatem deor- 
fum agendi indidit 5 ut vi gravitatis primasvae fidera fuperiora 
in infenora agere. & bona lua invicem communicare poffint , 
faffragante exterius interftellari fimul aetherc, cum ftellis affi- 
raitatem habente, uti (cribit Iliuftriffimus FrancifcusBaco, Ba- 
rode Vcrulamio ia fylva fylvarum pag. m. $2p. Oper. edit 4 
LipG 

A qualitate hac five vi prim#v# gravitatis oritur moder- 
raorum Phyficorum & Mathematicorum vocabulum gravita- 
tio 5 qu# eft ipfe nifus corporis a gravitate ortus, quo corpus 
aliud m aliud tendit , & unura alteri vim fuam communicat. 
Unde laudandi veniunt celeberrimi viriin Anglia* quodeflen- 
tialem & primigeniamcorporum gravitatem & gravitationem 
adftruant: quam hypothefin inter primos amplexus eft illu- 
itris Ifaacus Newtonus, Eques Auratus,Phyficus & Mathema- 
ticus Angliae incomparabilis , & Societatis Regia: Anglicanae 
Praefes graviffimus, tam inPrincipiis Philofophiae naturalis ma- 
thcmaticis,quam in Opticafive dereflexionibus, refra&ioni- 
bus> inflexionibus &coloribus lucis. Celeberrimum Ne\r« 
tonum fequutus, ejus interpolator feliciffimus^ Uluftr. Guiliel- 
raus Whiftonus, Mathematum in Academia Cantabrigienfi 
Profcftbr celebris, in Praelefo Phyfico-mathematiciss item 
Excell. Guil. Jacobus s'Gravefande, A. L. M. Juris utri- 
us<j & Phii. Do&or , Regiae Societatis Londinenfis Socius , 

Zzt z Aftro- 



;4& Analog ia Ma crocofmi cum Aiicrocqfmo. 

Aftronomiae & Mathefeos mAcademiaLugduno-BatavaPro- 

feflbr ordinariusj in Phyfices Elementis mathematicis five in- 

trodu<ftione ad Philofophiam Newtonianam , cujus primus 

tomus hoc ipfo 1720. Anno Lugd. Bat. in 4. prodiit> tnbus 

adhuc aliis infecuturis > ad quos perficiendos D E U S ipfi lar- 

giatur fanitatem firmam & ftabilem. His adhuc jungendus 

Celeb.Samuel Clarke, qui libros Newtonianos, & inprimis 

pmerito Anno opticam Newtonianam latine edidit Londini 

in 4. & illuftravit, qui(j cum ante laudatis celeberrimis viris 

eflentialem corporum gravitatenv defendit. Non immerito 

iisdem jungo Excell. Academice Halenfisduumviros 3 DD.Fri- 

dencum Hoffmannum, Confiliarium Aulicum & Archiatrum 

Regis Prusfia? > Medic. & Phil. Natural. Prof. Public. Ordinar. 

celeberrimum,h. t. Decanum Facult. Med. perpetuum> Pa- 

tronum &Fautorem meum seftumatisfimum ; nec non Chriftia- 

num Wolffium y Confil. Aulicum Regium & in Acad. Regia 

Fridericiana Mathematum Profeflbrem fpe&atisfimum > viros 

in re medica, hiftoria naturali> &mathefi longe meritisfimos> 

quorum edecumata fcripta veneror > inprimis cum primige-' 

niam corporumgravitatemconvenientiflimedefendant, econ- 

trario attraSionem gravitati oppofitam confufro rejiciant; ali- 

ter facientes quam Angli, qui omnes gravitatem corporum > 

inprimis fiderum, mutuam & reciprocam ftatuunt, fiajgravi- 

tati deorfum tendenti attractionem & repulfum incontrarium 

jungunt, gravitatem in corpora univerfa ftatuentes> & plane- 

tas omnes in fe multo graves efTe. Quocirca duplicem ipfis 

motumaflignant, primo rettilineum feu proje<ftilem> fecun- 

do gravitationem in terram noftram : fic aflerunt, Lunamra- 

tione motus illius proje&ilis niti recedere a terra> defcende- 

re vero in hanc per gravitationem fuam: Si manenteejusmo- 

tu proje&ili, addunt, tolleretur nifus ad terram> Luna aufu- 

geretj ac magis magiscp a terra abriperetur : Si fublato motu 

proje&ili, maneret gravitatio in terram, Luna prolabereturin 

terram: Sed cum hi duo motus jungantur & confpirent, Lu- ; 

&a 



Andlogtd Macrocofmicum Microcofmo. $47 

na in fua orbita retinetur. Quae omnia bene procederenr* 
nifi Angli viciflim terrae & aquis in ea exiftentibns gravitatio- 
nemin Lunam* contra gravium qualitatem & regulam , per 
attra&ionem & repulfum adjunxiffentj & fic gravitationcm re- 
ciprocam five mutuam ftatuiffent. Unde praeter laudatos An- 
glos, inprimis attra&ionis defenfores extiterunt Excell. Geor- 
gius Cheyneus, Med. D & Reg. Londin. Societ. focius in 
Philofophicis Principiis religionis naturalis> Londini 1705. m 
8. edit. celeb. D. Joh. Freind in Prseleft. Chym. 1. pag. 4. fq, 
& Excell. DD. Joh, Keill, qui leges attra&ionis in Tranfadt. 
Anglic. Anno 1708. Mens. Maj. & Jun. n. 15. p. 97. & fqq. 
multis experimentis probare allaboravit > & vocemattra&io- 
nis ita accipi voluit, ut in univerfum, vim aliquam fignificare 
intelligatur 3 qua corpora ad le mutub tendant > cuicuncj de- 
mum caufa? attribuenda fit. Idcirco Angli adverfarios na&i 
Archibaldum Pitcarnium, jam laudatum, qui in Elcm. Medi- 
cina? phyfico-mathematicis 3 inde occultas qualitatesin Phyfi- 
cam poftliminio retroduci credit. Excell. Wyerum Gulielm. 
Muys Med. D. in illuftri Frifiorum Academia Mathes. Prof. 
iri Elementis Phyfices methodo mathematica demonftratis : 
Celebrr. Nicol. Hartfoeker 3 Mathematicum ac PhyficumEle- 
itoralem Palatinum 3 & nuperrime illuftrem Gallum, Dn.de 
Montmor. Et revera motus per corporum attradionem 
fcu repulfionem & gravitationem reciprocam feu mutuam in 
Univerfo natura non datur s & fi daretur 3 violentum tamen 
quid innueret, in natura non inveniendum > Sed omnis tan- 
tum gravitatio leu gravitatis corporum nifuspulfionefit, dum 
unum corpus gravius in altiori loco pofitum> in alterimiinfc- 
rius deorfum agit. 

Ideo autem Angli aliicjPhyfici duplicem 3 &quidem con- 
trarium, corponbus motum aflignant 5 quia non tam Urano- 
fcopitfj parti licetphyfices primarise intenti 3 globo potius tcr- 
raqueo affixi hserentes, omnia naturae phsenomena ex vapo- 
rum & exhalationum imaginaria pcr aeretn attraitione dedu- 

Zz z 1 cere 



5 48 Aiiahgidftlacrocofmi cum Microcofrm. 

ccrc fctagunt, ftatuentes hinc Lunae in globum terraqueum, 

6 hujus in illam gravitationem. Credo tamen , Exc. DD. 
Joh.Keillium, nuncProfeflbrcm Aftronomiae Salvinianum a- 
pudOxonienfes cclcberrimum,Aftronomia veraadoptati,fen- 
tentiam fuam mutaturum. 

Juxta meam igitur hypothefin,fuperiora fidera gravkant 
in inferiora, ut ftellae 6xx in planctas fuperiores, hiinSolem, 
Solin inferiores planetas inprimis vcro Lunam,& haecin Ae- 
rcm & globum noftrum terraqucum, non vice verfa, utubi- 
& obfervcntur gravium regulae & dcfccnfus, omnium vero fi- 
dcrum influxus fimul in hominem. 

Hanc vero meam hypothcfin nonpro infallibili vendito, 
fed eam faltem eruditis Europae Phyficis & Mathematicis ad 
ulterius examen proponere volui. 

Cseteroquin pmerito Anno MDCCXIX. quem mihi 
cxaminandum fumfi, Solis intemperies a fuperioribus calori- 
ficis Planetis acquifita, gravitationc fua Lunae quoqp talemin- 
temperiem induxit, ut pluvi* omnes ex Lunafuerintimpedi- 
t#, ficqg ftata tempcftas & #ftus nimius in atmofphaera noftra 
cxortus , radiis Solis inprimis aeftatcad verticem noftrum ac- 
cedentis dire&ionibus, moramq? longioremfuprahorizontem 
noftrum facientibus. 

Hunc seftum ignes no&urnieodem Anno obfervatipor- 
tcndcrunt & praemonftrarunt; quales dic 22. Feb. fub forma 
draconisfeu lampadis volantis , alias facis ardentis di&ae, in 
Italia, Hclvetia, (ubi eam Exccll. DD. Joh. Jac. Scheuchzc- 
rus, curiofiflimus &indefefliisrerumnaturalium indagatorob- 
fervavit & defcripfit) Franconia, Suevia, Saxonia & Silefii 
noftra obfervati, & ab Excell. DD. Joh. Kanold , Vratislav. 
Acad. Natur. Curiof. noftro Collega, asfiduo & laboriofo hi- 
ftoriae naturalis perfcrutatore & colle&orc , in Annal. Vratisl. 
Medico-Phyficis Anni 1719. tentam. i.alias feptimo, Clafo 
IV. Artic. III. pag. 165. fqq. diligcntcr defcriptu ut & dic 
30. Maji, hora 8. vcfpertini Londini* Hagae Comitum & io 

Du- 



Anahgia Matrocofmi cnm Mkrocojko. J0 

Ducatu Clivienfivifi: Qua occafioneobfervationemdeLondi- 
nenfi hoc PhaenomcnoadTranfa&Philof.n, ^tfo.communica- 
vitfupralaudatusWhiftonus,exquo meteoroceleb. Edmundus 
Hallejus^ProfXJeometriseOxonienClongkudinemlocorumde-' 
terminare voluit, fed incaflum ; die 23. Dcc. etiam meteorum 
ignitnm inTranfylvania obfervatum.Talesquoqjignesno&urni 
hocipfo, quo vivimus, Anno 1720. die 10. Januar. in di- 
vcrfis Hungarise locis obfervati > inprimis Zolnocxi poft me- 
diam no&em fiib formaSolis intenfe rubri, qualem aliquan- 
do & Anton. le Grand obfervavit , & 1. c. pag. m. 305. de- 
lcripfit, Meteoron etiam ignitum die n. Febr. in diverfislta- 
Mx locis, inprimis Rom# vifum. Cum igitur ejusmodi ignes 
no&urni , quorfum etiam Lumen feu crepufculum boreale 
pertinet, nil aliud fint quam meteora ignita, & magnamcum 
fulgure, ficut omnia meteora ignita, amnitatem habere vide- 
antur,talia vero nonfoliim Anno 1719. fed & hoc ipfo Auno 
1720. fuerint obfervata, metuendum,hosignesetiamhocAn- 
no Solis & aeftivi temporis flagrantiam iterum portendere > 
cum illi de luce & calorc Sohs fortioriteftentur. 

Eofdem quos Macrocofmus, & Microcoimusfive homo 
pafliis eft Manes , utpote qui per omnia llli fimilis, ex iisdem 
quo mundus conftans principiis, merito hinc univerfi hujus 
compcndium & epitome dicendus. 

Undein medio dierum canicularium anniproximeprae- 
terlapfi, inprimis Menfe Augufto, multi apud nos , ut fupra 
jam relatum , maxime fereniflimi noftri Marggravii, Principis 
longeClementisfimijAuhci &Praefe&iMilitum ordinis tamfupe- 
rions quam inferioris,lautiori viftu ufi in cibo & potu, vino prae- 
fertim copiofius ingefto , temperamento cholerico-fangumeo 
praediti,ad iramproni 3 febrestertianas biliofas continuas,fyno- 
chis annumerandas,incurrebant : Quarum nullaalia caufaproca- 
tar&ica allegaripoterat, quamSolisintemperies, qiuearden- 
tiflimum atmofphserae noftrae^eftum inferens, humanacorpora 
per infpiratum aerem aeftuantem fenfibiliter afliciebat^humo- 

rcs 



1 



550 Andogia Macrocofml cum Microcofmo. 

res corum rarefaciebat & accendebat 5 ficq$ fummam motus 
inaequalitatem fanguini inducebat. Homines verb abscftuo- 
fa aeftate ad fitim plus nimis concitati, parum comedebant , 
multum vero potus, inprimis vinum copiose ingurgitabant \ 
& fic prima ventriculi conco&ione turbata, loco chyli blan- 
di, crudkates multse, praefertim humores acres biliofi, quialias 
seftate potisfimum vigent> cumulabantur, & fanguini mixti e- 
jus crafin turbabant 5 fpiritibus animahbus hinc fimul nimium 
agitatis, & fic ex mixturae fanguinis turbatione homines segri 
motbo gravi cum aeftu febricp jactabantur, & apudnos febres 
epidemiae biliofae continuse exortae, accedentetemperamen- 
to aegrorum fanguineo-cholerico > ad febres has recipiendas 
valde difpofito. 

Nulli segrorum meorum febris hsec lethalis fuit, fed om- 
nes, DEO benedicente 5 fanitatem feliciter recuperabant, fe- 
bre inprimis critice & falutariter per ifterum & largum fudo- 
rem foluta^ fymptomatibus hinc remifTioribus fadtis. 

Intentio mea medendi prae omnibus erat > ut humores 
biliofos exfuperantes quantocyus evacuarem 3 & quidem in- 
clinatione ad vomitum praefente, per vomitorium partim tar- 
tariemeticigr. ij. cum lap. 69. dupio mixtis, partim rad. ipe- 
cacuanh. rec. pulverifat. 9j. cum (D purif. 9#. ut fic fimul ca- 
lori urgenti occurreremjcuietiam mitigando plerumcj lequen- 
ti die venaefe&ionem adminiftrari curabam, dein ad alvum a- 
pertam fervandam communiter ordinabam pilulas ex faleam- 
snoniaco^arcano dupiicato MynC camphor. & Extra&.fol. fenn. 
rhabarb, mechoacann.alb.cumExtrad.papav. rhoead paratas, 
quarum maneiingulo novem exhibebam, unde alvus quoti- 
die bis vel ter folvebatur ; i£gris difficultermobilibus propi- 
nari eurabam aqu. laxativam Viennenfium a DD. Mannaget- 
ta^ArchiatroquondamCsefareo Auguftiflimi Leopoldi, nobis 
reli&am, & recenter difpenfatam; vel ejus loco pulv. rad. 
gialapp. & corcic. peruv. ek&. aA. 9fl. interpolabam , quoae- 
gri bene moti> quin<$ & plures fedes habebant cum ivQopiai 

Unde 



Analogia Macrocofmi cum Microcofm 5 5 1 

Unde hunc pulverem optimo cum fucceflu infebribus inter- 

mittentibus femper in ufum vocans expertus fum, radicetn 

gialappae cortici laudato jun&am , multo majorem operatio- 

nem produxifle quam fibi reliftam ; & in foemina aliquoties 

a fuperiori pulverc, novem fedes cxckatse , non plures nec 

pauciores: Ut inde concludere iiceat, Corticem Peruvianum 

non inter adftringentia efle numerandum , cum aliapurgantia 

magis ftimulet, & per fe, inprimis in obefis, folus alvum fol- 

vat. Circa no&em utplurimum pulverem Bezoard. Sennert, 

cum $ diaphor. lap. 69. © camphor. & Masf. pilular. de ey- 

noglofla praefcribebam , ut lic fimul calori & agrypnise cum 

deliriismederen pro variationequocj pulv.eordiai. Dorncrei!. 

Epil. Marchion. rad. fcrpentar. Virginian. Cryftall. montan. 

ppt. Specif. cephal. Mich. &c. admifcebam , interdiu potiun- 

culas confortantes & bezordicas cumaquis temperatis, orgaf- 

mum fonguinis & calorem urgentem mitigantibus, interpola- 

bam reliquismedicamentis, propotuordinario ad fitimlevan- 

dam ordinabam pulverem rcfrigerantem ex Q) purif. CC.ujft. 

& facchar, Canar.cum cortic. citri exter.rec. eflentifieato , eu-* 

jus trcs cufpides cukri, aqtiae fontanae ifcj. feu menfurae dimidwe 

indere & aquam cum pulvcre beneagitatam, prolubitubibe- 

re jubebam , quaefitim bene reftinguebat. Aliis facchar.Canar. 

§ij eum aquae fontanaemenfuris duabuscoquere,deincremor. 

tartari 5U- addere , & adhuc femel ebullirc, fub finem vero 

co&ionis cortic. citr. exter rec. fruftula aliquot injicere , 8c 

dein colatum potum gratiffimum bibere jubebam. In quibus 

vero tuffis obiervabatur, deco&um pro potu ordinario com- 

mendabamex pafliil. Corinthiac. mundat. &conquaflat. 5j. & 

C. C. uft. 3 B cum aquae fontan. menfur. ij. fa&um , inje&is ite- 

rum fub finem co&ionis cort. citr. fruftulisaliquot,cujus cola-» 

turam libenter hauriebant clinici. 

Accedente i&cro & remittentc calore, pilulas fupralau- 
datas continuabam , & cum durante calore nullas eflentias & 
tin&uras, ncc elixiria pcrferrc potuerint #gri, malc inde ha- 

Afp. Cent. IX. & X. Aaaa bea* 



J_52 Anab gia Macrocofmi cum Mkrocofmo. 

bentcs nunc exhibebam Elix.propriet. rhabarbarifat. cumTinft. 
©li cTtis Ludov. & Wed. & EfT. centaur. minor. carduibe- 
ned. abfinth. compof &c. Sub finem cura adhuc aliquoties 
lenelaxansfumebantclinici, & fic omnes 3 cum DEO,bene re- 
convalefcebant. Et hincigitur homini manat & manet perpe- 
tuumfolatium, 

a Coelo Salus/ 
Baruthi die 27. Maji, Anno 1720. 

-43§S£*~ «*&&&* «mm* * ~mv&~ -mm» -*&&*» 
DISSERTATIO PH YSICA , 

DN. D. JOHANNIS BAPTISTiE 
deWENCKH, 

Archiatri Graeccnfis, Acad. Nat. Cur. Adjun&i. 

An ex virilis humanijeminis cum brutaliper 

nefariumcoitum commixtione* aut econtra, an ex bru- 

talis maris cum multebrihumano femink commix- 

twneposjtt tierus homo generari V 

AD hujus quaeftionis refolutionem notandum eft. Primo : 
;ft* omni femini tam vegetativo? quam animali propriumin- 
efle fpiritum 5 qui in manbus influus 3 in foemellis autem in- 
fitus nominatur 5 quorum prior ut totus a&ivus principale a- 
gens eft in ordine ad fui fimile producendum; Foemineus au- 
tem minus a&ivus, a mafculo a&uandus eft, quem ille expe- 
itat 5 ut aniirtalis ideales formas corporeas> quasin totafe- 
minis fubftantia eonfuse continetj in aftum explicet. 

Secimdo s notandum eft 5 quodlibet femen a DEO orri- 
nium Creatore proprio fuae fpeciei infignitum eflfe chara&ere* 
tanquara aaturali fuo figilio* quo ab aliis fpecie diftin ftis di& 

fert, 



Differtatio Phyjica* y 5 3 



fert, effe dotatum qui quamvis vifus aciem effugiat , caili- 
faet tamen femini tam vegetativo , quam fenfitivo ineft, at- 
que tanquam archetypa* ideales individui fuae fpeciei delinea- 
tionesper fermentationem explicandascontinet,ut,donecad 
debitam maturitatem per nutritionem , & augmentationem 
pervenerit, ad fu# fpeciei confervationem per feminis produ- 
<aionem concurrat. 

Quod fermentatio fit necefTaria ad gencrationem eamcg 
praecedere debeat , exinde patet, quia nulla generatio , necp 
nutritio, aut tranfmutatio absqj illa fieri poteft, unde fermen- 
tatio poteft definiri, quod fita&us influentialis fpintuum influ- 
cntium in fpiritus mixtos, vel materiis infitos,idq? generatio- 
nis, nutritionis, aut tranfmutationis gratia, fecundum ac fpi- 
ritus ifti influi formam vel recentem imprimunt, vel impreflfam 
confervant, vel imprimendo aliam fubigunt , corrumpunt, Sc 
alterant , unde nulla gcneratio contingere poteft citra fpiri- 
tuum mutuam collifionem,commixtionem, & fermentatio- 
nem, quod liquidum evadit in ovario humano , aliorumqja* 
nimalium, ovula enim nonimpregnantur, aut foecunda fiunt 
nifi accedente fpiritu feminali mans > qui influus ovulorum in- 
fitum fpiritum exfufcitat , & in a&um generationis deducit, 
Hoc pariter in generationibus , quae aequivocae vulgo vocan- 
tur, contingit, ubiex variis fordibus, corruptionibus , ac im- 
puritatibus (an autem feminalis quid,|in hifce delitefcat nec nc 
hic non difputo) nafcuntur infe&a animalia,potiflimum tamen 
opus, & a£tum vitalitatis complente fpiritu aftrali, feuinflu- 
cnte aethereo univerfali, omnia vivificante. 

Ultimo notandum eft tam influo mafculini feminis, quam 
foemineo infitofpiritui , fpecificas corporales ideas organorum 
formatrices caufas ineffe , quibus tota corporis fabrica , usqj 
ad fuam perfe&ionem abfolvitur. Spiritus enim feminalis in 
animalium mafculis fiias fpecificas habet impreffiones , quibus 
infitum foeminarum fpiritum in ovulo magis concretum , ztcp 
magis corporeum > in quo pariter latentes determinatas fuae 

Aaaa z fpc- 



554 Dijjertatta Phyjica. 



fpeciei corporis ideas, feu impreffioiies manifeftiores, ac ma- 
gis corporeas continet, movere & explicare> & in a&um de- 
ducere folus potens eft. Deindc cum generatio fit perfe&ius 
totius natura opus, non folum uticaeteras illiusa&ioncsom- 
nes fecundum numerum , pondus& menfuram illam opera- 
tur, fed etiam a tot aliis requifitis conditionibus , ac difpofi- 
tionibus dcpendet ita, ut quamvis maris ac foemina? nonnun- 
quam perfe&ioni nihil decffe videatur ,tamen aliquando ipfi ll- 
la>fimiiitudinisutrius9 proportiodefitadaliquid produccndunu 
Hifcc praepofitis > dico primo, quod cum generatio tan- 
topere fit neceftaria ad perpetuandas animalium , plantarumq^ 
fpecies , atcg tanta a natura propenfione expe&atur, quinimo 
animal tam forti naturali impetu ad fui fimile producendum 
fertur, utfi masfbecundofemine gravetur, eoque irritetut, fi 
fuaefpeciei femellam non adipifcatur, obviae alterius fpeciei 
foemelLe, dummodo naturale iilius generationis vas fit capax, 
aealiqualiter ejusmembro proportionatum, tempufque gene- 
rationi aptum exiftat, cum illacoeat, atque animal producat, 
quod utriuscg fpeciei fit particeps , uti viderc Iicet in mulo 
qui afini maris cum commixtione propignitur , nec non in 
Leopardo , ex Pardo & Leaena genitus, atq? ex coitione canis 
& lupi, vulpis & canis, qui aliud ex utracp fpecie particeps 
animai propignunt. Quod pasfim in diverfis aliis animalibus 
uticj videre licet , fed pracipue in Affrica : Quia cum aqua- 
rum copia carcat, proinde diverfarum fpecierum animalia ad 
illarum fcaturigines conveniunt, utfitis ariditatemextinguant, 
linde ex hac conventionis occafione faepius confuse commif- 
centur, & monftra producunt: Ex quo proverbium venit, 
quodfemperquid novi producat Affrica.Intet volatilia paritcr 
Perdix mas Gallinam init; ficut pariter rapaces volucres, quae 
praeda vivunt, quamvisinterfefpecie dinerant, tamen indif- 
ferenter commiicentur, & generant. Qyidni, ut ajunt Natu- 
raliffoe, etiam inter pifciumfpecies aliqui etiam ex diverfis fpe- 
ciebus producuntur, utiille qui Rinobates appellatur > quaea- 

nimalia 



DiJJertatio Phyfica. jyy 

nimalia ex duplici Ipecifica natura produ&a , cum denuoin- 
ter fe coeunt > varietatem illam animalmm producunt, quaz 
univcrfi decorem perfpicuum reddunr. Soti muli & mulse 
funt infoecundi, & fui fimile producere ipfis a natura negatum 
eft; quod indenon provenit, ne fpecies in infinitum multi- 
plicarentur , cum harc ratio norc obftet utleopardialiaq?ani- 
malia qur bybrides vocantur, id eft duplici fpecie progenita 
non genercnt: Sicuti pariter furculus aJterius fpeciei trunco 
infertus fru&us producat. Unde eaufa cur non generet mulus 
aliunde requirenda eft, nimirum in diverfitate temperamentt 
afini & equae > de quo plura hic dicere fuperfedeo. Unde 
ex bis patet, quod ex commixtione feminis diverforum bru- 
torum fpecic diftin<ftorum,dummodo aliqualis fit inftrumen- 
torum ad generationem requifitorum proportio> polfit gene- 
rari animaK Quod autem horum animalmm generatio natu- 
ralis fit > ac poffibilis, quae hybrides appellantur> id eft ex du- 
plici fpecifico femine produ&a> ex fupradi&is patet. Quia da- 
ta partium utrius^ fexus aliqua proportione femen lnfluum 
maris poteft attingerefemen foemineum , illudcg ad foecunda- 
tionem per commixtionem promovere, ac animare, cum in- 
fluus maris fpiritus vitalibus & animalibus fpiritibusturgeat,in- 
fituscg foeminae fpiritus in ovo concentratus, nihil praeter hoc 
exquirat> quam ut illo moveatur, ut quod in potentia conti- 
net, nimirum vivens aliquod producendi in a6tum deducere 
poflit, quod fit, fi debita adfit temperamenti utriusq? feminis 
tam influi quam infiti proportio. 

An autem marisdiverfumfpecificum femenfoemineodi- 
verfe fpeciei femini commixtum>fuifimile tam in fpeciequam 
proprietatibus> ficut ex lineamentis omnibus producere pof- 
fit> magna eft difficultas id affirmare, Cumexfupradi&isani- 
malium hybndutn generationibus contrarium conftet, lllaqpa- 
nimalia participare ex utracp diverfa fpecieconftet, utideLeo- 
pardo > & Mulo dittum ett, qui proprietates utriusq?, ficut& 
lineamentorum utriuscj confufionem participant: Nihilomj- 

Aaaa 3 nus 



55^ Dijfertatio Phyfica. 



nus lcgitur in diverfis Authonbus, qusedam biutaaltenusipe- 
ciei quoad figuram & proprietates partus edidrffe , quae ra- 
men intra monftra ac portenta recenfenda funt. Apud Va- 
Jerinm Maxim.legitur lib. i.c.6. n i. equam peperiffe lepo- 
rem. Rodius lib. 13* A. L. cap. 14. refert, bovem pepenfle 
agnum. Anno 163 1. Mehfe Junii enixa eft felis in Auftria 
duos canes, & untom felem , qui Sac. Caes. Maj. oblati funt. 
Hoc quoqj Graecii in aedibus Brunerianis in fuburbio ante 26. 
annos contigit. Horum plura exempla videre licet fimilia in 
Authoribus. De quorum tamen veritate multi dubitant. 
Nam fi in ovis iftorum animaiium ( ut ex Neotercoirum 
hypothefi loquar) non nifi illius animalis fpecifici corpoisi 
latet deJineatio, quomodo i!la,licetcaninum, autalteriusbru- 
ti maris fuperveniet fperma,extingui & alia corporis idea ia- 
troduci poterit, cum faltem ad idearum evolutionem mafcu* 
lum femen fuum conferat fymbolum , nifi potentiflimafoemi- 
nx imaginativa facultas confufionem inducat , aut aliam ex- 
ternam formam imprimat? Dixerim ego: Nihilfpernat auris, 
nec tamen credat ftatim. 

Anportenta ifta* feu monftra, in quibus brutorum na- 
tura haud raro a deftinato legitimi foetus opere aberrat, adi- 
verfo fpecifico brutorum femine provenent, nullus author', 
quem ieiam annotavit. Portenta quia aliquid eventurum por- 
tendunt, a nutu Omnipotentis dependent , qui quovis inftru* 
mento, ad produceftda mirandafua opera, profuobenepla- 
cito uti poteft. 

An externa lineamenta canumafelein Auftria & Graecii 
in Styria genitorum index certus fuerit latentis caninae form* 
effentialis, ficut & proprietatum? dicohaecdelineamentanon 
effeinfalhbilia , cum fint meraaccidentia, nam quot vifi fiinc 
homines fimia* facicm ad amusfim reprarfentantes , aliorumcj 
brutorum fimilitudinem aliquam in corporis externa figura 
prcferentes > qui tamen idcirco non deficrunt veri effe ho- 
inine*. 

An 



Dijjertatio Phyficd. f 5 7 



An autem ex bruticum humanafceminacoituveruspof- 
fit generari homo, id abiurdum effe ait Sperlingiuslib. 5 . hiftor. 
natur. cap. 6. in fua zoologia, quamvis non defint Authores > 
quiid affirment. Scribit Bartholinus cap. 5 hift. 87- fibi pro 
vero narratum effe in aula cujusdamDucisGalliciexcanena- 
tam effefiliam cujusdam foeminae eleganti forma, & matri fi- 
miliorem quam patri^ nam nihil caninum praieferebat , nifii 
quod in le£to fe volutaverit. Fuit in Belgio nefariusquidam* 
qui vaccae fe commifcuit , quae perfe&um & pulchrum pue- 
rum poftea peperit,quibaptizatuspietati fe addixit,& feriapoe- 
nitentia patris fui crimina expiavit:Delrio Difq.mag.pag.m.3 8 2« 
fenfit tamen in animo propenfiones vaccinas, pafcendi prata, 
& herbasruminandi, fed a vaeca natum abnuk, & vacacpar- 
turienti ventogravidaeadiabolofuppofitum, ait Delriolib.cit. 
quod voluntarium affertum nulla comprobatione munitum 
vocat, licet lib. 2. cap. 68. quod idem ego affirmo. Nam 
uti fupra diximus, cum fpiritus influus in animalium mafculis 
fpecificas habc^it impreffiones, utinfluendo in ovulafoernina- 
rum eademcp foecundando fua? fpeciei tantum in generatione 
univoca, feu ejusdem fpeciei producat animalculum, proinde 
fierinequitjUtfoeminaabruto mareimpragnata ejusdemquoq^ 
ex parte aut ex toto ilhus non reportet lineamenta^ fiquidem 
mafculum femen atomis acido-ialinis turgefccns (uti aiTerit 
CarolusDrelincurtiusintheatro anatomico de humano foetu 
perioche 29.) & quidem aftiviflimis , & ab univerfo corpore 
deciduis, nec non multiplici gcnitalium organorum apparatu 
ita fubadtis, ut plurimis partium ideis impraegnentur 5 qua ra- 
tione ideae lllae partium conftkutione, ieu formatricisfoetus in 
ovulo oblitterari poterunt, quin fuum charafterem illi impri- 
mant, ac proinde membrorum ac externa lineamenta fuige- 
nitoris foetus non aliqualiter exprimat. Quamvis juxta ncote- 
ricorum hypothefim non negem,ipfimuliebri ovulopanterin- 
effe fuas fpeciei jam a provida natura tenui penicillo exarau 
lineamenta,fed Ulaminime juxta delineationis fpecificam fym- 
*&> metriam 



5 5 S Dtjfcrtath Phyfica. 

tnetriam cxplicari nequeunt, nifi accedente cjusdem fpecici 
Influo femine, quo illafineconfufione organorum ac partium 
conformatione cvolvantur. Idcxemplopatet,namfidiver- 
faefigurae figillum, cerae jam alio fignatae imprimis , aut prms 
delebitur ex integro, aut utrumcp confundes. Sic & m bruti, 

6 muliebri feminis commixtione fieri necefle eft, ficuc & 
ccontra ex virili & bruti commixtione. 

Unde nullo rationis fundamento partus illi fupra nomi- 
nati probantur. Neq* id quod clariflimus D.D. Chrift. Fr. 
Paullini in fua Cynographia curiofa> pag. jp. aflerit } poflibi- 
le videtur : Nimirum, heic prompnus dabimuscaufam, cur a 
brutis mafculis foeminae impregnatae formahumana iniucera 
cdant foetus? Scilicet humana in ovo latent lineamenta>qua! 
fi abscp inordinata turbatione & impetu a fuperveniente fper- 
mate explicantur, verus quoad faciem { an vero quoad ratio- 
nem, & caetera pcrfe&um hominem fpe&antia rcquifita, non 
edico, quia fecundum fon&um Auguftinum hb. 16. dcCivi- 
tatc Oei cap. 8. cx Adamo qui funt, homiacsfuntjfoetushu- 
marcus luci donabitur : Quod fi autcm impetuofe fiatidcarum 
cvolutio 5 perturbantur , cmergitqp xnonftrum. Quia ex fu- 
pradiftis, id fine lineamentorum feuidcarumconfiifionenatu- 
raliter fieri, -vix cft posfibile > idcirco nectalis partus dabi- 
tur. 

An auteraex nefaria haccommixtione,fi quisfoetusna- 
fceretur homini quoad exteraam figuramomnino fimilis 5 ani- 
ma quoque rationali cfletpraeditus? idcumS.Auguftinonegoi 
id panter negat Do&iflimus & Clarisfimus Drelincurius l J e- 
rioche 23. ubi ait: liquet igitur ovum in matricem compul- 
fum mafculi hominis duntaxat feminis ingreflu prolificum fie- 
ri, idque ab Adamo creato ad noviflimum uscp diem tam ir- 
revocabili lege, ut mortalium nemo fit aliter vel concipien- 
dus unquam, nam in animali mortali iftud eft immortale. Id- 
circo eo mirabilius, mirabilia Dei fuper Sacrofan&o Virginis 
partu fefe manifcftaiu; 1$ quippeimmortaliSr&ea^oJTro^ 

nc 



Dijfertatio Phyfica. *v$ 



nc ex carne peccatricc nobiscumque inpeccato conapcretur, 
facrofan&i Spiritus efficacia in virgineis iliis conceptus e£L 
Quum cnfcn DEO non fit difficilequicquam, quid ipfi facilius 
fuit , quamin ele&ae ac illibat# Virginis uterum cle&iflimara 
& intaminatam dcduxifle veficulam } cui deinceps , is idem 
qui primitus incubuit aquis, incubaret & incubitu fuo divino 
germen illudimmortalitatis glkclkov% koli oL/uiaLv%\ ex illius fe- 
le£te veficulas finceriflima cryftallo intra beatae Virginis iliafu- 
fcitaret: ttee do&ifEme ac piisfime prafatus clarisfimus Do- 

Tanta ergo eft humani generis excellentia , tam fubli- 
mis dignitas , ut nequaquam in fui propagatione per diver- 
fam cum inferioribus animalibus commixtionem posfit illius 
naturalis ordo pervcrti , multo minus per eandem commix- 
tionem ahimal raticnis capax <data etiam &non concefla ex- 
terna hominis ia tali nefaria generatione apparentia ) pro- 
duci. 

Vides ergo bcnevole le&or claris oculis, quantar benig- 
nitatis divina lex fit , non parce , fed cumulate fua di- 
ftribuere munera > Ornat enim Pater benigniflimus gentem 
fuam ultra fatietatem. Non fufficiebat enim praevia delibe- 
ratione, hominem ad imaginem fuam crearc , nec fatis erat 
tanta fapientia condere corpus , ut revera nullo calamo ex- 
plicabile , minus ullo animo perfcrutabile fit, ad pleniorem 
etiam jucunditatis perccptioncm etiam fexus conferendum e- 
rat difcrimen. Altisfimo enim placuit alia formare membra^ 
qu# eflent maris, alia quae miervirent foemina?. Rcshsectan- 
tae admirationiseft, quas nec tacet Creatoris fapientiafri, nec 
noftrum humanum intelle&um, fi cun&a refte perfpexeris. 

Maris enim munus & officium primarium eft (ut fupe- 
riusaudifti) emittere femen fuum in foeminae uterum, naturae 
fcilicet agrum ac hortum fertilisfimum , ut latens ibi & fopita 
virtus in ordine ad generationem, quae in genitalium ftru&u- 
ra, tam in fitu, quam numero, ac ulii confiftunt , fufcitentur, 
AflXent.lX. & X. B bbb fih. 



5 6° DiJJertatio Phyjtca. 

foveantur 3 & in ipfas erumpat flammas, fic uterrg fexus fpe- 
ciei fuperaddit fuam perfe&ionem in ordine ad generario- 
nem hominis; quis ergo dicet 5 quod ex putri & beftialisfe- 
minis materia nafcentur homines, utdeliravit Avicenna* nec 
io furnulis coquantur & affentur, ut obganniebat Paracelfus , 
minus ex daemonum prodeunt congreffuu 5 ut putavit Valle- 
fius , fed ex maris & foeminse hominis <:onfortio 5 uti loqui- 
rurScriptura 3 & S. Auguftinus inlib. de Civitate Dei , ipfacj 
natura teftatur ; ergo homo cum fuo fexu Adamico generat 
hominem. Hinc Creatorem laudabimus. 

~€$2S<*- -*43i&#- -€33£c^ -4$S!&*~ -€^3?S*»- ~*$2&*~ 

DN. D. JOHANNIS CASPARI 
WESTPHALI, 

Praefe&urae Delitfchenfis & Bitterfeldenfis Phyfici* 

Acad. Nat. Cur. 

_ > 

Judicium de Sagis & Magjg, harumque Ap- 

■paritionibm , Bxercitm &c. 
AdDn, D.SCHMIEDERUM, 

jam beatum 5 fcriptum. 

OAgarum per itinera caminaria in montem Bru&erum con- 
*^ ventus 3 inque hoc cum aliis converfationes 3 tripudia 3 
ludos & concubitus cum diabolo klfernali &c. puras putas vi- 
(iones & infomnia 5 fivc ex talium imaginum acphantafma- 
tum lllufionibus orta 5 deliria ecftatica efle 3 nunc ex idiolyn- 
crafia nativa 5 partim hypochondriaca, partim cholerico-me- 
lancholica, hinc pravis & malitiofis nimiumq^ intentis rerum 
magicarum meditationibus * atque profundionbus fuisphan- 
tafiis ac fixis conceptibus, nunc magicis unguentis (qualia de- 
fcribunt PARdCELSUS inPhilofogh. de Sagis&earum Operik 

Trati* 






Judicium de Sagis & Magis y harumque Apparitionibus. &c. 5 6 1 

TraB. IX. cap. I. in Tomo Oper. II. p. m. 45S. CARDANUSde 
fubtilit. lib. IIX. & ex his GODELMANNUS Trati. de Magk 
^Venefic. & Lamiis lib. 11 cap. 4. §♦ *W. &. 22.) aliisque dia- 
bolicis artibus & remediis contra&a , exinde patet, quod fe- 
pe lagae fimilescg anicula* conclavi bene inclufe & fomnum 
capeuentes , fap iufque maritis accumbentes , mane enarra- 
verint, Jovemque jurarint lapidem , feexcaminis per aerem 
in montem Bru&erum volaffe , aut portatas fuiffe, &ibidem, 
aut incampo quodam, variisque locis aliis , imb & in beftias 
tranfmutatas, cum fociis ac ipfo diabolo infernali faltafle, & 
concubuiffe, multaque alia peregiffe , cumtamen & conclavc 
fuum & cubiculum nunquam egreffae fuerint, quod allegat 
DANNHAUERUS in Colleg. Phyftol.pag. J2f. GODELMAN- 
NUS l a< Pr<efat. m lib. I. item lib. III cap. 7. FICHARDUS 
Conftlm.% 2. GOCKELIUS TraB. Polyhift. Magico-Med. 
Curiofopag. 26.feq.DOL/EUS m Encyclop. medica lib. I cap. 
/*. §. j;. p. m. m fiq : & LERCHEIMERUS tfOtt tw Saube* 
tcy cap. J2.feq. mihique ipfi, ex multifariis ABis inquifit. per- 
luftratisedo&o,firmiter perfuadeo. LARRJEUS , Regis Bo^ 
rusfiasConfiliarius, in Hiftor. Septem. Sapient.Gr£ci<e,2Xiti(\mb 
fimam iilam de fagitta Abaridis fabulam morali fenfu inter- 
pretans, cum ea confert plebis noftrae fabellas de fagis, fa&a 
corporis un&ione baculo fefe imponentibus, felicique volatu 
eum in montem, ubi fuum celebrant fabbathum, devehifoli- 
tis. Confer. ABa Erudit. Lipfiens. Menfe Novembri 17/7, pag. 
foo.feq. In fpecie depofuit Anna > Laurent. Sttfderii , Ruftici 
Mochervieenfis uxor , coram Judicio Pnefe&urae Delitienfis 
Volum. Ador. III Aftic. Inquijit. 40. fol. /p. fac. b. item ad 
Dnn. Scabinorum Lipfienfium inftantiam fol. y. inter- 
rogat.i.fa&us & concubitum cum diabolo,ad mariti latuscu- 
bans , iniiffe infomno Scinfomnio , Deoquc fimul abdicaf- 
fe. Conferantur Uluftres in Ducatu Magdeburgenfi Confi- 
liarii Regii, Heinric. BODINUS de Fallacib, Indic. Magix §•' 
13. THOMASIUS in Lefiion. Hybem. Anni J702. pag. j^.feqv^ 

Ebbb 2 Fh 



5 6 2 Judiciumde Sagis & Magkjmrumque Apparitimnhus &c. 

FICHARDUS Confil III. § 2. Johann. Joach. BECHERl Phi- 
lofoph.p. 292. Mart. BIERMANNI Difputat. de Magic ABim. 
$. J8. & GODELMANNUS l. a. cap. 4.feqv, nec non Guido 
PATINUS, Collegii Medici Parifienfis quondam Profeflbr, 
qui in Epiftol SeleB* omnia , quae de fagis fimilibusque ma- 
gis narrantur, cum Naiuho pro fabulis habet , unde etiam 
judicia contra fagas & veneficas improbat, eoque nomine in- 
crepat Martin. del Rionem , atque Johann. Bodimim, quem i- 
deo impium, & in judaica fuperftitione mortuum efie , dicit. 
In fpecie allegat fepecitatus GODELMANNUScap. IV.%.2?. 
pag. ff.jeqv egregiam & curiofam hiftoriamde Nobihs cu- 
jusdam Megapolitani famula, a veneficis fornlegii, & quod 
cum ipfis aliquoties in monte bru&ero fuerit, accufata. No- 
bilis hicex propna famulae examinata? confeflione faepius in- 
ftitutam, & iequenti no£te cum reliquis inftituendam, migra- 
tionem & tranfvolationem in montem bru&erum percipiens, 
adjun&is fibi animarum paftore & domefticis, mufierem no- 
&u diligentiflime cuftodivit , exploraturus , utrum transvo- 
laret, nec ne. Sed mifeta illa unguento quodam fe illinens 
in fomnum profundum ita incidit, ut nec illa no&e nec fe- 
qucnte die excitari potuerit. Altero autem mane interroga- 
ta refpondit, fe iti bru&ero monte conventum cum reliquis 
fagis revera celebraffe , nec aliud fibi perfuadere paffa fuit. 
Similia exempla dcducunt etiam fupra laudatus BODINUS in 
Difputat. alieg. § 26. & Auguft. LERCHEIMERUS TraB. Ger- 
man. *>0!t bet Smibewy cap. XIII pag. U7.feqv. 

Applicanda huc deliramenta illa fub paroxysmis mani- 
aco-epdepticis , fummo nimirum aut melancholiae, aut vitae 
fceleratae, cum audacia meJancholico-& ftolide-delira , fem- 
per conjun&ae gradu, ebriofiillius&luxuriofi,imo fere athei, 
quocunque carnalium operum fubmerfi & obfesfi , adeoquc 
X5cr 3 i -.'ipyticLv vere diabolici, mediaftini Pragenfis ac.militis 
Magdeburgenfis, quibus perfonatum diabolum fub fpecie aut 
figuraglins, feli§ nigr# , canis, bovis, leonis linguam flanv- 

meo« 



JudiciufndeSagis faMagisJoarumqueApparitionihus.&c. 5 63 
meo-rubicundum exferentis , ac pedum ungulas ipii porri- 
gentis, nunc his ipfis faciem petendoilliusgenarum finiftram 
vulnerantis , nunc coram menfaftantis & militem alloquen- 
tis , imo fub ftatura Nobilis Equeftns, (einetf Cavalliers,) 
tunicaexpannoholoferico nigro> nunc vefte coriacea, una cum 
pileo nigro plumis albis ornato, ami<5ti, nune unguibus ad- 
modum \o\\^\^\Y^prafentemfviffe^fthiperfiiaftt: Qualiafu- 
pcrfti tiofa phantafmata longa ferie ermmSCRlFERUSinRelat. 

Hiftor.i&inz$vw\<>X)tnmmbxo^ 

leirtS. §-4--7»9« JJ* J3.fegy. 2J 37. $*tf4.fimiliaque vere de binis 
ancillis rufticisPaftorSayffertshaynenfisinLiteris, die i2.Junii 
Anni 1705. ad Amicum Lipfienfem fcriptis, mecumquecom- 
municatis , qui in alterius harum partibus carnofis fiffuras, 
quafi acuum & echini cufpidibus infli&as, teftatur, & a te- 
ftibus qlvIqttIo^ fideque dignis veftigia echymomatum cuta- 
neorum, quafi pars cutanea digitorum apicibus fortiter fuiffet 
compreffa, nec non dentiumfortiterimprefTorum morfibus, 
tam hominum quam beftiarum fimilia, relata funt in Litens 
die 2. & 22. Maji di&i anni, mihique fimul communicata. 
Taliaenimftigmata aliseque laefiones, quas in variis corporum 
dannoniacorum fic di&orum ac maniacorum partibus fepe 
apparent, a fola imaginatione &impreffione ortum ducunt, 
quatenus animae fenfitivae , Sc hinc corporis partibuscutaneis 
& carnofis fortiter imprimuntur, fola interna ac cerebnna 
diaboli cornuti & caudati, oculis igneis, riftu, roftro , den- 
tibus, pedibus cquinis atque ungulis acutis &c. praediti, ima- 
ginatione & reprafentatione. 

Adeoque ejusmodi ex impresfione idololatrica ortse ap- 
paritiones, ridicufeque diaboli infernalis, nunc inmonachum 
aut virum nigrum, nunc inleones, boves, canes, lupos 3 fc- 
les, glires, aliaque fexcenta animalia, metamorphofes , tam 
fpirituum quam corporum naturae, ipfiquc fcripturae facrae,ac 

fanae 



5 6 4 Judicium de Sagis & MagisfiarumqueApparitimibus. <£rc. 
fanas rationi , contranse , nil aliud funt , quam iplbrum dae- 
moniacorum fic di&orum phantafmata 3 ex perverfahoium& 
plane corrupta phantafia, a teneris annis ab infantumnutrici- 
bus & gerariis, atque parentibus> & utinamnonab ipfis Con- 
cionatoribus 5 Catechetis & Paedagogis , animo imprefTa, 
Uno verbo : deliria funt partim hypochondriaco-ac flolide- 
melancholica aut maniaca, tanquam vitae fceleratse , adeoque 
7im.ij/ucl\o<; vitalis non folum, fed & cZj/uol}o$ cLftaL$clp% y pro- 
les , fimiliaque praeftigiofa & phantaftica 5 quae partim cum 
aliis matrum ac nutricum proprietatibus per lac communican- 
tur 5 partim magna vi illufionis cujusdam 9 aut morbi, animis 
inhaeferunt: Quemadmodum id ipium in ASis hiquift. fepe 
allegat. ex fagarum ac veneficarum tot diverfis fub examims 
judicialis rigore, & tam tortura? a<Stu 5 quam extra illum, con- 
tradidionibus, revocationibus &c. facile colligi poteft. Confer. 
THOMASIUS Ledim. Hybern. Balthas. BEKKERI Mundus 
Fafchtai. lib. II cap. 7. inprimis §. 13. cap t 32. §. 4. Ub. III cap. 
2. feqv. §. 12. lib. IV. cap. 3* 6. 8—/0. j6Jeqv. Johann. Joachim. 
BECCHERUS l. a. GODELMANNUS l.a. lib. II. cap. 3. REI- 
CHIUS Difputat. de Crimine Magix §. 31 feqv. & 3$. nec non 
Obfervat Halens. Tom. X. Obfervat. n. §. f. <£r Hieron. d S. 

Fide ilntetfud)ung mce Anevymi impaztlyzyiftb)* <Se* 

bancf Clt conira jam allegatam Reichii Difputationem. Pru- 
denti ergo confiho Plato fuo jam tcmpore nutrices admonet* 
ne quashbetfabulas pueris recitent 3 ac inde horum animas 
primo a>tatis fiore ftoliditate aliaque morum pravitate occu- 
pentur atque obfideantur, allegante PLUTARCHO Trad. de 
Ptieror. hifiitutione. 

q>oL£/ua.K?iaL ( veneficium, magia, $<Wbttt1)f uti com- 
muniter redditum legitur ) d. D. Apoftolo in Epift. ad Galat. 
cap. V 20. carnis quidem > diabolico femine infe&ae 3 minime 
vcro ipfms diaboli > operibus adnumeratur 3 ut adeo illius 
abufus cum reliquis diabolicis artibus &pcccatis condemne- 
tur, ficut ad eundem modum Exodicap. VIU V. VII Malachis 

m 



JudiciumdeSagisiiyMagisJoarumqueApparitimibits &c. 565 

Maiachia III 5. & Apocal XXI. 8 XXtl. J4. per %$ <pciquctK*<; 
& (pag/ucLKW, mecajfchevim> (maleficos^veneficos^prseftigiato- 

(maleficam,praeftigiatricem 5 Qaubwin) & cap. VIL V. jj. 22. nec 
non Apocal. cap. IX. v. 21. XIIX. 24* per Vv <p&§/uawclv (ve- 
neficium, incantationem, %aubm\) I ?8efd)WenMjpneque 
diabolus infernalis hujufque opera 3 neque Ethnicorum Grae- 
corum ac Judaeorum Daemones & D#monia, ntc puri puti 
venenarii & veneniferi 3 venena nempe a&ualiaper fe & fua 
natura enecantia configientes & propinantcs, @.tfft*50ltfd|)e* 
Xtl @ijft'©ebere/ intelliguntur > fcd omnes his vocabulis > 
pro actionum & modorum operandi diverfitate 3 indigitantur 
tam venefici & venenarii apud PLATONEM de Legib. lib. X 
JOSEPHUMin Antiquit. Judaic. lib. IIX. cap. f.lib. Xf/IL cap, 
f. feq. & de Bello Judaico lib. I. cap, j^ & ARISTOTELEM 
lliftor. Animal lib. VI. cap. j8. & 2f. nec non lib. IX. cap. J7. 
quam magi, malefici & incantatores, qui mediis pharmaceu- 
ticisex triplici regno petitismalaintentione abutuntur 3 eadem- 
que, nunc accedentibus nunc omiflis incantationibus & ad- 
jurationibus praeftigiofis, vel in hominum vel brutorum vel 
etiam terrae frugum pernitiem adhibent , juxta BEKKERUM 
l. a. lib IL cap. 4-feqv. & 8. & in fpecie cap. jo. §. 20. feqv. 
Rudolph. GOCLENIUM Synarth. Magneh ubi de Botancman- 
tia & Pharmacia in Baniel. Beckeri Theatro Sympathet. p. m. 
258. atque SENNERTUM Medic. Prad. UbVI. P.lX,cap.z. 
p. m. 388-feqv. nec non Francifc. MONCAJUM in Dijquiftt. 
de Magia Divinatr. & Operatr. Prafat. Confirmant hoc eti- 
am Atfalnquiftt.vzria in Pr*efe<5tura Delitienfi de Anno 1657. 
& 165 8« in fpecie volum I.fol. 85* ubi Venefica Mochervicen- 
fis Gertrudis 5 Chnftoph. Klepzigii uxor 3 vaccarum fafcinatio- 
nem negans, rationem addit , quod deftituta fit plantis ma- 

gicis (cb etf i)er bofe Seint) getfjan/ «oijfe ffenid)t; ©ie fya* 

bt fein ^rdutcljm nihilominus Praefe&urae li&or 3 una cum 
Sculteto Mochervicenfi.yfl/. 27. a. 44> a. j). b. J4* a, in binis 

Stae- 



5 66 JudiciumdeSagis &* MagkJoarumqueApparitionibus^c, 
Staederii fenioris & KJcpzigii villis herbarum di&ariim j inTtT 
gulis & fub tc&is hinc inde latitantium , duas fpartas (fivtty 
XvagC^kbt W>U) collegit, quaeetiam die 26. Novcmbi is 
Anni 1^57. una cum veneficis & incantatricibus his, uti & 
gallo gallinaceo ctAi,Kl^vo/uaLv%iec } dubio procul, aut ufui ma- 
gico alio deftinato, rogo combufta futit. Ut itaque inirum 
omnino videatur, qui Nobilisfimo Dti. D. Reicbw in Dijp(- 
titt. de Crimine Magitffab Illuftris Thomafii Prcfidio habita, 
§. 20. contraria, eaque exclufiva, fententia arriferit. 

Malitiofa intentione , firmaque imaginatione ac impref- 
fione, veneficse claudicationem , fterilitates, aliosque mor- 
bos, imo ipfam mortem , hominibus sequeacbrutss inferunt, 
pulverem quendam vel folis veftibus adfpcrgendo , vel m 
publicas vias, agros atc| prata, projiciendo, non quidem 
omnibus promifcue nocentem , fediis tantum, quibus infeft* 
funt. Sic binae Veneficae Modervicenfes, Staederia fenior & 
Klepzigia, Anno 1657. coram Judicio Praefe&urae Delitien- 
fis confeflae funt, quod pulverem quendam, ex hyoicyamo 
novemque feminibus aliisque plantis magico ufui deftinatis 
compofitum, in agro , diaboli nomine (adjurationis loco) 
diflcminarint, & mediante hoc vicinae cujusdam Staederia? yu- 
nioris, vaccam fafcinarint & occiderint , reliquis ex univer- 
fo grege falvis omnibus, uti hoc teftantur Atla Inquifit. Vo- 
lum.Lfol.J22. Pari modo & intentione Remigii venefica, 
difleminato in pratis pulvere , quinque tantum vidni fui bo- 
ves, fafcinando enecavit, reliquis ommbus aliorum vicino- 
rum in toto grege falvis , de quo legendus REMIGIUS D&- 
wonom. P. I.pag. j6$. Et ciim teftimonio PARACELSIlib. 
de Philofoph. occulta , ubi de infigni magise abufu, in T. Opp. 
II.pm.493* incantatores, veneficae & faga? , incantationum 
veneficiorum &c. optimi fint Medici, & incantatis aliifquc 
faicinatis omnium felicisfime iterum auxilium ferrc posfint, 
uno eodemque pulvere ac medicamento easdem claudas vel 
alio morbo, fafcinationc praevia* affeftos fanitati rcftituunt :w- 

xi 



Judicium de Sagis &MagkJiarumqueApparkioritbus.<£rc. 5 6 f 
ti hoc exemplis variis & certisfimis teftatur jam allegatus RE- 
MIGIUS l. a. & Atfor. Inqvfit. fiupra cit. Volum. VI fil. 
46. <#". pi. Nec abfimili modo ac intentione feria ipfas her- 
bas quoquc in femitis & agris projicere, aut fub viis publicis 
defodere , & tranfeuntibus nocere folent ; uti hoc prater 
REMIGIUM & GOCLENIUU locis allegatis, teftantur PEU- 
CERUSde i-vd^fi m. J09. CARRICHTERUS Tratf. vott 

fyilun8$Mbmmtt®cbat>mp. m*fa m & Volum.m 

Atfor. Inquifit. fiol. 66. 80. & 9/. de Valent. Bartbiiy ruftici 
Flembsdorffenfis, uxore, qua> herbis quibusdam magicoufui 
deftinatis in agrum, uti & mufcis fuper cquumPaftorisZwo- 
chavienfis, M. Martini Lehmanni, proje&is , hujus, nec noa 
fimili modo trium rufticorum, equas&vaccas fafcinando oc- 
cidit. Simili intentione & impreflione venefica quaedam ia 
Epifcopatu Conftantienfi , dum per carnificcm a terra fuper 
rogum elevata , in faciem ejus infuftlavit, dicendo fimul: 
Pro ifto tuo lahore habebis d me pramium; & fic ftatim in k- 
pram incidit , paucifque poft diebus mortuus eft , quod ex 
Sprengero allegat GODELMANNUS l c cap. 7. §. 26. p. m p/. 
De puero quodam, ad oftium domus fedente, refert Cafipa^ ¥ 
d REYES Camp. Elyfi Quaft. 24. §. jo. eum feria matris prac- 
fentis admonitione & iuafu , cani rabido , ab aliis pueris in- 
fecuto, auda&er (feria fimul procul dubio, tam matris inten- 
tionc, quam pueri confidentia & temcre fufcepta perfuafionc 
& imaginatione) obviam iviffe & in eum exfpuiffe , quo ca- 
nis protinus ceciderit demortuus. Focminamjuvenculamno- 
vi, honeftae conditionis & fcftivi ac ludicri animi, quaefbla 
cogitationum atq* imaginationis dire&ione mufcarum ca?dem, 
quam alii inftrumento coriaceo confueto (ti\UV filitQtn* 
5vfo$jcl)0 omni opera intendunt, impedire folet, atque fic 
earumconquafTationem per meru;n cachinmim &animofitatis 
illufionem nunc inhibet , nunc animando permittit. Conful 
quidam Bitterfeldenfis, Chriftoph. Poyda, mihi cognatus,fo- 
lo cachinno omnes fe invadentes & latrantescanesiubitoob- 
App. Cenu IX. jyX. C c cc nni- 



568 JttdiciumdeSagk&Magis,harumqueApparitionibuf. &*c. 

mutefccre fecit 5 propter firmam &a teneris annisfibi impref- 
fam perfuafionem & imaginationem. Qua occafione rencere 
non poflum uxorismeae nunc beate defun&se conditionem, 
quae, quoties olim perpagos, villas ac praedia, perambulabat, 
fola fiducia feriaqp impreffione, omnium adorientium canum 
fevisfimo latratui obicem ponebat 5 eosqueadmomentaneura 
filentium^ fummam tranquillitatem & familiaritatem cogebat, 
fimul ac fimbriam perizomatis dentibus mafticare inciperet: 
mihi contra timidulo ac incredulo (ficut & Confulis Bitterfel- 
denfis cachinnanti ncpoti, M. Gregor Rekhih Paftoris Roitz- 
fchienfis filio 5 rnedicinse tunc temporis ftudiofo) irritus fem- 
jper fuit effe6hJs 5 ututloco perizomatis aut extrema? tunic#> 
aut marginem pilei, lllius iuafu, ori admoverim ac maftica- 
verim ; Ad latus tamen illius, nihil tale quid agens, fine ulla 
canum oifenfione femper tuto procedere potui. 

Hinc etiam fit 5 ut venefica? ip& ? aut capturae aut incar- 
cerationis metu confternatae, aut carceribus jam mclufa? 5 fa- 
fcinare &incantare amplius non poflint, quia omnis fiducia , 
fides & impresfio, cifca praxin fuam magicam delentur. Nul- 
lam fiquidemmentionem faciunt aBafupra allegata inquifttio- 
nalia^ nec aliunde, nec ex relatione quadam hiftorica, certior 
fieri potui 5 quod fagse & veneficar incarceratae aut cuftodes 
fuos aut reliquos alius criminis caufa captivos , multo minus 
Praefe&urae ac Juttitiae Officiales, neque li&ores aut hujus fa- 
miliares, intoxicarint , aut quocunque modo teferint; quin 
potius fupra di&a Klepzigia , & Anna^ Bartholom. St^derife* 
nioris uxor,fil. ijjf. j6j. a. J62. b. 163. a. J7J- a. J7h h. 174- a. 
&> k J75. in torturae a&is depofuenmt> quod pridie antecap- 
turam, Deo crimen hoc atrox deprecata? 5 cacodaemoni in a- 
gro oleribus obfito abdicarint, ncc ullam cum hoc in carcc- 
re communicationem habuerint. Lawbertus quidem 
X) AN MV S de Soriiar. cap. 4. inter duas impotentia? 
intoxic andi caufas ,hanc profert , quod carceribus inclu&c 
yeacna fua & herbas aliaque media magica commode 
" : non 



JudiciumdeSagk&Magis, loarumque Apparitionibus. &c. 5 69 

non posfint habcrc. Vera autem ratio in hoc confiftit y 
quod proftrata inprimis fide & laefa imaginatione 5 adjuratio- 
nis praeftigiofae effe&us ceflet* neque in cuftodum aliorumque 
captivorum 3 multo minus Pr«fe#urae Officialium aut Judicis 
inquirentis praefentia fieri , adeoque nec a&iones & intentio- 
nes fuas malitiofas ad certa obje&a dirigere qucant : Unde e- 
tiam nec ulla laefio di&is herbarum magicarum colle&oribus 
accidere potuit* cutri extra ufutxi magicum [nuila etiam fafci- 
natio & incantatio fperanda. 

Sola porro intentione firmaque fiducia &feria impreffio- 
rte milkc5& venatores pulveris pyriiaccenfionem atquebom- 
bardamm explofiones impedire poffunt Pari imaginatione 
feriaque intcntione & impresfione malevoli neony mphos in a- 
£tu benedi&ionis facerdotalisligant>&adcongreflum conjuga- 
leoi inhabiles reddunt 5 nunc ligulam 3 utplurimum rubram, 
conftnngendo & nodando, nunc feram penfilem obferando, 
nunccultrumparieti aut jamiaecubicuii,nuncckvospaloqucr- 
cino infigendo modisq? innumerabilibus aliis 3 quos recen- 
fent Johami. BODINUS in D/emonom. lib. HL cap« I. pag sog. 
feqv. & CARRICHTERUS VOXl fytHnttQ jailbeafd)^ 
«d)&>eit p. m. 2v GODEIMANNUS lik l cap, 6. 
§• 26. p. m. 67. Pari etiam rationc fuperftitio&e mulieres 
nunc per cnbri haereditarii 3 nunc libelli Evangcliorum 
Dominicalium hsereditarii 3 forcipe aut clavc fufpenfb- 
rum, ncc non fecuris palo rotundo perpendiculariter infixo 
vel tremorem , vel mutationem, vel refpe&ivefalmm& cir- 
cuma&ionem fponraneam 5 certam fimul adjurationis formu- 
lam fufpe&orumque nomina rccitantes, furti , vulnerationis^ 
atit alius criminis perpetrati , reosexplorare audent. Exem- 
pla talis koskinomantiae& axiomantiae cum fucceilu optato m- 
ftitutae, pmer obfcrvationes olim varias, easque dvio^srl^j 
legi mAdishujusmodiwquiJrtionalibus^ quae partim in Pr<efe- 
fiura Delitienji de Anno 1687- & in Bittafeldenji y pamm 
quoque iskCuria Brenmvienji de Anno 1672. aifervantur. 

1 Cccc % Hinc 



5 70 Judicium deSagis&Magisj3arumque Apparitwnibus.&c. 

Hinc mirum non eft 3 quod fagae & veneficae profundis 
cogitatiombus , firmiffimisquc rerum magicarum conceptibus 

6 impreffionibus > ideis raalitiae figillatis , propriam atmo- 
fpheram fpirituofam in imaginem fuam ita coercerc valeant, 
ut obviam euntibus y imprimis veneficio afflictis, zmadhucaf 
fligendis , aut finiftre judicantibus , & vifo ac audtta propa- 
lantibuSy in naturalijorma> ftatura &habitu , imo Walpur- 
gis die matutinis horis y ante Solis exortum , <edium ac borreo- 
rum adminibus , una cum vafe butyraceo wfidentes aut ftantcs 
appareant. Conf. Hiftor. Inquifit. Volirm l. &> III. Undc plebs 

edicere folet : ©te Idffet ftd) k^ leben&igen 2tibc fcfyw I 
ftegefyen nod) bt\) lebeniugen 2tibeum; Utut ipfafeg* m 

horreis, ftabulis y vel aliis iocis corpore prtfentes 3 atque do- 
mefticis negotiis expediendis, vel malitiis adimplendis occupau 
fint. Conf. Volum V. 54. adArtic.6. Imo Walpurgis nodtead 
maritorum latus cubantes , atque profundisfimo fomno cor- 
reptae, deconcubitu cum diabolo infernali, de bajulationc 
aut veftigatione fuper baculum, fcopas, furcam &c. per ca- 
minum in brufterum montem, de converfatione , commes- 
fatione & tripudiis cum fociisacipfis diabolis, fomnient : Dc 
quibus & fimilibus phaenomenis A£la Inquifit.fitpranomina- 
ta abundc teftantur. Confer. Henric MORUS Antid. contra 
Atheism. lib. III. cap. j6. GODELMANNUS l. a. lib. II. cap. 4. 
5. 44. pag. 67. MAJOLUS Dier. Canicul. pag. 4446. /?/- 
CHARDUS Confit 12* DOLMJS in Encycbp. Medica* 
GOCKELIUSL a. cap. 3. pag. 17. 





(7. 7i.J/e/imun M *t/S. Jferd. 



!<•)&« ' 57* 



MEMORIA 

VIRI JLLVSTRIS 

MICHAELIS FRIDfr 

RICI LOCHNERI, 

HAEREDITARII IN HVMELSTEIN, 

ARCHIATRI CAESAREI ET PER- 

SONAE IMPERIALIS MEDICI, S. R. I. NO- 
BILIS, COMITIS PALATINI, EPHEMERI- 
DVM ACADEMIAE LEOPOLDINO - CA- 
ROLINAE N. C. DIRECTORIS GRAVISSI. 
MI , MEDICI NORIBERGENSIS SE- 
NIORIS MERITISSIMI, 

VIRTVTIBVS ET HONORI DICATA, 
SCRIPTORE 

ERHARDO REVSCHIO. 

Aff. Cent. IX. & X. D d d d Tcfta- 




TEftatum eft omnibus, quicunque rerum ante noftra 
haec tempora gcftarum aliqua cura tanguntur, iis 
praefertim , qui artis antiftitum fata folicite con- 
quirere annisi funt, in tanta hominum,in medica 
exercitatione ftudioque verfantium , multitudine paucos ad- 
modum omni aevo fuisfe repertos,qui Medici boni et prefec- 
ti famam tuerentur. Porro res eft non obfcura , in exiguo 
hoc numero fuisfe neminem , qui feiicifsime medicinam faci- 
endo aliquam nominis celebritatem confecutus sit, qui non 
idem fimul elegantiorum literarum arcana diligentifsimc fcru- 
tatus, humanitatisque amator et vindex reliquos ex fuo ordi- 
ne ftrenue praecurrere dcprehenderetur. Haud infrequenter 
mirabar,quid tandem esfet,quod felicifsimum hoc medicinae 
cum humanitate connubium conjungat ? Vtriusque ftudit 
praecepta animo luftrans , ea ratione partim , partim hiftoria 
conficij adeoque nonnisi folerti intellectus acumine, multaque 
memoria comprehendi,animadverto. Animadverto et illud* 
tantum abesfe^ut, qui facultatibus iftis, praeclaris certe omni- 
que laude dignifsimis, funt praediti, ideo ftatim sint vel me- 
/dici abfoluti, et in quibus nihil amplius requiras y vel antiqui- 
tatis myftae perfectae cumulataeque virtutis habeantur , ut 
utrique potius a perfectionis apice utplurimum absint longif- 
sime. Proinde in omnes partes quaquaverfum difpiciens, 
deprehendisfe mihi vifus fum, qui in alterutro ftudio, multo- 
que magis qui in utroque, eminere cupiunt, neceffe effe, fen- 
fuum quoque vigore ut polleant eximie, quo celeri cogitatio- 
ne ac divina ingenii folertia in rebus fingulis, quae falutaria> 

Dddd 2 exco- 



574 Mentork Viri lllufiris 

excogitare>quae optima norunt 5 praecipue excrcere 5 omnibus- 

que operam fuam commodare valcant. Quis vero cft , cui 

non innotucritimmanedifcrimen> quod inter hominum in- 

genia hac quidem parte intercediu et quam raro in unum 

coeant fenfuum mentisque vircs^quarum hae illos,nisi varie- 

tatishujus impetus quodam modo temperetur, fere debilitat 

ac plane conficit ? Rari funt> quibus ea nafccndi contigit feli- 

jcitas> ut a natura omnibus iis dotibus inftructi prodeant. Mi- 

rari itaque desinamus maximam reipublicae orbitatem tali- 

lim virorum > quos non omnis aetas profert. Naturac enim 

miracula ftmt> quae non quotannis in Iucem fufcipiuntmv Si 

iqui vero DEI O. M. dono concedantur, five aetatem adhuc 

3gant> five vita jam excesferint, magnifariamus oportet, et ex 

virtutibus rectc aeftimemus. Bene fapienterque cenfuetunt 

Quirites, virtuu virorum meritis ac dignitate illuftrium hoc 

csfe pretium ftatuendum , ut mcmoria lllorum pofteris com- 

jnendetur. Quod humanitatis officium tantum abeft, ut no- 

ftro faeculo viventes negligant , ut maximum potius ftudium 

ponant in vitis eorum pernolcendis, qui fama meritisque in- 

fignes aut noftra haec tcmpora,aut fuperiora illuftrarunt, cer- 

tatirn fe invicem provocantes, quis feliciori conatu vitas nu- 

pcr fato functorum commentari,eorumque facta inliterasre- 

ierre fuftineat. Ita namque quotidianae mortes interitusque 

multorum facilius feruntur>et quam majorem fentircmus do- 

loris acerbitatem>mitigatet depellit bene meritorum laudabi- 

lis recordatio. Poftquam itaque diem fuum^ nobis nccdum 

©pinantibus, obiit MICHAEL FRIDERICVS LOCHNE- 

RVS> vir intantum laudandus> in quantum virtus intelligi 

poteft, philologus insignis,medicus de patria>de arte falutari, 

et de univerfa re literaria, si quisquam alius, optime meritus, 

|n judicando providus> in agendo folers, in fentiendo mode- 

ftvis, labore>vigiIia>aerumms invktus, alloquio cornis>rnorum 

fuavitate admirabilis, gratia denique, opibus, amieitia, viitute 

exisiius>fas eft omnino> ut omms ejus vita> fanctifeime et ho- 

neftit 



Mchaelis Friderici Lochneri. 575 



ncftifsime acta,plenius recognofcatur. Vt igitur iufta fietent 
Collegae optimo, fimulque multorum, qui aliquam eruditio- 
nis partem in eo collocant* ut cognita habeant virorum fapi- 
entia et doctrina clarorum fata, merita et labores , defideriis 
quadantenus fatisfieret, Illuftri Academiae imperiali Nat. Cur. 
hoc pietatis monumentum erigere, negotiumque hoc a beate 
defuncti genere nobilifsimo 3 mihi committere placuit. Quae 
defideria eo facilius apud me valuerunt j quod pluribus Beati 
et clarifsimae gentis Lochneriae beneficiis in omni varietate 
rerum mearum ornatus* cultum ac amorem m defunctum in 
pectore meo perennancntem hocipfo teftari occasio daretur. 
Quantum vero pietas ftudii mihi affert 3 tantum facultatis in- 
genii mediocritas detrahit. Meritorum enim multiplicium 
magnitudine longe fuperari vires meas qualescunque> probe 
fentio» nequeperfpicio,quibusnam verbis ejus laudesconfe- 

3ui valeam. Defungar tamen flebili hoc officio* deeoraque 
lius haud vulgaria pofteritati,ut posfum>commendabo, ne 
iisdem finibus pietas mea 5 quibus amicifsimi fautoris vita> ter- 
minata videatur. Et quoniam verborum neque copiam , nc- 
que .ornatum adferre valeo > breves rerum ab ipfo laudabili- 
tcr actarum commentarios conficiam> et pro vinli parte effi- 
ciam, ut in quibus ornamentorum varietati multum,in iisdem 
ingenuae-veritati nihil deesfe,multoque minus funebribus lau- 
dibus vitiatam memoriam jure quis pofsit exiftimare* 

Trajectum ad confluentes Pegnesi et Regnesi 5 Furthum 
vocant yulgari fermone, Michaeli Friderico patria conti- 
git. Eitille locus in opulento Narifcorum,vclNorici potius* 
agro>cui mira femlitasiV^^wnomen dedcrat,fitus,oppi- 
di fat amplimagnitudine 5 situ amoenifsimus>uno lapide ab ur- 
beA^r/^r^diftans. apertus quidem,nec muro nec moembus 
cmctus, at jam ab ukimis Imperii Germanici initiis cognitus> 
ubi Carolus M. confecto ltmcre diurno, noctu fiibsiitens/la- 
cellum exaedifican curavit. In eo mercatus olim frequcns 
vigebat> antequam Noribergam indiceretur, Aeris quoque 

Ddddj fignan- 



Memoria Viri Hlufirh 



signandi honorc capax habebatur. Henrici denique Impe- 
ratoris, cognomento San<Si 5 & Conradi 5 Burggravii Norici, 
donationibus inclutus. Dies natalis 5 idemque initiationis fa- 
crae, noftro illuxit pridie Kalendas Martias 5 anno falutis per 
Chriftum partae fecundoetfexagesimo fupra millesimum fex- 
centesimum. Eorum 5 qui iftic Chrifto nomen dederunt 5 cu- 
ram per annos bene multos laudabiliter agebat parens reve- 
rendus, M. Carolvs Fridericvs Lochnervs, vir pietatis, 
hofpitalitatis et beneficientiae laude confpicuus, cujus aedes 
nemini unquam occlufae 5 omnibus patebant 5 comis 5 facundus 5 
poeta promptus et facilis 5 Theologus doctusjqui fcriptis lucu- 
lentis nomen illuftravit. Lochneriae gentis antiqua iunt 
decora quamplurima, e quibus Ioannes Baptistae pater 
ct filius 5 Maximiliano Caefarum maximo, Ludovico Hunga- 
riae regi infelicifsimo 5 Carolo quinto Imperatori fortiisimo, 
perquam chari 5 infignium ornamentis clementfsime donati,ac 
nobilitaribus regnorum viris utia cum heredibus nativis acger- 
manis annumerati. Quid commemorem Ioannem Bapti- 
st AMj nepotem, qui Benedicti religioni addictus, in celeber- 
rirno 5 eoque antiquiisimo ad Danubium virorum religiofo- 
rum confortio 5 Altaichium fuperius a quercubus cognomi- 
nato 5 ad Abbatis dignitatem evectus, eandem per annos octo 
et viginti fumma fide et induftna gefsit ? Pracclarae lJiius 
ftirpis propagines 5 quae temporum fortunaeque eft iniquitas, 
latuere dehinc aliquandiuMri^r^^ 5 quam do&rinae purioris 
amore iedem eiegerant 5 confcientia recte factorum tutae * 
hinc Olfnam Silesiorum translatae : unde Fridericvs avus 5 
Noribergam redux,poeta egregius 5 majorem ab ingenio 5 quam 
Gfficio laudem promeruit. Maternum genus a MAiERis>gen- 
te He!vetiiSjdeduxit 5 unde felix illa Sabina 5 patre Ioanne 
Iacobo Maiero 5 mercatore inter primos Noribergae amplif- 
sirno, prognatacft 5 quae Carolo Friderico nuptui data, 
felicifsima mater progenuit Michaelem Fridericvm 5 avi 
paterni modo laudati 5 et Michaelis Meieri 5 qui honorabili 

advo- 



Michaelis Triderici Lochneru 577 

advocatiac praefecti munere Furthi functus, pro pusione fa- 
cris initiando Iponfor intercefsit > nominibus nuncupatum. 
Honeftam nafcendi fortem, primam csCe homini recens nato 
a Deo datam felicitatem, Plato et reliqui Graeciae olim Latii- 
que prudentes, quibus mens non crat laeva, non modo non 
negarunt, fed aperte potius atque ingenue confefsi funt, eo- 
que nomine illius, a quo tantum boni fe accepisfe fentiebant, 
laudes et praeconia grati celebrarunt. Quam veterum, quos 
nequc rcctum de Deo fenfum habuisfe > neque vero ipfum 
cultu invocasfe novimus, pietatem quo minus inficias ire pof- 
fumus y eo magis illorum demiror ftupiditatem , qui ie vcra, 
caque certifsima , promanante ex falutari facrarum literarum 
fonte, philofophia, ipfo Numine magiftro^ innutritos esk glo- 
riantur, nec tamen percipiunt, aut certe nunquam grato fecum 
animo reputant, Deum effe, cui id beneficii acceptum unice 
referant, nedum ut dignam eo vitam degant. Ea vero altera 
eft beatitas, qua viam falutis, simul ac nati fumus, ingredi ju- 
bemur a piis parentibus, quibus illud eft officii a fummo Nu- 
mine iniunctum, ut natis ac nepotibus iftam fideliter com- 
monftrent, imo praeeant. In quo uti Lochneri parentes 
nihil in fe desiderari pafsi funt^ fed potius hoc amoris pignus 
laeti excipientes, curam ejus gesferunt fedulam , velutiratio- 
nem aliquando reddituri , ac pusioni virtutum femina mature 
ingesferunt, quo fructibus, quos illedehinc meteret uberri- 
mos, ipsi quoque lactari poffent ac perfrui : ita in Michaele 
Friderico ftatim apparuit divina vis ingenii, non crasfo iub 
aere nati , qui celeriter arripiebat , et felici memoria usque 
adeo singula comprehendebat, ut, quae unquam puer fando 
accepisfet, per omnem aetatem recte retineret, ac praefentif- 
sime commeminisfet. Prima pietatis capita, rectumquc Dei 
cultum mature cdoctus, ac praeterea artium hberalium rudi- 
mcntis domi probe imbutus a parente amantifsimo, puer fex- 
ennis , ad capiendum ingenii cultum uberiorem , Norikrgam 
mittebatur e Vere enim ouftimabant parentes laudatifsimi ,, 

foven- 



578 Memoria Viri llluftris 

fovendam csfc incredibilem hanc ingenii docilitatem, et agri 
fertilis inftar crebrp fubigendam,ne vitiorum fentes occupent. 
Munia vero facra, quae parens piifsimus cum laude obiit fo- 
lus, quum iis bene gerendis vix plures viri, iique folertifsimi, 
fufficercnt, urgebant, ut alios in has curarum et educationis 
partes adfcifceret. Noribergae vivebat amita, matrona ho- 
neftifsima, quam viduam PiiHLERiAM nuper admodum e vi- 
vis fublatam luximus : haec matris in fc vices, materno quip- 
pe amore noftrum profequebatur, fumebat. Fingendus au- 
tem formandusque tradebatur Ioanni Seinsheimero, viro 
Graece Latineque doctifsimo, qui tn Gymnasio, quod hcic 
lociflorct, Egidiano bonas literas juventutem docebat, femi- 
ilaque virtutum ac doctrinae, mentibus juvenum enata, arte 
CK difciplina fedulo fovebat. Is, quod grata femper mente rc- 
colebat Lochnervs, in oculis ferebat puerum, difcendique, 
qua mire hic flagrabat, cupiditatem egregie alcbat. Hoc doc- 
torc fidelifsimo, eos in bonis literis fecit profectus 3 ut duode- 
cim annos natus, terfam fcriberet orationem Latinam, et ver- 
fus funderet Latinos pariter atque Graecos. Iam tum illis 
temporibus documenta dabat praeftantiae, qua fe non mi- 
norem olim futurum fignificabat principibus illis heroibus, in 
omni literarum gencre illuftrifsimis, Scaligero, Heinsio > 
Grotio, aliis, quos, antequam ex ephcbis excederent, ma- 
gnos jam et fapientia praeftabiles exftitisfc acccpimus. Hinc 
per reliquos clafsium , quas vocant, ordines rectc incedens, 
praeceptorcs habuit Georgivm VVidmannvm prorecto- 
rem,dexterrimum formandae juventutis artificem, et fortasfe 
ctiam , pro certo enim id affirmare non habeo , Fvchsivm 
rectorem, qui iftoc temporc in revcrendi clarifeimique Hel- 
dii locum fuccesferat . neque tamen e Seinsheimeri difci- 
plinaet informatione privata, tantoperc sibiprobata, prius 
exeefsit 5 quam humanioribus literis bcne praeparatus ad fcho- 
las acadcmicas esfet dimittendus. Erat in Lochnero, vc- 
nufto et amabili, fumma corporis gracilitas et/ membrorum: 

debili- 



Michatilis Vriderki Lochneri. $yf 

debilitas ; nec annos habebat multos, utpote qui quintuni 
ageretfapra decimum. Studiis itaque filii, ad maiora nati, 
melius profpectum efse crediditparensreverendus, si, antc* 
quam academiarum pelago committeretur, inftitutioni tradc- 
ret fratris, Jacobi Hieronymi , cjui, consiftorii regii af- 
fefsor, Vifinarii tum primas doeendi in tcmplo, Nicclaino- 
men gerente, partes obtinebat , idemque dein in ducatibus 
Bremensi ac Verdensi consiftorii, quod Stadae cft, afseftor 
gravifsimus munia gefsit ac dignitates antiftitis coetus divini, 
qui tum Bremae in aede primaria, tum in locis vicinis, facra 
purioris doctrinac celebrat theologus inclutae venerandaeque 
mcmoriae et (ummac apud omnes cxiftimationis, Hambur^ 
gum anno feptimo et feptuagefimo faecult fuperioris petitu- 
rus, in eo itiaerc viros graves fortc fortuna habebat comites, 
quos fuavi doctoque alloquio, quod ex venufto corpore lon- 
gegratius et decentius fluebat, ita demulsit, ut omnes ipfum 
peramarent, fummamque illius , ut filii , curam agercnk 
Hinc Vifmarium* nobile quondam maris balthici emporium, 
cturbem tum munitifsimam, ad patruum contendit, qui 
Michaelem FrideriCvm amantifsimc cxccpit, exceptum 
domi fecum rctinuit, fidem ei praefentem ac favorem pater- 
num praeftitit , ftudiaque facra, quibus parens eum deftina- 
verat, felicifsimc moderatus efi , dum interea ab Urbano 
Lehmanno, rectore,ctMiCHAELEFREvNDio, prorecto- 
rc , philologis doctifsimis , in gymnasio regio ibidcm do« 
ccntibus, ad interiora humanitatis, et ad iapientiae rerum 
divinarum humanarumque adyta admitteretur. Abfonum 
cnim cft, multisque nominibus perniciofiim , humanitatem, 
quae pcr omncm difciplinarum ambitum late regnat , ab his 
fcjungere, quod frequens admodum vitium eft, iftis familia- 
rc, qui quam late patcat ufus amoenifsimi iftius ftudii, pror- 
fus ignorant > adeoquc quod ipsi imperiti(simi ab illo sint 
vacui et inancs , alns quoque auctores fiunt ejusdem quasi 
minus nccefsarii abjicicndi. Tcmperare mihi non pofsuni* 
Aj$> Cent. IX. & X. Eeec quih 



5 $o Mermrla Vhri Vlnfirk 



quin mentionem injiciam feverae orationis, qua Lehman- 
nvs filium hunc fuum > quo blando affectus singularis co- 
gnomine Lochneicvm compellabat , condifcipuhs in primo 
ordine commendaturus > hos acriter corripuit> ac focordiac 
fupinae coarguit > quod barba tenus philofbphi efsent , & 
quum per vicenos & amplius annos in difciplina permansif- 
fcnt, fapientia tamen ab hoc aetate puero fuperarentur. 
Fallitis enim > et fallimini> inquiebat, annis {apientiam de- 
finientes > quae princeps omnium virtutum » bonarumque 
rerdm mater> non aetate > vcrum ingenio colligitur. Quos 
enimaetas demumacuit, eos fere parum idoncos rei geren- 
dae credamus* Haec et alia Lehmannvs tum graviter dice- 
bat, aperte fafcus > ingenio Lochneri alendo has minus 
idoneas efse fcholas. Seorsim difciplinas ei tradebant laudati 
modo praeceptores , multaque eum fide inftituebant rebus 
optimis, quibus aetas juvenum ad humanitatem informari 
folet* Praeterea fumme reverendus patruus linguae fanctac 
notitia et ardua facrarum literarum cognitione tenerum ani- 
snum imbuebat, & qu# doctrina-e fanctioris capita aliis tra- 
denda monebat> ipfe fuo exemplo et vita exprimens, mul- 
tum confirmabat. Ceterum mature inde efse abiegandum 
ad uberiorcm bonarum artium mercatum cenfebant. Quo 
factum eft> ut anno necdum ibi emenfo> Roftochium ad Var- 
f/#/#adiret> qua in academia jam inde ab initio Theologi 
do&rinae pariter ac vitae fanctitate . confpicui pietatisque since- 
rae amantes, enituerunr, Vivebat tum lbidem fenex vene- 
randusj Avgvstvs Varenivs> inquo omnia fuerunt fum- 
ina > pietas> eruditio, candor, temperantia, et eximia quae- 
«jue in theologo ornamenta y quem patruus focerum fuum 
colebat, et ab eo hunc quoque ex fratre filium facras literas 
*ectius percepturum coniidebat > sicut ipfe otim feliciter di- 
dicifset. A Vareniq in domum receptus fuara > felicia ftu- 
eliorum facrorum aufpicia capiebar. Eosdem cum Varenio 
fce&ijacoiebataker ipfius gener* Joacbimvs Stockmannvs, 

sncdi- 



Mchaelis Frukrici LoclmerL %%t 



medicus felici&imus, cujus coniuetudinc quotidiana quum 
frueretur Lochnervs , et ille fuavifsimo de rebus medicis 
fermone > quae sint naturae ludentis miracula 5 quot in terra 
et ia aquis lateant thefauri , doctifsime exponeret , igneam 
Lochcneri indolem adeo incitabat , ut quotidie aliquid vi- 
Aeve* audirc, difcere cognitionemque rerum aut occultarum, 
aut admirabilium augere averet i sieque ab illo tempore inter 
medicorum filios nomen profiteri non abnueret. Equidem dc 
ftudiorum mutatione utramque in partem plurima difseruntur : 
necpauciinhiftorialiterariamcdicinominantur, quiaftudiofa- 
crarum literarum animum ad medendi artem appulerunt, iidera- 
quemaximam nominis famam confecuti fimt. Lochnero au- 
tcra evenerat, quod plurimis eontingere folet, ut parum abefset, 
quin parentum praeceptis imbutus, ante implicareturaliquo ge- 
nere eurfuque vivendi, quam potuit, quod sibi efset convenien- 
tifsimum, judicare. Quamprimum vero cognovifset, a fua vo- 
Juretate profieifci debere , quam vcllet in rep. perfonam ge~ 
rere, praeterea fecum cogitaret , quosdam e fuis majoribus 
gloria raedicapraeftitifse, ac denique fuum parenti optimo 
mftitutum haud difpliciturum fperaret , medicae artis ftudid 
animum eo fuccefsu adjecit , tft majores multum fuperaret» 
Ab eo certe tempore illud cum theologia conjungebat , quo 
utroque propius perfpecto , facilius quod efset optimura , 
dignofceret, ne cafu potius et consilii imbecillitate , quarn 
deftinato animo , cuidam vivendi generi implicatus videre- 
tur. Quum ita per annum fe indultnum praebuifset Varenio 
atque Stockmanno> lubido eum invasit Havniae invifendae, 
cujus urbis fplendor maximus eft , tum quodRex potentifsi- 
musfedem in ea habet fplendidifsimam, tum quod dulcc 
musis hofpitium praebet , tum quod mercatura ibi ob portus 
et maris commoditatem insigniter floret, Ingens quotidie 
ibi eft hominum ex omni terrarum parte confluxus, ut mun- 
di compendium jure dicerc queas. In tanta vero mortar 
lium frequentia* multa efse > quae aut recta aut meliora mo- 

Eeee % nerc 



$ts Memoria Viri liluftrk. 

ncre poisint veritatis cocleftis ftudiofum > si quidem animo 
innocentia obfirmato accefserit , non malc cxiltimabat 
Lochnervs y ideoque in hac luce verfari aliquandiu voluit* 
Diligenter tntuebatur pompam et magnificentiam regiam> 
quae oculos omnium praeftnngebat : prodibat in forum > ut 
mores et habitus confluentium lbi ex natiombus divprsifsimis 
coram infpiceret> non quidem ut oculos pafceret> quam 
potius ut aliquod commodum percipiens> aniraum fatiaret. 
Salutabat quoque privatim viros in ca urbc degentes prae- 
ftanti(simos> cognovit theologos> cognovit medicos > viros 
non medendi folum arte clarifsimos> Ted humanrtatis omnis> 
eruditaequc antiquitatis cognitores exacti(simos> Olavm 
BuRR1^hivm> Casparvm Bartholinvm et Oligervm Jaco- 
baevm> quosdocto fuaviquc adolefccntis amabilis alloquio fc 
eblectafse> &noftrum vicifsim peregrinatorem rerum varia- 
mm cognitione auctum ah illis recelsifce > fognitum eft» 
Iftud vero iatis exploratum non eft, quamvis indiciis non le- 
vibus id conjiciamus > si quasDaniae urbes > praeter Havniam 
ihtraverit, Nec de Vraniburgo 3 fuperba nobilifsimiTYCHONis 
Brahei arce> aftrorum contemplationi aptifsima 3 in infula 
Venitsia feu Huena-y affirmare quidquam habeo> praeter- 
quam quod in colloquiis, fermonibus enim cruditifsimis pro 
jfolita comitate aures animumque tenebat frequentifsime> de 
cadem multa > quafi praefens llla vidifset > mihi narrafse me- 
mini > atias ex hiftoria literaria non incognita* Havnia in 
Holfatiam conccfsit anno faeculi fuperioris nono et feptuage- 
simo> Chilonii y cujus novae tum academiae gloria furgebat» 
fubsiftens > donec dira hiemis tempefta^ defaeviiket ; quo 
«empore panegyris Holfaticae nobilitatis annua ibi perageba- 
tur> qua ingenti numero proceres nobilesque titulis et ima- 
ginibus antiquis clari in urbem conveniunt > de rebus publi- 
cis atque privatis > ac praefertira de re pecuniaria , intcr fe 
acturu Adalium vero mercatum, bonarum puta artium> 
mfct ^uum advenifteta illorum jpotius favorcm ambire voluit> 

^ui 



Michaelis Fri derui Loclmeri. 5 $$ 

qui ipfum crudire poterant. Nec difficile fuit , in amorem 
omnium pcnetrare. Praeterquam enim, quod ea erat mode- 
ftia , ut per fe ipfum amarent cuncti ; aditum pandebat Jaccxbi 
Hieronymi patrui fama, quem omnes infignem theologutn 
et perenne ordinis fui decus fufpiciebant. Mirabili eum be- 
nevolentia profequebatur incredibili quadam varietate rerum 
afqne copia abundans ille Morhofivs , maxima non Cim- 
brorum tantum o fcd *o%x«* ^^maniae gloria , qui quod 
jRq/?o^i/quondamarctamcum Jacoeo tnt.iy^. X4 ^ amicitiam 
contraxcrat, & cum eo quoque in cathedra oppugnationc* 
difscntientium folide exceperat, velideo Locbnervm, mi- 
nfice diligebat, ut veteris conjunctionis memor efset. Deinde 
Christiano Kortholdo, abundanti doctrina vitaeque irt- 
noccntia omnibus cognito , fe adjunxit, et eousque profe- 
cit , ut de omni re atque negotio e facris literis prompte 
difsereret, & dignus haberetur , qui in concionem prodiret. 
Neque tamen eo inclinabat animus , qui ialutaris potifsimum 
artis amore tenebatur. Acuebant illiim Ioannes Daniel 
Maior , qui felicifsimi ingenii medicus , naturam & res oc- 
cultas plane peripiciebat , dilucidcque explicabat , itemque 
Ioannes Nicolavs Pechlinvs , fcnbendi medendique 
peritia inclutus heros : quorum placita uti libenter audivit , 
ita quae in rem fuam efse videbantur, folicite collegit Ne 
tamen inconfulto parente alteri cuidam fe vitae generi totum 
manciparet,eade read genitorem , quo leni ac benefico 
ufus eft, decenter referebat. Hic quamvis utique maluifset, 
ut filius fe imitaretur \ confultius tamen eise duxit , coram 
agere cum eo hacde re maximi momenti ante, quam vel 
annueret, vcl renueret. Ideoque m Belgium irct , mdeque 
domum protinus reverteretur, anno faeculi elapfi octogefimo 
imperabat. Ule di&o audiens, iter ad Belgas dingebat ex- 
peditius, quod ad vicinas fubinde urbes , Lubecam, Gottcr^ 
fiurn* quo eum copiofa carifsimaque artis et naturae blandi- 
snenta* ibidem regioapparatucomportata, pellexerant, et 

Eeee 3 reli- 



5S4 Memoria Vtri lllujlrh'. 



reliquas , jara ante iter fecifect. Belgii terris, & quas Rfjenus 
alluit, peragratis, domum revertebatur , parentibus carifsi- 
mis, omnibusque acceptiisimus, quibus, quum res de ftu- 
diorum mutatione ad coniukationem veniret, consilium fuura 
de arte medica addifcenda ita probabat filius obfequcntifsi- 
mus, ut, quid fattu opus efset, deliberationem haud lon- 
gam inirent. Quum enim noftent, maxiraos artis lllius fta- 
tores in academia patria ******* «*» »P^* magw qimm fcri- 

ptis *<*** 4l auraturis famam promeritos; nulla interpofiu 

^vora Altorfium dccurrebat, fplendidifsmam illam muiarum 
iedem> & domicilium peroppommum , cujus commanisftu- 
diorum matris res ut pcrpctuo ialvae sint, florentesac fecun- 
difsimae > vehementer cupio , Deumque O. M* precor» 
Do&oribus hic ufus cft praeftantifsimis, Mavritio Hoff- 
manno y principibus qnoque viris charo , fama gloriaquc 
nominis per univerfam Europam late diffufi nobilifsimo, cui 
primam dutfus paatcreatici in gallo Indico inventionem de- 
beri, jam non amplius eft obfcurum: Iacobo Pancratio 
Brvnone, Galeni veterumque medicorum afsertore perlpi- 
cuo: Ioanne Mavritio Hoffmanno, antecefsorum glo- 
riam et merkorum multiplicium varietate et munerum ampli- 
tudine feliciter vel exaequante vel (iipergrefso , quem , poft 
Lochneri execsfum, ad Archiatri Caefarei et Ephemeridum 
Diretforis munia & dignitatem provexit praecipua do&rinae 
virtus. Hunc fautorem mihi pcrbcncvolum, quum ante haec 
quinque luftra in horto academico, Florae deliciis , planta- 
tum gencra, chara&eres viresque, verbis melle hyblaeo dul- 
cioribus ediisereret , ultra luftri fpatium horis fubcisivis au- 
divifse , volupe eft, eoque nomine Seni venerando gratias, 
quas debeo ac polsum, ago habeoque maximas , et ut com- 
oiodara fene&am zd feros usque annos molliter traducat, ex 
animo apprecor. Quid de mathematicorum phoenice, 
Ioanne Christophoro Stvrmio, memorem ? cujus na- 
uirae et artis magiftriincomparabiUs aeternum nomen eft crit- 

que 



Michdelis Friderki Loclmeri. %%% 

que ,quem fagax Britannorum natio tanto in pretio habuit» 
vx ora viri fomigeratifsimi inatriofocietatisfuaefufpenfa, ma« 
ximifque imaginibus addita > coram contucri cuperet. Et 
quoniam nofter totum fe ad inveftigationem naturae contulit, 
illius doftrina ita repletus eft > ut quae Stvrmivs de v&nis 
philofophorum placitis> de mundo > de hominc, docte com-> 
mentaretur, omnino perdidicifse fit cenfendus. Ea quippe 
Stvrmivs pollebat docendi facilitate, quam et ipfe non sine 
incredibili animi voluptate perfpexi> ut> qui celeriter arripe* 
ret> ejus doctrina totum facile animum -perfunderct. Nihil 
attinct, sigillatim enarrare> qua gratia apudhos doctoresfuos 
fidelifsimos nofter valuerit. Quis enim eft, qui non mente 
citius praecipiat> quam ut verbis exprimatur, ingenii elegan-* 
liam> conjunctam cum decoramorum fuavitate > mirabiles 
fui amores accendifse in animis omnium > eorum maxime, 
quos coIebat> obfervabat ? Cumprimis tum illis fe diligentif- 
simum praebebat, quum aliquandiu unicus efset,qut Aefcu- 
lapiorum Altorfinorum fcholas > ad quas frequens alias con* 
i!uxus femper fuit> et ad hunc usquc diem efse folet> frequen- 
taret. Difccndi enim quum efset cupidi&imus > unicus 
Lochnervs lllis erat auditorum inftar plurimorum: in quo 
formando expolicndoque fumraam nulloque tempore inter- 
mittendam induftriam, etfidem attulerunt> quam grato usque 
animo praedicabat. Non jam mirari lubit , si tam praeck- 
ros ilfe fructus retulk> quando in mufeo > in horto > in agro> 
in theatris> anatomico et chymico> fedulus , nec punctum 
temporis ullum vacuum praeterire pafsus, familianus curn 
dodonbus fuis egit, tantumque profecit, ut dehinc publica 
do&rinae fpecimi»a> more in academiis recepto> ederet eru- 
ditiisima. Quum ita biennium Altorfii peregifset , et interea 
ingentes omnigenae eruditioms thefauroscollegifset; doctarn 
de frwnontorio faciei , odoratus organo difsertationem fuo mar- 
te confcriptam > laudatifsimi neque unquam laudandi fatis 
Hojsmanm juuioris aufpiciis, die 4. Martii anoi fecundi et octo- 

gcsimi^ 



58£ Mmoria Viri Ulttftrh 

gesimi, commilitonum examiai committerer. Iftud praefer- 
tim ut animadvertatur, dignum eft , quod difficiliimam 
Borelli acutifsimi doctrinam , qua mathefeos de motu 
principia non contemnendos in medicina ufus praeftare, fo- 
licJl 1 is commonftravit, tumadhuc recentem et paucis cogni- 
tam , mira promptitudine, Stvrmio doctore , ita hauferit 
nofter, utsingula non firmatantum memoria teneret, fedet, 
quoties occasio daretur , eadem accurate explicarct, fuavi- 
que adeo orationc aliis probaret. Haec tamen omnia, 
quamvis maxima, nondum explereanirnum Lochneri po- 
terant: nec contentus difciphnis , quas uberrimo proventu 
praeftabant Athenae Noricae, Gallias quoque adire voluit i 
Gallias, inquam , ubi quae vetus Latium aut Graecia antiqua 
jactabant, quae item alter orbrs habet, naturae et artis mira- 
cula laetc hofpitantur, et, qu# utilitas redundet in medicinam 
cx apci tis humanis corporibus , quam commode partes cor- 
poris laefae in priftinum fanitatis ftatum sint reftituendae, 
quotidiano opere docetur. Quam longifsime cnim aberat ab 
haeresi illorum, qui ftatum vhentis ex vivo> nonex mortuo 
iognofci debere fanxerunt, quum omnino de interna partium 
ftructura , et quae illam laedant , rectius judicct , qui oculis 
perfpexit, quam qui ratiociniis tricatur. Altorfii in Davidis 
Zollicofferi et Ioannis Vdalrici Hannharti, quorum uter- 
que, quantumconftat, ad doctoris medici gradum afcendit, 
familiaritatem venerat ; atquc illa ipfa ob ftudiorum simili- 
tudinem eo firmius coaluerat. His comitibus in Helvetiam* 
quae illis patria erat, aeftate praecipiti contendit. Viae taedio 
occurrebant docti ifti peregrinatores inveftigatione germinum 
ct feminum rarifsimorum , quae non incongruis obfervatio- 
nibus illuftrabant , quae feminibus, floribus, petaJis, frufti- 
bus,singularumque partium ftructurae et notis competant f 
ut hiftoriae naturalis et Florae amoenioris cultores decet, cu- 
r iofe recolentcs , ct botanicorum inter fc fententias compa- 
raiites. Basileae in alterum usque njenfera non otiofus, fub- 



Michailis Friderici Locbneri. 5 g/ 

ftitit, omnium rerum , ex quibus medicina in officmis phar- 
macopolarum paratur, insitas vires & efficacitatem perqui- 
rens. Et perquam commodum Lochnero accidit , ut 
Hannharto atque Zollicoffero , quorum alter in tabernitf 
aliquandiu delituerat, familiariores cfstnt officinarum magi- 
ftri 3 qui fumma humanitate , quae ibi recondita fepofuerant, 
promere non gravabantur. Praeterea in antiquifsima Raura- 
corum aczdcnm medicinam docentes, et Emanvelem Koeni- 
givm, eorum, qui tria, ut vocant, naturae regna fcrutati 
funt, coryphaeum fubtilem et ingeniofum , nec nonreliquos 
viros, munerum ac tttulorum fplendore fulgentes, quum sibi 
devinxifset, & cum Hannharto, si bene memini , publicc 
de Salibus difseruifset , menfe Novembri Argentoratum, atquc 
hinc Latetiam Parijiorum , mufarum acropolin, perrexit. 
In hoc itinere Parisino incurrebant in ienem quendam gra- 
vem,minime ambitiofum ac temperantia moderatum , cum 
quo, eodem pernoctantes diverforio , fermones mifcebant 
varios: utebantur autem lingua Gallica , ut poterant, quo- 
niam ille fe nofse fari Germanice difsimulabat. In his fermo- 
nibus collocutionihusque , praeter cetera, de metallorum 
perfe&ione inter fe loquebantur , quam nofter tum praecifc 
negabat, alter ille fuavi blandaque oratione ita adftruebat, 
ut nec Lochnero, nec viae fociis, ulla dubitandi fufpicio 
fuperefset, quin homini ignoto, quem pro impoftore habue- 
rant, fidem adftringerent. De metalloi um origine adeo fa- 
pienter dilserebat, ut quae dc,aqua, dc fale, de vitriolo at- 
que nitro , de mcrcurio , de commercio planetarum cum 
metallis, et de inftrumentis (menjirua vocant monftrofo vo- 
cabulo,) aurum amice folventibus, itemque de rcgimine 
ignis, operofe adferuntur a plunbus, docte inter fe compo- 
neret, tandemque concluderet , mctalla emendari, mutari^ 
augeri, fe experientia multiplici edoctum pro certo habere: 
rem quidem efse arduae et abftrufae cognitionis , nec tamen 
ejus ut effici non pofsit. Atque ita de hoc argumento fer- 
Aff>.GenUlX.&X. Ffff " mones 



j8g, Mermria Viri lllufiris 

mones in feram usque noctem extrahebanc > dum interea 
Lochnervs et focii> qui Gallice non adco expedite loque- 
bantutj lingua patria enuntiabant paulo hberius, quacsibi vi- 
tierenttir. Tum demum Germanos idiomate fuo, quod ex- 
quisitc pronuntiabat, affabatur fenex ille 5 quae sibi difpli- 
cuifsent , atque a quibus in folo percgrino verfantes sibi ca- 
vcre deberent> candidc et amice monebat, eaque rc omncs 
in admirationem rapiebat. Vota tum erant omnium una> 
quibus reliquam ferc noctispartem confumebant>ut inigno- 
tum hominem > dc fe tot nominibus benc mercntem > utcun- 
que pofsent > efsent officiosifsimi 3 fefeque totos in illius ami- 
citiam infinuarent. Quae cura fomnum ex oculis ante dilu- 
culum excufserat, ut acubiculo hilares prosilirent>ne exopta- 
tifsima haec proficiendi occasio elaberetur. Atqui is tamen 
corumvota praevertit : exicratenim fummo mane poftquam 
bofpiti pro fe ct reliquis fatisfeafset. Tanto magis jam pu- 
dore fuffusia ftupcbant omnes, quaerebant fenem per com- 
pita> fed ille abierat, excefserat, evaferat, in animis juvc- 
num ingensoppido desiderium fui rclinquens. Ab illo tem- 
porc> uti impoftorum technas vitare^ita mitius et majori cum 
circumfpectione judicare didicit de illis > qui artem auri fa- 
ciundi profefsi funt. Ipfe tamen nunquam fe adduci pafsus 
cft , ut philofophiam ignis tcntaret. Sed peregrinatorem 
doctifsimum Lutetiam profequor> urbium Gallicarum regi- 
oam , orbi fimilem> Mufarum gratiarumque omnium fedem> 
aedificiorum magnificentia>platearum amplitudine> palatio- 
rum augufto fpIendore> collegiorum> pontium ftructura per- 
fecta nulli fecundam. Eam nuper ingreisus> ia maximas vi- 
tae msidias et extremum difcrimen adducebatur a nebulone> 
qui homini peregrino, ex horto regio ad S. Victorem in ur- 
bem remeanti> officia humanitatispollicitus» fe adjunxerat: 
fofpicatus tandem >efse comitem hunc> nimis ofticiofum, ex 
maleferiato hominum genere, facefsere illum juisit> atque sic 
Pei 0> M. ope> e periculo fervatus> etfalvus ad fuos perve- 

nifc 






Michailh Fritterki toclnerl J80 

nit. Parisiis aetatero qutim degeret, c6nfuetudinem etami- 
citiam ad extrcmum usque vitae halitum conftantiisime du- 
rantcm > jungebat cum Ioanne Zellero , quo medico cx- 
cellentifsimo , singulari hujus faeculi ornamcnto, ac lumine, 
Tuhinga nunc felix cft. Vltra biennium is heic loci com- 
moratus, jam abitum parabat , & quasi Lochnero adven- 
tanti locum concefsurus, aditumjanuamque patefaciebat, quo 
nihil fieri potuit amantius, ut in horto regio, qui in fuburbio 
S. Victoris mcdicorum filiis monftrat, quicquid natura iti 
utroque orbe producit admirabile , frequens eiset cum Dv- 
vernejo, auditus fenfuumquc omnium > quorum obfcura 
antea erat cognitio, folertifsimo indagatore, ct cum Bvssie- 
rio> fccandorum corporum artifice peritifsimo, qui in ope- 
tarum partes vcniebat Dvvernejo, et manum operi plerum- 
que admovebat. Exercitatifsimum hunc virum, qui inexer- 
citu rcgio vulncribus concifos primo loco curavcrat, et de- 
hinc principi Condaeo> quod ad corporis membrorumque 
fanationcm , fubmifse aderat > religioms tandem amore in 
Britanniam fecefsifle acccpimus. Adduxit noftrum Zelle- 
rvs, nunquam sinc cura nominandus, ad magnum Petitvm 
ct pcntifsimumBoDAVTivM, qui in palatio, in quo vitiofac 
aegrotantium partes publico fumptu ianantur > d tbotelDieu 
Gallis dicto, Chironis artes manu ftrenua, ftabili > nec un- 
quam intrcmifcente> exercebant fcliciftimc. Familiari deni- 
que confuetudine^ codcm parario, noftcr utebatur eorun^ 
qui mente emotis mcdebantnr , ct qui opem fcrcbant mcdi- 
cam mifcre decumbentibus in palatio, Cbariti dicto , ubi a 
fymbolis bfcneificorum hominum aegroti fcre fuftentantur. 
Nullus eruditorum conventus celebrabatur, cui non intercfsct 
Lochnervs. Nec faftidivit , pcrorantibus in curia oratoribus> 
et caufas clientum facundifeime agcntibus , qua laudc Pari- 
sicnsium ICti commendantur quam maxime, aurcs fuas darc. 
Guriosis ad haec luftrabat oculis bibliothecarum regiarum 
aliaruraqucthcfauros> ct practcr ceteras illam, quae ad $$ 

Ffff i Vm- 



5$ o Memoria Viri JRuftris ^^ 

Victorem antiquis hbns, iisquc rarioribus manu exaratis, fu- 
perbit. Hortos denique,ubi germina a pcregrino orbe ac- 
cersita, laetoque hofpitio excepta, velut in folo nativo co- 
luntur , frequentabat , omnium favorc dignus habitus, quum 
nemoefset, qui juvenem eruditum , induftrium , modeftum, 
iiimma humanitate, gratia, amore, prout par crat, non ex- 
ciperet. Iis quippe virtutibus vel a natura , vel ab induftria 
erat inftructus, quibus in folum peregrinum abeuntcs extcris 
fe commendant, ut difficilem in aliis morositatem, in aliis 
protervam comitatem, fuavi ac leni facilitate ferret, ct ad 
cujusque geniiun le attemperaret. Iucundus itaque quum 
efset omnibus , occasio addifcendi, quantum vellet , quoti- 
diana fere fuhnafcebatur. Afsidui in arte fua f^udii horas ita 
partiebatur,ut nc inter mortuos tantum, fed et intervivos 
verfaretur frequentifsime , probe confcius , in lucc hominum 
prudenter verfari, eam dcmum efse vcram eruditionem. Suo 
certe fenfu ahundare pafsus eft commilitonum nonneminem, 
qui et cotpore et animo deformatus y dum reliqui ad fpecta- 
cula advolant et ad regiam aulac magnificentiam contuendam, 
pedem domo efferre non aufus, homilias Lutheriy quas fecum 
attulcrat, percenfebat. Eugel bonas horas in regionibus 
cxteris, et fumptus in iter faciendos non felicius cflunderent 
boni y qui reip. nati ad cultum capicndum peregreamandan- 
tur. Nofter ineptam,ne dicam vefanam lllius vivendi ratio- 
nem falfe deridens, praeter academias , quarum tres ibi nu- 
merantur, templa item magnificentifsimo apparatu fe efferen- 
tia, palatia, quae fpectatu digna funt omnia , arces rcgias, 
Ludovici XIIII, Auguftum aeterna in Mufas Mufarumque 
cultores munificentia vel aequantis vel fuperantis, Luparam y 
Fontis beUaquei . FanumDionysii^ et reliquas, inprimis Ver- 
jahenfem^ feptem veterum miraculis mirabiliorem, eeterasque 
aedespalatinas, aulae magnificentifsimae ornamenta, atna, 
xyftos^ porticus opere mirabili, ftupenda artificia, pulcher- 
jrimeque fumptuosifsimo apparatu perfecta opera > mirabatur, 

proce- 






JM&chaetis Vridcrki Lecbneru 5 9 1 

procerum denique, quorum adfpcctus monere te aliquidpo- 
teft coetus et celebrationes , quantum homini extero et 
juyeni revcrentia adverfus magnates , viros titulis et meritis 
graves, permittebat, afsiduus obibat, quo fpectator ea perci- 
peret, quae fedula licet, et fideli mentis applicatione, si do- 
mi desideas, nunquam penetraveris. Exacto in hac urbe, in 
qua luftranda omnia temporum momcnta obfervavit, annt 
feredimidii fpatio ; non enim consiftere ibidem, ut maxi- 
mevellet, et commorari licuit diutius, reliquas regni flo- 
rentifsimi urbes peragrare, atque hinc in Britanniam trajicere 
tetendit. Menle x4.prili anni tertii et octuagesimi per Aure- 
lianum> Blefhm, Turonum, Salmurium usque nobile lftud 
cmporium, academia decoratum, rccto itinere perrexit,in 
comitatu adolefcentum Germanorum quorundam et Helve- 
tiorum: hinc flexo itinerc, Richelium conceisit , eo animo, 
ut linguae Gallicae deliciis unice ftuderet , et in hac fola, fc 
a coniortio fodalium libcr exerceret. Vrbs nova eft et arx> 
utraque magnificentifsima , fiiperbum opus eminentifsimi 
Cardinalis cognominis, qui natale folum fecit nobilifsimum, 
ftatuis 5 picturis y antiquis maximc ornatiisimum : hortum vo- 
luptatis optimo jure diceres > quem qui pro dignitate laudare 
veht , archirectum omnibus numens abfolutum, antiquitatis 
arbitrum iummum , excellentem pictorem, hiftoricum con- 
fummanfsimum , optimum poetam , oratorem denique per- 
fcctum q[sc dcbere, cum fapiennbus nofter cenfuit. Poft 
menfem alterum Salmurium eise reverfum , lbidemque menie 
lunio ineunte, ad Ioannis Caspabj Eisenschmidti , Ar- 
gentoratensium dehinc Evclidis, amicitiam fe aggregafse, 
certis documentis edocti fumus. Sed ad quae porro loca, et 
quo itinere , penetraverit , compertum non habemus, eo 
quod vivus memoriae fuae nihil ipse comparavcnt. Per 
Pktaviam tamen , et Occitamam ad Marjiliam Provincke us- 
que pervasifse, indeque per mediam Galliam in Normawios 
ad Portum gratiae flexifse iter* conje&ura eft, amkorum fuf- 

Ffff 3 fragiis 



j 9 % Mkmoria Vtri Vlujlrk* 

fragiis corroborata > uruie in magnam Britanniam , toto orbe 
diviiam, transmitteret. Neque feliciter fatis proceisit navi- 
gatio , quum mare ventorum impetu tumefactum , atque 
procellae fubito obortae vis et vehementia per tres quatuor- 
ve hebdomadas in alto jactaret navim, £ littorum appulfii ar- 
ceret, et poft diuturnarn hanc remoram ad Angliae quidem 
oras appellerec : at quoniam in regno omnia efsent ipib mari 
magis turbidiora> nec fccura itinerum peregnnatio ; huic fe 
penculo committere noluitt fatius ducens, siiterin Belgium 
relegeret, lbidemque in tutiisimo Mufarum feceisu res fuas 
peragcret. Agebatur adhuc annus faectili elapsi fupra octua- 
gesimum te|tius> quum a Gallia ct Britamita in Batavoruni 
terrai veniret, ubi nobile literac cum commerciis, quae alta 
pace et libertate enutriuntur , connubium miifse, jam ipfe 
praefcns cognoverat. Lugdunum fe contulit, urbem Hollan- 
diae amoeniisimam , academia cumprimis et horto medico 
celebratifsimam , omni animi induftna fummoque ftudio co- 
gnitionem rerum variarum , quam egregie jam confecutus 
erat, augere et perficere connitens. Maxima tum academiam 
illuftrabant artis paepniaelumina, icriptorum fama per uni- 
reriam Europam ccleberrima. Quos intcr Theodorvs 
aCRAANEN, fubtilitatem et elegantiam Cartesii afsecutus, 
morbos hominum et fanitatem fecundum placita ifta fagaci 
mentc dijudicabat. Huic totum fe expolicndum tradidit eo 
fiiccefsu, ut poft anni decurfum fumma quacque contigifsc 
videretur. Praeter Theodorvm operam dedit P a vlo H er - 
MANNO , illi exoticarum rerum pcritifsimo viro , qui in In- 
dia diu commoratus , in animo Lochneri ingentem cxci- 
taverat cupiditatem , adeundi Indos, peregrino folc calen- 
tcs, nisi tenerior corporis membrorumque compages eam 
reprefsifset. Ab Lvc A Schachtio , mcdico felici ct per- 
fpicuo , quaerebat non jam adjumenta doctrinae medicae, 
fed ipfam medendi rationcm, de eo folicitus, ut non fcholae, 
fcdvitacdifceret, lcctisquc aegrorum adsiftcns in ufum de- 

duccret, 






Mkhailk Friderici Lochteri. 59J 

duceret, quae de hominis natura accurate perdidicerar. Ac~ 
cedebat quoque curiosifsimum NuckivMj celfifsimi Princi- 
pis Arausionensis anatomicum dexterrimum,& quaefubtiliar- 
te parata benevolc commonflrabat'adventantibus 3 fagaci 
mente mirabatur. Interea dum Lugduni haercbat, ad prin- 
eipes Belgii foederati urbes 3 per vices ivit 5 Dordracmfi y Del- 
phos, Harlemum i Gudam , Roterodamum , Hagam Comitum^ 
urbibus fe aequantem , Amftelodamum , ubi Frxderxci 
Rvyschii* egregie tunc florentis, et hodienum nominis fa- 
cnam furama cum laude tuentis> aliorumque hiftoriae reique 
naturalis amantium et belle curioforum reconditos thefauros, 
quospotuit* confpexit omnes. Quae de Rheni, fluviorum 
Germaniae principis 3 alveo et exitu a Cluverio, eruditik 
simo Geographo> et aliis difputata funt> opportunitate ufus 
coram infpexit. Etenim prope Lugdunum* verum et anti- 
quum oftium, arenarum tumulis a mille jam annis obftructum* 
rectum aquarum decurfum siftit, easque novo alveo, qui Li- 
fjwdicitur, evolvit. Helium dein etMofae, itemquc Flevi 
fecefsus et oftia > fofsam denique a Corbulone Mofam inter at- 
que Rhenum perductam, fcrutatus eft , ut de singulis eo cer- 
tius ipsi conftaret. Nec dubium ^t y quin accuratius , quae 
tum oculis ufurpaverit, ipfe expofui&et, si 3 quae de Caroli 
M. Fofsato , uti vocant y cujus in vicino agro reftant adhuc 
veftigia, et de aqua Rheni atque Danubii commifcenda, me- 
ditatuseft, exfequi licuifset. Tantolabore, tot tantorum- 
que prudentia Doctorum poftquam doetior evaferat, ani- 
mumque ac pectus optimis quibusque difciplinis ad iatieta- 
tem usquc imbuerat, anno quarto iupra octogesimum, Tra- 
jectum y Coloniam Agrippinae et reliquas urbes pertransiens, 
domum remigrabat, non contemnenda reconditaruni doctn- 
narumaccefsionelocupletatus. Patriae redditus, Altorjium 
denuo concefsit, atque ut praemia laborum diu promenta 
meteret, honores atque dignitatem doctoris medici modeite 
ambivk a praeceptoribus fuis ct virtutum magiftris > qui per- 

fpccta 



594 Memoria Viri lllu jirU 

fpecta Lockneri indole, induftria, atque erud.tione pro- 
funda, de fuaomnium fcntentia eas inCandidato dotesagno- 
fcebant, obquas dignus efset, qui in academia machaoniac 
gentis adolefcentes edoceat , ac profefsoris medici officia at- 
que partes fufcipiat. Quum fpecimen aliquod publicum de 
more efset dandum, nactus sibi is videbatur tempus et lo- 
cumidoneum, quo ccrtis documentis fpectari pofset virtus 
et eruditio , per Galliam et Belgium collecta. Proinde dif- 
fertationis argumentumefse voluit hiftoriam virginisGallicae, 
Nymphomama laborantis, et poft trigesimam intra fextura 
diem ianguinis mifsionem, rcfrigerato et exftkicto calore, mi- 
ferrima morte multatae, in cujus demortuae vifcera doctum 
infigere cultellum licuerat. Inter competitores, quibuscum 
Lochnero certamen honoris erat et dignitatis, connumcra- 
batur Ioannes Georgivs Volcamervs, patris cognomi- 
nisnLus, Medicus hodie Noribergensis, et Collegii Medici 
Scnior, ob rei herbariac praeftantem cognitionem non cum 
Crateva folum et reliquis veterum , fed cum fcientifsimis 
noftri aevi herbariis de principatu contendens, cui jam ad fe- 
nium inclinanti Neftoreos precamur annos. Et quidem 
Volcamervs pater , Archiater Nonbergensis primarius , 
Praefes Academiae Leopoldinae magnificus, ejusdemque fta- 
tor et alter quasi conditor aeternum promeritus, iuavem 
amicitiam a longo jam rempore colcbat cum Lochnero 
patrc, et focii ad Pegnefum florigeri dulce fubinde melos con- 
cinebant. Ab his parentibusamicitiam manu quasi traditam 
filii iufceperunt, ftudiorumque simjlitudine insigniter auctam 
tam fancre tucbantur , ut dehinc collegae, sibi et reipublicac 
amicitia arctius convincti, certatim fe diligerent , totoquc 
pectore peramarent. Hoc comitc facundo iter ingrefsus cfc 
in Jtaliam. Auguftam Vmdelicorum y quac nobilifsima Roma- 
norum colonia, verequc augufta* veteris fplendoris cultu ho- 
dienum nitet, quum efsent delati, Lvcas Schrockios, 
patrem et filium , maxima nomina, et perEuropam celebra? 

tifsima, 



Mlchdelis Fridcrici Lochneri. 593: 



tifsima, quorum hoc Praeside iplendidifsimo Academia Na- 
turae Curioforum mirifice fefe effcrt , officioie falutabant. 
Luftrabattumlaudabiii annuaconfuetudine gratiofus medico- 
rum ordo famosifsimam officinam pharmaceuticam Stapelia- 
nam, atqueuthuiciflterefsent , viatores noftros invitabat per- 
honorifice, ubique taliter fegerentes, ut modeftiac atque 
eruditionis laude mactati difcederent , rectaque via per 
Comitatum Tirolenfem in Xtaliam tenderent. In Venetiarum 
urbe, illo naturae artisque miraculo , communi orbis empo- 
rio, Ioannes Bohemvs, medicus felicifsimus, cui aetate et 
meritis gravi viro, adhucdum fuperftiti, faufta quaeque ct 
fenectam ienem precamur, benigne per aliquot dies hofpitio 
cxcepti, maris reginam Adriatici diligenter considerarunt i 
non multo pokPatavium properantes. Patavinae academiac 
jara a faeculis parta celebritas tanta eft, ut medicus perfectus 
exiftimaretur nemo , qui in hoc Aefculapio non cubafcet. 
In Patavinorum medicorum y quos corporum fecandorut», 
ferendarumque plantarum laude potiisimum inclutos prae- 
dicant, fcholas et auditoria certatim confluebant adolefcen- 
tes ex univerfa Europa. Tuebantur eo tempore hanc laudem 
Carolvs Patinvs , antiquitatis numorumque non magis 
quam medieinae cogmtione per orbem celebratifsimus, Do- 
minicvs de Marchetis , Antonivs Molinettvs , uter- 
que insignis rimator non extorum folum , fcd et oisium, ar- 
teriarum, nervorum, ductuum , glandularum, et quarum vis 
in corpore humano partium, quaefenfuum alias aeiem effu- 
gtunt. Felix denique Abbas Vialis, qui horto medico lbi- 
dem florenti erat praefe&us. Patino perquam erat charus 
Lochnervs, vel ob ftudia amoeniora , quibus deliciis no- 
ftro nihil erat charius. Maxime tamen, tempore brumali id 
fuadente , cum Dominico & Antonio intima corporum 
vifcera cultello perquirensfcrutabatur. Quum veranni quinti 
fupra o&ogesimum qCsg coeperat , non haec tantum ftudia 
intercipiebat voluntas paterua , fed et obitabat, quo minu$ 
Ap^ Cent. IX. & X. Gggg cm 



f$6 Mtimria Vtri Bufiris 

cum fidifsimo fuo Achate ad extrcmas usqueApuliac oraspc- 
netraretj ac reliquas Italiae partes peragraret, Imperaverat 
cnim parens opumus, ut pcr Carinthiam \ Stiriam y Aujiriam 
&Bobemiam y cito fe ki patriam referret. Quemadmodum 
vero piis hberis non alia major rclicta eft 5 quam obfequii glo- 
ria; ita filius obfequentifsimus dicto erat audiens parenti be- 
ne mercntifsimo , et Vindobonae % quae caput orbis tum pri- 
ftinam magnificentiam et vires > nupera obsidione Turcarum 
violentifsima amifsasj rcvocabat , aliquandiu fubsiftens , & 
auguftam auguftifsimiCaeferis aulam, bibliothecam item , At- 
talicis conditionibus anteferendam, frequentans, domum re- 
verteretur. Inftabat panegyris Academiae Altorfinae Petro- 
Paulina y qua 3 cxantlatis tot itineribus , praemium tandem 
laborum rctulit , et ab illuftri Ioanne Mavritio Hoff- 
manno i decano tum et brabeuta legitimo* viro nunquam 
sine cura neque dicendo neque tacendo , ritu folenni cum 
qmnque compctitonbus medicinae doctor efi renuntiatus 5 et 
honoris ci templum , ad quod ftrenuc adhuc per virtutis ae- 
dem incedens grafsatus erat, apertum , in quo nunc pluribus 
gloriae insignibus honeftaretur. Proximum erat , ut Non- 
bergae* cujus civitatis fapientifsimis faluberrimisque Jegum 
invtitutis munitac , laudes benc multi virtute, auctoritate , ct 
docttina eminentes viri celebrarunt, exquisitifsimisque verbis 
quasi certatim in coelum usque efferre ituduerunt , ut in hac, 
inquam, bcata civitate numero medicinam ibi multacum lau- 
de facientium eodem adhuc anno adfcnberetur* Diu enim 
eft^quod magni nominis vir Ioaghimvs Camerarivs, 
Ioachimi F. audtor fieret, ut medici ab academiis ornati, au- 
etoritate illuftris Senatus Norici in focietatem quandam coi- 
rent> et ut folis, qui in eam collegarum fuffragiis efsent a col- 
tegii decano cooptati, medicinae faciendae, et Physici ordi- 
narii titulo utendi facultas conccderetur. Magnum jam ha- 
bebat theatrum virtus Lochneri, quo felicem in medendo 
dexteritatem probaret. Nec diu latuit ea, In quo enim plura 

virtu- 



Mkhaelis Fride rici Lochneri. y<?y 

virtutis et induftriae ornamenta funt, isfacile oculosanimos- 
que omniurn in fe converht. Fama de tefnporc bene recte- 
que collocato , et de folida artis Afclepiadeaccognitione tota 
urbe percrebuit, ipsique cives jam propius contuebantur in- 
defcfsam ejus fedulitatem, quam facunda comitate condire 
apprime noverak Adhaec mirifico ftudio et obfervantia 
iufpiciebat viros aetatc, experientia et mcritisgraves, Ioan- 
nem Georgivm Volcamervm patrem , quem denuo ho- 
noris et amplitudinis caufsa nomino , itemque Septimvm 
Andream Fabricivm, in quorum quotidianam fere con- 
fuetudinem fe penitus insinuaverat , ut ipfum vicifsim exqui- 
site redamarent, et cum eo facile communicarent, quae lon- 
ga ipsi experientia obfervaverant, Et Volcameri quidem 
voluntatem ita sibi conciliavcrat , ut fe non minus diligeret 
ille, ac filios: eo quod in sinu gaudens videret, amicitias fuas 
fore fempiternas. Horum judicio comprobatus quum efset 
Lochnervs , mcdica ab e6 consilia primis ftatim annis ex- 
petebantfuperi , inferi , medioxumi , si qui eorum quadam 
eorporis aegritudine efeent languidi, aut gravi cum imbecilli- 
tare morbo decumberent. Ipfe certeLocHNERvs gratifsima 
mente gloriabatur , quantum haec sibi pietas profuerit. 
Fabricio cnim e vivis exempto > qui inter mcdicos felices 
ptincipatum fere obtinuerat , pierique civium, qui fuam sibt 
falutem ex illius falute dependere visi, cumquc foterem ve- 
nerati erant, quod falutem faepius dederat, hujus incolumi- 
tatem abLocHNERO sibi fpondebant. Utvel fuo exemplo 
comprobaret, nec leve, nec unum efse commodum, quod 
a familiari feniorum converfatione in novellos omnium ar- 
tium magiltros redundet , nisiforis hi, nimium, et sibi foli 
fapientes , quam nihil fapiant, et quam parumprosint, aper- 
tifsime demonftrare , fuaeque temeritatis poenas pendcre 
maluerint. Quam felix autem fuerit medicus Lochnekvs, et 
quam exercitatus in omni morborum genere debellando, fir- 
miisimis, et fanctifsimis teftimoniis tam civium > quam cxte- 

Gggg t rorum 



5ff$ Memork Viri Illufirk 

rorum conftat, quorum hi, dum vel urbem tranfeuntes, vel 
c disjunctis serns consilium ab ipfo et auxilium expetivcre , 
fakitarem ejus operam experti funt. Excellentifsimi praepo- 
tentium Franciae orientalis Ordinum legati , qui de negotiis 
gravifsimis frequentes Noribergae y gUfcentc potifsimum bctlo 
diuturno, conventus agebant > & quibus plerisque omnibus 
remedia contra dolores praefentifsima paraverat, etabeorum 
reduviis morbos profpcrrime depulerat , ipsius in medendo 
dexteritatem et prudentiam diplomate perhonorifice fcripto 
testati funt. Ex innumeris, quae generi humano impendent, 
valetudinis adverfae malis pernicialibus , qnorum pauca funt 
aut plane nullum , cui Lochnervs curationem non adhibuerit 
feliciter, ftupendum omnino mihi vifum eft vulnus capiti 
puellac inflictum. Cranium cafu valvae ex alto, ( heimife- 
ris homuncionibus, quibus , desipienti haud raro arrogantia 
elatis, quaevis in aedium faftigio fufpenfa tegula mortem mi- 
natur! ) enormiter crat laefum,*et in frufta difruptum quam- 
plurima, menirvgesfcifsae> nec cranii tantumfragmina, tan- 
quam fpinae, cerebro altius impacta , fed et cortex ejus et 
aisimilis medullae mollitudo conquafsata , vafa denique fan- 
guinem vehentia, quorum magna lbi eft copia,, difcerpta et 
dilacerata. Adpuellam hanc vocatus, deplorata inveniebar 
omnia, et fomni perpetui imaginem : quam confpicientes chi- 
rurgi > deprecabantur vulneris horridi explorationem , cranii- 
que frufra eximere refugiebant , et poft tertium demum a ca- 
fu diem tentabant, quum in putredinem abiret cerebrum, cu- 
jus pkirimas fubinde partes, mephitim exhalantes , eousque 
auferebant, donecalbicans ejusdemcolor,interfpersispunctis 
rubris> apparcret. Hincjucundifsimo oblectabatur lpectacu- 
lo, quod plerorumque archiatrorum aliorumque curiofo- 
rum in fe trahebat oculos : filamenta hinc inde emergentia 
ki cerebro nove renafcente, quibusvis aranearum telis te- 
nUiora, tanquam prima futurae arteriarum venarumque tex- 
$Urae ftamina videre licuit > pia meninx ductu ferpentino, 

cum 



Michwelk Friderici Lochneri. 599 

^ — — — — ~- 1. n 

cum tenuifsimis & numerosifsimis arteriolis, mufci veluti fpe~ 
ciem referebat: cerebrum novellum tenuifsimo femper rdre 
erat perfufum, exfudante ex vafculis novellae piae matris* 
lymphaticis > quae ingeniosifsimorum virorum Rvyschii et 
Pacchioni, obfervatio hinc eo confirmatior est 5 & jam coi- 
bant meninges , fed nondiim in callum induratae. Linguae 
ufus, hucusque impeditus, jam redibat, ipfaque puella fic 
fatis bene fe habebat, ut de fanitate omnimoda recuperanda, 
fpesminime efsct dubia, riisi quarto et vicesimo curationis 
die vincula refolvifsct acgra , ct quam in m^nibus habcbat 
fpcm falutis 3 digitis cerebrumfodiendo ipfa sibi intervertifset. 
Sed alienum eft ab hoc loco , et praeterea nimis longum fo- 
ret, numerum inire eorum, qui periculofo morborum agmine 
conflictantes, DEI Soteris gratia & Lochneri ope, sint fer- 
vati rdcinde quaedam ex praecipuis, malo ut ex ipsius fcriptis 
cognofcantur, quam ex verbis meis. Istud vero difsimulan- 
dum hic non eit, qua fueirit aiiimiaequitate erga omnes, dum 
inopi multitudini aeque ac ambitiosis fortunatorum farniliis 
pari alacritate, fide & conftantia, adfuit, faepe etiam incredi- 
biles egenorum anguftias e facultatibus fuis, quas ad largien- 
dum magnas comparaverat, Ievavit> benefici inde doctoris 
nomen promeritus. Mente fractos ex facrarum literarum 
fonte erigebat folatio , delicatulos ad fortem in adversis con- 
ftantiam urgebat , immorigeris recta fuadebat, innocentiae 
confifos fovebat , aliis morbi caufsas aperte enuntiabat vitae 
immoderate actae turpitudinem , graviter eos cohortatus, ut 
abeo ialutem petant, qui fblus vitam largitur, valetudincm 
confirmat , amifsamque rcftituit. Haee folita temperabat 
orationis fuavitate, et blanda humanitate, qua non alia pana- 
cea ad fanitatem potentior eft et efficacior. Vbi enim Ar- 
genterii alicujus pi aefentiam ipfa morte magis horrent fe- 
ralilectulo affixi , quam falutem ab eo exfpectare poterunt? 
De Argenterio quippc accepimus, eum, licet fpeculando 
fcribendoque inclutus , medendo tamen fupra quam credi 

Gggg 1 fosfst, 



6 oo Memoria Vtri IUuftrU 

poftit, infelicem fuifse, adeo ut Auguftae Taurinorum , ubi 
civitate ornatus erat, plurimi aegrotorum ejus accefsum veluti 
inaufpicatum reformidarint. Cujus rei ratio tantum abeft, ut 
in faua quadam animi imagine> quam phantasiam appellamus, 
sit quaerendai ut potius caufsa ex ipfo corpore humano, ejus- 
que habitU) ultro fe offerat. Nam quum ea sit animi ctim 
corpore conjunctio , ut hocillius moeroreattenuetur, illc hu* 
jus languore deprefsus, quasi fubsidat, conturbctur, planequc 
conficiatur; fieri aliter nequit> quam ut mens cx corporis 
contagio languorc jam correpta, auftera medici gravitatc ve- 
hementius perculfa , et sibi ipsi non minus quam medico 
difiidens, fanguinis calorem , sine quo animal non ipirarc, 
auctor eft Theophratsvs, exftingui patiatur , et, dum ipfa 
vires perdit, nec colligit , corpori quoque desit. Vicilsim, 
ubi animus blando alloquio exhilaratus, ct ex gratiofa fote- 
ris pracfeutia dulccdine delibutus, novas quasi vires capefsit, 
nervis addt , frigidiores in corpore fpiritus refocillat, novo 
motu veluti excitat, aut hos concitatiores revocat, ibi noxii 
humores facilius pelluntur, difsipantur , doncc animi auxilio 
hoftis corpori infeftus dcbelletur. Quoitaque affabilior efsct 
ommbus in omm fermone , eo gratiosior erat Lochnervs 
tum apud omnes, tum apud proceres, urbis Noribergae mo- 
deratoresfapientifsimos, a quibus hanc meruit gratiam , ut 
anno hujusfacculi duodecimo, ab excefsu viri antiqua gene- 
ris patncii nobilitate non minus quam meritis illuftris 
Christophori Theophili Schevrlii a Defersdorf , 
Colle,gii Medici fcnioris primarii meritifsimi, cujus muneri 
vicarius jam fuccefserat, in illius beatc defuncti locum omni 
jure furrogaretur, qui decumbcntibus in valetudinario aliis* 
quc locis , publico fumptu reficiendis et curandis aegrotis 
pracefset, confumptaquc languonbus inediaquc miferorum 
corpora fanaret. Quae munia pcr feptcm annos fuftinuit ct 
gefsit attentifsima cura, caquc fide, quam a providifsimo mc- 
dio exfpectares > ut tamcn nonnisi fumptus legitimi in cos 

infu- 



Michailis friderici Lochneri. 6 o i 



infumerentur , circumcisis^ut fublatis iftis, qui immodicc & 
redgndaincr fieri foliti eranO Quemadmodum autcm omni 
actate de patria , cujus falutem, fupremam sibi quoque legem 
efce dictam ccnfebat, bcne mereri ihfrituit : ita tum niaxime, 
qua efsetin cam voluntate, luculcnto documento common- 
ftravit, qmjm dira eaque peftilens contagio miferas corpo- 
rum humanorum ftragcs ederet in praecipuis Gcrmaniae ur- 
bibus, Hamburgiy Ratisbonae, Vindobonae. Illaquippetem- 
peftate iniquifsimum urbi Noribergae fatum immincbat cx fc- 
bri, qua laborabatit integrae fomiliae, autcx metu potiusyqui 
contagii vicini rumorem augcbat, et Noribergam non civibits 
tantum fuis, fcd cxteris , dc simili malo fufpcctam reddcbat. 
ExceHentifsimi Legati, qui de arduis pacis bellique ncgotiis 
deliberaturi, praepotentiumPrinripumOrdinumque Franciae 
orientalis jufsu, in hac urbc convenerant, non amplius in ea 
sibi efse fubsiftendum rati, faluti fuac confulere fatagcbant> 
vasis jamcollectis^ alio conccdendum efse propere, com- 
merciorum, quibus ftatque caditqueresNonca, uiu vicinis 
interdiccndum, urbem dcniquc arcta cuftodia concludendam, 
ratum erat. Quid faccrct Lochnervs ? Praetcrquam quod la- 
borantibus fucccrrerct , quum facilis isquc quotidianus sibr 
patcret aditus ad legatos , quos pcnes iteterat jus dirigcndi 
confultationes , non cefsabat fide illis fua confirmare, febrem, 
quae plures equidem familias^ corundemquc larium incolas, 
corripuifset, nec adeo malignam efse^ nec venenum alere, a 
cujus vehementia, peftilentiae contagia cfsent metuenda : ct 
plcrosque jam eorum, quos invaferat morbus, (alvos efse 
recteque valere. Sic hujus perfuafu et inductu permancbant 
in urbeLegati, et periculum , quod cx vana mali fufpicione 
inftabat, coelefti beneficio ac munerc avertebatur felicifsime. 
Caeterum, inter medicos feniorcs, quorum quinque nume- 
rantur omnino, ex ordine relatus , decurionatus ordinis fui 
munia annis hujus faeculi nono, decimo tertio et octavode- 
cimo, in ipfum funt collata* indeque annis proxime infecutis 

mediwa- 



6o i Memoria Viri tllufiris 

Hiedicamenta in officinis pharmacopolarum simplicia mfpi- 
cere , atque Visitatoris fenioris nomine recognofcere datutn 
eft. Quae ex ulu, utilitate et incremento collegiimedici efse 
ftoverat, alacri femper animo peregit, atque ex muneris de- 
mandati rationibus, improbos anicularum agyrtarumque co- 
natus, in medicinae facra inique>fe inferentium, intervertere 
allaboravit ; id quod ipsi implacabilem ifcorum homuncio- 
num invidiam conflavit. De illorum equidem impudenti&i- 
ma protervia conquefti funt medici omni aevo, quorum cau- 
famftrenue tuetur, nec immerito defendit Rodoricvs , epi- 
fcopus Zamorensis, cujus vcrba, etsi non fatis compta , heic 
legifse operae erit pretium : Fateor, inquit, laudanda pluri- 
nvum ars medicinae efset , si bonum fubjectum, si virtuti de- 
ditum reperit, si denique id ipfum fciendi genus optimum, 
ac naturahbus fcientiis, infallibihbusque fundamentis commu- 
nitum , prius medici addifcerent , quam exfequerentur. Si- 
cut enim, ut aiunt, unusquisque ld agit felicitcr, quod opti- 
me novit: ita qui principia medicinae ignoiat, cujus finis fa- 
nitas exiftit , ut fanum aegrum reddat,neccfse efi. Vidi ego 
plurimos heri aromatarios, hodie medicos $ heri barbarum 
rafores, hodie morborum graviurri cenfores ; heri herbascac- 
teraque materiaiia in apothecis mifccntes , hodie in princi- 
pum aulis morbos judicantes. Si enim etiam fanando vix 
nomenbonimedici quisque afsumit ; quonam pacto necando 
medicandi titulum vindicabit? Quibusdam itaque his simtli- 
bus, me aliquando febricirantem visitantibus, atque reme- 
dia poilicentibus, fed et caufsas morbi judicare conantibus, 
illud ad Philippum, ut in Actibus Apoftolorum legimus , di- 
Cebam: putasne, intelligis, quaedicis? Quibus dicentibus: 
etiam i ego iterum cum eodem eunucho addebam : quorno- 
do fcire poteris , cum aliquis tc non docuerit ? Mira certe 
res eft. Vt enim inquit Hieronymus, fullones , metallarii, fa- 
bri, lignorum caefbres, ipfa quoque vilia ofiicia exercentes, 
absque doctore efse non pofsunt , nec experiri audent, quae 

non 



Micbaclis Friderici Lochneri 60 % 

non noverunt : fola eft medicandt ars, quain sibi paisira 
unusquisque vendicat. Alii enim a crebro infirmantibus 
medicinam addifcunt. Alii a feminis,ut viros curent. Alii 
ab infidelibus audiunt* ut fideles necent. Alii nefcio quibus 
libellis legunt , ut in miferis Corporibus uniformiter exfe- 
quantur, et, utaiunt, uno collyrio ab eis ineognito, omqiura 
oculos voluat curare ; quoiit, ut caeci arte, natura viden- 
tcm caecum faciant. Hi medicinam nefcieates , medicina 
abutuntur , et artem egregiam 5 quam non noverunt , profi- 
tentur. Medicinae excellcnti et illuftri nomine gloriantur; 
quippe quaeftus gratia, pecuniam, ut finem, quaerunt Prae- 
mium certe vero medico non modo exiguum, fedfordidum» 
et tanto iabori irapar , nec ingenio dignum. Hactenus ro- 
i>ORic vs. At quamvis diffitendum non sit , operas ab illis ho- 
minibus malecollocari, imo pekiine, ut qui hominis falutem* 
officiofo quidem titulo, fed perniciosifsimo exemplo, pefeun- 
dcnt : dubitatio tamen non vana fubnafci pofset , annon per- 
rerfa eorum cogitatio* qui auxilium ab hominibus dubiae fi- 
dei, ipfoque rerum capitalium vindice, rectius feconfecutu- 
ros fperant, quam a profcfsoribus artis, longe sit perniciosior* 
Mihi quidemcertumest 5 et exploratum, nisi Zaleucus ali- 
quis fevera lege coerceat iltam impotentiam , et poenam re- 
pofcat ab iis, etiam fanatis, qui immorigeri biberintsinemedi- 
ci imperio > malum altius jam efse radicatum , quam ut reme- 
diis quibusvis aliis perfanetur, quumleniamalis mveteratisad- 
hibitaremedia, fomenta potius , quae ad deteriora invitent » 
non male cenieantur. Itaque Lochnerus 3 uteoredeatoratio* 
unde digrefsaeftj contentionem tamdiu fapientem cfsc ratus # 
quamdiuaut proficit aliquid , aut 5 si non proficit, nonobeft * 
fuo tandem quemque fenfu abimdare, et ut vitamquisque fuam 
periclitaretur, arnmo eo magis aequo patiebatur,quo majorifide 
luo fe officioabunde fatisfecifsecertus effet , et quomajoribus 
ipfe curiset laboribus premeretur. Ab his quum fe liberarc 
fatageret, quo otio redditus vir, fupra quam dici poteft, ne- 
AR>D.DuelliiMifceU.Ub.L Hhhh go- 



£04 Memorm Viri llluftrk 

gotiofus, curas nobiliores perageret, commodum accidit, ut, 
annuente perilhiftri curatorenofodochiifupremo, urbis hujus 
praetore generosifsimo , curam iftius ante feptennium fuscep- 
tam, anno hujus faeculi nono et decimoin generum devolve- 
ret, exactamedicinaecognitione eximium maximcque fpecta- 
bilem, fumma apud quosvis exiftimatione,quifuamipsius,fo- 
cerique vicem non raro explevit. Tempus vero omne tranf- 
mittendum putavit commodis iliuftrifsimae Aeademiae Natu- 
rae Curioforum, cognitionem rerum aut occultarum aut ad- 
mirabilium ad bene beateque vivendum neccfsariam ducens. 
Quarnprimtimenim in ordinem medicorum Nonbcrgensium, 
mi (upra dictum, relatus erat, fapientifsimus Academiaeprae- 
ics y vir omnilaude major, Ioannes Georgius Volcame- 
rus, cujus in eandem exftant mcrita immortalia , vigorem 
animi corporisque.contuitus, arctiorijam vinculo Lochne- 
rum sibi deviacire fatagebat, co quodeum, quum antea di- 
lexifset^ nunc penitus adamaret : Itaque a. d. xvim. No* 
vembris anni fexti et octuagesimi fupra millesimum fexcen- 
tesimuminilluftrifsimum hoc fodalitium adlegit,novum simul 
documentum daturus , quo illum ordine cenferi vellet , et 
quam vchementer cuperet r amicitias, quas cum Lochnero 
parente venerando ipfe contraxerat , ck^ immortales. Quum 
enim uterque florentifsimae tum focietati noftrae ad Pegne- 
pm florigerae efiet adfcriptus , Helianthi nomine alter , 
alter PERiANDRijUt palamfieretomnibus, Volc amerum, in 
filio Lochnero , viva parentis imagine, ipfiim adamare pa- 
rentem , cujusillegloriam, addita medicae artis laude, cumu- 
Iabat,nominePERiANDRi, quo interffodales curiofos dignoi- 
ceretur, eundem mactavit, fumpto a medico praeftantilsimo, 
codemque poeta , Agesilai et Archidami temporibus non 
incekbri. Inhancipem erexerat fenem venerandum tum ju- 
cundifsimabenevolentiac conjunctio,quae Lochnervm inter 
ct Volcamerum juniorem, fuosque omnes cum voluptate 
cattnectebatur, tum pyladca amiatia, quae inter cundem et 

- . - claris- 



Michailis Friderici Lochnert. 605 

clanfsimum Volcameri generum , 'Sra.v/ud<nov Godofredum 
Thomafium jam tum exardeicebat, virtuteet communiftudio- 
rum amore parta. Eleganti&imi hic vir ingenii nunquam si- 
ne doctrinae incomparabilis et illuftrium meritorum laudc 
commemorandus, faeculi noftrigloria>Mularum Gratiarum- 
que deliciaeet coreulum (quo fautoreme quoque utiindul- 
oentifsimo, vehementer laetor, ) fciendi cupiditatem, quario- 
ker a pueritia inflammatus erat, in eo auxit, ut jam multo dti- 
am,quam ante, ambitiosius facere foleret, et, quod inter- 
diu ob negotiomm medieorum molem negatum ^rat ? adlu* 
eernammeditaretur, legeret, fcnberet pertinaciter. Etenira 
oificiis medieis, quibus plerique defatigati otium quaerunt et 
requiem, domum reverfus nofter fopori membra neutiquam 
tradebat, tnultoque minus delicias no& fectabatur molles , ut 
potius intentiori ftudio libros legeret, aut ingenii vires fcri- 
pto expliearet, ct res toto terrarum orbc geitas juftis volu- 
minibus comprehenderet, jura> de quibus publice agitaban- 
tur lites, annotaret , negotia intcr literatos acta in literas re- 
ferret ; frequentius autem vel artis falutaris dogmata repete- 
retj vel hiftoriae naturalis arcana excuteret > fed > quae- 
rat modeftia 5 pleraque nomine 110 n praenotato. Ge- 
lebre eft inter Germanos nomen Erasmi Francisci 5 qui» 
sivc ad religionis etpietatis capitum enarrationem, sive adre- 
rum geftarum memoriam recolendam 3 sive deniqueadna* 
turae inveftigationem fe contulifset, ftilo linguae vernaculae 
concifo et acuto 3 eoque cafto femper fanctifsimoque,voIumi- 
na elaboravit quamplunma. In hujus familiantatem nofter 
venei at > et altcr alterius ope proficiebat , eo rcrum eventu » 
ut uterque feorsim plurima proeuderent, etLocHNERus va- 
ftis > quae Erasmus intermortuus abfolvere non potuerat > 
operibus ultimam manum adhiberet. Haneingenii folertiam 
animadvertens fenex venerandus > qui animotum motus et 
indolem acute non tanV conjiciebat, quam certis indiciis pe- 
nitus cognofcebat, negotium ei dedit vitae Fehriana£ de- 

Hhhh 2 fcnbcn- 



Sq6 Memoria Viri Uluftrh 



lcribendae. Evexcrat virum illuiirem, Joannem Michae- 
tEM Fehrium> doctrina et virtus ad Medici Caefarei>Praesi- 
dis Academiae, Confuhs item ct Praetoris in urbe Suinfur- 
#^imperialisdignitatem> qui in LocHNERodignum virtu- 
te-iiia laudatorem nactus eft. Sed et illud annotaise par crit > 
yvfrr pro laetion rei medicae incremento fapienter cenfuif- 
fcnt Academiae aufpices > confultum fore, ut collegae mm« 
quam efseut otiosi 3 et quilibetin mediura aflferret, quae ali- 
cuimedicinae paniiUuftrandae>amplificandacfacercnt, mul- 
tietiam fcribendi argumenta utiliter confecerint : Lochne- 
rus 5 diligentifsimae formicac aemulus, animalculi hujusftu- 
peada magniquc laboris opera > etinsigncsin re medieaufus> 
pcrquii ere accuratius> et partim ex veterum fcriptorum mo- 
numentis» partim ex eo > quod ufus reapfe experiundo edo- 
cuit> illuftrare aggrefsus eli 5 ea potifsimum decaufsa> quodan- 
te pedes posita transilire communiter foleamus* Qua occa- 
sioae oranem myrrhae hiftoriam ad veritatem revocare infti- 
tuerat, natalesejus 3 tam rubraequam d\b&e y olibanum alio no- 
iruae dictae> repetens et expendeos > num illos habeat ia ar- 
borc quadam> c qua inftar gummi ftillans concrefcat^ quod 
Plinio aliisque veterum vifiimefts aninapiiquadamfpccie> 
quae cr/uvgviov dioscoridi dicatur % an denique in formica- 
mm Indicarum caverms., quo guttam iUae ex arbufcula fu- 
dantem velutin horreo congerant ? Et quoniam omnem de 
rebus medicis fufceptam difquisitionem cfse inanem et parvi 
ducendam,apudanimumcoiiftituebat,nisi eiusiu vitamortali.- 
um generi efiet ufus>hunc colligens et aucupatus,venit ei in mea- 
tem 3 arte chymica expendendi myrrhae indolem ac vires et 
eliciendi extraBum balfamicum, quod vocant medicorum fi- 
lii: et porro progrefsus, additione Jpirittu nitri dulcis caftori~ 
jati 5 eonfecit effentiam anticatarrhalem bdfamicam > et ejfen- 
tiam myrrhae halfamicam y quarumhaec divinumplane reme- 
dium eft> fpecificum, et efficaciisimi ufus>inommbusuterima- 
iu> perfanandisi infecundis poftpartum residuis ejiciendis, in 

pur- 



Michaelis Frideriei Lwhneri. 6oj 

purpuradeniquemitiganda, qua diromorbopuerperaeabiis- 
dem fecundis in utero pertinaciter refidentibus ferme afMigun- 
tur. Parari haec medicamenta a doctiisimis noftris medicis 
ufu frequenti comprobata , curavit a folertifsimo praeftantis 
ingenii viro, Wolfgango Friderico Dieterico, phar- 
macopoeo non e multis, quifolus, nisi fortafse et genero 
expertifsimo cognita sit, eorundem conficiendorum rationem 
tenet : cujus tamen myfterii evulgandi aliqua fpes eft, siquan- 
do Myrmecohgia Iibrariis committatur. Iftam quidemlucu- 
brationem 3 dum alia fubcalamo ferverent, non omnino 
perfcripsit vir beatus: in fchedis tamen congefsit diligentifsi- 
me, quicquid de hoc argumento vel a fe obfervatum, vel le- 
ctum compererat, ut facile cum reliquis contexeres. Plura 
enim fuperfunt, quae accuratifsima vir diligentia ingenio ftu- 
dioque peperit^quorum feriem alibi convenientius enumera- 
birnus. Horum pleraqne referebat ad illuftrifsimae Acade- 
miae Naturae Curioforum commoda > de qua bene mereri 
nunquam non inftituit : et ilia quidem Periandri ftudium 
non modo non eft afpernata, fed tanti fecit, ut, quam jucun- 
dum id sibi acciderit, publicis rerum Documentis teftaretur. 
Etenim morte Ioannis PauH Wurfbainii , Archiatri No- 
ribergcnsis celeberrimi , quum vacuefacta efsent amplifsima 
munia et dignitates Directoris Ephemeridum ; et vero Acade- 
mia cum vana antehac fortuna conflictata, e re fua efse ccn- 
Jlret quam maxime, ut illa edendarum obfervationum rario- 
rum cura ineum conferretur, qui et corpore et animo vegeto 
par efset laboribus ferundis , impiger atque ftrenuus : Peri- 
a^tdrum ih primis huic negotio idoneum e&e fapienter jadi- 
cabat Praefes Academiae magnificus, lucasscrceckius, poft- 
quam emm antea Adjuncti eum dignitate condecoi asfet , d. 
icxtoet vicesimo mensis Martii, eandem eminenti Directons 
Eph. titulo auxit. Neque ipfum poenituit , Periandrum ad 
amplifsimos honoris gradus evexifse. Dici enim non poteft> 
quanto ftudio, quantaque diligentia elaborarit>ut foras ede- 

Hhhh 3 recK 



608 Metfioria Viri Vluftris. 

rentur inpublicum, congeftaeacollegis humanifsimis,rerum- 
que tam medicarum quam naturalium arbitris fagacifsimis , 
obfervationes rariores: id unice propositum habens, ut famam 
laudatifsimae Academiae, a mukis retro annis partam , ftre- 
nue tueretur, ae pro virili amplificaret. Ideoque eruditifsi- 
mos quosque blande invitabat, ut nihil nisi elaboratum inge- 
nio et perfectum induiiria adferrent,* alios commonefaciebat, 
et comitate orationis inducebat, ut temperarent sibi a pcfti- 
lenti scribendi cacoethe, ejurarent inclarefcendi pruritum, qui 
multorum nomen commaculavit, ct mifere deturpavit. Id 
namque inftitutum e(se Academiae, praeftantia fcriptorum , 
non numero, cujufque diligentiam metiru Proinde in arai- 
citiarn et focietatem pcrtrahebat Archiatros et Polyhiftoras in 
Europa praeftantifsimos, Caefareos, Regios, aliofque, qui S. 
R.I. Electoribus potentifsimis, celsifcimis Principibus, etfum- 
mo etiam Pontiirci, ob singularem artis experientiam efsent 
accepti. Erant praeterea, ut et hoc addam , alii ex aulae pro- 
cerum ordine excellentifsimo , qui ex fcriptorum varietate, 
quantus efset lochserus accurate dignofcentes, ad ipfumde 
rcbus curiosis referebant. Taeeo folertes rerum naturalium 
indagatores Teutonas , Belgas , Britannos , Gallos , Ita- 
los , Vngaros , Dacas , Sarmatas , Borufsos , Suecos 
et Danos, qui literis fubinde invifebant. Iftud vero siletuii 
peplo involvendum non eft, ex Indiac quoque oris , et ex 
infula Curafsavka , literas ad eum fuifse allatas. Ea nempe 
viri dignatio erat inter omnes, ut non uitimas ci partes luben- 
ti animo dcferrent, illiusque judicio et auctoritate facile fta- 
rent. Neque diffitendum eft, eumnontemerequidquam Aca- 
demiae nomine indignum emisilse; fed potius, utipfeinom- 
m eruditionis parte erat exercitatifsimus , docta frequenter 
cenfura, quantum quidem per Academiae coniervationem li- 
cuit, eliminavit, quae veltrita nimis vidercntur , aa;Iesve fa- 
bulas redolerent , nec alias fatis exafciata cognovifset. Quae 
ab ipfo novis E^hemeridum centuriis infertae leguntur lucu- 

bra- 



Michaelk Frideriei LocMeri. 609 

brationes, lucernam olent : fuoquippe exemplo, non folo 
titulo , caeteros praeire volebat. Quibus rebus effectum eft , 
ut breve temporis fpatium intercederet > quo praelaudato 
schroeckio & lqchnero annitentibus > octo obfervationum 
centuriae complerentur, et in quatuor tomos digeftae divul- 
garentur. lamque in eo erant viri meritifsimi, ut nonam at- 
que decimam preio itidem committerent 5 quem conatum mors 
lochneri praepropcra nonnihi! retardavit. Ad cujus hifto- 
riam enarrandam antcquam progrediar>ordo poftulat,utqua- 
Iis domi fuerit interior ejus vita, quo nimirum totaplenecog- 
nofcatur , paucis exponam. Simul ac facere Noribergae me- 
dicinam iuisus erat, pia cogttatione exiftimabat, e refiiafore, 
ut in curarum domefticarum partes fociam sibi adjungeret 
probam, modeftam, pudicam, fedulam> rei familiaris admi- 
niftrandae peritam. Talem enim ftatio , in quam a DEO erat 
collocatus, pofcere videbatur , cum qua nimirum rei familia- 
ris curandae operam partiretur: Quandoquidem fere fieri a- 
pudplerofque animadvertit, ut ingenui cives liberahbufque 
pariter ac medicis addicti ftudiis , ab hac augendae rei fami- 
liaris opera, non sine ingenti fuo et reip. damno,avocati, o- 
pibus fensim deficiant. Itaque fponfalia, parentum interven- 
tu > celebravit cum lectifsima virgine, omnibus, quae fexum 
fequiorem ornant , virtutibus cumulatifsime condecorata > 
anna maria 3 viriamplifsimiornatifsimiqueiOANNis virzigmanni, 
civis Nonbergensis^ ob morum honeftatem apud omnes exi- 
ftimationispraeclarae, filiafecundo-genita,eademque d. xxv. 
Iulii mensis anni fupra millesimum iexcentesimum fexti et c~ 
ctogesimi ritu facro confirmavit. Fructus hinc tulit uberri- 
mos, quandb nullis divulfo unquam querimoniis amore fa- 
num exhilarabat, aegrum cura singularifovebat, fuftentabat > 
fedula conjux, quae rebus utentilaetis focia, adverfasquoque 
confolabatur, etaerumnas molliebat, ut augusto , remopti- 
mam efse uxorem pudicam y fidem tribueret. Porro quum 
ifie demum beatus videatur> quem beant liberi > imago cor- 

po- 



6io Memoria Viri Ifltiftrk 

pons et ainmi iui; quid enim dulcius hommunn generi a na- 
tura datum eft , quamfuicuiqueliberi? Lochnerus, qui vi- 
deri poterat beati&imus , beatitatis iftius inconftantiam nimis 
mobilem, et in qua neutiquam acquiefcas expertus cft. Nam 
fuavifsima conjux parentem eum fecit fex liberorum, duo- 
rum mafculorum, quatuor femellarum , quibus nomina erant 

lOANNES FRIDERICUS, URSULA DOROTHEA , SABINA FELICITAS , ANNA 
MARIA, IOANNES HENRICUS et CATHARINA DOROTHEA. E quibuS 

tres in infantia DEO , cui debebant, fpiritum reddiderunt. Fi- 
lius natu minor , ioannes henricos, magna omniumtexfpecta- 
tione genitus, pulchre adolefcebat eouique, ut fperare de eo 
poterant parentes nobililsimi optima quaeque. Poftquam 
enim in flore aetatis literas Latinas pariter atquc Graecas rectc 
perceperat, veterum itemquerecentiorum philofophorumpla- 
cita sibi cognita reddiderat, animum denique jucunda rerum 
naturalium cognitione, perpetua peregrinationum literis con- 
signatarum lectionc faturaverat : paternis aufpiciis , meoquc 
ductu, Poetrias Graecas, ab H. Stephano quondam editas, 
nova versione donavit , bene multa illarum cx Graecis poe- 
taruminterpretibusfragmentacollegit, ac primas annotatio- 
num lineas duxit. Neque in hoc opere folo fc continuit ju- 
venis calentiset fervidi diligentia; qui parente optimo fuifra- 
gante, ex fchedis illius difpersis llluftrarelaudabili conatu in- 
ftituit Mufeum Beslerianum ; cuius poft obitum editione filii 
desideratifsimi manibus parentavit parens moeftifsimus, a quo 
ca accuratione cft expolitum, ut, quum multiplici rerum va- 
rietate, etimaginura peritifsima manu delineatarum elegan- 
tia paucis omnino, quae^ de hoc argumento lcripta prodic- 
runtvaria, quidquamantea concederet > nunc omnibus, ex- 
cellentis doctrinae ubertate palmam reddat dubiam. Idem 
deniquc apii, feralisplantae, ufum cxantiquitatc, omine heu^ 
infelici, parente optimo praeeunte, eruere occoeperat. Dum 
haec agebat , vetcrum inftituto permotus, ad acadcmias, tan- 
quam ad empohum bonarum artium, abnta, ut plurium infti- 

tu- 



Mchadis Widertci Lochneru 6rr 

tutus doctrina > fuoque judieioufus> eo magis confirmaretur 
in illis difciplinis, quibus a teneris folide erat imbutus. Alm* 
eum Leucorea (cujus aeternurn decus 3 Conradum Samue- 
lem Schurzfleischium, publica Geimaniae jura ethiftorias 
^curn applaufu interpretantem> ibidetit audivifse, memorigra- 
taque mente recognofco,)exceperat>et jam in co cratjUtprae- 
mium diligentiae et ftudiis pararet, atque doctorismedieiho- 
nores cx merito decerneret annum aetatis agenti flonum fii- 
pra decimumj quum immaturo> nec opinato fato mensisla- 
nuarius anni^millesimofeptingentesimoquinti decimi,evi* 
vis cximeret adolefccntem , viris grandaevis comparandum. 
Ita namque mortalium eonditio comparata eft , ut qui nimis 
celeriter ingeniimaturitatem funt afsecuti, tanquam arborurxi 
baccae; temequefruges maturitate tempeftiva, cadant. Quem 
parentum animis dolorem infixerit improvisus hic de mortc 
filii nuntius> quem ex morbo decumbere (occubuit autem pu- 
ftulis quibus mriolarum nomen inditura cft a medieis recen- 
tioribus>) nequidem inaudierant : ii tantum exputare pofsunt* 
qui filio unico> eoque fpci jam piane exploratae, orbi funtfa- 
cti. Poft haec nactus quidem cft pusillum laxamcnti Loch- 
nerus> et quaedam veluti halcyonia, quibusfe reficeretqua- 
dantenus > et animum luctuosilsimo calu fere lapfum, erige* 
ret> venturisque rerum afpcritatibus fortiter perferendis prac- 
pararet. Eodem quippe anno> quo filiurn amiferat> exeun« 
te > filiarum alteram > Annam Mariam , leetifsimam virtu- 
tumque virginalium Iaudeornatifsimam,fehci aufpieio nuptum 
clocavit in familiam nobiiifsimam Christophero Ludovico 
GoECKELio>Medico Bad£nsi, Wolfsteinensi etNonbergensi 
feliciisimo> qui majorum clarifsimorum etparentis> dignita- 
te > doctrina et virtute fumma illuftris , Christiani LudO- 
vici Goeckelii, Marchionis Badensis viduae Consiliarii ad 
intima illius consilia> et Archiatri immortaliter meriti, nomen 
ac famam mafcule tuetur. Sed neque diuturna neque iblida 
fuit, quam cx nuptiis alterius filiae conceperat > animi jucun- 
App. CenU IX. & X. liii di* 



6i2 Memoria Viri IUuJirk 



ditas. Nova enim mox ingruebat calamitas, quae filiam na- 
tu majorem, virginem fumma integritatefanctimoniaque,cui 
nomen erat Sabinae Felicitati, menfe Februario anni fe- 
quentis eodem niorbi genere, quo filius est confumptus , ab- 
ftulit. Honeftae itidem conditionis poteftatem ipsi,annos qua- 
tuor et viginti natae , fecerat parens amantifsimus > fed fpera- 
ta viro , quo die cum adolefcenteex amplifsimo genere, fpon- 
sioneinterposita, erat conjungcnda, Servatori iuofponfaeft 
defponfata cafta, incorrupta, ut unica fuperftes efsetfilia, no- 
va Goeckelii marita, quae mille hujus vitae incommoda pa- 
renti induigentifsimo leniebat , eiusque orbitatem filiorum > 
fokretur quatuor pusionibns fuavifsimis , Christiano Fri- 

DERICO, HENRICO LAURENTIO , IOANNE GuiLELMO, et 

Philippo Casparo> quorum tertius pauGas ante hebdoma- 
dasvivere desiit, quam avusexhac vita miferiarum plenifsima 
cxcederet: tresreliqui hodienumfuperftiteseaincrementa laete 
capiunt, ut non tantum aviae , luctu confectae , fenectutem 
ludibundi oblectent, fed et fpem faciant parentibus, fore, ut 
aetas iptorum ingravcfcens aliquando, in eorundem adole- 
fcentia olim conquiefcat. Anrequam expertum haberet 
© /u<x,kcl§Ityi$ 9 quantum sit malum, amittere liberos, modeftia 
perfpectaque virtute adolefcentes ; funera parentum charifsi- 
morum vidit omnium. Et reverendum quidem patrem ex- 
tulit anno cididcxcvii. Socerum, cui in medullis haerebat> 
acerbifsime luxit anno fequenti creptum. Matri dulcifsimac 
funus fecit anno cid. idcciiii. etiocrui denique, matronae 
aetate virtutumque ornamentis gravi, juftaperfolvit annofae- 
culi hujus decimo: ut paucos omnino annos numeraret , qui 
sibi ex morte fuorum non efcent luctuosi. Tot cafuum do- 
lores tam frequentes confolabatur fidiisima charifsimaque 
€On}ux, quae virilrs animifoemina 5 rarathalami gloria^ trifntia 
languentem mariti animam fuavitate fcrmoni$exhilarabat, cu- 
ras amore sincero laxabat, fummis ftudiis et officiis fuftenta- 
Jbat> w; tanto aiQlefuarum agmine obsitus > vitam tamen sine 

moe- 



Michaelis Friderici LocbnerL 6iy 

moerore tranfgere videretur, quod ab coniuge honeftaet bo- 
na commoduoi , maritum exfpectare iubet Protagoras. 
Amoreenimfecomplectebantur conjuges tenerosinebile una 
vivebant, et alter alterum judicio, hoc est, vereet conftanter 
amabat, ut pofteris exemplum amoris conjugalis commenda- 
ri mereantur* Nec grave erat conjugi, marito, quotiesia 
morbos incidens, virium d^trimenta pateretur, adsiderc. Et 
quidem fanitatesic fatiscommoda utebatur Lochnerus, quam 
quater omnino infirmari scnsiu Poftquam fub initium hujus 
faeculi ex febri ardenti aegre convaluerat, accenfa urgebatur 
siti , quam nulla potione reftinguere valebat. Diu latuit ex- 
aeftuantis fanguinis fervor hic , donec menfe Februario anni 
duodccimi inclementius accederet, omniaqueincorporetur- 
baret : vigiliis noctes traducebat , animo linquebatur , vires 
cum habitu corporis diffluebant, et vix fpiritum ducebat. In- 
ter has tamen morbi tentationes a priftino animi vigore et a- 
lacritate parura aut nihil remittebat : interdiu non tantum ae- 
grotos* qui opem ejus per internuntios expetebant, domibe- 
nigtie audiebat , et quae vitac illorum tuendae , morboque 
depellendo forent falutaria , iisdem procurabat : poft paucos 
dies, quibus domi fe continuerat, nondum ipfe plane reftitu- 
tus, adeorum lectulos denuo accedebat,utne hacetiamparte* 
qua ex adipectu dc aegrotorum habitu rectius judicare cen- 
fentur medicorum filii , illis defuiise videretur. Ipfe vero ex 
literis maximum capieb^t folatium, de quibus ut frequentes 
cum ip(o fermones mifcerem , quitum aedes patroni de me 
opume meriti mcolebam , fuo jure flagitabat, eo quod ex il- 
lis morbi quoddam levamen fentiri teitaretur. Nata ipsi tutn 
efrfalus ex medicina e papavere parata, qua aeftus vehemen- 
tiaminfringere 3 fomnumreducere, omnia denique in corporc 
pacatiora reftituere , sibi vifus eft. Unde lectulo adhuc affi- 
xus, exhilarandi animi cauisa, de falutifero eoquefecundopa- 
paveris germine.in Iiteras refeire animum induxit, quae eru- 
ditae antiquitatis monumenta de iftac planta fuggererent no- 4 

i Iiii 2 tatio- 



£i4 Mmor/a Vrri Illuftris 

tatione digna ,. et lAmmcmcLiyym ludere 3 fcriptum eruditis- 
!amum 5 ue quo alibi. Au sitim vero profligandam potu u- 
fos eft 5 qui in vico nobis vicino cx aqua nitro impraegnata 
coquitur. Atquc sic fatis belle fe habere videbatur. Residua 
tamen fuifse iitius mali fernina* indiciis compertum erat ma- 
riifcftis: vultus fpccies pallebat, corpus quod fueratfucciple- 
Bum>fensimamifsum,etvires dehilitatae: a confueta tamensi- 
bi agilitate nibil unquam remittebat^ ita ut demandata nihilo 
fecius obiret munia, etabeopQtifsimum temporeliterisman- 
darct ingetui monumenta, quae ab eo prodita orbis hteratus 
cum plattfu excepit. Satis conftat* falubri victus ratione > et 
cura conjugis> de mariti optimi vita follicitifsiroae* magis ef- 
fe fervatum > quam ullo medicamine. Ideoque et a vini po- 
ttt fe prorfus abftinebat ; quandoquidfcm ex illo » parcifsimc 
fempto s fcntiebat plurima fanguinis exaeftuantis incommo- 
da. Atque hac ratione inter infinitas curarum moleftias vi- 
tam tolerabat atiquot annos, donec corporis vires magis ma- 
gisque immirtuereritujr> et fcnfuum> quorum fumma pollebat 
acie^ufusindies, hebefceret, quando nec retufa oculorum a- 
cie* nee aurium judicio > alias acuto, vifa et audita prompte fa- 
tis difcernebat t adhaec capitis vertigine non raro , totiufque 
corporis debilitate opprefsus. Quaemala extremisvitaemen- 
sibus ita invalefcebant interdumj ut pedcm domo efferrenon 
auderet. Uti enim contra aquarum cum impetu decurren- 
tium molem fruftra obnitaris > ita ubi fubsiftas paulisper, fa- 
cihus casdcm emetiri poteris et fuperare. Neque tamen ul- 
tra diei fpatium facile fe continebat :; co quod animus viva- 
cifsimus moram non pateretur. Hine 5 quasi integra efset va- 
letudine» de rebus fuis sine intcrmi&one peragendis fatage- 
foar» et nihilo fegnius ferebat opem miferis, ferali morbocon- 
fiktantibus, adeos accedebat> uti olim confueverat, et do- 
Jttium redux literis animum oblectabat. Amici vero y qui ex 
fecie paflida> grefsu titubante et aliis indiciis > vitae ejus me- 
auebant * crebrionbus lkerarum ftudiis corporis imbecilli fa- 

cul- 



Michaefe Vriderici Lochn eri. 6 1 5 

cultatem plane atteri fufpicabantur. Ea vicifsitudine 3 quam 
animi dolores, ex jufta indignatione> etgravifsima injuria si- 
bi fuisque iniquifsime illata> recentes> exacuebant, menfem 
Septembrem fere transigebat. Die xi. Octobris languidior 
erat> quam ut membra folitis officiis fungeremur : ea nihilo- 
mintis, qiium quicti fe dedifset , ita recreafse sibi vifus cft > 
eafque v>resrccepike 5 ut poftero itatim die rerum gerenda- 
rum caufsa in ag.ru m egredcretur 3 et vefperi redux corpore 
etanimo recte valere videretur. Multa de rebus eruditis 
cum genero nobilifsimo et mecum 3 qui forte tum aderam > 
hilari mente colioquebatur > et quantum adhuc memoria va- 
Ieret> luculenter demonitrabat. De Trihaerefio Scaligeri> 
Drusii atqueSERRARiifermoinciderat ;. dein fensim ad Kar 
mur deflectebatur, cujus fectae inftitura 3 si cum reliquis e- 
jusdem gentis placitis conferas, faniora^nequetotfabuhs, qui- 
bus libri Judaeorum fere fcatent, inquinata fciebat. Etilliip- 
si Karaeh qui eruditioneplerumque pollentnon vulgari prae- 
ter ceteros gentis fuae , his odio funt plus quam vatiniano* 
Ad alia deinde, iif fit in colloquio familiari> delapsi> fermo 
in alteram ufque horam et amplius extrahebatur* Dehinc 
cum forore nobilifsima>animum virilem gerente>CATHARr- 
KA DoROTHE a > quae Altorfio ad venerat, iltuftris et conful- 
tifsimi Henrxci Hildebrandi, Consiliarii Solisbacensiset 
Norici 5 nec non Antecefsoris primarii Altorfini celeberrimi 
marita> coenabat jucundifsime; ut nemini fiiboriretur fufpicio 
inorbi invalefccntis. Sed quam brevis eft hominum vita 1 
Nocte ftatim infequente, quum membra quieti tradkhfset* 
ftranguria cum tenefmo? fomni requiem invidebant. Sumtno 
mane diei > qui divino facer erat cukui; e lectulo furgens > 
huic malo medicinam parare^ et remedia contra lllud effica* 
cifsima > multoque ufu cognita 3 ex officina afferi iple cura- 
bat> At quoniam nulla medicina tam efficax > nulla tam fa- 
lutaris paratur 3 quae vitae terminum 3 a Deo > illius auctore > 
conftitutum* proferat : illius quoque ufus medelam malonoa 

liii 3 a£» 



tf 1 6 Memoria Vlrl llluflra 



ferebat, nec lenimen : meridie ejus diei augebantur dolores 
eousque , et mentem alias fatis validam ita affiaebant , ut 
corpus lectulo afiigerent. Neque vero pax ei erat et tran- 
qurllitas ; per morbi cnim vim quietus nunquam fuit , adeo 
ut quam recumbens noninvenerat requiem, elato rurfus cor- 
pore quaereret. Quem exitum morbus hic fpectaret, ipfc 
Lochnerus jam praedixerat. Et laudanfcimo genero , ex 
signis de morbi exitu judicarc apprime gnaro, mali vche- 
mentia major videbatur, quam ut ex illo eluctari valeret cor- 
pus,multis vigiliis, curis et calamitatibus , attenuatum : dc 
illotamen :eficiendo omni ope, ut par erat, contendebat. 
Eo ipio adhuc die , ne ulla in re officio fuo deesfet focero, 
quem fui arnantifsimum cognoverat, eta quo plunbus orna- 
tuserat beneficiis, mali caufsasexponebat exintimisLocHNE- 
JU familianbus amicifsimo, illukri Godofredo Thomasio, 
medicorum coryphaeo , et lueratorum noftri hujus faeculi 
phoenici, ab eoque majorem in modumpetebat, ut pro ve- 
teri, qua Lochnerum dilexerat conftantiisime , benevolentiaec 
amicitia , falutem ejus qua poisct artc dcfenderet. In eum 
quippe ftatum erat adductus, ut actum de eo videretur. Is 
hoc nuntio perculfus, jam per fe advolabat, utquea tamcha- 
ro sibi capite difcrimen , divina annuente gratia , averteret , 
remedia, quae ufu quotidiano noverat cxquisitifsima faluber- 
rimaquc, parabat, Deique opem praeftolabantur. Et aman- 
tifsima conjux, quae nunquam a lectulo recedebat , diu no- 
ctuque mariti fuavifsimi necefsitatibus invigilans, majora er- 
ga falutem ejus ftudia afferebat, quam erant a muliere poftu- 
landa. Quamvis autem difficultas egerendi et inanis ille co- 
natus mitigatus nonnrhilefset, cum doloris aliquo levamcn- 
to: totam tamen fanguinis fubftantiam, quodam vcluti in- 
ccndio efse correptam , ex motu celerrimo conjiciebatur ; 
niaxime quuin nox pcr deliria , mentem turbantia , inquies 
iuccederet. Neque quidquam, ut praeviderant fagaciisimi 
viri, fanguinis mifsio proderat: quinuno vitaefinis celcripaf- 

iu 



Michaclk Friderici Lochneru 6 1 7 

fii appropinquabat. Is vero S Lochnerum incidebat noa 
imparatum 5 quippe qui quotidiana mortis cogitatione pe~ 
ctus obfirmaverat , praeeunte Sigismundo a Birken in li- 
bello de Praeparattone ad mortem Germanice confcripto.De- 
inde a Servatore O. M. qui veram demurn vitam poft beatum 
fpiritus a corpore difcefsum largiretur, {iipplice prece expe- 
tierat 3 verbisjpotifsimum ufus MARTiNiBoHEMi,cujushym- 
no > Chrifte Iefu> lux mea> virtus> falus, fiducia, verbisvo- 
tivis ad falutis noftrae Statorem unicum concepto 3 nihil fan- 
ctius, nihil efficacius dici poteft; eoque hora rnortis inftante 
ut erigeretur 5 faepe exoptaverat. Et compos factus eft voti> 
quindo follicita conjux , decumbentis maritilectulo adsiftcns* 
euiidem hymnum recitaret 3 etaIiquotie$repeteret fummacum 
aegroti voluptate. Quum reverendus Widmannus, quicu- 
rairi animae hucufque gefserat* a mcridie diei xmlOctobris 
vocatus advenifsetj eumque 5 ut fepositis omnibus 5 quae men* 
tem in itinere mox ingrediendo impedirent 3 lubenti expia- 
toque a peccatis animo Servatori fuo iret obviam, fubmo- 
nuifset 3 eum non folum libenter audivit, fed etorationem 
a Chrifto edoctam 5 eaque potifsimum capita, quibus veni- 
am admifsorum fupplices rogarnus 3 diftincte et cum quadarn 
mentis incitatione enunciabat. Ab eo tempore^ quum ae- 
ftus, vifcera omniaque membra depafcens 5 nullam partemne- 
que diurnae neque nocturnaequietisantcaimpertivifset 3 con- 
quiefcebat paulisper, non quod morbigravitasremitteretofed 
quod vires fensim deficerent. Vehementia enim febris in- 
fiammatoriae acutifsimae , ut verba 3 medicorum filiis usitata y 
mea fcciarrij ex cmfirmata totiusmafsae fanguineaeputrilagine 
cachecico-fcorbutica obortae> fpcm convalefcendiomnemprae- 
ciderat. Ipfe vero> ut mors vitae foret confentanea , mem- 
braadquictem decentcr compofuit, clausis oculis, felix illud 
temporis momentum, quo fenfus diisolutione omnes exftin- 
guerentur, plaeidifsime per tres quatuorve horas exfpectavit* 
sicque dorraienti similis, poft decubitum xxxvi. horaium ex 

hac 



6*S_ MemoridVm Ulujlris 



hac vita excefsit paullo ante horam quartam matutinam diei 

xv.Octobrisanni ciDisicc.xx.quumvixifsetannos Lvm.men- 

fcs vi. dies v. Corpus magnificoelatumeftfunere die xxi. ejus- 

dem mensis> honeftifsimaquefepultura affectum, exfequiasfu- 

neris profequente et cohoneftante maxima illuftris Senatus 

populique Norici parte. Iufta funebria fccit Theologus fum-. 

mus, Gustavus Phiuppus M@eRl, facri coetus, qui inD. Lau- 

rentii aede primaria colligitur, Antiftes vencrabilis. Virfiiit 

Lochnerus longiori vita dignifsimus> confummatae peritiae 

medicus, qui omnibus hononbus perfunctus, ita fe gcfsit, ita 

vixit, ut ejus probaretur fides> integrkas, aequalitas, liberali- 

tas>necefset in eo ulla cupiditas, vel libido, vcl audacia> 

fuitquemagna conftantia > qualem Tuluus, virum bonumap- 

pelJandum putavit, Forma is fuit excellentif*ima> ftatura me- 

diocri> eaque decora , colore candido : corporis habitus ei 

plenus, qui tamen agilitati non officeret> membra tenerioi a > 

caput rotundum, facies pulchra> vultus cum venuftate qua- 

dam liberalis femperque ferenus> fupercilia recta, nec faitum 

notantia nec indignationem> capilli molles> nafus bene con- 

formatus, oris mira iiiavitas> gcnarum nitore exornata, vox 

candida, erecta et concitata, ut fpecie omnino jucunda> ama- 

bili et decora > comitatem et placidam manfuetudinem prae 

fe ferret. Quamvis enim bile pauco phlegmate abundaret> 

etiniram ptaecepsefset; hanc tamen moffi verbo citius le- 

nires , quam ille conceperat, ab omni ultionis libidine alic- 

nifsimus. Tantum vcro aberat, ut quem provido animi con- 

silio lacderet verbo> ut injunas in fe injufte ingeftas, aequa 

mente pateretur , nec alia re invidos magis torqueret , quam 

quod virtuti gloriaeque inferviret. Haec autem quomajor efr> 

eo propius contaminatur ab invidia. Ecquis enim ignorat , 

ab ha£ fedulo quaeri, quod in viris bonis et cordatis calum- 

nietur, ct fictis conquisitifque vitiis deformatum vcllet ? Ut 

mirarijam desmam, virum praeftantifsimum innocentia,qua> 

firmifsimo contra malcvolorum artes praesidio> alias tutiefse 

fgle- 



Michaelis Friderici Lochneru 619 

folemus improbas impudentifsimorum hominum iniurias de- 
fugere non potuifse. Haeccine funt foltra vitae confervato- 
nbusdebita/ O tempora, 6 mores! Tanta nihilominus apud 
omncs boni eius nominis fama erat, ut dum m vivis iile ef- 
fet, effutire in eum calumnias parcius auderent improbi: ae- 
rumnarum vero requiem, sic mortem appellat Sallustius , 
interturbare , et leoni mortuo iniultare , quae fortitudo eft ? 
quae prudentia? quae gloria? Neque tamen hinc lepidamrc- 
portavit victoriam invidia; citius enim evanuerunt rumulculi 
inanes, calumniae nulla verifpecie fiibnixae, merae fabulae, 
quam pruina exorto fole. Quemadmodum vero aequum fe 
praebuit omnibus, ita etanimae dimidium fuae dihgebata- 
more tenerrimo , eoque pietatis non fucatae fenfu excitato. 
Eam llli si in medulhs haesifse dicam, parum dixero. Sapien- 
ti quoque difciphna liberaliter educabat ct inftitucbat chara 
matrimonii pignora , fenectuns praesidia : et praeftanti hac 
progenie fere orbatus > liberorum loco habebat fidei tutelae- 
que ipsius creditas Virzigmannias, parent, urroque orbas, 
quas nunquam fecus habuit, ac si ex fe efsent natae,earum- 
que aetatem , folitudinem ac fortunas , ita defendit, ut con- 
fcientia rectc factorum fretus , aliorum iniquas in fe fufciperc 
iniinicitias et odia aeterna non dubitaret. Fratres et forores, 
quorum illi partim muncrum facrorum dignitate, partim juris 
eleganti prudentia , partim rei curandae peritia eminent,hae 
honeftifsimis clocatae matrimoniis , multaquc virtutis laudc 
confpicuae, concordifsimi mutua sibi invicem dulcifsimaquc 
charitate placebant. Ceterum rci quaerendae neque ftudio- 
fus fuit, neque negligens : camtamcn, quod paucis conti- 
git improvifum atquc inopinatum, praeter fpem auxit miri- 
ficc , ut in praediis, quae intra primum ab urbe lapidem duo 
pofsidebat, ex lapide cxcitaret aedificia firmi operis, Loch- 
NERiANi nominis monumenta nunquam interitura. His ta- 
men multo firmiora funt, quac virtute etingenio sibiparavit: 
quandoquidem reliqua omniafluxafuntctfragiliaj virtuscla- 
App.Cent.lX.&X. Kkkk ra 



6%o AUmoria Viri lllufiris 



ra aeternaque habetur. Erat namque in co eximius virtu- 
tis literarumque amor g erat pius in Deum et homines, libe- 
f alis et beneficus > in amieitia eonftans > omnibus familiaris> 
cum qua3am vefuti ambitione facundus> mira comitate> ne- 
inini gt avis> modeftus > in honoribus petendis minime ambi- 
tiofus, partae dignitatis ftrenuus dcfenfor, laboris patientif- 
simus> fobrius> amictu utens commodo frugali > etquidig- 
nitatem deeeret ; atque haec omnia sine jactantia. Ingeni- 
um natura ei dedit amoenum> aae> perfpicax> ad invenien- 
c$a y qtiaeex reefsent* acutum > adexplicanda ornandaque 
tibcrrimum 5 ad exfequenda promptifsimum, quod eleganti 
cultura peifeetum in omnia difciplinarum arcana fehcifsime 
penetravit. Nxhil emm orbis ille doctrinae comprehendit > 
«fe quo non expcdite> ubicunque occasio daretur^difsererct, 
et interiora „ quae difficilem habent explicationem > erudite 
promeret> fblidenon minus quam pcrfpicue explanaret> at- 
queauetoreslaudaretpraeftantifsimosj qui rem omnem be- 
ne copiofeque perpolitam confecerint> aut breviter attigerint. 
Vivain bibliothecam jurc nominafscs* Sed ct ipfe numero- 
fem> exquisitifsimorum librorum copia rcdundantem > colle- 
Qft bibtiothecam > ex qua> ubi animum ad fcribendum ap- 
puJit> pro insigni> quam afsecutus cft > eruditionis et docm- 
uae copia, felegifsc ipsi volupe erat> quae in unaquaque ele- 
gantifsimarum artium efserit recondita. Scnbcndi argumen- 
ta fumpsit > quae curiofbrum non minus voluntati fatisface- 
rent>quamaIiorum> ad utiim praefentem singula referenti- 
tttn Vaftum quoddam opus raroeft molitus : de matena po- 
tius difpexit x eui eruendae et perfkiendae vita brevis fuffice- 
ret> cujus maxirna pars> infinitis diftrictanegotiis civium falti- 
ti> fed necalia re ulla propius ad Deum immortalem acce- 
dimus>quam falutem homimbus dando ; erat tranfmittenda > 
parteni quoque amici sibi poftulabant > crebris falutatiombus 
diurnum tempus interpellantes. Hinc in multam ufque no- 
ctem legebai :> ct opificum anteiucanam vincens induitnam , 

fcri- 



Aiicbaelis Friderki Lochnerh 6zt 

fcribebat plufcula. Quae inrer legendum animadverterat no- 
tatu digna 5 et llluitrandae cuidam materiae idonea, ea fini- 
ta lcctione paucis consignabat verbis in fchedas conjeeta sin- 
gulas> e quibus, in ordinem redigens, quae meditabatur , fa- 
cilc integrum corpus conftituebat. Dolendum certe eft > vi- 
ro. laboriosifsimo nonlicuifee, quod consilium aliquot ab ex- 
eefsuannis agitaverat, m fecefcu tempus vitae reliquum lite- 
ris et Aeademiae iiluftrifsimae commodis transigere, etquac 
affecta kabefeat opuleula complura ad umbilicum perducere» 
Qrom juvenis poetices facultate delectaretur^mira focilitate» 
ncc sine eoelefti aliquomentts inftinctu, verfias fundebat, no~ 
ftro cumprimis idiomate * qui omnes cximium pictatis odo- 
rem fpirant, et de cultu animi aperte teltantun Vel enini 
tnentem excitavk adlaudesaeterni Numinis canendas* velad 
illius clementiam eonfugiens , delictorum gratiam sibi fieri 
exoptavit, vel miferae rcrum humanarum eonditioni ingemiC. 
cens , folvi* et cum Sofpitatore fuo efse difcupiit, In lin- 
guarum notitia comparanda felicifsimus fuit > in qua tantum 
profecerat* ut si eritices illam partem , quae in origines vo- 
cuminquirit , tractare voluifsct? copiosiisime poruifset eom- 
mentari > cum Iano Grutero et Casparo Hofmamno 
fentiensj medentis officio iatisfacerepofseneminem, qui Hip- 
pocratem et Galenum lingua fua loquentes non inteliigeret* 
Antiquitatis omnis eultor, Graeciae Latiique thefauros per- 
quisivit diligentifsime ^ ad illius illuftrationem afferens non 
pauca. Hiftoriarum veteris noftiique aevi apprime gnarus, 
Philofophiam vitae accommodam , illam cumprimis, quae 
rerum naturam varietatemque mukipheempcrfcrutatur, aecu- 
rato ftudio fecutus eft in penetralia illius fcientiaefepenitus in- 
gerens. Mathesin parcius attigit, ita tamen, ut illorum fcrip- 
ta pariter evolveret, qui medicinae fundatnenta u(u atquc 
cxercitatione comprobatac 3 in doctrina numerorum etlibra- 
tionum sibi visi funt invenifse. Plantarum , hyles iatricae, et 
generatim atque univerie naturalis hiftoriae cognitioni totum 

Klckk z ic 



622 Memoria Vtri UlujlrU 

fc addixit ; in hoc veluti regno fuo triumphans. Qu[d dc 
medica laude commcmorem ? in qua , quantus fuerit , ex 
iis, quaeadhuc, veritate fuffragante , delibavimus, recog- 
nofcere licct. Nulla eft artis Afclepiadeae pars , quam is non 
tenuit exactifsime. In his omnibus ea moderatione eit ver- 
fatus, ut nullius unquam nomini obtrectaret; et quamvis ca> 
quae de tenuifsimarum partium etcorpufculorum philofophia 
fpeciofe dicta ab aliis avide didicerat , probare non pofset, 
utpote quae miferis cerebrum potiusexcutiant, quam ut ad 
profperam eos valetudinem reducant ; honorifice tamen de 
quibusvis et fensit et locutus eft: in rebus ipsis fuo ufus judi- 
cio. Etenmi multa pulchre ad fpeciem dicuntur, quae ubi 
auribus acceperis, ad gratiam apta lenocinantun quae tamen 
ad fumum vendendum efsc comparata , ii demum experiun- 
tur , qui rem facientes aliam plane morborum efse indolem 
fentiunt, eosdemque nec verborum lenociniis pelli, nec ra- 
tiociniis globulorum agmini fuperftructis abigi. Itaque adalia 
fe convertit, et corporis humani indolem propius contuitus , 
illi labafcenti medicamina faciliora et mitia adhibuit ; at ubi 
remediisopus erat celerioribus > generofa magis, ignis arti- 
ficio utplurimum parata, in ulum revocavit. Nihil Lochne- 
ro prius fuit 3 nihil antiquius, quam ut caveret abiis,quaelu- 
brica noceant magis, quam ut prosint; deinde in omnesdi- 
Jpiceret occasioncs, ut vires humani corporis blando adju- 
mento fuftentaret, adjuvaret, quum facile fieri pofsit , ut si 
illas in holtem expellendum intentas, intempeitiva medicina 
quasi avoces et perturbes, aegrotus hac fola de caufsa in vi- 
tae difcrimen adducatur infuperabile , et fuccrumbat. Qua i\\ 
parte in Galeni fententiam ivit, exiftimantis, proprium ckc 
medici nomen, ut sit inventor occasionis. Quae ad ius, quo 
Germaniae regimen continetur, fpectant, idomne, patriac 
praefertim initituta , eaque tam vetuftate pacne obliterata , 
quamufu hodienum recepta 3 perfecte planeque cognofcebak 
Haec enim ignorare 5 civibus non turpe folum efseputabat, 

fed 



Mkhailk Trtderici Locbneri. *2$ 

fcd cum insignt eorundem detrimento conjunctum. Caete- 
ram juris humani prudentiam eo usque sibi comparaverac, 
quatenus ufui efse poteft medico, medicinam forenfem agi- 
tanti, & cafus ncque paucos neque leves judicanti. Sacra- 
rum literarum studia , quibus a teneris erat imbutus , nun- 
quam fepofuit: a digladiationibus quae de fidei capitibus, 
maximo animorum motu , fed exiguo plerurnque fru&u, 
vehementifsime agitantur, toto pectore abhorrebat * 
non minus atque a hbris venenum intus alentibus, quod 
ubi mentem infecit , prorfus turbat, et a recto dimovet* 
Vtplurimum enim inter vehementiora ifta litigia veritas amit- 
tkur , et inter mille dubitationes tandem religio. Praeftah- 
tifsimos in codicem divinum commentarios evolvcbatVut 
ne elset nefcius eorum, quae difficiliora et quasi tenebris cir- 
cumfufa, longtisime efsent ab imperitorum intelligentia fen- 
fuque disjuncta > quorum etiam non pauca iiiis in fcriptis* 
auro contra carionbus , hinc inde llluitravit , antiquitatis ju- 
dicio fuffultus. Ltbentiisime vero et perquam ftudiofe vo- 
lutabat libros* qui finceram animi emendationem et pecca- 
torum expiationern commendant, atque de aetate recte ho- 
nefteque degenda praecipiunt. Seipiiim hinc obfervabat ri- 
gidus cenfor , nemini cuiquam ad ignofcendum difficilior, 
quam sibi ipsi, Quo boni simul patrisfamilias curam abunde 
explevit , multo amore plenam , dum fuo necefsitudinibus 
fuavifsimis et reliquis fecum habitantibus exemplo praeluce- 
bat, vitaeque tramitem commo.trabat , quem ingredi opor- 
teilt, fi fide, probitate, morumque fan&imonia, DEO pla- 
cere velimus. Et coelcfti hac via incedentem DEO placuifse, 
praeterquam quod oraculorum divinorum veritas indubie 
confirmat , ex eventu aeftimamus ; quippe qui facili piaque 
morte evocatus in coelum , quasi in domicilium , ubi mente 
cogitationeque per omnem vitam fuerat defixus, .commigra- 
vit , & mifenas vitae hujus cum liquida lenique immortahta- 
tis tranqudlitate commutavit, Soterem cum coelitibus acter- 

Kkkk 3 num 



624 Ohferva tionum & Opufculorumvariorum. 

num concelebraturus. Supereft, ut Jaetae hujus cataltrophes 
cogttatione animum , luctu adhuc et gemitu fqualentem, eri- 
gamus, et exuviis , in terra repositis, levem placidamque 
requiem precati, animaeque desideratifsimae» coelo receptae^ 
perpetuam, qua corpori iterum juncta fempiterno aevo frua- 
tur , voluptatem congratulantes , iiipremum vale dicamus. 
VALE. LOCHNERE. VALE. PIISSIMA. ANIMA. AE- 
TERNIS. BONIS. SECVRA. PERFRVERE. VIXISTI. 
BENE. IMO. VIVIS. ET. VIVES. NEC. VIRTVTVM. 
TVARVM. HONOS. GLORIA. MEMORA. IN. OBLI- 
VIONEM. DIVTVRNITATE. VNQVAM. ADDVCE- 
TVR. VALE. LOCHNERE. ET NOBIS. AETERNVM. 
SALVE, NOS. TE. ORDINE. QVO. NATVRA. 
PERMISERIT. CVNCTI. SEQVE- 
MVR. 

-&$&&■■ -*sj3s&»~ -*$$m~ * -mm- -*w&- -&%&&- 

Objervationwn 
& 1 Opujculorum *uariorum 

MICHAELE FRIDERICO 
LOCHNERO 

lucubratorum 
INDEX. 

x. De cane periodke cataleptico. Dec. II E-pk K C am. V. 
Obf 9 6. 

2. - Ofsiutn strepitu. ibid. Obf 97. 

3. - Incubo Jethali. ibid. Obj.zz^ 

4. La- 



Obfervationum & Opufculorum variorum* 6x $ 

4. Lapis myrmecias falfus cantharidibus gravidus* Dec* II> 

ann. Vh Obf 2jf. 
5* Araneac Aphrodisiacae cuidam deliciae. ibid. Obf 2j6. 

6. de Mamma mentulata* Dec. II> ann. VIL Obf 12$ 

7. - puero caudato» ibid. Obf J24. 

g. - gallo cornuto. Dec. II. ann. VIII. Obf 26* 

$. Myrmecologtae fynopsis* In afpnd* Dec. //> amu VUI y 

n. %. 
ia. Memoria Fehriana. ibid. n.8« 

11. de infelicifsima corpulentiae tiiiraae cura. Dec> II, anm 
VIlll Obf 2J9. 

1 2. Ambrae gryfeae frufto infolitac magnitudinis & ponde- 

ris> ibid.Obf 220. 
1 3* Epiftola de juvene miferandum in modum nuperoincen- 
dio enecto, ad Exc. Acad. Leopold. N* G. EpheirL Di- 
rect. Hermetem 1L Decur. Hh Ann. 3« 

14. de Monorchiparente>anorchin filium generante. Centur. 

l&II.Obfj 9 t. 

1 5. Clavi fpecie > noftratibus Wcbtxlotf) dicta> ubi obiter de 
Gemuria. ibid. 0bf.J 9 2. 

16. Nicotianae planta albicans laeti praefaga futuri. Centur* 

m. & iv. obj: 200. 

17. denova purpurae fpecie? 3fteffelfitCf)t dica, anafpredo 

Celsi > vel uredo Plinii & ungo Vegetii & Apuleji? 

Cent.VI.Qbf.96, 
1%. de Scrofulanae aquatieac majoris virtute travmatica mi- 

ra; ubi obiter de Liquitaja Brasiliana & Scrofulariis Ma- 

labarensibus idolis facris 3 aliisque. Cent. VII. Obf 65. 
i#. de Conyza majori flore pleno, & Orobanche hypopyti 

flore punieeo. Cent. VIII. Obf.2. 
20. de ferali quadam mclancholiae uterinae caulfa* Cent. 

VIII Qbf * 
21* tA*x.w<rttCLfyVM > sive Papaver ex omni antiquitate 

erutum> gemmis> numi$ >( statuis et marmoribus aeri in- 

cisis. 



616 Ohfervatimtum & Opufcuhrutn variorum: 

cisis llluftratum , et Viro llluftri Godofredo Thomasio 
dicatum. Noribergae 1713? et curis fecundis auctius, 

1719. Q^ 

22. Schediasmade Parreira brava, novo Americano aliisquc 
recentioribus calculi remediis > illuftri Acadcmiae Leo- 
poldino - Imperialis N. C. Praesidi Dn. D. Lucac 
Schroeckio Archiatr. Caefar. dicatum, iniertum legitur 
Appendici Centur. I. & II. Editio fecunda auctior iepa- 
ranm excufa proftat Noribergae 1 7 1 9. Q^ 

1 $• Nerium sive Rhododaphnc vcterum & recentiorum, qua 
Nerei &Nereidum mythologia, Amyci laurus, Saccha- 
rum Al-hafchar, & ventus ac plant^ Badiamur aliaquc 
explicantur, ac diversis S. Scripturae locis lux affundi- 
tur. Accedit Dafnc Conftantiniana * 1716. Q^ 
* DafnenConftantiniatam properanter icriplerat illuftris 
Lochnerus , occasione cxcclsifsimac victonae, quam 
auguftifeimus Impcrator a Turcis anno 171 6. reportavit. 
PJaufum tamcn ca meruit V. C. Isaaci Verbvrgi 
qui in luculcnta praefatione ad illuftnfsimi Ezech. 
Spanhemii Difsertationum de Praestantia et usu M/- 
mismatum antiquorum volumen alterum , guftum illius 
daret. Hinc motus Lochnerus manum operi denuo 
admovit,ut nunc duplo auctior sit praelo parata. 

24, Commentatio de Anana(a sive nucc pinca Indica , vulgo 

Pinhas, ad Hcsperidum Norimbcrgcnsium fcriptorem. 
Q^etF. 

25, Mungos Animalculum et radix defcripta. 1705. Q^ Le- 

gitur quoque in appendice Centur. III. et IV. n. f. 

26, Ad Dn.Conr. Bartholdum Behrens, Magnae Britanniac 

Rcgis Archiatrum , de novis ct exoticis Thee et Cafe 
fuccedaneis, Botry Mexicana Ambrosioidc , Ambrosia 
artemisiae foliis, siveThce deLima,herbadeParaguaes, 
Cafe a la Sultanc et oleo Sirec aliisque, difsertatio epi- 
ftolica. Q^ Vid. App. Cent. V. et VI n. so. 

27. Festum 



Obfervauonum <£r Opufculorum variorum* 6ij 

27. Feftum Tithenidiorum Dianae Corythalliaea nutricibus 
Spartaniscelebratum, commentariolo nunc dilucidatum 
dicatumque Dn. Io. Ad. Genfelio, Ph. &M # D, Regiac 
liberae civitatis Soproniensis et Comitatis Caftroferrei 
Medico, Academico Curiofo. Q^ 

2§. Belilli Indicum> cujus occasione mTethyos mytholo- 
giamTethyorumque naturam inquiritur; dicatum Dn. Io. 
Philippo Breynio, Academico Curiofo et Societatis An- 
glicanaefocio 3 Phyfico Gedanensi. Q^ Tria haec fche- 
diasmata habentur quoque in appendiee Cent. V* et Vl % 
n. io. jj. jt. 

ap. Schediasma deLapide Quadra Sinensi* ad D. Andream 
Fackium, Caefar. Archiatrorum Coraitem. Q. Viak 
Cent. VIII Obf 72. 

30. Schediasma de Phthiriasi Cordis Plinii Valeriani,ad Dn- 
lofcphum Lanzonurn , Proto-Medicum & Profefsorem 
Ferrarienfcm. Q^ Vide Cent. Vffl.Qbf J. 

3 1 # Disquisitio ad locum Plutarchi 71-gp/ Svpi&ou fr&$uo<; 3 cu- 
jus occasione de Vermibus cum urina excretis late agi» 
tur, dicata Dn. Anton. Vallisnerio , ex Nobilibus de 
Vallisneria > Academ. Carolinae Imp. N. C. et Societa- 
tis Angl. Colleg. nec non primar. Theor. Med. Prof. 
Patavin. Q^Vid. Cent. VIII. 99* 

3«. De Acriviola ejusque novis fpeciebus flore pleno et Pe* 
ruviana foliis quinquefidis eommentatio ad Dn. D, Io, 
Georg. Volcamerum, Medicum Nonb. feniorem^ Bota- 
nicorum Germaniae principem^ Academicum Curiofuni* 
Q^ Inierta etiam eft Appendici Cent. VII et VIII. 

$3. Rariora Mufei Besleriani , quae olim Basilius et Michael 
Rupertus Bcsleri collegerunt > aereisque tabulis ad vi- 
vum mcifa evulgarunt. Anno 171 6« F. 
Rarioium 5 uti et Papaveris* et plerorumque opufculorum* 
hoc mdice enarratorum* copiam, omnium usibus defti- 
natam, fervant Heredes Lochneriani. 
Apf. CenuVL&X. Mmmm Quae 



€i% Obfervationum & Opufculorum varioruml 

Quae praeterea Gcrmanica lingua* prefso auctoris no- 
mine, ab eo prodiereopcra, fpifca partim, magnique 
ponderis* confulto hic praeterimus, eo quod primis fta- 
tim annis evulgata sint , adeoque nihil certi de illis 
compertum habeamus* 

Inedita. 

1. Myrmecologia , quo opere plurima congefsit , quae de 

Formicis physiologice ,! pharmaccvtice , itemque 
de ufu facro > politico, eoquc togato et faga- 
to , de ufu oeconomico denique et magico dici pote- 
rant. 

2. Difsertationum HumelfteinensiumDecas. 

a. de Deabus Tethenis sive matribus. Iungenda crat haec 

difsertatio ichediasmati jam excufo deFeftoTetheni- 
diorurm 

b. de Numo Cistophoro. 

c. de Iove Pluvio. 

d. de Diis Deabusque Hippiis. 

e. de Equo Iulii Cacfaris. 

f. de Diis Deabusque Hippiatricis. 

g. de Stacte veterum et vera arbore ftactifera , occasione 

numi Smymaeorum. 
h. de Herba Comagena Plinii, e numis Comagenoruim 
i. Apium numis iHuftratum, 

k. Papaveris aquatici , sive;Nymphaeae antiquitates. 

g. Difsertationum Afclepiadarum res medicas antiquas illu- 

ftrantium Ogdoas, 

a. Feftum Aefcukpii apud Coos 5 gctfZfra, dvaX^ic, di- 

ctum, cx antiquitatibus mcdi^is et numis illuftratum. 

Feftum hoc iis quoque incognitum cft, qui de Feftisex 

inftituto egerunt, Qua occasione de Virga Aaronis, 

lefsae, Ezechielis 5 de icipione Iofephi 3 de baculo Pal- 

ladis, vatum Aegytiorum,de gafifro/ucu/TicL & iimihbus 

acturuserat* b. Tri- 



Obfervmionum & Opufculorum vmiorum. 620 



b. Tripus AefculapiL 

c. Vindemia Aeiculapii. 

d. Telesphorus 5 filius Aefculapii. 
c. Hygeia> filia AcfcukpiL 

£ Pentagonon Hygejac 
g. Metaniptron Hygejae, 
h. Maza Hygejae 

4. de Diis *&vmoi$ sive falutaribus. 

5* de Mcdicis diatritariis 3 eorumquc erroribus. 

6. de Foeminis Medicis , ct Foeminis Medicorum eruditis > 

itemque de fervis medicis. Focminaruni Medicarum 
nomina plusquam trecenta notavit. 

7. de Ornatricibus & ornamentis mulicrum Supplementum 

hoc eft partim Laur. Pignorii Tra&atus dc Servis> par- 
tim ejus, quae diligentifsimus Tiraqucllus de mundo 
nmiiebri collegrt in tractatu de Legibus Connubialibus, 

5. de Manibus, coftis et capillis Sirenum 5 adjuncta Sircnura 

mythologia c numis, gemmis et ftatuis. Hoc opufculura 
ad umbilicum perductum praelo committi poteft. 
£* Hiitoria medica Numaria 5 feu dc Honore Medicis olim 
et nuper habito 3 numisquc et ftatuis iisdem cusis et ere- 
ctis. Oftenfurus erat hoc opere 3 quibus dignitatibus 
fulgeant medici 3 qui erant amki Imperatoruin et Re- 
gum , eorumquc o-uvoikoi et familiares, legati 5 comites 
orientis , obiequii, facrarum largitionum, palatii magi- 
ftri , protofpatharri, nec a fummis ecclesiae dignitatibus 
cxclusi. Dolenda funt medicorum fata, qui 3 ctsi Rei- 
nesios> Meibomios, Velfchios 3 Loehneros* virtutum 
fuarum futuros praecones invenerint , hoc tamcn hono- 
re mactan nondum potuerunt 5 quum qui iftum in fc 
laborem fufceperuntj omnes fato praerepti sint^ ante- 
quam opera gloriam medicorum confcrvantia planeple- 
nequc perfeccrint. 

Mmmm 2 10. dc 



*jq O bfervationum & Opufculorum variorum. 

io* de Radice Althfeleb , sive Serapiade Diofcoridiict vete- 

rum, junctaSerapidisMythologia medica. 
II* de Vmbella veterum. 

1 2. de Flabellis veterum. 

13. de Homeri auctoritate in medicina. 

24. An veteres habucrint ocularia? ad locum Plauti Ciftell. 

A. 1 Sc. %. 
1 y„ de Virgimbus Alphesibacis* ad locum Homcri. 
1 6. de Hysgmo Plinii» 
17* de Ofcedine A. Gellii Iib. V. cap. ult. 
ig. deCarmfice Medici* ad locum Plinii Valeriani lib* 1* 

cap. 56, 

19. de Patago morbo. 

20. de Molucro morbo* 

21. deLueboum. 

22. de Vulnere horrendo cercbri ia ventriculos penctrante* 

23. de Philoniis et Philonibus. 

24. du Pinna et loro vomitorio. 
25* de menftrui fanguinis forbitione. 

26* de Nidis avium Sinensium edulibus > optima analeptico 

et antihectico. 
27., de Americana Sambra > remedio antihydropico* 
28- de Casina Apalachitarum % 
29; de Kerfa Arahum* 

30. de Chodsja Altsi optimo analeptico remedio* 

31. de Citn per folia propagatione* et Citretis eitra ignis ad- 

miniculum per hiemem confervandis. Accedit Citri 
ufus facer apud Hebraeos, et numis citro insignitis. 
32* Oivo$ oLvSts/uKx;, vinum fragrans* 

33. de Serpilliufu antiarthritico* 

34. de Schoenantho. 

35* Vifcus, examine chemicact microfcopica examinatum* 
36. de Coelifolio ieu purgamento ftellarum et Nostoch Para- 
cdsii ^ua probatur Nostoch veram efse plantaim» 

37. de 



Obfervationum & Opufcubrum variorum* 63 r 

37. de Veteri agro Nariicortim, ejusdemque et hodierni !i- 

mitibus. Acturus erat hoc opere de morbis y qui ia 
agro Norico maxime grafsantur> et de potioribus eo- 
rum caufsis > de miris quibusdam affectibus morbosis > 
de medicina indigcna > de aere > igne 3 et meteoris > 
aqua >. de incoHs> de quadrupedibus > pifcibus et aqua- 
tilibus, avibus, infcctis^ arboribus et pl. 

38. de Caroli M. Folsato> quo navigationem ex Rheno in 

Danubium aperire conatus eft. 

39. deLollo> Franconiae deaftro, papaveribus exornato. 

Scribendi occasionem praebuerunt darifsimi Mifcella- 
neorum Lipsiensium collectores> qui X. Ill.p. #1. ad ob- 
fervationem V. CJo. Henr. Bocrisii de Lollo > fubmo- 
nuerunt> Papaveri illuftrando hoc quoque deaftrum efse 
adventitium. 

40. de DEO Tibilino siveZernebock> ciW (§d[)fi>ai$&0Cf, 

41. t>om Saertfe&en ©auer&ruttnen* 

42. t>on ^onfanellem 

43. »on 53erac&futtgI)eS^e%ettSl&ett5ma^7ttn^ fcett 
enfgegen aefefcten 9Bttteln* 

Carmina denique facra & moraIia>, itemque medita- 
tiones pias > lingua vernacula confcriptas > & epiftolas ad 
varios , aliaque plura > quae inchoata habebat > hac quidem 
vke perfequi omittimus. 




Mmmm 3 MEMO- 



*s> m ( • ) m 

MEMORIA 

■F/R/ CELEBERRIMl 

DN. 

IOHANNIS MARIAE 

LANCJSII, 

INTIMI CVBICVLARH ET AR- 

CHIATRI PONTIFICII &c. 

CONSCRIPTA 

DN. PETRO ASSALTO, 

PROFESSORE BOTANICAE IN ARCHI- 

LYCEO ROMANO FAMIGERATISSIMO , 
ET PER 

MERITIS AC FAMA CELEBRATISSIMVM 

DN.IOHANNEM BAPTISTAM 

MORGAGNVM, 

IN PATAVINA VNIVERSITATE PRIMARIVM ANA- 

TOMES PROFESSOREM COMMVNI- 

CATA. 



Sht- 





::■ 




D. IOANJNTES JVIARIA LATNTCISIU 

^lrchiater etr (7ntimu.s CubicuLtrius' 7 ' 
Clenientis JCi/. tPontificzs S%jO/na.ni_^> 
ziort ^rrotomedzcus cfenez^alis^ 
omanus- . 

imnmiipiiimPMiiTinniiiiiimi 



(i*efc<^(*e3&<*^(^<*<!3&W(^ww 
f|ffff<Pfc|||^ 

IUmtrifsimo , & fapientifsimo Viro 

Daloanni Baptistae Morgagno,* 

In Patavino Lyceo Anatomiae Profefiori 

Primario > ct Praesidi Meritifsimo 

Petrus Afsaltus 

S. P.D. 

NVlIa unquam tanta fuit benevoIentiae 3 studiorumque 
conjunctio 5 quantam, Vir Praeltantifsime > inter Te> 
et CI, Lancisium efse comperi : quantum enim tc 
amaret 3 quantum tuae docrinae tribueret 5 ex ejus- 
dem colloquiis facile perfpexi j contra vero tuae huinanifsi- 
mae epiftolae locupletifsimi funt teftes tum tui erga eumdem 
amorisj tum quantum ipsius gloriae confuleres. Sed proh 
dolor! arctifsimum iftud amicitiae vinculum iniqua mors tan- 
dem diremit : elanguit maxima illa ingenii vis y extinctum eft 
praeclarum lllud lumen literarum, ereptns eit nobis celeber- 
rimus Laneisius. Quapropter dum mecum reputo 3 Cl. Mor- 
gagni, maximam in unius viri obitu rei Mcdicae jacturam> 
dum ipsius in me ornando humanitatemj dum dukifsimani 
confuetudinem acerba memoria refrico , facei e non pofeum 
quin gravifsimo luctu afficiar. Verum si rem bene perpendo> 
licet eommuni omnium 5 ac mei ipsius caufsa habeam 5 quod 
vehernenter doleam, ejus tamen cauisa quid dolendum sit , 
non video. Quid enim de ipsius mortc angar, ad quam Vir 
fapiens aeque ae Chriftianus dum vivcret ita fe paraverat, ut 
pene fiibil timeret ? Quid de Lancisio periit in ipsius interi- 
tu? corpufculinimirumexuviae ; fuperftes eft divinus llle ani- 

mus? 



6J4 MemoriaViri Celeberrlmi 

mus. Vivit igitur Lancisius, ac veluti carcere folutus evola- 

vitadfuperos (utpie credimus) Vivit» aeternumque vivet 

immortali nomirtis celebntate. Vivet in fuis egregiis com- 

mentariis, vivet denique in amicorura memoria , ac deside- 

rio. 

• Interim haud abs re me facturum judico, si pro mea 
qua utrumqui colui obfervantia, nonnulla de morbi genere 
ac morte ad tc perfcribam: quod quidem tuae erga eumdem 
benevolentiae minimc ingratum fore arbitror > cum enimab- 
fens aegrotanti amico adefse non potueris, fupremoquc chari- 
tatis ofticio fatisfacere, juvabit faltem lugubrem hanc hifto- 
riam ex me audire qui aisiduus languenti affui , ultimasquc 
voces excepi. His tamenct aliadeeximia ejus indole y ac 
virtutibus, totaque anteacta vita ad utriusque noftrum desi- 
dcrium leniendum fubjiciam.* 

xvi. Kal. Februarii vefperc hora vigesima fecunda Ita- 
lica frigore correptus coepit Vir fummus febri acuta laborarc, 
lupervenit dolor in dextro hypochondrio verfus partem po- 
fticam, sitis erat moleftifsima , tantaque faucium, linguac , ac 
palati ariditas ut expcdite loqui non pofset , vomitus bilioii 
fecuti fiint, alvus ex toto fupprefsa, quae nec oleo amygda- 
lorum dulcium copiosius propinato initio cieri potuit, pro- 
grefsu tamen morbi injectis enematis nonnihil foluta fuit, 
pauca reddebatur urina , pulfus crat celer , humilis, debilis, 
atquc inaequalis. Noctem duxit infomnem. Frequentes in- 
terea viri nobiles omnis ordinis de ejus vita folliciti ad ipsius 
aedes concurrcre coeperunt, inter quos Amplifsimi Cardina- 
lis Annibal , Praeful Alexander, ac Princeps Carolus Albani, 
Beatifsimi Patris fratris filii ejusdem S. S. Pontificis jufsu et 
propria in eumdem voluntate ducti faepius adfuerunr* Cum 
autem per tridui fpatium,et paroxyfmi vehementiores rever* 
tcrentur, nec fymptomata mitefcerent ab adhibitis de fenten- 
tia primariorum Vrbis Medicorum remediis diluentibus, 
craollientibus , refolvcntibus, ac blandis alexipharmacis, 

cumquc 



Dn. hcifh Ateriae Lancisiu 635 

cumquedolor a<i thoracem cxtenderetur, Vir pius nihil arn- 
plius fpei reponens m humanis praesidns , comploiata jara 
corporis valetudine, ad divinarn opem, atque animi mede- 
lam mira conftantia , qua femper*fuit in diris aegrotationis 
cruciatibus perfercndis, nullo immmentis mortis metu per- 
culsus, confiigit. Poftquam enim obsignatum teftamentum, 
quod cum fanus efset provideconfcripferat, folenniter nun- 
eupafset, arcefsito facerdote, Chriftianorum ritu vitae noxas 
per confefsioncm cxpiavit, poftera autem die facrum Chnfti 
Corpus poftulavit, quod maxima pietatissignificatione afsum- 
sit: cutnque vitac finem jam jam inftare intelligeret, facto 
oleo fe ungendum curavit, quo fupremo noftrae religionis 
munimento firmatus, gravioribus coepit urgcri fymptomatis» 
maximo tenebatur virium languore, fumma premebat fpiran- 
di difficultas, quanquam dolor evanuifset, accefsit foporle- 
thargicus, mcns turbata, verba interrupta. Denique glifcente 
morbi faevitie xn. Kal. Februarii mane hora duodecima ex- 
piravit. 

Tanti Viri obitus maximum bonis otnnibus intulit moe- 
rorem: inter quosS.S.Pontifex raro fane benignitatis exem- 
plo, quanti eum faceret oftendit > cum enim elset renuntia- 
tum de ipsius mortc, dimifsis ftudiis neminem per eum diem 
ad fe admitti jufiit. Tanta profecto erat S. S. 'Pontificis erga 
ipfumClementia, ut ipfo intime uteretur ob ejus prudentiam, 
ac fidem singularem. Doluit propterea fublatum eum efce* 
qui gloriae Pontificiae profpiceret , viros dignos fuggerendo 
in quos beneficia conferret. 

Ex ejus teftamento fumma pietas eluxit > siquidem hc- 
redem instituit ex afseNofocomiumS.Spiritus in Saxia, maxi- 
mamque pecuniae vim, quam ex divitum aegrorum curation^- 
bus coegerat , in pauperum beneficium convertit. Voluit 
enim ut ex fua hereditate novum cgenarum mulierum nofo- 
4ochium excitareuuv 

App.Cent.lX.&X. Mmmm Difse- 



6 \6 Memoria Viri Celeberrimi 

Difsecto cadavere> inteitinum duodenum!ividum>hepar 
tenuiori limbo > quo ventriculo incumbit, cxtrinfecus tan- 
tum in utraque fuperficie fubnigrum, lien folito contractior > 
fibra dextra pulmonum coftis in parte antica adhaerefcens oc- 
currerunt. Intet mediaftinum 5 et eamdem fibram fupra pe- 
ricardium abfceisus folliculo inclufus obfervatus eft, qui cuin 
mediaftini > ac diaae fibrae extremitate coaluerat. 

Corpus balfamo conditum> noctu funebri pompa ela- 
tum eft ad templum S. Spiritus in Saxia > ubi mane coram 
Pontificiae Aulae Praeftlibus funus amplum, magnificumquc 
S.S. Patris fumptibus factum fiiit. 

Sed hactenusdeLancisio aegrotante, extinctoque>nunc 
de praeclara ipsius indole, ac magnis cum virtutibus antcacta 
vita nonnulla fubnectam. 

Natus eft Romac honeftis Parentibus anno MDCLIV. 
vil KaL Novembris fub auroram. Mature deinde musis fuit 
initiatus; Siquidem mira ingcnii docilitate cum eximia qua- 
dam memoriaconjuncta literis humanioribus celerrimc imbu- 
tus Philofophiae operam navavitin Collegio Romano: poft 
quam ad ftudia theologica mentem appulit. Verum cum 
osquc ab ineunte aetatc ingenita quadam animi vi ad natura* 
lium rerum cognitionem raperetur> relictis facris difciplinis 
ad medicinam fe applicuit, ufus Magiftro Hyacintho Alto- 
maro, qui tum eam facultatem intcr celebriores publice doce- 
i>at in Archigymnasio Sapientiac Romanac. 

Cum autem probe intelligeret> Medicam artem confta- 
re nequaquam poise> sine exaaa physicarum rerum fcientia> 
ad eamdem comparandam omnes nervos intendit. 

Primum igiturquo facifius ad naturae penetralia viam 
inuniret, Geometriam ducem sibi afcivit> qua ignorata> cor- 
porum affectiones nulfo modo intelligi pofsunt> cumque le in 
iifciplinam Vitalis lordani Mathematici eximii tradidifset? tan- 
tum ex eo Iuminis mutuatus cft > quantum ad abditifsimas 
jphysicae Iatebras illuftrandas fatis efset. Htnc veluti quadam 

accen- 



Dn. loan. Mariae Lancisiu 6$j 

accenfa Mathefeos facc^ omnes naturalis hiitonae receisus pe- 
netravit. Inprimis autem excoluit Anatonien , Chymiam f 
ct Botanieam ; Omnia enim Vrbis nofocomia frequentans> 
difsecta cadavcra , afsidue , attentifsimeque fcrutabatur. 

Publicum itaque fuorum ftudiorum fpecimen dedit an* 
no MDCLXXII. quo Philofophiae, acMedicinae Doctor in 
Sapientia Romana appellatus eft. 

Nullam dcindc occasionem unquam amisit , nullum 
diem temere intercedere pafsus eft, quo vcl in Medicis, vcl 
in Anatomicis, vel in Botanicis non proficcret. Habebatur 
coetus de Medicis quacftionibus difceptantium in aedibus 
Floridi Salvatorii, ClementisX. Archiatrn Gulieimus Riva 
celebristum Chirurgus inftitucrat domiconvcntum Anatomes 
ftudioforunu Apud utrosque clare fplenduit Lancisius, dc 
praedictis facultatibus perite eleganterque faepius difserendo» 
aliosque fuo itudio incitando. Qtio factum t(t ut Rivae ob 
egregiam indolem ac doctrinam fummopere carus fucrit 9 ac 
proptcr ea deinceps adokfcentis ingenium reconditis Anato- 
mes cognitionibus, quibus ipfe excellebat , augere fcmper 
ftuduit. Eodem tempore multas identidcm recitavit difser- 
tationcsdereherbaria in HortoMedicoSapientiaeRomanae. 

Quo autem commodius Medicinae, atquc Anatomcs 
ftudiis vacaret* anno MDCLXXVI. Menfc Ianuario, curn 
fubiifsct prius fuae doctrinac periculum , inter ceteros ideni 
munus cxpofcentes , dclectus fuit Medicus Afsijims in Nofo- 
comioS.Spiritus in Saxia loannis Tiracordae olim Innocen- 
tii X. Archiatri, tunc autem Medici Primarii ejusdem Nofo- 
dochii, qui ipsius officiis, eruditione , praeftantique ingenio 
captus, in oculis Iuvenem poftca tulit, atquein eo ornan* 
do omnem oj>eram pofuit. Ibi vero fumma induftria Aegro- 
torum lectis aisiduus praeerat, signa, ac fymptomata diligen- 
ter notabat, caufeas morborum fagaciter venabatur , eventus 
obfervabat. Hinc omnibus adamufsim exaratis, non pauca 
confccit hiftoriae morbontm volumina , quae quoad vixfc 

Mmmmz con- 



6?8 Memoria Viri Celeberrimi 

eoncinnare perrexit, unde magnum emolumcntum ad Medi- 
cinae ufum percepit. 

Ex Nofodochio egrefsus anno MDCLXXVIII, receptus 
fuitinterAlumnos CollegiiPicoeniS.Salvatoris inLauro , ubi 
per quinque annorum fpatium Medicis fcriptonbus omnis ge- 
neris legendis afsidue incubuit, ex quibus multajprudenter 
excerpta, ac in indicem digefta retulit in codices fupra vi- 
ginti. 

Nihil interim deerat Lancisio , quod magno abfoluto- 
que Medico opus sit. Omnibus enim tum a natura , cum 
ab educatione praesidiis inftruebatur. Ingenio quippe ad 
omnia verfatili accefsit singularis in ftudia literarum amor, 
maturain iisdem inititutio, necefsarius difciplinarum appara- 
tus, eximii praeceptores , continuus legendi labor , afsiduus 
medendi ufiis atque exercitatio. Aetas tantum desidcrari 
videbatur: verumsi res bene putetur, neque haec adverfa- 
batur; quam enim prudentiam afferre folent anni, ipfeexpe- 
rimentorum multitudine , atque accuratifsimis obfervationi- 
bus sibi maturius > quam cetcri comparaverat. Haud igitur 
mirandum 3 si in prima adhuc juventute in Vrbe adeo incla- 
rueritj utinter primarios aetatcquc provectos Medicos antc- 
celleret. * 

Hifce porro initiis illico ad fummaquaeque pervenit^ea- 
que afsecutus, quae alius Mcdicus nunquam. Quantum enim 
nomen sibi comparafset, aperte dcclararunt et publica mu- 
nera> et honores, ad quos fuit admifsus, & trium S.S. Ponti- 
ficum de eo judicium, qui ipsi propriam valetudincm tuen- 
dam concrediderunt, ut nihil dicam de innumeris aliis Prin- 
cipibusNobilibusque Viris, et ut verbo abfolvam, de univer- 
fo pene Populo ad ejus opem , conclamata jam valetudine, 
nfugiente. Huc adde celebriores non modo Romae, ve- 
rum enam univerfae Europae coetus literanos , qui Lancisii 
fama commoti inter fodales cooptandum iummo itudio cen- 
fuerunt , Romae quidem is qui in aedibus habebatur Hiero- 
; . j nymi 



Dn. loan. Mariae Lancisii. 639 

nymi Brafavolae 5 uemque Arcadicus ; apud exteros autem 
Caefareus Naturac Curioforum Germanicus 5 Regius Londi- 
nensis 5 Physiocriticorum Scnensis 5 Inftituti fcientiarum Bo- 
noniensis, Incurioforum Rofsanensis, aliique. 

Sed jam ab anno MDCLXXIV. publico Anatomes do- 
ccndae muneri in Archilyceo Sapientiae Romanae praeposi- 
tus fuit 3 quod quidem munus per tredecim annos ita fu(tinuit 5 
ut ad id unice factus videretur. Etenim fummae Anatomi- 
carum rerum peritiae latini fermonis elegantiam 5 facundam 
dicendi vim> exercitationemque adjungebat. Magna pro- 
pterea verborum copia 5 ac nitore, incredibili linguae volubi- 
litate 5 non minus dilucide partes humani corporis 5 audien- 
tium auribus enarrando 5 quam fpectantium oculis indicando 
fubjiciebat : quapropter in magna felectifsimoruoi auditorum 
frequentia omnium plaufu, atque admiratione comprobaba- 
tur 5 praefertim vero Celeberrimorum Malpighii ac Tozzii> 
qui laepiusr docenti affuerunt Neque illud silentio praetereun- 
dum 5 quod si quando inter dicendum aliquis vel Praeful, vel 
praeftanti alia dignitate ornatus accederet ; id autem faepius 
contingebat > interrupta oratione 5 hactenus enarratain aptam 
epitomenvariecontrahebat: quodquidemeo felicius,ac com- 
niodius praeftabat, quod omnia e ditifsimo cognitionis penu 
^x tempore depromeret 5 non e labanti verborum memoria, 
ut plerique folent. Ejus autem rei teftimonium locuples ex- 
tat Clar. doctifsimique ohm Viri Paltritii epiftola, quae inter 
amoebeas manufcriptas afservatur. Eo etiam ipsius ftudium 
enitiiit, quo de Anatomc 5 ac literis femper benemereri co- 
natus eft , quod Vigilantifsimo tum Sapientiae Romanae 
Rectori, nunc Cardinali Amplifsimo Scotto, auctor fuerit 5 
ut Anatomicum theatrum inftaurandum 5 & in elegantiorem 
hanc, qua modo visitur formam extruendum curaret 5 in- 
fcriptis in mgrefsu duobus hemiftichiis 5 quae ipfe felegit 5 al- 
terum quidem ex Virgilio : Laceros juvat ire per artus: alte- 
rum ex GJaudiano ; Nec te quaesiveris extra. 

Mmmm 3 Anno 



$40 Memoria Viri Celeberrimt 



Anno MDCLXXX VIII. tricenario paulo majorem, raro 
faneexemplo, S. S. Pontifex Innocentius XI. in defuncti Ar- 
chiatri, atque intimiCubicularii locum fuffecit; ac non multo 
poft Canonici dignitate auxit in Ecclesia S. Laurentii, ct Da- 
masi, quam ipfe poft illius Pontificis obitum pofthabito pro- 
prio commodo publicae utilitati > quo medicinae faciendae 
vacare pofset dimisit. 

Proximo annoultro invitatus atquecooptatus fuit per- 
honorifice in Archiatrorum Romanorum Collegium maxima 
omnium voluntate , ac propensione: quo quidem honore 
itafemperufus eft, ut eidcm Collegio fummo ornamento^ 
praesidioque efset , utpote qui non tantum ejus jura tueri,at- 
quc amplificareacerrime ftuduerit, verum ctiam singulos Col- 
legas omni opc juvare, atque fovere nunquam praetermiferit. 

Poftmodum ab Em. Paulutio Alterio S. R. E.tunc Car- 
dinali Camerario electus fuit proprius Vicarius ii\ Medieinac 
Doctoribus aeandis ; quam quidem auctoritatem Em. 
Spinula quiAlterio fuccekit, confirmavit, ac denique Clc- 
incns XI. cdito diplomate perpctuam dedaravit. 

Cum anno MDCXCIX. S.S. Pontifex InnocentiusXII. 
in ancipitem morbumincidi&et^Lancisium una cum illuftrio- 
ribus Vrbis Medicis ad curationem arcclsiri jufsit , qui usquc 
ad obitum afsiduus eidem affuit. 

Ulo autcm vita functo> omnium Amplifsimorum Cardi- 
nalium fuffragiis in facro Conclavi Medicus Primarius fuit 
declaratus. 

Cumque (ummoChriftianaeRcipublicaebono ab Emi- 
nentifsimorum Patrum confefsu Clemens XL ad Ecclesiae 
gubcrnacula divinitus fuerit evectus, Archiatri Pontificii, at- 
que intimi Cubicularii munere ipfum ornavit, quo quidem 
nec honorificentius > nec optatius ei contingere poterat ; ab 
co cnim Principe propriae valetudini cuftos praeficiebatur, 
qui non minus fupremac dignitatis faftigio quam fapicntiac 
laudc inter omnes cmineat , ac proptcrea aeque bonus 

ingc- 



Dn. han. Martae Lancisiu 6^f 

ingeniorum aeftimator, ac munificus literarum fautor ha- 
beatur. 

Reliquum vit^e tempus partim in S. S* Patris valetudine 
tuenda, partim publicae incolumitati confulendo , partim in 
literarum ftudiis, ac rerum contemplatione traduxit. 

Siquidem S.S. Pontificis affectam valctudinem affiictis 
hiscc temporibus fumma peritia ac fedulitate per fpatium vi- 
ginti annorum iuftentavit , imo vegetiorem quant cfset initiQ 
Pontificatus, reliquit, 

Saluti vero publicaefummavigilantiaprofpexittumepi- 
demicos morbos propulfando , tum avertendo > ejus enim 
consiliis, pro variis occasionibus , aeris noxis , aliisque ae- 
grotationum causis,Beatifsimi Patris jufsu publice occurrcba- 
tur : quemadmodum ex ipsius Operibus clare innotefcit. 

Gratia autem qua apud S. Patrem florebat , ad publica 
commodautebatur, praefertim in Viris Eruditis fovendis, 
ornandisque. Et ftudiofam fane juventutem patrocinio , be- 
neficiis, omnique officiorum genere femper fovit, erexit, 
animavit. 

Inter cetera tamen publica ejus beneficia taceri nonpo- 
teft aeternum lllud monumentum, Bibliothecae nimirum, 
quam ipfe vivens in Nofocomio S. Spiritus in publieum com- 
rnodum dedicavit , omnigenis libris , maximis fumptibus , 
undequaque conquisitis, praefertim Mathematicis, Physicis, 
Medicis , Anatomicis , Chemicis refertam , annuo cenfu ad 
emendos libros , et Miniftrorum falaria locupletatam , Antlia 
Boyleana, inftrumentisGeometricis, Afrronomicis,Chirurgi- 
cis , aliisque ad physica experimenta necefsariis inftructilsi- 
mam. 

IngenioLancisiusfuitperacri, feraciv atque (utfupra 
etiam dictum eft> ad omnia verfatili. Res physicas prae cete- 
ns augere aggrefeus eft, ac praecipue Anatomen, quas qui- 
dem, tum omnigenis expenmenus tum mechanicis rationi- 
bus illuftavit ln mediana facienda sum eximia prudentia 

ac 



1)42 Memoria Viri Celeherrimi 



ac peritia ferc fcmper conjunctam habuit eventus felicitatem. 
Eloquentia fuit incredibiJi, qua cum perpetua oratione ute- 
batur in concionibus, copiofe, difcrte,'ornateque dicebat , in 
fermonibus autem familianbus mire falibus, ac leporibus de- 
lectabat. Ad negotia procuranda fummam femper afferebat 
prudentiam, diligentiam, ac fedulitatcm. Nemo ipfo fuit 
officiosior, nemo jucundior in congrelsibus, ad fermonis 
enim feftivitatem accedebat mundus, atquc elegans corpo- 
ris ornatus, comitas, humanitas, affabilitasque singularis, vul- 
tus hilaritas , quam nec inter fcveriora ftudia deponebat- 
Omnibus ipsius induftria admirationi fuit , siquidem nullum 
temporis momentum praetcrlabi sinebat, quin aut fcribendo, 
autlegcndo, aut meditando, aut inter doctorum V^rorum 
colloquia traducereti etsi maximis rerum gerendarum occu- 
pationibus nunquam non diftineretur. Nullis laboribus, nullis 
difficultanbus unquam deterrebatur, fed mira alacntate diffi- 
cillima quaeque aggrefsus fuperabat. 

Ad amicitias autem conglutinandas ac retinendas : fidc, 
officio, morum fuavitate, unice factus videbatur: quaproptcr 
nobilibus,principibusque virisvalde carus fuit, praefertim vero 
Amplifsimis Cardinalibus Albano, Pauluccio, Origo, aliisque. 
Verum non modo apud Romanos , fed etiam apud extcros 
Magnates in honore fuit, maxime apudLudovicumXIV. Gal- 
liae Regem, qui cum intellexifset , ab co libros quosdam ra- 
rifsimos desiderari^ diligenter conquisitos, munifice ad illum 
mitti jufsit , una cum literis perhonorificis. Literatos vcro^ita 
^omplectebatur, ut nemo nofira aetate doctrina paulo excel- 
leret, quin inter Lancisii amicos cenferetur > nemo ad Vr- 
bem accedebat quin ejus fama commotus illum non convcni- 
ret. Confluebant undique ab univerfa Buropa Clarorum 
virorum cpiftolae, per quas de variis rebus confulebatur. 
Romae familiariter ufiis eft Celeberrimis Malpighio , Tortio, 
Vitali Iordano > ex adhuc viventibus autem, llluftrifsimo 
Majello, Reverejadif$.AbbatibusdeMiro,Galiano, cum quibus 

frequen- 



Dn.htrn. Mariae Lamisii. 645 

frequenter eruditos miicere folebat fermones, Inter abfen- 
tes praecipue fuerunt, dum viverent,Bellinus,Guilielminus, Ra- 
mazzinus, Fagonius ; Superstites adhuc funt praeter Te , in- 
fignis Mathematicus Grandius, Vallisnerius, Cyrillus, Fanto- 
nus, Schrockius, Boerhaavius , Mangetus, Gare!lius> de Mor- 
nes, Kockburnius, Heisterus, Lentihus 5 Cyprianus, Lochnerus ; 
Georgius,Jufsieus, Corazzius>Gokelius,Bazzanus 3 aliique plu- 
rimi celebres hac nostra aetateScriptoreSjProfcfsores, Archi- 
atri : in quorum plerorumqueScriptis ampla de ipfa testimo- 
nia extant. 

Quanquam et ipfe per fe diu duratura fui nominis mo- 
numenta propriis in Operibus reliquit, quorum sive edito- 
rum, sive adhuc edendorum Catalogum his literis fubjiciam. 
Inter haec, publica luce dignifsima praefertim funt Volumina 
egregia Consiliorum Medicorum, Literae amoebaeae, fyno- 
psis de motu cordis, aureum iane opus , a te diu , ac publici 
expectatione desideratum , cuius editionem monbundus no- 
vifsimis verbis mihi matldavit. Postquam enim perhuma- 
niter compellafset : heredem, inquit, te facio mei opufculi dc 
motu cordis. Cum itaque meam illi fidem obstrinxerim fu- 
per hac re,fpero me quamprimum Deo dante liberaturum. 

Corpus ei fuit statura paulo breviori , vegetum tamen, 
concinnum, atque in ipfa lenectute agile. Oris habitus mi- 
ram alacritatem, hilaritatemque prae fe ferebat. Firma viguit 
oculorum acie ita ut fenex fine perfpicillis legeret. Profpera 
ufus est valetudine,quam moderato victu, vini abstinentia, in 
postremis annis parco fomno tot labonbus 3 atque curis parem 
confervavit. Obiit fexaginta fex annos natus. 

Haec quidem habui , quae pro epistolae modulo ad tc 
fcriberem de Viro doctrina claro, fortuna quam sibi ipfe fin- 
xit,ac Principum gratia florentifsimo. Restat>Vir doctifsime, 
ut te obfecrem (quod facile impetraturum confido) ut quo 
viventem Lancisium amore complexus cs, ejusdem defun&i 
famae tuendae, atque amplificandae studeas, mcque altero ex 
A$f. Cenu IX. $* X* Nnnn hoc 



*44 Memoria Viri Cekberrimi 



hoe lllustri amicorum pari orbatum Tu, Vir humanissimc, fu- 
perstes, ac diu incolumis (ut auguror) in tuam benevolentiam 
recipere non recufes, cum,qua in Lancisium fui voluntate at- 
que obfervantia , eadem deinceps erga te futurum pollicear. 
Vale. 

Romae III. Non. Februarii MDCCXX. 

Opera edita Cel. Lancifii. 

T Ucubratio de virgine quadam Calliensi , mirabili vexata 

*^ fymptomate 5 habita in congreffu Medico Romano in 
aedibus Hieronymi Brafavolae. Romae apud Chrifto- 
phorum Dragondellum. 1 6"82. in 4. 

Anatomia per ufo , et intelligenza del difegno ricercata non 
folo $u gli osfi 5 e mufcoli del corpo umano, ma dimo- 
ftrata ancora fulle ftatue antiche piu insigni di Roma, 
delineata in piu tavole con tutte le figure in varie faccie 
con le fpiegationi, et indice del Sig. Canonico Gio. Ma- 
ria Lancisi gia Medico fegreto della S. M. d' Innocen- 
tio XI. In Roma per Domenico de Rofli 1 69 1 . m fol. 

Differtatio de Ratione philofophandi in Arte Medica ad Se- 
nenfem Physiocriticorum Academiam. Exstat in opere 
infcripto : La Gdleria di Minerva. Tom IV. Parte 3. 
pag. 33. in Venezia 1700. in fol. per GiroIamoAlbrizi. 

De fubitaneis mortibus Iibri duo. Romae typis Jo. Francifci 
Buagni 1707. in 4. 

- — Lucae 1707. in 4. apud Peregrinum Fredianum. 

- — Venctiis 1708. in 4. apud Andream Poletum. 

- -•*■ Lipsiae 1709. in 8« apud Fridericum Gleditfch. 

- - - Et cum aliis Openbus Genevae in 4. 1 7 1 8« fumptibitt 

Cramer, et Perachon. 

In hac, etVeneta editione ab Auctoreadmodum aucti funt. 

Epistolae duae de triplici intestinorum polypo exstant in ope- 
re Cel. Antonii Vallisnerii, quod micribitur : Confidera- 

tionh 



Dn. locm. Mariae Lancisii. ^4J 

tioni, ed experienze intorno alla generatione de Vermi <£rc* 
In Padoua neila Stamperia del Scminario 1 7.1 o in 4* 

pag. 137. 

EtGenevae i7i8.cum aliis operibus. 

Diflertatio de Nativis, deque Adventitiis Romani Coeli qua- 
litatibus, cui accedit historiae Epidemiae Rheumaticae, 
quae per hyemem anni 1709. vagata est, Romae apud 
Francifcum Gonzagam 1 7 1 1 . in 4. 

EtGenevae i7i8.cumaliisopenbus. 

Epistola ad Cel. Jo. Fantonum praeposita est operi ejusdem 
Auctoris, quod infcribitur : Anatomia Corporis humani 
ad ufum theatri accommodata. Pars prima Augustae 
Taurinorum 171 1. in 4» typis Alphonsi Guigonii. 

Epistola ad Erud. Jo. Baptistam Bianchi de bilis fecretionc 
edita in historia Hepatica ejusdem Bianchi pag. 149, 
Augustae Taurinorum 171 1. in 4. typis Dutti, etGring- 
helli. 

- - - Et Genevae in Theatro Anatomico Mangetti 171 7, ia 

fol. tom. primo pag. 385. 

- - - Et Genevae cum aliisAuctorisOperibus 171 g. 
Difiertationeepistolare fcritta al ReverendisfimoPadreBorro- 

mei (ora Vefcovo di Capo d'Istria) fopra Tepidemia 
de Buoi. NelT Istoria della fuddetta epidemia defcritta 
dalP c . Borromei pag. 137, in Ven^ia 271 2. in 8» pref- 
fo Pietro Colandri. 

«- - ~ Et latine reddita habetur etiam in Auctoris difsertatio- 
ne de Bovilla peste, de qua infra. 

Difsertationes duae ad Cel, Jo. Fantonum de Phyfiognomia* 
et de Sede cogitantis animae> editae ad calcem Obfer* 
vationumJo.BaptiftaeFantoniVenetiis 1713 in4. apud 
Andream Poletum. 

« - - Et in Theatro Anat. Mangeti 17 17. tompr° pag. 8> 
et tom. 2. pag. 321. 

- - - Et cum aliis AuaorisOperibus Genevae 1718» additis 

Iconibus. Nnnn z Notae 



6dfS Aletnoria Viri Celeberrimi 

Notae inTabulas Anatomicas Bartholomaei Eustachii. Ro- 
mae 1714. in fol. apud Gonzagam, 

- - - Et Coloniae Allobrogum, fumptibus Cramer, et Pera- 

chon 171 7. in fol. ad calcem Theatri Anat. Mangeti. 
Di&ertatio epistolaris ad Exim. et Nob. C. Marsilium de or- 
tu, vegetatione 3 ac textura Fungorum edita cum Difser- 
. tatione ejusdem Marsilii de Generationc Fungorum 1 7 1 4. 
in fol. apud Gonzagam. 

- - - Et Genevae inter alia Auctoris Opera 171 £. in 4. 
Difsertatio de Plinianae villae Ruderibus edita in fol. et in 4. 

uti et ubi modo dictum est. 
Difsertatio de recta Medicorum Studiorum ratione. Romac 
in 4. 1715. typis Jo. Mariac Salvioni. 

- - - Ibidem in 8« eodem anno cjusdem typis. 

- - - Avenione in 8. apud Joanncm Delorme. 
Genevae cum aliis Operibus 171 8. 

jDifsertatio historica de Bovilla peste. Cui acccdit consi- 
lium dc equorum epidemia. Romae 171 5. in 4. typis 
Salvioni. 

- - - Et inter alia Opera Genevae 1718* 

Epistola Physico - Medica ad Illust. Epifcopum Adrienfenv 
de morbo^intcritu^et funere amplifsimiViri Dn.HoratiiAl- 
bametceditain appendiceadEphemeridumAcad.Caefar. 
N. C. Centurias III. et IV* Noribergae 171 5. in 4. ty- 
pis Joannis Ernesti Adelbulneri. 

~ - - Et cum aliis Operibus Genevae 171 8. 

Dc Noxiis Paludum effluviis libri duo. Romae 17 17. Typis 
Salvioniin4. 

& * * Genevae cum aliis Operibus 171 8. 

Notae in Metallothecam Vaticanam Michaelis Mercati. Ro- 
mae 1 7 1 7. Typis Salvioni in fol. 

©peraomma, quibus praeter hactenus recensita (exceptis 
tamen duobus pnmo loco memoratis, et Difsertatione 
ad Physiocriticorum Academiam, et ea quae curo Fan- 

r iQtti 



n 



Dn. han. Mariae Lancisii. £47 

toni Anatomia edita cst,ac Kotis denique tum m Eufta- 
chiiTabulas, tum inMercatiMetallothecam) duae con~ 
tinentur DifsertationeSj nimirum 

Humani corporis Anatomica Synopsis. 
An acidum cx fanguine extrahi queat. 
Gcnevae fumptibus Cramer, et Perachon 171 8 # 
Vol. 2. in 4. 
Appendix ad Metallothecam Vaticanam Michaelis Mercati. 

Romae apud Salvionum 1719. in fol. 
Difsertationes duae ad Cel. Morgagnum, altera de Vena fine 
pari > altera de Gangliis Nervorum > editae ad calcem 
Advcrfariorum Anatomic. V. ejusdemMorgagni. Patavii 
171 9. in 4. apud Jofephum Cominum. 
Difscrtatio epistolaris de natura, et praefagio Diofcurorum 
nautis in tempestate apparentium. Romae 1 720. in g. 
typis Georgii Placho prope S. Marcum* 

Ejusdem opera nondum edita. 

Obfervationes Medicae. Volum. 22. in foL 

De Morbis Capitis. in fol. 

De Vrinis. in fol. 

Consilia. Latine Volum. 3. in fol. 

Italice Volum u # infol. 

De Corde, et Aneurysmatibus. in fol. 

Historiarum Medicarum Vol. 1. cui accedit fylva meditati 

Operis de morbis plerisque chronicis non curandis. 

in fol. 
Praelusionum Medicarum tomus in fol. 
Commentarii in Hippocratis librum de capitis vulneribus. 

in fol. 
Mifcellanea Anatomica. in fol. 

Primo , e fecondo viaggio fatto per lo stato d'Vrbino« infol. 
Tractatus de Tumonbus. in fol. 
I raelectiones de foraiauone foetus in utero, in foi 

Nnnn 3 Gior- 



£48 Memoria Viri Celeberrimi 



Giornale delF ultima infermita della S. M. d^Innocenzo XI. 

in foL 
Giornale intorno le indifpositioni di S.B.PapaClementeXL 

con la defcrittione delle Villeggiature. in fol. 
Epistolarom amoebearum tomi 5. m fol. 

Qarifsimo Doctifsimoque Vtro 

D. Petro Afsalto 

Medicinae Doctori, et in Romano Lyceo 

Profeisori meritifsimo, 

Ioannes Baptista Morgagnus. 

s. P. D. 

SI quid hunc mihi eripere dolorem pofset quem opinio- 
ne omnium maiorem cepi ex repentino cafu Summi 
iftius, et incomparabilis Viri qui a me 5 et magno qui- 
dem eius merito 3 in Parentis loco obiervabatur, colcbaturque* 
Io. M. Lancisii, tuae certae litterae 5 Vir Cl. eripuifsent. In 
his enim, ut ab erudito, eodemque benevolo homine, perite, 
amanterque icriptis primum dolori nostro ita blandiris , ut 
continuo insinues te ad ipfum allevandum gravi illo ex phi- 
lofophia inductoloco, non cCse videlicet cur Sapientis, Opti- 
mi> Celeberrimi qui interiit 5 Viri cauia doleamus. Tum doces, 
qua ipfe animi magnitudine 5 constantiaque fupremos iftos 
cruciatus tulerit 3 qua in DEum religione, qua in egentes ho- 
mines charitate vitam magna cum virtute actam fiimma cum 
laude concluferit. Addis? quam crebra> quam aperta, quam 
honorifica, probitatis, fidei, et ceterarum virtutum eius testi- 
monia cutn a confenfu bonorum omnium, tum a Principibus 
Viris , atque adeo a tanto Pontifice aegrotanti 3 mortuoque 
sint data. Neque alia de praeclara eius indole> singulari in- 

duftria* 



Dn. Ioan Mariae Lancisih 649 

dustria, atque in toto vitae curnculo fpectatis, laudans, remu- 
neratis studiis, ac laboribus praetermitris, quae cuncta videli- 
cet ut Lancisio honestifsima » ita mihi iucundifsima q(sq de- 
bent. Postremo cum duo inprimis efie conieceris, quae mi- 
hi iacturae huius fenfum acerbifsimum faciant , alterum quod 
fortafse verear ne non ipfum modo 5 fed cum aliis egregiaquo- 
que illa in quibus, mea caufa, nunc totus erat, fcripta amiferi- 
mus 3 a!terum quod ipfum certe fapientifsimum 3 meique aman- 
tifsimum Virum amiferim > utrique mirabilem in.tnodum oc- 
curris. Scripta namque illa non folum fupcrefse doces,verum 
etiam quamprimuiri te curante, efse proditura,quod fane haud 
video quis te melius praestare pofset, ad cuius fpectatanreru- 
ditionem, atque doctrinam ilJud accedit quod ad familiares, 
et quotidianos Summi Viri fermones adhibitus , fcntentiaoi 
eius, et consilia quaeque unus omnium Juculentifsime calleas. 
Quas ob res, tuosque praeterea iilius similes, (neque enim ali- 
ter usque adeo te amafset) fuavifsimos mores, atque virtutes 
cum unice pofsis eius mihi desiderium lenire, nihil certe face- 
re opportunius , et gratius poteras, quam tuam mihi , quod 
benigne facis, benevolentiam et amicitiam deferre. A qua 
cum et literas quas tuas ad meum hunc incredibilem dolo- 
rem levandum mirifice fcriptas agnofcam, et alia atque aliain 
dies iucundifsima ofl(icia fperem quibus iile magis magisque 
leniatur j mearum fane partium et in praefentia est maximas 
tibi gratias agere , et erit femper tuae erga me praeclare vo- 
luntati studiis officiisque omnibus refpondere. Quod autem 
nunc petis , ut quo viventem Lancisium amore profecutus 
fum y eiusdem mortui gloriam amplificem , etsi neque haec 
ciusmodi est ut crefcere, neque ego is qui augere pofsim y ta- 
men fic habeto,eum denique mihi verum videri amorem, qui 
non modo cum Amico non intereat, fed afsidua recordatio- 
ne usque vigeat ac augefcat: itaque me mihi pro re nata non 
defuturum , et te hoc etiam magis amare quod in Lancisii 
memoria ornanda > commendandaque > ejusque posthumis 

fcriptis 



650 Memoria Vtri Celeberrhm 

fcriptis excolendis, producendisque tanto cum araore ac stu- 
dio verferis. Vale. 

D. Patavii Pridie Kd. Martii MDCCXX. 

Non ingratum Lectori curiofo efse poterit^ ampliorem ca~ 
daveris Lancisiani explorationem Anatomicam , a celeberrimo 
noftro D. Valiisnerio communicatam fubiimgere : 

Ulud itaque ex mandato excellentifsimi Domini Supre* 
mi Aulae Magistri, post 24. ab obitu horas, qui die Sabbathi 
d. 20. Ianuani A. 1720. hora duodecima meridiana accidir* 
per Dn. Seraphinum Salucci, Doctorem et ProfefTorem chi- 
rurgiae, afsistentibus Dominis Physicis et Doctoribus 5 Gianel- 
lo et Soldato> apertum, fequentia exhibuit : 

In abdomine (quod nonnihil tumebat 3 fcrotum autem 
ita contractum erat, ut dexter testiculus quasi intra pubem 
reconditus videretur,) membrana adipofa duorum transverfo- 
rum digitorum latitudinem aequabat, et omnia intcstina pri- 
mo intuitu albicabant 3 ac sine ulla labe 5 caeterum flatibus ple- 
na comparebant/ ' 

Omentum quoad colorem et fubstantiam erat naturale, 
fed verfus hepar retractum. 

Ventriculus tam internc quam externe coloris obfcuii, 
a pyloro autem usque ad magnam duodeni partem prorfus 
gangraenofus ; in cavitate autem ejus liquor vifcidus, instar 
amurcae niger connnebatur. 

Hepar in cxteriore vcl convcxa parte naturale vifum , 
fed in concava vel interiorc totum notabiliter inflammatum 
ac denigratum, nec non mole admodum auctum erat a in cu- 
jus tamen fubftantiam inflammatio non penetraverat. 

Intestina, excepto duodeno et ileo > ubi hepati adia- 
cebant, lnflammatis et rugosis > tam intus quam foris statum 
haturalem fervabant. 

Licn 



Dn. loan. Marhe Lcmcuii. 6$i 

Lien iusto multum minor, et fubstantia tam friabilis 
erat, utdigitorum attritu difsolveretur. 

Ren dexter,sinistro prorfus fano existente, quoad mem- 

branam exteriorem , ejusqiie vicinia notabiliter inflammata 

notabantur, pinguedo autem ejus pauca et flavefcens; quoad 

fubstantiam vero durus , et colore ad rubrum tendens. Re- 

moto hoc rene r vena cava cxtreme nigra fe sistebat, in qua 

aperta fanguis nigerrimus et grumofus fuit lnventus; eoque 

ablato, membranae venae in. naturali fuo colore occurrebant. 

In thorace dexter pulmonum lobus totus inflammaros, 

et fanguine nigro,simili illi in vena cava prope renem depre- 

henfo, plenus fuin praeterea tum in membrana externa illius 

pulmonis, ubi vertebras dorsi fpectat, tum fupra has fuperfi- 

cietenus obfervata fuit fubtilifsimae membranae instar , mate- 

ria quaedam granofa instar tartari vini coloris rufi, tactuque 

mollis. 

Diaphragma, ubi hepar refpiciebat , aliquantum magis 
quam per naturam rubebat. 

Cor naturalis magnitudinis, in cujus ventriculis polypus 
albus 5 et parum fanguinis nigriac grumosi continebatur. 

Superficies interna lateris dextri in thorace, nec non vcr- 
tebrarum ejus nonnihil nigricabat. 

Tandem in capite praeter quod meninx tenuis lympha 
gelatinofa quodammodo turgeret, et rete mirabile in ventri- 
culis aliquot varicofa vafa ostenderet , nihil , quod morbofum 
dici pofset, fuit repertum; quod etiam de reliquis vifceribus* 
quorum non facta est mentio, tenendum est. 



App.Cent.lX&X. Oooo 



MEMO- 



«5* gffi( ® ) 



MEMORIA 

VIRI XOBILISSIMI 

DalOHANNISADAMI 

GENSELII, 

PHILOSOPHi AE ET MEDICINAE 

DOCTORIS, 
INCLVT. REGIAE LIBERAE CIVITATiS 

SEMPRONIENSIS PHYSICI 

ACADEMIAE CAESAREAE NATVRAE 

CVRIOSORVM ADIVNCTI, 

ET 
SOCIETATIS REGIAE BORVSSIAE COLLEGAE, 

POSTERITATI, 

NOMINE FRAEFATAE ACADEA4IAE, 

DnlOHANNE MAVRICIO 
HOFFMANNO 

DICATA. 



Cum 



mcmm *n 






CVm eximias virtutes fponte fuum confequatur decus, 
nec ulla pretiosior statua, quam honorifica vitae an- 
tea&ae memoria erigi pofsit , optarem ego , dum 
IOH. ADAMI GENSELII, Philofophiae et Medicinae Do- 
ctoris de re litteraria , cumprimis de plurimorum mortalium 
incolumitate in patria 3 libera civitate inferioris Hungariae Re- 
gia Semproniensi Physici maxime meriti 5 Academiae nostrae 
Imperialis Leopoldino-Carolinae Naturae Curioforum, Ad- 
juncti , et Socictatis Regiae Borufsiae Membri dignifsimi, vi- 
tam resque optime gestas defcribere, atque ab oblivione vin- 
dicare annitor,ut voluntati promptifsimae aequafacultas fup- 
peteret. Et vero meritus ett multis prae aliis Vir ille> ut gra- 
tam fui recordationem fancte fervemus, et qui consiliis iuis, 
divina gratia adjutus, ex Charontis cymba fehciter innumcros 
extraxit,ejusdemnomen achonorem laudesquelethaeisetiam 
undis eripiamus , ac voce calamoque ferae posteritati ea re- 
cenfeamus, quae ad beatae defunctiortum> studia> famam, 
merita et obitum pertinent. 

Primum adeoque natalem fedem Genfelio nostro prae- 
buit dictum Sempronium 3 ob regiae Hunganae coronaetu- 
telam ipsi concreditam celebratifsimum, fortium ac eruditifsi- 
morum Virorum feracifsimum , in lucem ibi edito> anno pro- 
xime elapsi feculi fupra millesimum fexcentesimum feptuage- 
simo feptimo > vigesimo fexto Octobris die, patre Cornelio 
Genfelio, Patritio Sempronicnsi primicerio, matre nobili Iudi- 
tha de Zuanna, Georgii Melchioris de Zuanna> nobilifsimi et 
singulari prudentiae encomio confpicui Semproniensis Iudi- 
cis filia. Gavisi parentes aufpicatifsimo hoc thori pignore, 
DEO Creatori et Servatori (ub facro baptismatis ministerio 
illud mox offerri curarunt> laetifsima fpe freti, fupremo Nu- 

Oooo 2 mine 



rf?4 Memoria Vtri Nobilifsimi 

mine propitiato, felices fructus fortunatosque omnium rerum 
fubfecuturos eventus ; et fane tale non poterat fallere praefa- 
gtum, quando in educatione, quae maximam, teste Seneca, 
diligentiam plurimumque profuturam desiderat> nunquam fa- 
tis laudandi parentes officio fuo neutiquam defuerunt , fed 
quemadmodum agro ia vere primo tantum femcntis, quan- 
tum necefsarium, injicitur, ut fubfecuturae aestatis fperandos 
jfructus colligere liceat , ka filioli inter primae aetatis' mcre- 
menta congenita optimaeindolis et folertiae feminia fidelium 
Informatorum curae commiferunt, mefsis, quae mox lacte- 
fcere incipiebat , maturiratem foecundam hinc praestolaturi. 
Exegit itaque puer et adolefcens fub fideli institutione Iohan- 
nis Frideln , Rectoris Gymnasii Semproniensis vigilantifsmi 
teneram aetatem , pietatis , probitatis et folertiae cultor inde- 
fefsus,atque ad decus etpalmam doctrinae folidioris tam acri- 
ter contendit, ut humanioris literaturae et Philofophiae ad- 
miniculis per gradus conquisitis , ex Gymnastica in Acade- 
micam stationem transmigrandi idoneus habitus fuerit. An- 
no igiur a nativitate Christi millesimo fexcentesimo nonage- 
simo fexto, aetatis autem fuae decimo feptimo Salanam adiit 
Mufarum fedem cultifsimam, ubi non degenerum quorundam 
more ocio marcuit aut luxu, quin potius ingenium bonis arti- 
bus ac fcientiis, vitam rectis monbusperpolivit; ac primum 
quidem ducibus clarifsimis et circumfpectifsimis, magnis pro» 
cefsit pafsibus in Philofophiae tum contemplatricis tum acti- 
vae studio, ac perlustratis histonarum et antiquitatis prifci ac 
propioris aevi monumentis , fpeciatim linguas Orientales fub 
felici ungue Iohannis Andreae Danzii, latinas graecasque lite- 
tas fub Doctore Schubarto, veluti earundem peritifsimis Ma- 
gistris impenfe excoluit, Logicam, Metaphysicam, Ethicam* 
Politicam, Ius naturae et gentium fub Philofophi et Theolo- 
gi famigeratifsimi Iohannis Pauli Hebentreitii fcholis, Physi- 
cam, Mathesin curiofam fub Archimedis quondam nostri fe- 
culi aherius incomparabilis, Erhardi Wcigelii, hujusque Suc- 

cefsoris 



Dn. hbannh Adami Genfelii. € 5 5 

cefsoris meritifsimi Hambergeri acroasibus edoctus est ; hayd 
fecutus praeposterum quorundam ingeniorum morem, qui it- 
lotis quod ajunt, manibus,acnullo ejusmodi literaturae cultu^ 
fuperiorum fcientiarum facra temerario et plusquam icario au- 
iu involant, sicquecruda adhuc studia in publicum orbis thea- 
trum propellunt , atque incondita orationis ac styli barbarie 
omnia foedant; quin adeo potius Genfclius fubsidiis istis ele- 
gantionbus ac firmionbus ornatus ac praemunitus, animum 
propius applicuit ad facrae Theologiae culturam, atque The- 
ologorum confunimatifsimorum, Mulleri, Volthemii, Gozii, 
Bechmanni, Collegia , qtia publica qua privata, attentifsime 
aulcuitavit comparataeque doctrinae publicum documentum 
in concionum triga ex iuggestu ad populum insigni cum ap- 
plaufu habita dedit Iam vero valetudo admodum tenuis et 
infirma , pectoris robur invalidum , aliaeque caufae fonticae 
postea mentis medicinam, cui hactenus indefefsam fuam com- 
modaverat operam , cum corporis medela permutare ipfum 
coegerants fed neque hoc male factum erat^ siquidem uti 
Philippus Melanchton in locis iuis communibus Theologicis 
quondam annotaverat, DEVS ut authoritatem aliquam Patri- 
bus et Prophetis circumdaret, inde usque ab initio ornavit 
cos dono fanandi. Solertifsimus itaque Genfelius noster si- 
cuti aegrotis falutaribus praeceptis fuggestis animum ad curae 
optatum finem praeparare ideognarus erat, ita et praefcnben- 
das regulas atque remedia ad fanitatem tam praefentem con- 
farvandam, quam amifsam lecuperandam , ulumque rerum 
omnium ei fcopo neeefsariarum percallebat , utpote quibus 
instructus erat a Doctoribus , Georgio Wolffgango Wedelio 
et Adriano Slevogtio, eo tempore medicandi artem fama glo- 
riaque nominum fuorum per utramque Solis domum longe 
latiisimeque diffufa,Salano in Lyceo profefsis: atque ne Geu- 
felii celata virtus et peritia a fepulta parum videretur distare 
inertia, non folum opponentis et refpondentis vices in palae- 
fitra academiu fepius obiit> fed etiam Difput^tionem de Ge- 

Oooo 3 nitoris 



<$" 5<S Memoria Viri Nobilifsimi 



nitoris fiu optimi emortuali morbo, ifchuria, proprio Marte 
confcriptam, ex cathedra mafcule defendit, tuncque jamdum 
fatis idoneus Superiorum calculo cenfebatur, qui laurea con- 
decoraretur Doctorali. Sed quemadmodum aquilae gaudent 
motu , nec testudinum more contentac funt uno statoque 
domicilio, ita ad exemplum nobilium et ad maxima natorum 
animorum, peregnnas lustrare terras, virosque ab cruditione 
singulari commendatos ulteriusadire, et familiarius cum iis- 
dem converfari noster intendit. Vltimas quippe terras Py- 
thagoram, Democritum, Platonem peragrafse accepimus, ubi 
enim quid elset quod difci pofset eo veniendum, teste Cice- 
rone, judicaverunt ; et ut plures alios silcntio involvamus, A- 
pollinius Tyanaeus Perfas intravit, Caucafum pertransiit, Al- 
banosj Scythas,Mafsagetas, rcgnalndiac opulentifsima pene- 
travit, et ad extremum Pifon latiisimo amnc transmifso, per- 
venk ad Brachmannos, ut Hiarchum in throno fedentem au- 
reo, et de Tantali fonte potantem, inter paucos diicipulos dc 
natura, de moribus, accurfu dierum et siderum docentem 
audiret Inde per Aelamitas, Babylonios, Chaldaeos, Me- 
dos ? Afsyrios, Parthos,Syros,Phoeniccs, Arabcs,Palaestinos, 
revcrfus Alexandriam, perrexit in Aethiopiam, ut Gymnofo- 
phistas et famosifsimam Solis mcnfam videret in fabulo ; in- 
venit autem ubique quod difceret , et fempcr proficicns fem- 
pet fe melior fieret. Adiit igitur plura cognofcendi ardore 
flagrantifsimo Genfelius culta regna Aufonia , atque urbes 
fplendidifsimas amplifsimasque , Bononiam, Florentiam, Ro- 
mam invisit, inque istis non folum Virorum celeberrimorum 
doctrinara percepit , amicitiam ct favorem sibi conciliavit> 
confultationibus Medicis interfuit, fed etChirurgicis operatio- 
nibus m famosifsirnis xenodochiistempusutilifsime impenditi 
hinc autem in antiquifsimam Antenoris urbem, Patavium, 
florens illud artis poeoniae domicilium, Phoebi theatrum, et 
Apollims fanum fe recepit , ibi per biennium commoratus, 
doarina* coEoquio et converiatione illustnfsimi Borromaei, 

Ramaz- 



Dn. Ioliannis Adami Genselii. 657 



Ramazzini 3 Donoli* Vallisnerii, Marchetti > Galafatti 3 Sacchi, 
Leali 3 Molinetti* Vifcardij, proh quantorum nomina ! incffa- 
bili emolumento gavifus est; interimque simuiConsiliarii A- 
natomici munerebis laudabilitcr defunctus, mox inclutaeNa- 
tionis Germanicae Artistarum Vice-Syndicus electus, postea 
ad fereniisimum Venetorum Ducem Aloysium Mocenigum 
rccens constitutum delegatus* propter regimen Ducale fufce- 
ptum Nationis Germanicae nomine vota fecit, ea hinc obten- 
ta gratia> ut Equitis Divi Marci illustri dignitate ornatus di- 
fceiserits similiter apraedicta inclutaNationead Legatum Cae- 
fareum^ excellentiisimum Comitem de Bercka amandatus cst s 
ut hunc cum Venetias appulifset > fubmiisa gratulatione exci- 
peret. Reliquos quos Patavii singulari cum laude confumfe- 
rat dies et annos> praeter lectiones publicas et privatas, quas 
fedulo frequcntavit, impendit praecipue confultationibus me~ 
dicis adstando> atque cum Medico experientifsimo Capivac- 
cio aegrotos visitando 3 sicque ad futuram praxin clinicam 
citam 3 ! tutam > jucundam tandem exercendam facultatem si« 
bi conciliavit ; ne autem aliquando horridioris praesidii in- 
gruente necefsitate aut audacia prolaberetur, aut trepidaret 
metu, inHofpitali ad -D.Franciicum majbrena chirurgicasope- 
rationes addidicit,et aemulamanu periicereattentavit 9 Hip- 
pocratici effati fect. viii. aph. £. quotidianac experientiae te- 
stimonio comprobati memor : quaecunque non fanant mc- 
dicamenta, ea ferrum fanat, quae ferrum non fanat, ignis la- 
nat; chirurgia siquidem efficax est illa medicina> uti fcnbit 
lohannes von Horne in procnuo microteehnes/qua herculea 
quasi manu ferri ignisque viribus armata, sive externa sive 
interna contumaciora mala proteruntur atquc extinguuntur, 
adeoquc ista pars* quae manu curat, omnium est non folum 
antiquiisima, fed etiam maxime certa et evidens > quippe au- 
thorem agnofcit Aeftulapium 5 cujus filii Podalinus ac Ma- 
chaon in bello Trojano commilitonibus fuis non mediocrem 
opem attulerunt, dura vulneribus eorundem medebantur fer- 

roet 



£58 Memoria Vtri Nobilifimi 



ro et medicamentis ; quinimo ab Aefculapio genus ducens 
Hippocratcs, feptimus decimus inordine, fummopere hanc 
artem excoluit , uti testantur ejusdem libri de officina Medici, 
de articulis , de vulneribus etc. infcripti. Et hucusque qui- 
dem Genfelio prima cura erat factorum, certifsime perfuafo, 
gloriam ultro confecuturam ; haec quippe ex Ciccronis fen- 
tcntia vcrifsima recte factorum comes bonis viris non cst re- 
pudianda , virtutisque rcfonat tanquam imago , cstque folida 
quaedam res et exprcfsa, non adumbrata, utpote confentiens 
laus bonorum, et incorrupta vox bene judicantium de exccl- 
lenti virtute. Quare apud Medicinae antesignanos Patavinos 
idem fueta fubiit tentamina,et examina,atque peritia fua evi- 
dentifsime dcmonstrata anno currentis hujus fecundo Philo- 
fophiae etMedicinae Doetor unanimi fuffragio, nemine con- 
tradicente, imo ne haesitante quidem, rcnunciatus ac creatus, 
thefes multa doctrina confpicuas , gloriosifsimae memoriac 
IOSHPHO I. Romanorum Imperatori infcriptas in confefsu 
Academiae publico exhibuit, doctaeque victonae triumphum 
egit, dignus omnium calculo habitus, qui non in fubfelliis au- 
ditorusn difcentium posthac fubsideret, fed potius Doctorum 
in Academia fublhniori ordini adfcifceretur. At enim vero 
si nos id, quod maximc debet, nostra patria delectat, cujus- 
quc rei tanta est vis ac tanta natura, ut Ithacam illam maris 
lonii Infulam , in afperrimis faxulis tanquam nidulum affi- 
xam, Vlyfses fapientifsimus immortalitati anteponeret, Gen- 
felium natale folum dulcedine fua allicuit, ncc immemorem 
cfse sivit fui, utpote non sibi fblum natum , fed patriae ma~ 
ximam partcm sibi vindicanti. Revocavit ltaque grelsus fuos 
ad patrios penates, obviis exceptus amplexibus amicifsimis; 
hic vero patentifsimus mox fefe offerebat campus, ubi expe- 
rientiam fuam medicam ratione fuffultam populanbus fuis 
comprobaret; his etenim mox consilio auxilioque promptif- 
sime femper adfuit,nulli unquam labori pepercit,dies noctes- 
quelw XH* r *t**fl**& administrandoinfumsit,atqueob cives 

fervatos 



Dn. Iobannis Admni Ge nfelil 659 

fervatos innumeros vitae falutisque perceptas teste corona ci- 
vica donatus , anno fuperiori hujus feculi ixmo d. xvn. Sc^ 
ptembris, felicifsimo feptenarii numeri augurio, ab incluto et 
magnifico Senatu Scmpronicnsi Physicus ordinarius constitu- 
tus est; cum antehac in Civitatc Eufcnburgensi peste faeviter 
grafsantc plurimis opem falutiferam tulifset affiictis. Non 
poterat autemeruditionismcritorumqueGenfelianorum fama 
intra Hungariae fines coerceri, quin longe lateque fe diffim*- 
debat > idcoquc anno fubfequentc fecuh hujus duodecimo, 
menfe Febraario, ab illustri et excellentifsimo D.D. Luca 
Schrcckio , Archiatro et Comite Pilatino Caefareo, S. R. I. 
Nobili, Academiae nostrae CurioforumPraeside, Academi- 
cus curiofus fub agnomineDeodori declaratus, et biennio ab- 
hinc d. xxxi.Iulii cjusdem AcademiaeAdjunctus constitutus, 
nec minus in regiam Societatem Scientiarum Borufsicam re- 
ceptus,fumme adeo per omniaHomericum illud praeconium: 
/<*]$»$ /utv- civYip 7roMoTi/ olYIcl^io^ ctXhov promeritus est. Te- 
stantur ejusdem obfervationes in Ephemeridum nostrarum 
Centur. 11. 111. iv. ct vi. itemque historiae constitutionis 
cpidemicae Hungaricae Annis 171 1. 1712. et ij^.consi- 
gnatae, quantae expericntiae, quantae industriae, quantae fo- 
iertiae Genlelius fuerit. Ita omnes me hercle actiones, quas 
Genfelius multo labore, studio indefefso, noctibus etiam in- 
fomnibus fufcepcrat, cx voto fuccedebant,nec poterant alitcr; 
Vir namquc erat sincerus,fupremiNuminis cultor, ac mane et 
vefperi devotis precibus ejusdem auxilium invocabat^qui fecit 
coeium et terram, mare et omnia quae in iis funt, qui creavit 
medicinam de terra, et falutiferis vinbus universi hujus crea- 
turas impraegnavit j cui pietati fociam ftctxcbfi%$ a&ociabat 
prudentiam,nam,uti Philippus Scherbius, in VniversitateAlt- 
dorffina fui aevi Philofophus et Medicus sine pari, dicere fo- 
litus fuerat, medicina aut est prudentia, aut non sine pruden- 
tia, hac ideo ille adjutus, pmerita fcitu neccfsaria ad mentetn 
revocare, pracfcntia ritc difcernere ct futura prompte profpi- 
Aff Cent. IX & X. Pppp cerc, 



ggo Memoria Viri Nobilifsimi _ 

cercj atque singula ad judicii trutinam exacte perpendere fci- 

te naverat. Luculenti&imam facem negotiis Genselianis si- 

mul praefercbat eruditio, quam sicuti a teneris unguiculis sibi 

comparare nunquam intermittcbat noster, ita in reliquo aeta- 

tis virilis decuriu profcquebatur, dum fcriptorum, experimen- 

torum y ac tentarninum physicorum medicorumque recentio- 

rum notitiam sibi perfpectam reddere singulari animi cupi- 

ditate contendebat, Hippocratis vestigia prcmcns , qui fcm- 

per difcendo fc infenuifle ipfc profefsus est. Practerea gra- 

tiofam, Medico comparem > aegris humanitatem cxhibebat, 

cunctosque alloquio morumquc fuorum fuavitatc demulce- 

bat, fciper omnia ingenuus candor et nuda veritas inter fplen- 

dida ambitionis mendacia et fallaccs blanditias eminebat^ncc 

durae fores praecludebantur,aut audicndi dcdignatio aut mo- 

rofa impaticntia unquam obveniebat aegris et afflictis miferis 3 

sive luce adhuc dubia furgendum 3 aut noctc concubia morc 

verendarii difcurrendum>percrrandae aedes,lustrandanofoco- 

mia> fententiae difceptandae,intcr mulicrcuUrum querclas ae- 

grorumque immorigcrorum convicia tempus confumendum, 

an potius perdendum dicam > erat. Ita enim mehercle in 

fervandorum hominum arte excrcenda non mollc ocium aut 

deliciae blandientes obveniunt > fed improbo labore, perpe- 

tuis animi et corporis contentionibus, acrumnis ac vigiliis res 

omnis constat ; adeoque demum Medici, uti flamma aliis in- 

ferviendOj confumendo, nec arte fiia, qua tot tantosque mor- 

tis faucibus eripuerunt, feipfos fervare valent. Idem enim in- 

exorabile mortalitatis fatum Genfelium nostrum mansit, dum 

marcida tabes phthisisquepaulatim paulatimque vires destru- 

xit, ut rugofa cutis vix oisa obtegeret,lingua arida per rimas 

dehifceret, vox faucibus praecluderetur, tufsisque continua 

jpiritutenta quateretpraecordia; monumentum igitur fequens 

Genselms noster ipfc sibi erexit, et fcriptmn posteritati reli- 

quit ; 

Multos 



Dn> lohannts Adami Genfelii 66 1 

L^ . .1 |- <f_ . „j.. . i- 

Multos olim juvandos antidotis juvans 
Fati nccefsitate nondum occupatos, 
Se vero eadem praeventum juvare 

Voluit, debuit- non potuit 
v Ortusj mortuus, oriturus. 

Et mundanis abdicatis curis omnibus ad coelestia mentem 
precesquc ferio convertit> iuprcmo Creatori, Rcdemptori et 
Sanctificatori Numini propitio fe totum reddidit, atque cum 
Augustino latus Christi lancea apertum intrare atque animanj 
fuam isthoc in petrae foramine tanquam columbam quiefcere 
exoravit, peccatorum praemifsa confefcione, et impetrata ab- 
folutione, facraeque Eucharistiae ufu confirmatus , ad aethe- 
reas fubeundas fedes fe compofuit : Turpis cenfetur navigii 
rector, cui gubernacula fluctus eripit, si fluctuantia vela defe- 
rat> ut ille vel in naufragio iaudandus, quem obruit mare cla- 
vum tenentem & obnixum, sic Genfelium non irruentes ten- 
tationum procellae, non imminentis mortis turbo mente qua- 
tere poterant folida, quin Christianae fiduciae et fpei ancho- 
ra fuffultus calamitatum mundanarum fyrtibus evitatis,ad por- 
tum illum tutifsimum pervenit, ubi ipfum 

Nunc requies aeterna beat, nos fubdola verfat 
Nunc fpes, nunc formido, et mens mcerta futuri, 
Gaudiaque instabiles animos evanida pulpant 
Detcriorquc malis bona fors, quae fronte ferenat 
Insidias, captisque illudit fensibus. 

Sed eheu ! rebus humanis cxemtus Genfelius civibus et ex- 
teris, pro quorum falute folertifsime excubuerat, triste tamen 
fui desidenum reliquit, Academia vero nostra Caefarea acer- 
bo ejus funeri merito indoluit, extinctum sibi lumen clanfsi- 
mum, ereptum dulce decus, munificum Patronum et Tutorem 
benignifsimum Collegio fuo exemptumdeplorans; nec enim 
ulla dies ingrato condct oblivii silentio, qyin fama loquetur 

Pppp z anu$ 



66 r i Memoria Viri Nobilifsimi Dn. lohannisAchmi Genfelii. 

anus munificam liberalitatem, qua ex legato fcx mille florcno- 
rum rcduntantibus ufuns Acaderaiae profpcxit , quas etiam, 
titi o /u*L>taLfi%<; in ultima voluntatis folenni testamento ferio 
jufsit , Nobilifsimos Haercdes Eidem concefsuros ccrtifsima 
animi fiducia praefumit. Quos vero Tibi, 6 bcatc Gcnfeli, 
arcus aut statuas struemus , aut effigiem Tuam marmore aut 
aere facrabimus ! etenim nec ejusmodi monumcnta ab ingra- 
titudmis injuria nos ;ion tam vindicabunt, quam si pulcherri- 
mam vitae Tuac imaginem vcrae virtutis lincamenta ct do- 
ctrinae ornamenta pectori nostro infigamus, memoria perpc- 
tua recolamus, atque condigna celebratione longius in acvum 
propagemus : non te ignobilis abfcondet urna, fcd gloriaTua 
uunquam intermorietur, 

Dum pietas, dum prifca fides rcstabit in Orbci 
Semper honos , nomenquc Tuum^ laudcsque ma- 
bunt! 




INDEX 






*33 C f ) 8*»- 



~ • wY J OQ fc»j) jj», »*> SfS 4y; BfSOWCfi 00 R MMVlUli^OUiji W «i- »;<' uT^ «« (fu S! 



iit 



INDEX 

Rerum & Obfervationum in Centuria 
IX. & X. contentarum. 



Abdominis percuffio kthalis. 

pag. 278 
Abortus rcmedium* 140 

Abortuum hiftoria, 2 J £ 

Achates Tranfylvaniae. 1 26 

Atidulatum Egranarum laus. 27? 
Acus futoria in corde vaccae re- 

462 
SU 
*99 
&c. 

142 
19& 
41S 
368 
S 



pcrta. 
JEftas fervida* 
Amaurofts curata. 
Aneurisma arteriae magnae 



Anodjna vera. 

Antipatbia cum mentha, 

Apoplexia cura. 7 

Apopleclki anatome, 

Aqua medicata Kupferzellenfis 

Aquz petrefadlae. 186 

fupracceleftes, 5*43 

Aram<z punctura, 131 

Axcanum duplicatum falis Epfo- 

meniis fuccedaneum. 401 

^4rfe;Vifumtivenenum t 46i.462 

Aytsriaruni fibrae transverfe. 444 

peculiaris fitus w mambus, 

3*9 

Artkiwi cura, 480 



Artkulares doiorgs ex diarrhcea 

adftn&a„ 14 

Afcarides per vu! vam reje&a?, 45*3 

Afparagus monftrofus, 45-9 

Afthma a fafcini fufpicionC. 212 

Afthmatkorum anatome # 307.408 

Atretiz. 384 

Avena vis diuretica, f 26 

Ami uvarum vegetabilis exiften- 

tiadubia. 116 

Balfamum Hungariae Carpathi- 

cum. 432 

Beccabunga virtus, 466 

Bczoardicus lapis in Dama re- 

pcrtus. i8f 

Cacitas ex plica abfcifla, 477 

fcabie retropulfa. J4 

Calculi aneriae aortae, 442 

magni&mulriexcreti. 167 

ex mufculo abdominis. 23 

du&us falivalis, 402 

veficae. 437 

veficulae fcllear, 461 

Calculus excretus per alvum. 25 

lumbos. 375- 

perinaeum. 200 

umbilicum, 344 

veficae fingulaxis* 35% 

Pppp 3 Gtfflh 



Calculofi affe&us cura„ f> 6 

anatomc. 6 

Cancrofum ulcus mammx, 1 37 

G//?re# anatome. 471 

Cajhrei ufus $d abortum* 141 

odor gratus. 43? 

Cafus ab alto divcrfi eventus. 97 

Catalepfis a furore convulfivo. 46 

Cataracla natura, 3^0 

Catheteris abufus. 357 

Centaurii minoris virtui antihy- 

dropica. 476 

Cephalalgia pei; deeennium du- 

rans, 203 

Cerebri a caufa externa laefiones 

illaefo cranio. 103 

violenta laceratio non le- 

talis. 246 

Grv^gravidae anatomc, 467 

Cervi anatome. 44 S 

dcatrix falivans* 197 

CtcutA comeftae noxa* 3; f » 369 

CUnguU anatome, 43 1 

Cljfierum ufus in odontalgia. 460 

Coitus nefandus cum brutis. J72 

Colica aquaefontanae potu curata. 

falfulis Scolienfibus curata, 

f* 

Cor magnum. 408 

CoraUiorum virtus in partu pro- 

movendo. 313 

Coturnlcum efus noxius, 14^ 

Cubiti vulnus grave. 264 

Cucurbim efus noxius. 1 f 2 

Cultrivora. 1 5*1 

Cjanifloris anatome. 194 

Datum comefhe damnum. 206 

Deglutkio novem aureorum in- 

demnis, 31 g 

thaleri* 406 



/ N D E X. 

Deliriorum cum fpasmis combi- 



natio, 214 

Dolor intcr caput & gcnua rcci- 

procux. ' ~ 16 

Elumbis. 386 

fw^^perurinamfolutum. 344 
Energumenus vifus. 28 

EpiUptici motm falfae conceptio- 

ni fupervenientcs. 296 
Erinacei anatomc, 447 

Er*c& fingularcs. 733, pf 

Eunuchum fc faciens curatus. 1 f 4 
Excmio globuli plumbei cum u- 

rina, 274 

Faba, S. Ignatii ufus. 383 

Fafcinata creditae cura. 60 

Febri fecundaria laborantis foe- 

minae anatome. 13; 

FiCM alvinae cafeofae. 45-4 

i^wufusmedicusvindicatus.280 

in cuprum mutatio. 42; 
Fcetus cxtra utcrum inventus. 21 

o&imeftris yivus,frigidus & 
rigidus. 6z 

per 46. annos in utero de- 
tentus, 337 

Fraclura cranii gravif* 2 £9 

Fulica anatomc, 469 

Genfeliana memoria. 6fz 

Glandula penealif arcnulae* 149 
Globulus fclopctarius 25". annos in 

narrbus dclitefccns. 403 
Gonorrhosd fuppreffae noxa. 141 
Gueapea. Iigni ufus in calculo. 1 68 
Hamoptjfis menftrua in gravida. 

32f 
Hwtorrhagia diuturna ab hepate 

magno & purutento. 410 

letalis in Jienofo. 44; 

cx fcarificatione, 1 3 

gravidaruminoxia 3 2 3- 3 27 
H&morr* 



I N D E £ 



Hwnorrbagi* periculofa cx pene. 

326 
univerfalis, 320 

uteri in puella reccns nata. 

37* 
varia. 46? 

Hmorrboidum fluxus in puero, 

20; 

Hemicrania letalis* 429 

Hepar magnum. f 8* 323- 41® 

i/^/V apoftema curatum* 416 

fcirrho defunfh* anatome, 

S7 
vulnus curatum, 339 

Hernia fcrotalis offificata. 373 

Hydatidum partus. 164. 193 

Hydrocephalm puellae anatome, 

407 

Hydropicorum anatome, 1 34. 266 

mira vivendi cupiditas,3^7 

Hydrops diureticis curatus, 1 39 

pe&oris, 307 

linguiaris. 217 

fudoregenuum folutus.37^ 

Hydropbobi<z hiftoria. 86 

Hydrophobia ex morbo cholerico. 

171 

Hypercatharfis curata. 302 

Hypochondriacus vino gcnerofo 

curatus, 27 f 

lliaca paffio fanata. 372 

Impetigo retropulfa letalis. 469 
Impotentia Viri. 37f 

Inedia fcbris ardcns & dyfcntcria 

curata. 193 

Infania periodica, 1 5* 

Inteftini pars extra abdomcn pen- 

dula. 424 

coli dilatatio & prolapfus, 

IfM 

IptcacoanbA vittl», f 23 



Ifehurk fucco cochkarix curata. 

2SLrumbol^(&d. 432 

Lancifiana memoria» 432 

Lien petrefa&us. 1 3 

Z&whydrops, 107 

innammatio in vaccis. 110 
Lienteria periodica, 137 

Ligni fruftum in pulmonibus 

cervi inventum. 462 

Lini olei virtus vulneraria. 460 
Lippitudo Hebrsesrum. 4 2 f 

Lochio: ,ex ulcere mammne fhien- 

tia, "1 57 

Lochneriana mcmoria. ^71 

Locuftarum hiftoria, 48 f 

Luna. infiuxus in fublunaria cor- 

pora, J43 

Lupi anatomc. 45-0 

Lutra. anatomc. 468 

Luxatio offis humeri funefta, jf 
Luxatiomm curatio* 207 

Lycopodii virtus, 3 1 6 

Macrocosmi cum microcosmo a- 

nalogia, 5*31 

Mammarum fungm cancrofus 1 29 
Marinorum fru&uumfemen, 345- 
Mel Lithuanicum, 3 16. 477 
ikfe«/« in vctulis. 231. 324 

Metaftafis mira, 1 

Meteorum globi lucidi, 66 

Miftus cruentus in pucro. 2C7 
cum ani fiftula, 210 
Molarum hiftoria. %f \ 4 i%f 

Mures agreftes. 427 

MufteU pifcis anatome, 449 
Mum hora quavis pomeridiana 

loquens, 2*2. 329 

Ndvus matcrnus, 268 

NoftudL anatome. 4^1 

Obmutefeentia ex variiscaufis. 331 

Obfejf* 



IN D E X. 



Obfejfa. creditae cura* 6o 

Omenti induratio. 480 

Ophthalmia. remedia dubia. 1 1 8 

fporadioe, 479 

Offium petrificatorum ortus dilu- 

vianus. 231 

Ofjis tibiae portio vi naturae ab- 

fcedens. 45- 8 

Pancreatici du&us inventio, 443 
papaveris lacrimaGcrmanica, 1 14 
Paraljfis crurum. 447 

PAralytktis cx cranii carie & apo- 

flematc cerebri, 16 

partvts fingularis. 234 

Juatuor filiarum* 4^9 

ifficilis. 1 39 

Pems cum meatu ad radicem hi- 
ante. 161 

haemorrhagia periculofa. 

326 
Phrenetiats per potum cercvifiae 
copiofum curatus. iof 
Phthifis contagium. 294 

Phthifici anatomc. \% 

Pka pilorum. 267 

Pici viridis anatome: 45-1 

PiIa in ventriculo avis reperta, 

463 
Pingttedo nimia. 291 

Plantarum diara&er in ternus. 2^9 
Plenritica anatome. 1 3 3 

Plica fingularis. 406 

Plk& Polonicsc morbus, 475- 
Polypus cordis* 18 

Pruritus infignis manuum. 4^3 
Puls farinacea rubefcens. 3 5-9 
Kan$ ventriculus. 464 

Ken magnus partim petrificatus.9 

monstrofus. iyo 

MeumAtiswHt coxendicis mulie- 

bris. 173 



461 

449 
462 
464 
349 



ifr/w mvoluncarius. 1^9 

Sagarum hiftoria, j6o 

Salamandra anatome, 444 

Salfula Scolicnfes. 32. f o 

Sanguinis libra in pericardio re- 

perta. 17 

Scabies ficcz diuturna curata, 
Sciuri anatome. 
Serpentum corona, 

ventriculus. 
Sirius gibbofus. 
SpAsmw periodicusinternuscura- 

tus. 373 

Solis inHuxus in fublunaria &c. 

/40 
Spinab\fl&K 92 

vcntofa letalis. gc 

Spongiarum marinarum motus. 

Steatowa m dorfo, 4^3 

SteUa cadens. j% 

manna. 34^ 

#r«/wo/wSalfulisScolienfibus cu- 

ratus. f£ 

Subluxatio oiTis femoris ktalis, 73 
Sudoriferi nimii ufus noxius. 27 
SuxditM ex terrore. 1 z 

Sutura fagittalis dehifcens. 304 
Tartani emctici 3ij 4 fatis innoxie 

exhibitae. 1 gy 

Trrwgravidis&foctuinoxius.} o 

quartanam fugans. 1 1 

Trichiafis Cura. 390 

Tubaria conceptio. 2 1 7 

Tumor circa pudcndaexfe&us. 1 f 

verminofus. 15* 

Tuffu fingularis, 371. 

Vaccarum morbus contagiofus. 

110 
VarhU cum convulfionibus & 

paralyfi. 378 

Varioits 



/ N D E X. 



Variolis extintti anatome, 136 

Venarum valvulae. 444 

Vcnafettionis ufus in dyfenteria.477 

plica. 478 

podagra. 172 

Ventres monftrofi, 217 

Ventrkuli condylomata, 146 

dolorimmedicabilisa gran- 

dine plumbea degiutita* 

20 

expanfio ftupenda. 409 

Vemes multi cum urina excreti. 

410 
Vermium magna copiaexcreta,4f 7 
Verruca in crure carcinomatofa. 

482 
Veficula fclleae durities lapidofa. 

310 

Vefica urinariae ruptura. 129 

Vefitatorii umbilico indufti cafus 

fingularis. $6f 

Veterinaria medicina an Medi£ um 

deceat excrcere ? 113 

Vctula ingravidata. 29 1 

fexagenaria major la&ans, 

466 
Vifio absque humore ctyftallino. 

Vmbilkalia vaia in adulto aperta. 

443 



Vomlca pe&oris, 421 

Vomitus fanguinis a licne. 44 f 

cx fcirrho ventriculi. 26 ? 

Vbmitorii utilitas. * 328 

Vrina potus letifer agnello. 469 

Vrina nigra letalis, 115- 

per os excreta. 345 

Vteri in gravida craflities. 444 

ruptura. 301 

durities lapidca. 310 

vaginae coalitus in gravida. 

430 
Vterus fcjrrhofus & faniofus. 6f 
Vulnera pulmonum brevi fanata* 

161 

Vulnus abdominis utrinque pcne- 

trans fanatum, 160 

capitis Ictale 262 

hepatis. 339 

lienis^c renis letale. 264 

tarfi pafpebraeinferioris.460 

thoracis letalc. 263 

vcntriculi fanatum. 45-4 

letate, 204 

veficae letalc. 1 f$ 

Vuiva duplicata. 16$ 

Wepferi pulvis mitigans nephri- 

ticus, 7 




Corrigenda : 

Tdg.4. Un.2f. teg. lapillos, p4g. 30. i^ excubitori, p4g. 39. f. affo- 
ciandi. p4g.47.28. rubor. p4g. 54. i/ # lenimentum. p4g. $6. 14. 
acribia. p4g. 117. 22. proclivitas, p4g 120. 32. efficacia; poffemuy, 
t*g* * tf- 2 S. ut ajunt, pdg. 1 $2, dntepen. fenfibilitcr cxacerbati. p4g. 
1S3. 6. vero. p4g. 2j8. 26. vitam, p*g.464. 22. fuccus, p4g.48t. 32. 
fymptoma. pag. 482. 4. pr» tibi leg. ubi. p4g. 507. penult. Lemni, 
f4g. 512. 14. Tubcrcula. 2$. infuforum. p4g. jt8. 21. An vero 
crc, p4g. 530.2. pemom. 11. balamae. p4g. S33.8.del. nivi* # 
f*g- 544. 19. leg. illar. p4g. j7s. 8. genero. p4g. 600. pen. medico. 
p4g. 603. ult. del. A. R. D, &c. p4g. 610. pe», leg. abiit. pag, 627. 
*S9* *SU #». nlt.Lll I. pag, 643. 1 9. ipfo. 






BHBBM 



d 



■ 



mh 



m 



Hn 






nn 




HBI n 

aE32H$ 

H 

hEB HB 

hhh 

mam 
JBH 

IHH 
H 

■■«■